Johannis Dolaei ... Encyclopaedia chirurgica rationalis Tomus secundus. In quo continentur libri quintus, sextus, & septimus, qui est vltimus

291쪽

CAP. II. DE VLCERIBUS ET FISTULIS.

dam subtilia sunt , de liquorosa ,

quae per propriam subtilitatein corrumpuntur, eo quod in aliis liquoribus existunt aut separantur postmodum In hunc modum . Vinum integrum de sanum videtur , de in eo tu ejus non percipitur , quia dulce bonumque , nec non in substantia sua potentissimum e suo tem

pore post ab eo sit proprium separatur , ac tartarum producit ad latera vasis , quod sal acutissimum existit ; pariter ratiocinatur Author, in corpore liquorem , qui necessarius est illi , temporis etiam successii talem in separationem transire : pellis ejus est vas , cui juxta

ipsum tal tarus adhaeret, ut in dolio, cum sua disserentia tamen , dc corpus corrodit. Similiter vinum acescere ait, quia substantia sua separatur ab eo. Nam aliis In corpore liquoribus accidit, qui centuplicate variantur, ubi similem in acetositatem incidunt, statim adeste corrosivum statuit. Nec est, quod miretur a uispiam ob salium in corpore multitudinem, cum id ipsum varietas demonstret Ulcerum corporis, in quo generationes omnes clementoruin existunt. Latius notat se .lia corrosiva Iuxta separationem tartari , nec non aceti processirina vino similiter Ulcerum ori Ainem esse , quum in suam exaltationem ad hunc modum veniunt: de prout unum diutius altero vinum conser. vatur , ct acutius existit, incorpore salia juxta ipsum haud absimilem disserentiam habent . Nihil enim

praeter corrosivum in corpore existere posse arguit, quod ulcus Grare possit, aut corrosuum esse posse,

uod sal non sit . Omnia Ulcera

icit Author mineralia Hine, uti sc. terra corpus est mineralium , accidere enim ait, ut uno in loco reperiatur aluminosa, vitriolata quidem in alio, salia similiter in tertio, quarto vero nilail , Sc. Sic etiam contingere in corpore asserit . Ex sale Noster omnia deducit Ulceratum interna, tium externa, & non

ab humoribus , uti Galenici faceo. Sal etiani urinae varia Produce-

re Ulcera Author arguit , per uri nae enim viam prout in Cambucas milibusque , sal istud cum urina

sanxit , ut acetum cum vino bibitur,cmuere debere testatur. Quum tamen in separationem transit inde mox centrum sequitur, post eruptio manifestatioqtie ibraminis , quod ad mentem ipsius pro conditione sui si lis .rmam habet . Simili processu cogno i posse ait

salia haec omnia , quae ex salmo vero corpore Profluunt , quaeque plura sunt sub fundamento comprehensa tamen omnia, prout ipse Cambuca continet. De coloribus, qui videntur Ulceribus accidere, solum ex salibus, e quibus oriuntur omneS , Procedere pariter de rmas vult . Ubicunque sal non fuerit, ibidem iuxta ipsum de color nullus . Se in extractione proprietatum salis colores sunt manifesti ; sic etiam ex serina varia curantur ι idque juxta species e Crystallum in angulos cudit aliud ni nil , quam sui salis proprietas 3 quod citrinus lapis ali ira formetim habeat , alterius, est sui salis causa . sal aliud in Saphiro , quam in Cranato latere dicit similiter juxta eum aluminis est alia Mrma , quam Vitrioli . Salis communis serinas varias csse arguit , unam quidem aqueam , cotis in-sar aliam , granulatam quandam, &c. Sic etiam Ulcera corporis apparere vult longum unum , latum aliud , angulare hoc, rotundum illud , quod salium suorum,

ut cujusque quaeque proprietas aenicit. Fiquiarum originem pari sor- Figularmiter ac Ulcerum exsurgere con- m. tendit , ut , quum alumina simul una cum nutriinentis aliquo loco resolvuntur , ha iuxta cum suum Iocum inelii suma etant , h. e. putrciaciant , de non corrodant : estque dulce quoddam a Iumen carum . In Lacertis eas prinuim oriri asserit , etiam in juncturis atterias inter aut ligamenta . Post qu moccultam ejusmodi putrefrictionem

292쪽

184 ENCYCLOP. CHIRURG. RATIONAL. LIB. VI

nem fecerint, aut in latum extenderint, spiraculum sibi parare non alia de causa dicit , quam ad respirationem . Ob debilitatem istius

aluminis corrodi cutem non posse asseverat. Fistulas etiam ex omnibus Uulneribus & Ulceribus nasci posse haud dubitat.

Hujus generis alia multa foramina fieri in corpore statuit , quae minora sunt extrinsecus, 'uόmi trin cus. Illorum esse conaitionem ait dolores non inferre , sed prout aluminis dulcis est natura , semper

lium iditatem emittere, vel in aquam

resolvi, sic dc Fistularum conditionem esse ait, spuma in , aquam & Ω-niem ejicere ; ubi tamen glaciei non fuerit alumen, aut ejus acu itas mortificata, nam per illud dicit Fistulam cavernosum ulcus emcere .

