장음표시 사용
151쪽
il0in incrustaliam non verosimilo videtur, olim ignoi O pani. instar solis et stellarum, in loco quieseant, nee iam rapido motu in coelo Vorticis sui
ferri possint; dein ambigi p0test, nutu experientia probari possit, purum lusendam ignem in 'rustari, et praesertim mat0ria dura set liquida ut tanti
Oo0nni, set in vortice talis pinnetne graviora V0rsus uentrum Vselise. 2. FuiAR0 Chaos primaevum, durum, in plansetas set t0llurses divisum. verosimilius apparet, prae ei tim eum Oracula divina id asserere videantur. μ0d usque ab illis aqqu0 0t tam liquido constare Vid0fur aquam fuisse, eum in primis creationis verbis, Spiritum per aquas Volitus,e et superiora ab inferi Oribus separasse p0rhibentur. PutemuS ergo oonjectura litor fuisse aquam, set hab0mus argumenta uomprobantia l. soli. rotundita tem telluris, si senim aqua universalis omnium primo fellursem formavisset. rotunditas a pressio-no horigontali in fluidum O00anum induet potuisset. 2. Si dura fuiss01t0llus, siv0 a se, vel disrupta a Chao innsequutioris formae et an gnil saeesse potuisset. 3. Nullos non montes, Sive nullum non materiam terr0- si rem reperiri. quae non videntur olim si 'e primitus mollem fuisse, quod ab obsorvatis prioribus aliquatenus liquet. 4. Et praesertim materiam CP Stulem, cujus stra in ortum Sub Oeenno duxisse vix denegari posse videtur. neve materias duriores in telluris Sinu. quae enodem saepe sunt cum materia ui ustuli. 5. Ex Oeeani amplitudino idem etiam Oonj0oturaliter d0duei potest, qui adhue maximum f0lluris partem ovoupef. hi. Etiam aliquo modo sex diluvio universali: nrem inurustari poss0 1 quam duris manifestius est quam ignem. quae cum semel inerustata fuerit, sex disruptione crustae Oeeunum rursus existero posse et emergere ostendi hypothetiee posse putem, praesertim, cum inerusiatio sat non nisi in superficie et opse inurusiationis siv0 mutationis liquidorum in dura, v0l l0viorum in graviora. Subsidere Oeennum neeesSum sit. i. Et praeeipue ex eo; quod prima seva materia videatur elementaris et fluida fuisse, quae sub l0vioribus elementis Sedem Oueripavisset, et tellurem in rotundum glomerasset, et temporis tractu pari iuulas, sive opse dissolutionis, Sive Ope eombinationis in losto profundissimo et maximopsere presso in salem, et dein in nulla non relin eorpora, quae ex sale ortum et ligationem suam habent, ubivisse hoc est, in montes salinos, in argillaeen, oleosn Saxen diversi generis ete. sed ha00 tantum Oonjecturni iter.
152쪽
Civea subsidentiam maPium vePSus Septentrionem. Expserisentia 10stretur, subsidere maria Versus Aquilonem; set quidsem tam Asensibiliter, ut infra unius Ane uti tempus litora ad multam disian fiam prius aequore operta nuda apparseant, ut l. in Lapponia sunt plurima oppida quae priHA Opportuni'simum portum habuere, jam distant 3 ad 4000 passibus a mari. 2. Quuedam phiam urbses in ipsa Sue in Psemotue sunt p0r aliquot miliaria ab asequore suo secundum obliquitassem lserrae illas Oircumjacentis, ut Upsalia seto. 3. Loca quaedam ΗΘlsingiae vidi quase ant0 JU 01 80 annos tecta fuserunt mari. jam usero nuda sunt set magnis ARXis obsita ut jam rota cum malleo sent, ubi ante Aeculi tempus fluotus si ignis oum flamma nil fundendum ferrum ubi prius unda fuit. 4. Apparent etiam hino set inde in montibus pra0ssertim Uplandino undi pirotina illa; hio etiam inveniuntur an hora se et transtra navigiorum, et quidem in ipsis ore ruminibus set tostis a mari 40 fere ulnis exstantibus: ut
faueam eXuvias unimnlium marinorum, Eninenarum seto. Ex quibus uerto satis ConStat, maria versus boream olim sui Asse altissima, sed temporis traotu ad liorizontem hodiernum subsidiss0.
