장음표시 사용
141쪽
mn. ubi non multa sejusdem materiae ultitudo orni quae subsidere posset. neu multa subsidentia apparuit. 8. Ex eadem ratione fieri etiam p0ssunt interstratorum intercapedines hiantiores. Si ergo ab Oceano congesta sint juga montium, arenae et relin fundi in 'teria; ex quibus inaequalitas ortu est, et Super hianu fundum dein Strata sint formula secundum fundamenti inaequalitatem; obliquari strata in circulos, curvas, angulOS minUS aut magisnuutos poterunt: ad minimum apparet evidentissime Subsidentia quaedam quod opinor a praedieta causa venisse; sed quia de tam antiquiS res agitur,
non nisi onj0oturis set exp0rim0ntis aliquid de eausis illorum Honcludere licet. De Causis VaPietatum in StratiS. Quanta non div0rsitas in stratis ejusdem materiae videtur nam l. videmus in duriti0 multam dii rei sentiam: ut scissilem ejusdem generi S Rrgilla0 similem inf0rdum media duritio intor argillam et lapidem, interdum durissimum. 2. In uolore etiam, nam ejusdem generis Strata videmus uolore jam griS00 jam bruneo ita rubro, eneruleo, Viridi, nigro tinein. 3. Strata Hiiam semollitienta in argillam. in bolum, in arenam in Oubrum. 4. Strata etiam impraegnata vitriolo, alumine, nitro, aliisquo salibus et mineralibus. 5. Etiam versa in ea luem, cretum, carbonem fossilem aliumque muterinna, qua e Omnino ortum suum debent viqissitudinibus t0mporis postdiluviani, et praesertim eum videmus unum stratum plane differre ali ultero vicino et contiguo, ut unum stratum carbonum fossilium prope alterum suissile et0. Si da usus velis, infra indigitandum est. l. Fluida ut ignem. Olen aquaS ete. SurSum et Obliquum per Stratu meare, et ad superfluiem per juncturas illorum Surrepere posse. 2 Si aqua lineta aliorum Stratorum Sule, Sulphure ete. et eo impregna in Sursum enitatur, in sui posse materias stratim. 3. Si stratum oblique ja00at vel horigon taliter, lympham Secundum Stratu meare; si calor etiam Secundum Strata. sed modo sursum si Oleum vel materia asphaltiva pariter, Si aqua Sale alumine, nitro, vitriolo alioque tineta etiam Seeundum Strata repere, puri modo effluvia sulphurea, mineralia sive comitantia cniorem Sive a iunm.
4. Et quocunque fluidum repat, tingi strata, tam parietes quam substantium illorum, et consequenter mutationem in illis sub0riri qu0ad div0rsitat0m materiae, Salium, Sulphurum, duritiei, coloriS etc. b. Hinc videmus integra
142쪽
stratu mutatre esse, et contigua viuina ininuta, quia liquor per strati sui junutura S erumpere, SUO ni octo parietes intingere potuit: Und0 stratum turbonis fossilis prope se saepe linbet 00ntiguum suissile durius et mollius. nigrius et albius, sti nium ualuaret lapidi S prope argillaceum, urenne eid. Qu0d 0xp0riaris si suissilem lapidem fingis ima parte in oleo. altora in aqua. videbis inter sua stratis oleum penetrare set Si Stantium oleosam reddere ab imo ad summum, pari modo aquam; quod manif0ssim videbis in experimentis meis suetis per SpongiaS et materias spongiosas in
CiPca StPata, illoPumque Separationem, OPdinem et divePSitatem. Nullus; ut 0redo dubitat. quin iam diversi generis Stratu ortum suum duxissent in O00uno universali diluviano: Ased quomodo lamelli se ibi oriri p0ferant, eX sequenti experimento reliquantum patebit. l. Sumesi Unius generis pulverem argillaceum, et illum in aquam immisi et vitrum dein saepe et optime quassavi, fuit. ut eommisceretur invicem et turbaretur nequaliter aqua set argilla. 2. Partem de hau turbulenta aqua misi in aliud vitrum et 1 seposui per aliquot horas, dum subsidissset argilla ad fundum. o. Dein partem ejusdem aquase superinjeui et reliqui dum 6tium illius aquae argilla S0 r0posuisset. 4. Tertio et quarto idem. b. Et ob sorvavi qu id argilla lanisellatim Se r poneret. sui liues unum stratum Supris alterum, et quin subsid0ntia facta sesset diversis temporibus, quod stratu inviuem disti nute s0paratu apparerent. 6. Cum per tempus adhuc: idem relinquerem. arctius et arutius u0iit argilla et sponte sua durior est fautre, liuet supra staret aqua. i. Exhausta dein aqua et ad fluuitatem reposita materia fundi, qu0d uaritissim0 fieri debet, sponte sua se diviserunt lamellae. Puri m0do fieri potuit in fundo O00ani turbato enim muri ab argilla, pulviS ejus ad fundum quiete d0poni p0fuit, Stu etiam alio tempore, quae similiter ut in vitro distinuise s0parari p0ssent, set adhuc melius defluente