Cum Pistula , pergit Author ,

perseverat in exaltatione sua . manet quousque morbus ad eam alius ae

cedat ; nam suxta ipsum ex Fistula mors nulla producitur. Latius in alumine cons derat , id quod plumosum dicitur, saepiti sinam stari,. de quo mirabiles admodum conditiones oriri amrit , ut sunt scro-phulae, formicae, & id genus alia ,

quae omnia produci ait ex alumine plumoso , quod quum separatur , tria , quatuor , quinque , vel plura Centra facit, usque in centum vel ducenta , hunc in modum : Quoties

gutta separatur, toties ea coaguntur,cle hac duritie circum se corrodit in foraminis proci iactionem: It ubi multae gutta resolvuntur , juxta Autho rem multa pariter foramina fiunt,

nodi glansesve donec incidant . Quandoque mitigari scribit per

aluminis dulcis accessionem , ut sua foramina dolores non via veheme res inserant ac per se: nonnunquam ab arsenico malitiam suam a Rauctam habere notat, quae pejus emcitur , quam alias existeret . Huru

modi plumos conditio quum incipit oriri, dupli ei via mani statur rPriore . nodis ac duris glandibus praemissis, ex quibus auxia Auth rem fiunt Scrophialae , nec non id genus Ulcera multa, quae sub Scr

ph. lis omnia comprehenditi posteriore , pruritibus & ultionibus primum aggreditur , ex quibus non

adeo magna vel profunda fieri Ulcera assξrit, sed pejora satis & acutiora juxta mixtionis incidentiam , sese

multo minusve mani se stare possunt Notat insuper scoetorem , profunditatem , vermesta sinito, quae occumrunt in similibus , occasione Camnis fieri , quae conditionis illius exi .stit , ut istorum facile generationem

admittat. ln carne vermes quando

que nasci arguit, quando putrefaction iam in resolutionem tendit, ut in inditorem transeat. Paritet si cum Gangraena , quod Ulcus appareat causain esse putat , quia bonum atque malum accidentia sua recispiunt ias. S. Helmontius Ulcerum causam H Imantia occasionalem de radicem eorum esse ratiscinia

ait sermentum quoddam seminale ndeleterium atque virus proprium contagiosum lusceptum , partisque fundo. ac labris seu oris non cavi

tati J impressum & insitum, e jusque

Arche exoticum, carnis de cruoris. boni corruptiuum. Pariter quoque

Uleera fieri asserit vel a vulnere

malE curato , . vel a contusione, . vel' ab apostemate erumpente. vel in dem a veneno intus genito, quod

sui malignitatem plantat in externa parte , ibique sermenti sui virulenti proprietates fixit . Unde quoque juxta ipsum, quicquid cruori Salendae parti in horas distribuitur , id

totum in virus vertitur juxta ser- menti sui prosapiam. Author valde insurgit contra Galenicos, eosque ridet, dc saniem ac pus non ud illi, dicit Ulueris aut partis ex L menta , ut neque digestionis natu

ratis: sed esse ait produlia seminum sive radicum Ulceris , statuitque in Ulcere habitare proprium Corruptorem , qui cruorem alimentarium vitiat , antequam digeri sit aptus . Degenerari arguit ille de transmutari cruorem in radices parti S , qua corruptor locatur residetque, non autem in ipsa Ulceris cavitate, sive alveo, alioqui namque necesse esset, merum atque innocuum

293쪽

CAP. II DE VLCERIBUS ET FISTUUS. 18s

Ulceris caritatem, atque ibidem corrumpendo degenerare , quod oculos cte quotidiana ipsius experientia falsum asserunt . Radicem cujusvis Ulceris esse in fundo S labris, sive margine, nullus dubitat, i. e. partibus cavitati finitimis habi tat, quibus Mempe sua est coquina, Τua cruor alteratur in corrosilvam amem, pus , &c. sanies vero ipsa est illi productum, sive essectus positivus ulcerum , ipsa autem cavitas eaus, quae Vulgo medentum ulcus aestimatur, est productum privativum, atque deficiens . In oris Ulceris enim circum habitare statuit hostilem corruptorem & hospitem fermentum virulentum , ad quod

Juxta

quem corporis partes a Fislulis profundius eroduntur , si nusque callosus ob cruorcm inscctum producitur. q. T. Iuxta I Villim e statum Ulcus generatur ex humore seroso acido-ialso de glutinosiori, qui in parte quadam laxioris texturae moram faciens , acrimonia sua fibras ejus dissecat & discindit , vasorumque sanguineorum , e quibus exstillat sanguis, erodens. Cruor in foveam jam excavatam delapsus, in eo stagnat ac remoratur, atque ecfervescit, tunc vero volatiliores illius particulae majorem assecutae motum ab aliis desciscunt,& exhalantur, salis autem terraeque parti-UTE M

cerum a

cer mi oras atque fundum d I versim in culae elevantur, summonue jure po-

de Hierata. Enim vero majora Ul- tientes,& cum crastioribus sui plau- cera pure carere asserit, saniem dun- ribus superstitibus mixtae, atque ab taxat plorare ait continuam,& subinde decuplo plus, quam juxta alioqui cruoris distributio requirit , atque in aquas acres , atque depascentes transmutatum ichorem destque re putat. Etenim ut a cor, ad mentem ipsus, in stomacho est gra. tus & ordinarius sapor a sic extra stomachum, omnis aciditas est praeter naturam & hostilis , hinc quoque corrosionem in Ulceribus abae do deducit. Author cum Paracciso tot species Ulcerum statuit, quot salia, quia fundunt is noviam continuam salsam . In Ulceribus r dentibus ac pii trescentibus dolores

prodire ex acido primum concepit. Dolet enim , inquit, anima sensitiva primum, quae tandem assileta , mimis excandescit, perinde ut insuetus equus calcaria recusat. Dolorem quandoque in Ulcere ex sola meraque indignatione aestuare memorat. Imo Ulcera sanguinem mutare saepe in aquam pungentem

contendit.