Quod quia ab sexpserisentia indubium sest hino inde conoludi posse
videtur. 1. Non omnes mutationes in terra se crusta a diluvio universali Ortiam suum duXisse, Ased etiam a mari supra li rigontem hodiernum multis pnrasnngis Olim θXStanti, unde quaedam strata; illisque inclusa petrificata reliqua in oeenno magno diluviano. 2. Terras praesertim boreales sub alto oceano jauere potuisse, dum austruliores nudae starent. 3. Quia Sensim videtur Oceanum subsidisse, non mirum est, si terra qΠaedam jam 'onfinsens olim insularis sesso potuisset, subsidente enim mari altiora primum quasi emergunt, sive montes illorumque eaoumina, dein reliqua. 4.
Hinc verosimilis sit, Cel0bserrimi, jam apud bseatos Olani Rudbeel ii assertio
in Anflantido sua; t0rram Suponnam olim ab autoribus Voentum Insulse, Suil. Anflantidis, Phule. Muniae, Maenhemiae etc. b. Si Verum Sit, quod aliqHi RSserunt. maria versus aequatorsem elevari paulum vel in altitudine horigontali sua r0mansere, aliquid concludi potuisset ad pressionem vorticiA
153쪽
ramque orbis nostri magis uiruularem et rotundam hodie esse quum olim. 6. Varietatem inde necessum sest sub0riri in dimensione graduum orbis nostri latitudinarium Hlo. i. Mare Balthidum tamen elevistius Stare mariS0pt0ntrionali sive Germani eo pulset ex fluviorum alveis et lapsibus, qui sero secant tellurem Sueuanum ab H 0lmia Gothoburgum usque; alti SSima est regio Orebroensis, e qua ab utroque latere Versus muria deuurrunt flumina; et si lapsus eorumque altitudinem uniculare quis velit videbit decursum illorum ad mare Germanteum esse prope i0 ulnarum, Sed multum disserro v0rsus Balthidum; unde subsidentia istius maris Boream Ver-Sus ortum suum ducere potuit etiam a maris illius excursu in mare vivinum. quod aliis dis 'utiendum relinquere velim.
DE Thermarum origine, calore et Sale. Fateor multos fuisSe, qui naturam ualentium re luna uni sive thermR-rum indagarse Summu uum curis et ingenio Sategerint, usque tamen nullOS refellendo, sententiam quoque meum in medio proferre velim, dum tantummodo illa tradam, quae obs0rvata indigitant, et quo data manuducunt ultra vero non ausim progredi; Ssed nil intellectum illorum sciendum est. I. Nullibi melius Suryere posse tiquum supra horizontem Fui, fretiquum Sponte, quum intra sirum Site lumellus emites lupidum. Quod ut experim0ntis
probetur. illum in fin0m diversi g0neris scissil0s lapides divisos, fere insensibiliter in exilissimas lamellus sumsi ut 1. Part0m infimam finxi in requa, quise pOSt aliquod tempus, tanquam sp0nte Suis ad Supersulem vel apidem lapidis intra lanisellas pr0repsit. 2. Adhuc melius, cum imum
partem tingerem in oleo Terebinthinae. 3. Cum ualesceret aqua adhuc uitius. adeo ut tanquam niSu spontaneo inter lamellas ascenderet aqua, ulla mediante pressione, tum ualida, frigida. quam oleOSR. 4. Unde cum Suissilium Strata examinantur, ubique apparet in juncturis fuisse aliquid fluidum caluareum sive aluminosum. Vitriolteum, OleOSUm a Sphatticum, sulphureum, quod vel stratorum parietes tinxerat, vel inter stra tum qu0ddam formaverat: quod ut adhuc melius liquent, en eXperimenta parilia de eniSu aquae sponsul eo. l. Si duo marmora vel vitra invi
154쪽
00m uretissime i ungantur et se X fremita S loeetur in B qua vel oleo, sursum repit p0r juncturas aqua, et ad Supremum enititur, quod apparet si intra marmora lovetur Charta emporei tua. 2. Et silio Rretius eo Oitius et fuditius. 3. Hocque tam in unouo irem in pleno aere, quod ab Experientissimo
Hau lesbee, Anglo, OStensum eSt. 4. In Saccharo notum est Surgere aquam sursum Sponte Sila, pari modo in enlDem nivem, Cinerem. in spongias et