aqua; tunc enim siuentio stratorum naturalit0r effluit ut in arutius o00ant Strata. utque supra et infra usque ad lineum centralem Se contrahant, unde divisio lamellarum et lota intermedia apertiora, quae 00 mu Ora Sunt
143쪽
quo Crassiora sunt Sirata: lineu lo u 0in alio liquore sive materia impluri solent. Secundo observandum est nullum servari in Stratis ordinem; hou est. materias leviores Supra set graviores infra jaesere nisi 00d0m die formata sint, hoc est, nisi graviora set leviora simul mixta 00d0m tempore subsiderint, nam 1. in strata illa pulvseris argillaesei misi arenam, quae fundum petebat 2 sed eum resedissset aliquantum argilla set stratum formasset, non amplius transibat arena, sed stratum quoddam supra formabat, 3. Sed eum Simul miseersentur argilla, pulvis subtilis arenarius, crassior ejusdem generis et filamenta ferri. et simul eonquaterentur, tunc metallum primo fundum petiit, dein arena uvassior, post levior mixta eum argilla. 4. Etiam cum ejusdem generi A materius, sed magis et magis diminutas; ut pulverem argillae subtiliorem set 0rassiorem trino majora frustula primum, deinl0viora vel minora fundum pessebant. Ex quibus eoia 'ludi potest sermo. 0x illo quod eodem di0 0t i sempore fautum sit. gr torn primo, et leviora dein fundum petiisse, vel majora primum dein minorn. Secundo Si temporis fruetu, tune leviora loeiam insimum et gra Viorn supremum potuiSSe Oecupare. Tertio; quod illam ob ea usum nullus certus Siratorum et puri i- ularum 0rdo esse possit; sed interdum observavi Soissilem supra et urena reum infra, caluarium inf0rius adhue: etiam eaten rium Supra, dein arenam post Vsero Suissilem; saepe etiam Supra hoc Calena eum SaXum griSeum Vel commune, di HS rei monumenta plurima li et observaro in Suedire.
Exempli gratia velim unum alterumve adducere prope Helsinret tiro in Sereniae: est l. primum Stratum terrestre sive HX humo. 2. Alterum eX argilla. 3. Tertium eX arena. 4. Quartum 6X Scissili molli0ri, doloris coerulei qui liquesuit in stere. b. Quintum de 00dem sed duriori et nigriori. 6. S0X- tum eX carbone f0ssili unius pedis orassitie. T. Septimum ex diversi generis et doloris argilla deis ad 4 ulnarum altitudinem. 8. Octavum de lapide arenario molli0ri. 9. Nonum de arena reo duriori aptum nil nouendum ferrum, quod et in illius usum seiroditur. 10. Decimum eX griS00, deineX rubro Saxo ejusdem materine. Alibi vero alii ser, ut in monte Billing0111. superfietes t0gitur Strato ui assissim , ARXi eommunis grisei. 2. Dein venit stratum nigrum lapidis durissimi ualcarei in lamellas orassiores divisum. 3. Tertio argillaceum suissile diversi generis. 4. Quarto diversi generiS calcarea, ut rubri, flavi, ut nerei coloris. b. uuinto apparet iterum
144쪽
0x lapide suissili molliori, et subter ex ualuareo etu. aliter adhuc in Kin110hulla set alibi: adeo ut regula possit formari, non certum quendam stratorum ordinem observari seeundum grRvitntem set levitatem corpo rum, si diversis temporibus fundus Oeeani stratus fu0rit: Sed h00 intelligendum est. do iis stratis, quae iii crusin terrae tantummodo By-
Tertio Observandum eSt, nulla non Corpora dura lapidea in strata formari. sexdeptis illis, quae in lapidibus temporis traotu enata sint: ut videre liuet i. in strata 1 seponi diversi g0nseris et coloris terras et bolos, 2. div0rsi generis et coloris argillas. 3. Ρari modo diversi generis, uoloris et subtilitatis arenas. 4. Diversi generis, coloris et duritiei saxa arena rea. b. Auissiles diversi generis, coloris et duritiei. 6. Item uulua reos diversi generis. 00loris et duritiei. i. Gypseos. 8. MarmoreoS. 9. Siliueos set salin0s. 10. Lapides durissimos generis grisei communis i l.