Fistulas quoque Author a latiee

corrupto ac acrescente partes corrodente , ac exedente , produci asserit, de easdem ac ulcerum causas accusat, disserentiamque solum in diversitate salis consistere dicit, qui in ulceribus nondum illum mali- aquosis particulis residuis dilutae,

materiam eximia acrimonia praeditam constituunt, quae partis, In qua nidulantur , substantiam perpetuo exedens, ampliorem semper sui foveam excavat. Generatur etiam ad mentem Authoris a sanguine in

parte quadam remorante ac Putre

icente , & acrimonia , quam in ebullitione assequitur , partis substantiam er entC.

VI illisius asserit Fistuum fieri ab Abseestu vel Ulcere diuturnioribus, in quibus particulae ob moram

singularem assecutae ac redinem, ocacutiores atque robustiores factae .

nec a spiritibus , sulphureis stibii-lioribus particulis Iam evaporat Isamplius cohibitae, & continuo motu donatae , in partem, In qua continentur, altius sese insinuant, fibras-rue sibi circumpositas perpetim ero-entes ac dissecantes, profundiores indesinenteragunt cuniculos. Quum vero fibrae quaedam firmioris sint texturae, quam aliae, materiaeque purulentae vim declinare valeant, pus recto semper non incedit tramite , sed flexus agere cogitur: paries vero Fistulam obducens si ex eo, quod viseida illa portio puris salsas&corrodentes particulas comprehendens fibris tum carneis tum nerveis exe

294쪽

CAP. II. DE ULCERIBUS ET FISTULIS. 18

sari norunt,ut materiam lardi, aut sebi similem exhibeat. Eam vero succorum congeriem,quae particulis abundat acutioribus , tam profunde aliquando musculos penetrare recc si ni,

ut in ipse agat ossa,eaq; pertcrebrando cariem producat, in Ulceribus quibusdam profundioribus observabile. Ad hec si contingat,ut unus, vel alter pediculus, vel alius quidam vermiculus a capite, vel aliunde, etiam ab alio quodam homine ex improviso Ulcus

ingrediatur,& in eo, tanquam nido, o vula ponat, ex quibus alii excludantur vermiculi, ulcus produci dicunt

verminosum, ver cum Phthiriasi con. junctum quo aegri quidam misere aliquando fuerint excruciati. Juxta musculorum longitudinem, latitudinem,aut profunditatem,si a liquoribus istis, particulis gladiolatis

acutis discindentibus refertis, altior fiat erosito, & excavatio, & ex destructis canalibus, aut tubulis e siluentes succi a liquorum istorum particulis parietes ulceris sortitis verberantibus

uirili q. versus eosdem compingantur,

S in quiete diutius det incantur, Fisu.

ias emergere docent,quae modo spelucam referant, si una cavitas effodiatur amplior,modo antra quaedam cunicularia,du plures hinc inde elaborentur. Fieri en in sibi persuadent,ut plurimis tubulis & canalibus ita destructis suc. ci magna in copia effusi nullum reperiant effluxum,sed intra cavitatem ist a detineantur, quorum activae particule sese cum aliis dominium gerenti scommisceant, crassiores vero ab iisdea consortio suo detineantur, que circa latera Ulceris haerentes tubulos ob. turent, & intercedente quiete in scirrhosam occalescant duritiem. f. Io. Uti aeterna veritas est, quod

nulla exulceratio sit absq; aliquali tuniore, ita quoq; srms est regula, quod nullus tumor absqi obstructione esse possit. Viceratis ergo oritur, nostro judicio, a tumore, tumor ab obsi ructio. ne, obstructio sita hoc, vel illo stagnante, Nabacido in spissato succo,

que spissitudo divisciditas succorum

est quoq; varia,& pro quorum varieta. re varii oboriuntur tumores. & juxta horum varietatem, & di veria produ- Tomus II. cuntur Ulcera. Sic & Inflammatio est diversa,est enim major,vel minor,hile vel illam occupans partem, producitur vel a causa externa,vel interna, juxta horum di versialc m tot diversa ge. nerantur Ulcera. Sic quoq; gangrςna ex diversis producitur caulis, & juxtalia rum di versitatem major, vel minor est gangraena, de per consequens inde producta ulcera diversa oriuntur . Sic & a vulneribus male curatis. Ulcera generari solent. Etenim disserentia tumoris. Ulceris inco consist i, quod tumor id est, quod tantum in tubulis suis conclusum Ialcat, h. e.