materias nullas non spongiosas, tibi pori vel meatus sunt sexiises. Sio set in tubulos Vita eos, quo exiliori A onvitatis, eo nitius super horigontem aquae exi 0rioris, pari mod0 in plantas, arbores, ramos, folia ete. ubi videmus aquam sursum ad onuulneri eniti et humeutare nullas non eorporis illius partes et virid0suenioni dolorem set laetiis frondes eis in ludere; adeo, ut inde possit con 'ludi, surg0re aquam inliquam sponto sua infra lamellas vel in loca sexilissimi meatus neo ulla gravitatis vi deorsum premi: ex quibus origo tot sonitum, in superficiem erusta se ferrestris erumpentium. Ad 00mprobandum hoc sexperientia, pr0vocari potest ad infinitum nu-m0rum fontium, qui prosiliunt e Stratis; ut in 'eam eXemplis exotien, quae a suis a uotoribus a se sensita Erudito orbi innotescunt. Quoties non videmus. 1. EX una quasi humo et eX uno lapide tria vel quatuor genera
fontium erumpser03 2 Quoiises Π0n auidulas prope aquas puras 3 3. Aquas ualidas prope frigidas, ut Aquisgrani γ 4. Vitriolatas cum aluminosis et varii g0nseris metallistis parti uulis impraegnatas, ut Leodii, Spa ete. Sed reliotis exotidis ad domestion. 5. In mont0 editissimo SV00iae I innehulladiolo prosilit sex infinitis seissuris strati fons aquae purae. 5. Sic et in Billingen, Hunneberg. Mosset, et g set alibi 'Vestro-Gothiae, qui stratim ad
radicem usque jaeent, et aqua ejus saepe tanti voluminis, ut valeat rotam molinarium continuo vertere: formantur etiam super culmina alvei et exigui lucus. T. In Ithyda W0sfr0-G0thiae sex uno pariete humi tria fontium genera senturiunt, vitriolatus magis et minus et proxime fons aquae purae; qui omnes duetum habent per rimas et scissuras lamellarum adeo, ut vid0umus tam Bb experimenti S, quam ab ObSerVntis, R JURm SuΓ- sum velise intra juveturas tenuissimas lamellarum et per meatus in montibus alias imp0netrabiles. Alterum est, quod iunis ab existure origine dissipari possit et augeri in immensi sputii corpora. Et si occlusus sit, conservari per integra Saeculu. u0d dissipation0m attinet ab exigua origine, satis ninnifestum eSt, eum
155쪽
ab una scintillula maximum incendium p0ssit existere; sponte Sua in cumulis foeni, frumentorum, in ualorem et flammam erumpere: ab exiguo Carbone in uamin0 magno, ferreo, bene oculuso, dissipari in f0iam massam carbona 'eam. ut et in cumulos lapidum tum Sulphureorum quam aliorum
qu0d passim ad fodinas videre licet.
Sed eonservari posse ostiorem semel inceptum in loeis oeulusis perlongum tempus, hoc paret. 1. In caminis magnis ferreis, quae replentur earbonibus, ab imo ad supremum usqu0, et dein immiss0 per inferiora igne, clauditur, interen spargit Se enior per maSSam carbonaceam, et intra 14 dises sine multa materiae consumtione duras et quotidie fit intensior et videtur vivere posse, intru aliquot menses, si libeat. 2. In furnis quorum Ope convertitur Ouprum in Orchalcum . si claudantur orificia vivere potest ignis in carbonibus, per aliqu0t oetidua, sine multa carbonum consumtione, sed ignis 00nvertitur in ea lorem, scit. ignis color in nigrum. 3. In cumulos minerarum, cupri etc. subjieitur ignis conteolus bene cireuincirca pulvsere; ignis sio tellus dissipari videtur per cumulum, et per 6 hebdomadas vitam agere. 4. Cum ligna et arbores in carbones eremantur. submittitur ignis, t00to bene eumulo pulvere, videtur ignis tamen, licet tectus, dissipare se per auervum et per integros menSeS Viri ere, arboreamque materiam in earbonem convertere. 5. Preri modo si torresigniti vol Oarbones sub cineribus r00onduntur: et observatum est Upsalia, Sena ne, Brunus-Boae sedis Epis00palis, ubi eommoratur, ReVerendissimus et optimus fater meus, eum inuendio psepirens quod ualor in lignis vel carbonibus per 3 menses sub cineribus potuisset vivere. 6. Exempla etiam
habemus, montes earbonis fossilis aliosque ualorem semel adeptos per multum tempus fumuViSSe.
Ex his argumentari liuet ad ual0rem subterraneum, illum qui culorem thermarum emuit: seil. qu0d ill0 ab exigua satis origine in int0grum montem dissipari possit, hoc est ex commixti0ne Sulphupis, Vitrioli, mar-tiS et aquae; quae originem praebere poterant, ut dissiparetur igniS per integr0S montes, et praesertim in illos qui lamellis et stratis donStant ibi secundum argumenta et experimenta allata. ignis oriundus ab exiguo principi0, per lamellas in inf0gros montes dissipari posset. Exque iisdem Argumenties probatur, calorem vivere posse, Semel in illis inclusum, et pserAaecula non extingui; sed mox dato oris uio in flammam erumpere.
156쪽
Dari aliqu0m ignem subterraneum. Sed in cruStis tantum, compertum satis est. l. Ignivomos montes, 'VeSuvios et AEthnas dari. 2. Montos otiam interdum calidos et fumantes Sive calidum evaporantes. 3. Montes ex quibus ualidissimae thermae prosiliant. 4. Versos videre lapid0s cal. carios multis in locis in veram calcem, ipsoS montes in cretas; strata lapidum ealeariorum in ealcem inclusa adhue nanteria Silioen: ipsos suis siles conchil in seto. puri modo in calcem, adeo, ut neriti quam possit negari, quin ignis quidam detur crustalis, qui penetrare potuisset integros montes; praesertim illos, illii in lamellas divisi sint; qui m0ntes cum semel conceperint calorem calor in illis vivere potuisset per integra saecula sine multa materiae c0nsumtione, si inclusus fuerit. Jam videamu8 quomodo l. Aqua per juneturnes Stratorum Sursum ad sup0rficiem eniti possit. 2. Quomodo calor re purViS Oriundus, in mu- ferias prassertim lamellures dissipari. 3. Quomodo diutissime ibi clausus vivere sine multa sui Consumtione, nisi dato orificio. 4. Et quidem pr0pe supersulem converti possent Saxa in unicem. Quod calorem thermalem attinet, ex iiSdem Sequitur, Suil. aqvum Omnino calidissimum sursum eniti, Si transeat per strata m0ntium ualidiorum si jam mons quidam ope dictae originis calorem conceperit, calor ille per saecula inibi conservari potest, quia nulla patent exhalationi foramina unde omnino aquae, quae per lamellus vel juncturas tulis montis sursum enititur, inde calore impraegnari necessum est, unde calor thermulis. uu0d salom thermalem attinet, en prius experimenta flauta clum aqua Aquisgranensi uiron Poui et mi, cujus aqua levior dicebatur illis. quae in urbe est. l. Odor est sulphureus, et mixtum quoddam cum Odore humecini O unluis. 2. Sapor salinus: quasi nitrosum quid intermixtum essos sali communi 3. Cum Gallis flavo viridesuebat ssed adj0cto spiritu Nitri instar Topagi viride fluv0s00bat. et in 1110dio pendebat superseies eleganter rubris, Supra i tam liquor erat intenso, infra vero magis dilute viridis. 4. DH. Breymal, qui de aqua Aquisgranensi scripsit, ait illam cum gallis incleSeere Blii vero nigrescere, quod non cum illis Poli setana fiebat. quamvis injicerentur gallae cum maxime ualesceret. b. Cum Syrupo ViolRrum turbatur fusos quod abit dein in virorem quendam turbatum. 6. Cum alumine laetescit; sed adjecta solutione nitri rema net lactescentia: immissis Ver0 guttis spiritus nitri clarescit. Sed solutio aluminis praedicta,
157쪽