tunc dicitur tumor partis, qua do materia adhuc in subtilissimis vasculis

conclusa maneat, stagnetq; & cum ea non effluat, nondum dici potest Ulcus, hinc Ulcus praesens dicitur,qua do vasa a contenta materia discissa, ac rupta, seu corrosa fuerint, & quod illa

pro di versitate materia, & modo ope orandi, diversa sunt.Ulcerum causa er-8o primaria certe est acrimonia saltu quorumvis, & tota saepe massa sanguinea, Se exinde prosilientes reliqui tu ci, hisce salibus silvestribus, acribus, corros vis, arsenicalibus, mercurialibus, &quo nomine illa insignire velis perinde est ,referti sunt, qui rfringe do, corrodendo, discindendo canaliculos viam sibi ad exitum parantes, qua secta via ulcus producunt. Manentibus enim vasis, seu canaliculis integris, nullus succus emuit, hinc etiam nullum Ulcus, sed potius tumor produci potest: in catarrhis quidem rumpuntur aliquando tubuli,sed

liquor emanans non valde acris stagnat tantum inter musculos, vel cutem, sed materia ulcus excitans acrior& lixiviosior est, eosque instar Iapidis

in sernalis , aliusque cauterii perforat, corroditque omnes, quos alluit, tubulos, unde flavus, vel albus, vel dulcis , vel salsus, aut tenuis, vel crassus succus, qui vulgo pus dicitur, provenit.Unde vero color ille oriatur, faci-lc cocipere possumus, cum necessario is succus ex certis canalibus fluere debet, notum enim est totum hominem constare ex metis tubulis, & canaliculis, & quod alia vasa sint arteriosa, alia venosa, alia Iumphatica , alia

295쪽

, fg ENCYCLOP. CHIRURG. RATIONAL. LIB. VI.

adi pose, alia nervosa ,& quae adhuc plura alia sunt. Ex his vasis mire &varie, ordine tamen , intcr se intertextis, componuntur omnes corporis nostri partcs . Ex hisce luce meridiana clarius apparet, quod pus in Ulceribus ex certis canaliculis cias uat, ex quibus effluere nequit, nisi sint rupti, aut corrosi , aut discissi, sanguis cnim cffluere non potest ex suis vasis arteriosis, vel venosis, nisi vasa illa fuerint vel discissa , vel corrosa, vel alio modo rupta , & a sterisco notandum est, quod omnia vasa inter se contexta sint, quibus ruptis succis inter se immiscentur, ex quibus diversitas puris producitur, quod non semper ex puro sanguine, uti Veteres, nec ex puro seminperchylo, uti Recentiorum quidam Putant, provenit, sed ex succis diversis , quorum canaliculi dis dissisunt, vel rupti , sepe vero si fuerint rupti soli chyliseri ductus, hinc effluens alba , de spissa materia nihil

aliud est, quam coagulatus chylus, 1anies vero seu aquosus sanguis, qui acidum olet, & salsum saporem habet, est scru in sangu nis , quia cum eo commiscetur & fanguineum pus vocatur. Iclior est tenuis succus csylo sulphureus , & salsus. Sordes est materia lardo similis , quae lutosa , spissa , & non facile per canaliculos

musculorum fuit. Virus est tenuis, ac rutida materia, quae carnem Sc cutem exedit . Melagium dicitur oleon materia, quς communiter a carie ossium oritur & valde secet. Gene. ratur ergo Ulcus quando particulaeacide salse, & aliς eausdem farinae

confuse & inordinate mixtae latent,& nullam occasionem nanciscet: ntur

evasandi propter presentem obstructionem, hinc vasa simili modo, ac si quis id pie stet cum mille cultellis, discinduntur, & non apud Chirurgum tot varia inti niuntur instrumentorum genera, que hic non reperiuntur in materia ista purulenta,

quod probati potest, si vel sanguis,

vel materia purulenta destilletur, tire tisicetur, que detineatur ante na res , vel imponantur guttς unae, vel

alterae linguae, percipiet destillator; imo unusquisque, quod cultelli admodum sint acuti, fateri debet. Medicus ille Viennensis tempore pestis bubonem pestilentialem alembico immiserat, exinde dc stillatum liquo-rcm aliis gustandum porrexit . excudus cultellis omnes canaliculi erosi, ac discissi, omnesq; succi coagulati suerunt, & hinc degustat res mortui sunt . In Ulceribus tria

bene consideranda veniunt, multitudo nempe vasorum ruptorum, dein materia quae ex his emanat, &postmodum effectus quem effluens &effluxa materia producit. Si enim plura vasa rupta sunt, plus emuit materie, & multitudo ruptorum vasorum dependet a maiore circumserentia tumoris, quo enim major est circumferentia, eo plures rumpuntur canaliculi e nihil tamen nugis vasa corrodit, quam per firmentationem acrior redditus, evasitusque

succus, qui acido albus est, exclayio nempe producto , modo flavus , & tenuis, modo acris, ac viridis , modo crassus, flavus, & viridis iste succus non ab hepate, vel silene, aut aliis visceribus, uti Veteres somniarunt, ac hodie plures reperium ur,

qui salse huic opinioni adstipulantur, sed potitis oritur a sermentatione ibidem facta inter succos emuentes , flavus ergo humor non a Bile uti Veteres putarunt, sed navedo haec oritur ex liberis particulis volatilibus, acidis, di dulcibus inter se

mixtis. Foetor vero puris oritur abcadem cause . , accedente enim sermentatione, & diu durante salia volatilia avolant, foetoremqi inducunt. Cavitas Ulcerum oritur, quando scindentes , & mordentes acicule

salia , & acida ex proximis vasis e su se adjacentia minutissima vasa simul dilacerant, discinduntque, ac plane saepe crodunt, S sic sibi cavitatem parant ranquam foveam , unde Ulcus ortum suum habet. Pro ut ulcus Phlegmonem, seu inflammationem , ac tumorem sequitur , sic & gangraenam excipere solet, ill ab incongruis remediis gangraene applicatis , vel si gangrςnadam radices egerit. Ulcera ve ro non

296쪽

CAP. II. DE ULCERIBUS ET FIsrnis.