adjecto vitriolo. nihil altera fur. T. Cum sueuharo saturni multum lautes cit adjecto vitriolo albo praecipitretur, quod lacteum est et Superior aqua virides it. 8. Cum Vitriolo uommuni primum turbatur. dein fit sedimentum orRSSum bruneum, quod sensim subsidit; intra binas horas apparent b separationes, in fundo judet vitriolum adhue indissolutum; dein liquors RVeScenS, Supra quem pendet inustilago erussa brunea; superne est liquor viridis limpidus. supra qu0m liquor turbatus: post 10 v01 12 horas binae Superiores se uommiscent in liquorem flavum: li 00que si si uset uiseris vitriolo eommuni viridi vel albo, nisi qu0d eum vitri ,lo albo sat color dilutior. 9. Cum spiritu salis armeniaci cum spiritu Nitri cum Aqua forti eum spiritu Cornu Cervi. cum soluti ,ne Tartari crudi, cum oleo Tartari per deli l. cum Minio soluto in aceto cum Boraee, cum gummi ArabiuO, Ammoniaeo elu. Cum solutione Saturni p0r auetum destillatum nihil mutabatur. 10. Cum solutione Meruurii p0r spiritum nitri maxime lactescit cum solus. Mercurii per Aquam fortem. quamvis lactea deluitso tantum opule, neu ita inolescit. ll. Cum Solutione Cupri. viride paulum o seruiescit injecto Vitriolo uommuni, cum adhuc inesset euprum fusue turbatur; sed ablato uupro vitri ilum et '. in fundum se prauulpitat 0t nigresuit; et solutio supra optime sis viridis. 12. Cum sale armeniaco nihil ali 0ratur; sed nilueto vitriolo albo viridesuis. 13. Cum minio solut0 in ac0to 40stillato nihil alt0ratur sed adjecto vitriolo albo paulum alb0suit. 14. Cum Hora eo nil alt0ra fur. sed adjecto Vitriolo albo turbasse sublut0suit tand0m sup0rnu fit viriditas turbulsenta. ib. Cum liquore eamphorreto nihil alt0ratur, s0d adlueto vitriolo albo, fiunt duo Atratu luten, superius pulchre opulescens et eX albo coerulescens, quod post aliquot horas ulti rescit 16. Cum gummi remmoniaco non mutatur, Ased nil secto Vitriolo albo infenso flavesdii; pari modo solutio rius uum gummi arabio , adjecto vitri0lo. li. Cum spiritu Cornu Cervi non ali 0ratur. s0d Riφ00tre Aqua forti pul0hro et infenso rubescit, hullis exilibus longa serie enitentibus.18. Cum olsis lini, amygdalarum. terebinthinno nil magis quam aqua communis miscetur. Sed re lecto oleo tartari per deliquium, ut aqua lactescit. Jai canaliculis, per quos fluebat thermulis haec ualidissima aqua, ad parietes et ad fundum incrustatus videbatur Tartarus quidam, qui frustatim hab0ri p0tuit; Tartarus hie 1. 00loris erat brutiei, interdum etiam
158쪽
flavi. dum guttulis rubris. 2. Durus 1 pro instar saxi erat. 3. Nullius odoris. vel saporis nisi quod pauXillum salinum guStaretur. 4. Tartarus hic dum spiritu Nitri set eum Aqua Forti maXime luetatur. 5. Cum aceto destillato solvitur cum bullis, set paulum lautes 'it solutio. 6. Solutio ejus per noetum Viridosuit cum Ab rup0 Violarum; sed cum Gallis flavosdit admodum. T. Tartarus hie cum solvitur in Aqua forti fiunt primo spumae et turgescit volumen. Ased dein liquidum iit virid0, et multum augetur volumen: Solutio haeo per Aquam Fortem, cum syrupo Violarum, fit coloris medii iniser viridom set rubrum: Solutio haec sap0rem habes ex amaro dulcem: post temporis moram, si soluti0 haec viridior, sed turbulsente; set reponit se materia coloris opulini. 8. Tartarus in igno pulveri- satus fit coloris grisei. qualis in fundo vasorum reponi modo dictum est. 9. Supra fontes hos calidos, ad parietes reponit se vegetabile quoddam
s0d cum Aqua forti odorem vinosum habet. Ab his exp0rimentis o0noludi aliquatenus potest salem hujus aquae