sim per producuntur eodem modo , nequeunt ob obstructionem vasorum ac supra diximus de eo, quod phleg- a muco tenaci iacta , de minori vimonem, seu tumorem excipit, nam succorum, haec vasa prater modum

in hoc pus ejicitur, in illo vero , a succis istis extenduntur , di extra quod gangraenam sequitur , nullum ordinarium suum situm dimoventur, apus reperitur, di in gangraena cum hinc in parte illa oritur occasio ad

omnia vasa corrupta re rupta sunt, discussionem , & corrosioncm vaso- Ut plane nullum commercium re- rum, dc cum plura discinduntur, de stet cum aliis vasis, hinc nullus suc- a reliqua carne quasi separantur,trunccus nutritius emuere potest, con- fit Ulcus, distenta enim sunt Uatrarium vero observatur in tumore. si, & non amplius a debili influxu Quod in illa Ulcera , que comi. spirituum ad pristinum statum de-tem habent scorbutum , aliamque duci possunt, nec separatio succo- intemperiem sanguinis, dissiciliora rum fieri potest. sunt curatu , ratio est, quod succi Ulcera ex Scorbulo sapissime pro- in M. S. non ne constituti sunt, ducuntur a particulis istis salinis a- vel particulae sunt nimis salsae, vel cutis sanguini, ac reliqui succi in-

ac id ς , hinc ulcera fiunt manantia, exilientibus , tubulosque tandem e- de ab aere externo adhuc acriores rodentibus.

redditi perforant, rodunque alios Si particulae acidae pertinaciter po- νων , canaliculos proximos, & impediunt ris labiorum Ulcerum inhaerentes , sordidi.

accretionem carnis. Pro regula e- succos dulces de novo alluentes nim firma stabilienda est sequens ve- convertunt itidem in acidos , quiritas, quod omnes succi corporis ob tubulos ab ulceribus ruptos cir- nostri tam diu in vasis suis circu- culationem continuare nequeunt, llantur, meliusque in statu suo con- succis ergo a tergo continuo inse- servantur, quam illi, qui extra vasa quentibus propelluntur foras in ca-flagnant, quia circulantes succi in vitatem Ulcerum, quam ad summum vasis suis contenti ab aere impediun- usque fere semper adimp int succo tur , aer enim ipsos succos ita non qLidem acri, acido, ac tenui, cum sacile coagulare potest, dein per cir- quaedam viscosiores, ac magis ram culationem etiam per cor melius mi- lae particulae intermisceantur in hae

scentur, a quo sinci ab irregulari rc mes in superficie Ulcerum , illa

commixtione , de motu servantur, sordida reddunt. sicque quoque novo fermento im- Ulcus cum carie ossis, de fungo- Vltioris ubuuntur circulando, hinc non fa- sa inde nata carne oritur ab acidocile corrumpi possunt. corrosi vo , ostium tubulos corro-

Si ergo succi sunt acidi, vel ni- dcnte , dc sic osta cariosa reddente, mis salsi , aut acidi , de pauco sale vasaque sanguifera magis quam parvolatili, de spiritibus , se oleo prς- est aperiente, ex quibus prolongatis diti, facile vasa perrumpunt, de so- effluens succus transit in carnem fian-ras emanant, aliamque nanciscuntur gosam.

indolem extra circulationem suam Ulcus mirandum est, quod nota- constituti . Salia enim volatilia, olea vit Celeberrimur Mys obf. 4. praxiadi spiritus corpora nostra quςcunq; Chirur. UalisnaI., o qua una vicea corruptione Praservare debent,dan- prodierunt δα ova humore Iimpitur enim varia acida , de salsa S ma- do pIena, deinde per aliquot subse-xime inter se disserunt .. querires diis plura alia egred rebantur, Nunc paucis rationem reddamus, quae omnia simul sumptae numerum quomodo sphacelus. in hydropicis centenarium superabant, eorumque sape Ulcus producitia Hic ergo con- quadam our galsinacei, quaedam c siderandum est , quod si adsit ob- lunabini, quadam etiam civi passe- structio vasorum lymphaticorum , ris magnitudinem habebant, singu- v. gr. m Tybia, &c. per quae succi laque eorum propria , ac a Cateris alias circulare debent , quod tamen separata , candidaque cingebantuzT 2 me

297쪽

Iarum.

membrana, quae chartae lusorie cras. sitiem habebat r ovis subventaneis haec ova valde similia apparebant, omniaque simul in communi crassaque membrana inclusa jacebant. Nos & ulcera inveterata vidimus, ex quibus chartae lusuriae, vitra, araneae, lacertar, musci , pili, rane,& ejusmodi res prodibant, vide deliis Commere. nostr. I t. Dist. 2. Num hoc a naturalibus causis prodeant, C l. Myr curiose explicat ἔ velatum diabolus ejusmodi res non animadvertentibus Chirurgis 3c ad-ιlantibus substituat, quae non in ulcere antea fuere . De animatis tandem ratio reddi potest , sed de Inanimatis , uti vitris , ubi adhuc insignia cujusdam nobilis fuerunt impresti , vix credo ejusmodi res naturaliter a succis varie dispositis

produci posse, sed a daemone mil- Ie artium fabro fuisse potius substituta nemo erit , qui insciabitur . Si e & frustulum fistulae adaequantis Iongitudinem dimidii digiti, quarataci amatores utuntur, in Abscessu vidit prςlaudatus Cl. Myr, sed ab agro tuit in fauces adactum perlapsum , quem ex improviso susti. nuit , de quo Abscessit mirando tonser sepius nominati ci. Mist