theranulis constare maxima sex parte sale calcario. Eadem fere experimentauum s0lutione ualuis vivae set rius sale institui: sed differebant in eo. quod quaedam ualetS Vivne genera non eadem experimenin Suberent eum aliis: quaedam enim 'cum Gallis lautescunt, quaedam flave virideSuunt, quaedam medium colorem inter lacteum et viridem praebent. Praeter diuta etiam sequentia argumenta probare videntiar, thermalibus aquis inesse enicarium salem. l. Prope thermas reperiri plerumque monteS caluarios, partim integros. prertim in pulverem dilapsos et emarcidos, partim callinatos et in puram niveamque ea loem con VerSOS, in qHi
bus silex vel frustatim vol iam sellatim delitesvit; unde etiam integri campi diversi generis silidibus repleti uiruum circa sunt; qui 1 00onditi olim incalue jam rettuli apparent: et si referre liceat observata uirua AquiSgris-
nul n. isSOS Scissiles et stratis cones filiorum eum ipsis 60nehilibus vidi in Cniuem VerSa; ex quibus tantum coneludi potest, ignem quendani olim fuiSSe. i ii penetravisset montem et in Halcem Superficialem ejus materiam UOnVertisset. 2. Aquas thermales sulphur spirare, plane ut GalX ViVn cum ualeScit. et eum solvitur ab auidis, quod non semel experius Sum. 3. COlO- reii , Sup0rem etiam aquae caluis vivae habere; ipsum Tartarum eSSe CZluarium. 4. Salem harum aquarum penetrantissimum esse et penetrare
159쪽
nervos et Ossa. plane ut sal calcarium: quod etiam in atrampniis quibus dam sympatheticis ideo usurpatur, quod januas; parietes. libros pertransit. 5. Notissimum etiam est, aquam calcis vivae vim habero semolliendi 1401 Vosn et duru, et eandem fere . quam nquae thermales; ad 00. ut non inde insulse videtur eon eludi posse. Salem quendam caluarium inesse his thermis aliis vero alius generis salem quibuSilam nullum prout transeurrit aqua per rim RS montis; alio SaliS genere impru0gnati, et ab igne olim dissipato ea lentiS.
160쪽
Cirua uaminum magnum ferreum, in quo primum uoquitur et funditur minera, muterin rudis Sive minera ferri. observare liuet Sequentia. 1. Cum erumpunt Suoriae e Camino, Statim indurescunt, adeo, ut vix aerem fungant quam fluiditatem amittunt. servata diu tennuitate quadam. 2. Ubiuunque tenuissimum Hest et primum ueri expositum, ut ad angulos, margines et alibi Seorino ut purum Vitrum apparent, alibi Vsero ubi 'Crassior0ς non adeo ut quod primum congelescit, in vitrum vertatur. 3. Si immittis ferrum frigidum cumino, quod crebro faeiunt operatoreS, ad Seuernenda pura ab impuries, et d0in eximis, vido bis illud inurustatum suoriis, Ased SCOriae, quae propiorees sunt ferro, Versae sunt in nitidissimum vitrum ut pellucidissimum instar chrystalli; i tuo vero remotiores Sunt, ColoriS ferru ginei. fuSui. brun0i sunt neu transprerunt. 4. Si immities ferrum ualidum nulla apparet circa illud vitrificatio. 5. Ferrum liquefautum cum e praedicto camino emittitur, ad margines, Sive ut VOuuntur. auriculas, nitidum est instar argenti. i4. Puri modo, Si tenuis lamella ejusdem ferri, sive omne illud quod primo frigesuit, urgent0i uoloris plerumque eSSe Solet. i. Si tori arenarei, in quos effluit ferrum Sint humectuti ut alicubi fieri solet, praesertim ad ea minos Hel singiae et Oregrundiae, tunc apparet ima pars in mediam fore massam eo lore argenteo, SuprR Uel O griSeo et nigro. 8. Ferrum hujus coloris est frugilius 1 seliquo ut et levius. 9. Adeo, ut inde liceat concludere, particulas sc0riarum, dummodo Cito frigeserent, in
Vitrum verti; puri modo particulas ferri; argentificatio nihil aliud esse