Causae Fisttilaaeum ad quatuor capita reduci possunt e I. a Uulneribus, de puncturis oriri possuκt Fistulae. 2. a tumoribus , vel abscessibus. 3. Ab ulceribus inveteratis: Scq. a carie , & corruptione ossis. Avulneribus enim, sive puncturis exoritur fistula sequenti modo. Si enim quis profunde laesus fuerit , & aeger

in peculiari situ ita constitutus , ut nemo ad profunditatem vulneris pervenire possit, certum dein ut materia stagnet, de peculiarem succum sibi efformet, facili marte proin accidere potest, ut superius vulnus consolidetur, remanente materia, quae de die in diem acrior redditur, vicina vasa corrodit, unde emtaxus materiae major fit, ut cutis iterum corrodatur , sicq: Fistula generatur . Si Iam materia ex sua cavitate emuxerit, non tam repente illa replet,hinc restat semper mucus viscidus, avolantibus scilicet particulis subtilibus

hinc crassus succus horet in orificio Fistula, impeditque eis uxum tenuis de novo Riauentis materiae. Callo las Fistularum producitur ut plurimum a prellione materiae, prout via demus in callis manuum provenientibus a labore . Fistula nihil aliud

cst , quam particularis exulceratio, h. e. apertio extraordinaria vasorum in Fistula enim semper remanet fer mentum acidum , prout in stomacho liquor quidam gastricus , Quod succos eiu uentes alterat , & hinc pus varie alteratur , modo sanguineum, modo album, modo flavum.

aliquando salsum, vel acidum , vel crassum, &c. Quod in Fistulis nullus doloris sensus Q percipitur , ratio est , quod partes Fistula sint compressae, & constriine , vel plane abscissς, de induratae, cic labia i

terna fere callosa, hinc videmus , uod carositates manuum , vel P um absq; dolore scindi possint. Causa ergo primaria Fistularum utpluri naum est acris, de corrosvus succus in cavitate delitescens, plures tubulos& canaliculos discindens. Ansam huic praebet saepe sanguis crassus, restagnationi aptus, si multis nimirum acidis, & viscosis fuerit resertus particulis, hinc portio quaedam harum particularum defertur ad partem alia quam nostri corporis , de ibidem subsistens, moramq; trahens m car nem vicinam transit, Grillas disrumpit, redditq; sibi cavitatem ampliorem , si eque Fistulam producit. Si vero crassiores ramosae particulqcirca Ulceris lateria , seu labia sib

imperium rapiunt premuntque Hrtiter vasa , hinc callosam efformanu Fistulam. Non tamen necessum est succos acredinem suam , aliasque vi- rex ubique, &manifeste semper prodere, sed qui occulid subinde sale,

ut He montius ait,gaudent, quod subsanguinis tegunt involucro, nec nisi cum secreti fuerint , de per se exstiterint seorsim conspicui sun , hominemque laedunt, ac molcstia assiciunt , de cvaus genii , aut generis sint manifesti fiunt ex Hin c. Rcs.

298쪽

CAP. II. DE ULCERIB US ET FISTULIS. α r

Excoriatio intestini recti nos ambientes multum faciunt ad Ulcera Se fistulas producendum ἔ& quomodo contribuant suumque symbolum addant ex diaeta infra dicenda apparebit , aer enim acidus& multo sale refertus, sanguinem lacile hisce particulis in pregnat , hine&ii, qui per mare vehuntur, ob salsas de acres exhalationes , dc diaetam viscidam ac salinam , sc-que Incongruam bisce Fistulis de Ulceribus obnoxii sunt : succedunt alimenta & potulenta succo saleque mordaci dc acido abundantia , dc in

sermentationem , corruptionem se. cile tendentia . Vinum acidum

quodvis nobis suspectum est , de

omnes Potus acidi, ut cerevisia acida vinum pomaccum , dcc. Ex lacte vitiosi succi infans cum nutrice sua. totviri corpus multis refertum. Ulceribus circumtulit, testem iam ipso Galeno da Himent. facult. Motus nimius, ut & vigiliae, O chvmiae non disseiles causae operosae ruoque hic sunt ordinarie excernen

a, si praerer modum retineantur, V.

gr. in vitis harniorrhoides suppressae ob stagnatione ni sanguinis actioris& viscidi , Fistulosa circa annum Ulcera dederunt, prout apud Hi dan. cent. a. Osf. s. aliosque legere est , quod Sc ipsa testatur expellcntia. Item ob menses in sceminis stagnantes de acriores collum cervicis Uteri plane cancrosum exulce ratumque notavit praedictus Vldan. cent. 2. GL6r. Mulierem lochiorum fluxu non satis purgatam post partum, nuper observavi copiosin simis crurum Ulceribus refertam , quae adhibitis remediis congruis selieiter , Deo benedicente, a me curata fuit . Moeror quoque scor buticorum Ulceribus vendis aptissimus est, sic tumores , inflammationes, gangrenae, hydrops, Caco chymia quaecunque, dissiciles partus, dilaceratis nempe circa Uterum vasis, causam Ulceri Fistulo dare possunt: frequentissime vero accidit

Uulnera in Ulcera, Abseessus& Fistulas degenerare , male praesertim curata . Νic de catarrhi contusiones

saepe in Ulcera de Fistulas degene-T Omur II.

rant . cxcoriatio Intellini recti a

succis actibus virulentis in lue Venerea dc gonorrhoea occasionem Fi-stulosis Ulceribus dant, de non ita pridem adhuc virum quendam bal samo nostro divino seliciter curavi mus , qui per tricennium de ultra

hac a siligebatur Fistula, de inde Ω-pe fibrem passus est: post variolas de

morbidos male curatos saepius vidimus Ulcera & Fistulas, sic di post

fracturas cariemque ostium , item ab ulu, a bubonibus , ex mala dentis extractione aliisque praegressis morbis observantur Fistu Iae, ceu quotidiana constat experientia. f. 12. inod Praenosin concernit. Prorne AUlcerum; si pus dulce est , de bene Vlceraran. olet, optimum signum denotat, facilis curationis ulcus, non esse malignum , de quod sermentatio non ad luminum pervenerit fastigium . Si vero pus sit favum , NI viride , maximeque sint et, malum est. Dissicultas curationis Ulcerum in eo consistit, quod simul acre redditum pus , reliquum affluens ad partem assectam eodem uiduit charactere. Illa Ulcera, quae propter ganῖrς- nam ex scorbulo, hydrope de frigore oriuntur, sunt pessimi inoris, illa vero, qua post phlegmonem de tumorem seu abscessum oriuntur, meli ris sunt notae facilioresque curatu . Per calorem enim seiu motum succi nostri circulantur , a frigore vero non tantum succi in spissantur , re

ad motum inepti redduntur, sed de ipsi canaliculi , per quos circulantur, constringuntur, hinc facilius obfirmuntur . Ulcera saniosa sunt curatu dissicillima de diuturna ,

membra ne enim non tam cito sanantur, quam caro. Sic de illa , qu schylum in spissatum instar lardi in

se conti nent, peloris sunt notae. Pistulae etiam, quae Occupant juncturas aut partes, ubi majores sunt canaliculi , itidem dissiculter curantur, quoniam Deci iacile diffluunt, de iueamdem abeunt amurcam , quo ulcus profundius existit, eo dissicilius est curatu . Atrophiam ulcus quandoque ex bipere mici. Ulcera in livdropicis oborta raro

299쪽

ENCYCLOP. CHIRURG. RATIONAL LIB. VI

sanantur , & exsiccantur, quia con- fundae sub cute transversim existentinuo emanant, Omnes Enim cana- tes, in corpore iuvenili robusto ,

liculi obstructi sunt, vel rupti, vel caetera sano, labiis quodammodo corrosi sunt, hinc nulla alia via re- mollibus, de muccisis preditς , n-

stat, quam extra cutem , ideoque ciliorem c teris curationem spon- nulla 'consolidatio fieri potest ob dent , dissiciliorem autem minan- continuum effluxum, aquosamat tur inveteratae valde prosendae , &riae, seu ichoris, propter acres pun- rccta ad interiora tendentes, scor- gentesque Particulas, quibus vasa buticae, lardo similes, tortuo*, vadiscinduntur, hinc etiam inclioris riis sintibus constantes, sensus pla- sanationis spes elucet, si materia al- ne expertes, luem Veneream, authidior , Sc spissior redditur . Non gangrenam redolentes in hydropi- enim copia aquae hydropicis mor- cis, s cni'ibus emaciatis corporibus,tem accersit, sed obstructio, hinc pueris, & Iunio rabus obvia, raropiti res novimus , quibus aqua per que ita exem Plo , qUatuor rectum aliquot septimanas ante mortem ci- intestinum perforantes Finulas influebat , tu abdomen instar sano- infantulo unius mensis perficte iarum redditum fuit macilentum, at- navit Petrus de Marche Tiri Fφα- tamen paulo post mortui sunt. la ani p. ID. Fistulosae exulatra-

Cum in glandulosis partibus ali- tiones nostro judicio curationem quid acidi subtilis secernatur , & admittunt, si singularis Medici, aut lympham constituat, contumacio- Chirurgi dexteritas, ex aegri ob ra sunt Ulcera , magis quoq; do. dientia accedant. Periculinae vero lorosa, re corros va, quς facillime sunt quam maxime illa , quae via degenerant in Fistulas , imo haec sceribus vicinae ad musculo ium ca-ulceta cancrosam induunt saepe in- Ulcera , & vulnera articulorum extensu quoque gravia post se sym- sunt curatu dissiciliora, propter ia- pioinata relinquunt, Ut febrem, cacilem lymphae , aut sanguinis sta- chexiam , tabem, syncopen ; deg

ς nationem, corruptionem, ac ace- nerant quoque non raro tu phag

scentiam , sic quoque Ulcera faci- dan ca Ulcera in intestinis, iam, Ie producunt cariem ossis , quo- de claudicationem in semore in kniam acor tvmphς , aut sanguinis runt . sistulam ventriculi seliciter ad os subjectum delatus, aut est al- curatam filisse ex Epb. N. C. AEun.

ter itione ipsius ossis ab aeris con- T. Io. Obs I 3 l. a Nobis com tactu ortus , aut etiam ex acidita- municata constat, quae circa junte intensa ad Os cum chylo dela- cturas manus, aut pedis nascuntur, tus, os ipsum corrodit , cariosum- cum nec manum Chirurgi , Iiecque reddit. Medicamenta decenter admittant ,

γλ. ,.si, Quod Prognostica Fistularum Si- dissicillims sunt curatu . Ut Scania

talaia. gna attinet, que omnes reneraliter cro se perd Bicilis sunt fanationis curatu difficiles sunt, plus tamen Quas etiam plures non semel, at-

difficultatis alie , ' liae minus ha- tingendas esse volunt e curatam tabent , imo nonnullς plane incu- men talem memorat Geo Z. rabiles censentur; se filia Prato- iuruexotiear. etiVat. risu ς non ris cujusdam per annum , Se ultra ne curate facile iterum recludun- in manu cujnsdam Empirici versa- tur, coacervata materia imprimis

batur , quae laborabat Pi stula circa ubi sabcst cari s ostium, aeris au- moris , sed frustra operam na- tem perserat. Sunt , & nonnullς , vavit Empiricus ob prosunditatem, qui sus Occluduntur Fistulae , hinc& multa disrupta vasa majora, ca- conqueruntur de anxietate , eu an-riem ossis subjectam, & atrophiam gustia perioris, respirandi difficul-Con unctam . Simpliciter vero re- tate , & . ratio est, quod si antc centes in t . carnem non adeo pro- agulationes in sucos nostris . Ex

dolem.

300쪽

rauca,

materia essi uente majus, vel minus periculum concludere potest Chirurgus , si enim materia valde sce-ici, de circa os latet, signum est cariet ostis, si circa juncturas prodeat de taleat, signum est corruptionis tendinum . Fissulam pedis gangraenosam lethalem observavit Celeb.

Georg. Francus, P. P. Heid. Decur. Eph. Germ. m. 6. Obf. 8 l. F. I 2. Non duntaxat Medicamenta commoda in Ulceribus, ac Fi-stulis inserviunt , sed & Diaeta in his non negligenda est , ne Medicus , & Chirurgus semper suppedi-

rara nova causa peccante, inanem laudat operam . Aer ergo eligatur

purus, nitidus, nullis inquinamentis, de nebulosis, falsis, ac acribus exhalationibus inquinatus, sed tem Peratus , nimis enim frigidus sanguinem, de cςteros circulantes succos incrassat, de nimis calidus acrioribus suis particulis sanguinem, reliquosque succos replet, de sic ansam Ulceribus , ac Fistulis praebet, de quaevis aeris in sanandis Fistulis sit, legi meretur obf. 6ῖ. volum. 3.act. Hasniens. Post aerem cibi, potusque ratio

habenda est , usurpentur ergo omnes cibi volatili gaudentes sale, de

vitentur angue pejus omnia acida,

salsa, acria, saccnarata, si ve dulcia viscida, de quibus alibi ad nauseam

diximus . Hoc asterisco etiam notandum est, quod acida valde noceant, saepius in mensa asturma , ex ejusmodi enim acidorum abusu,imprimis succi citri singulis cibis inmensa aspersi. Serenis s. Elector Palatinus Carolus Princeps certe seriore Libitina dignus, non tantum pla.

De emactatus et , sed etiam po It mortem ipsius in intestinis innumera inventa fuere VAWra . Fugiatur ante omni i vinum Rhenanum , aeque ac

Mosellanum , de Baccharacense, si sint se. acide , uirς ob aciditatem

maxime nocent Ulceribus , ac Fi-stulis, con datur vero vinum Gallicum , aqua pro re Rata dilutum, vel Malvaticum, vel Toxayense, Potus Theae in omnibus Ulceribus item de Caphes maxime conducit , di nunquam in his negligendus est ,

quoniam ope hujus potus particulae acres salinae viscidae peccantes , vel per urinam, vel per sudorem eliminantur 1 sive aqua calida , qua utiatur CZar ordinarie in Mosca via conapauco fermenti panis , de ad stomachum roborandum interponit aliquando vitrum vino Hispanico repletum i de fit longaevus. vel sumatur istius in Gallia usitatae aquae vitae, nomine thau de Siam insignitae

parvum vitrum. Somnus sit largior etsi etiam sit meridianus, 'uem concedimus , quia is nihil aliud est ,

uam mortis trairer a debiliori in-uxu spirituum obortus , Quo enim quis volatiliorem , de subtiliorem 1anguinem, dc succos habet, eo minus ad somnum proclivis est , quo vero sanguis de succi crassiores, tenaciores , de viscidiores, eo ad somnum propensiores sunt. Vigilii vero, ut de lucubrationes modum ne excedant. Vigiliς enim portiones spiritu oscis in M. S. nimis absumunt , sicque sanguinem vappc-scentem quasi lentumque ac viici

dum relinquunt, succos etiam exsiccant, eosque acres, ac corrosi vos reddunt.

Motus , de quies ita alternis vicibus instituenda sunt, quo minus

spiritus deprimi , aut motus eorum impediri queant , nam per motum sanguis, 3c succi nostri attenuantur,& ad ei reulationem promptiores redduntur , quies vero nimia succum nostrum nerveum, seu spiritus animales in musculis nostris, s qui sunt

incerni motores nostrae machir a a quae rotam in larem circumgvsantis nimis exhaurit , producitque vapoescentem , lutosum , ac viscidum sanguinem succosque , sicque

ansam dat Ulceribus , Fistulisque

nostris . Per.motum etiam nimium

avolant particulae subtiliorcs rema nentibus in M. S. lutosis aec viscidis ramosisque particulis, sanguinem ,

ac succos incra flantibus. Excreta ac retenta denique ad oris dinatias leges debito modo revocari das esse Author ero, praeprimis mensium in ita minis. Fluxus solitus Proin