Lapides Talei div0rsi genseris. 12. Pari modo lapides jamdum ualuinutos,
margam Saxutilem, cretam, ipsaque Stynia eX vern ualue. 13. CRrb0nes fossiles. Mineralia quia numeranda sunt inter segetabilia set in lapides praedictos, temporis tractu se insinuent, non stratim ista ut praediuta apparent, HSque tamen reperiuntur Stra in imprBegna tu mineriS ut ferro, uupro et 1. ut et boli argillae, arenae metallis repletae, pari modo mar-onsitae, lapides sulphurei, suissiles reluminosi, Vitriolati, Stratis 00hrnuere: ut praeteream strata ex uonuhilibus et exuviis ullis marinis; etiam sex lupillis et variarum materiarum mixturis. EX quibus liquere aliquantum potest, nullum lapidi S genus, nisi temporis ta nutu enutum, reperiri, qHod non etiam stratim judere possit: liuet idem genus in montibus etiam contiguiS Peperiretur, ut griseum, caluarium, Irenne, argillne elu. quod indicare poteSt, nulla non dura ab urgillis, salibusque sive illorum ligationibus ortum suum duxisse et in oleant fundo formutn eSse.
utirto etiam observunda sunt interstrata; nam 1. disserunt illa plurimum n Stratis. 2. conStant interdum materia, quae Supra jauet et uum aqua defluit. 3. Interdum a materia illine infra j nuet, quae Ope a lune sua Sum enititur: unde 4. interstrata videre liuet constantia diversi generis bibliS rubridis, argillis, unice, lapidibus, areniS, Sed n0n ii Silem, quibus Atrata. b. Interdum etiam materia sulphurea bitumin0sa, asphalio: 6. Etiam impraegnati0nibus mineralium, ferri, cupri, argenti: etinui vitriolo -
145쪽
rum 'luminum. 7. Etiam a mnferiis nobilioribus, ohrystallis sese. S. Ut 0t diversi generis aquis. quae tinctae a parietibus Lamellarum novos parietes fingunt. Omnis fero mutntio, quae observatur in strRtis. ab Hi fluviis; spiritibus, aquis por intorsiit in m antibus sevsenis, und0 digna satis illa obsserva tu sunt, sex quibus dein ad mutationses, in duriora et molliora post isempus diluvianum plurima oon oludi possunt. Inel su nseo minuμ obsorvationse digna sunt ui l. V0g0fabilia, eon-oli ilia, animani in pto. 2. Multofises setiam vidoro liuot in olla re partim in toga se r0mnia sentia, partim indurain, partim setiam semolli fieret partim incal00m, partim in argillam, in arsenam, in bolum, imo mutata in sili rem in lapid0s, in chrystallos set alia plurima. 3. Induration0s varias etiam obs0rvnr0 li 00s, inqu0 divserso g0nsere lapidum, jam in materias filioseas, jam ontenr00s, jam suillos lapides, jam obrystallos. 4. Ut set in matoria redhuc nobiliores, ut Adamanteas esu. 5. Etiam fluida quasedam, ut asphalium, bitumen, aquas. 6. Unde pilam div0rsi g0neris Marensitae. Mineralia, Metallida, qua sedam etiam nativa. i. Ut fauorem div0rsissimigsenseris lapid0s Artificial0s set figura fos, ut bel0mnitas, aselitas, sentrochas ut 0t granatos, chrystallos ete. et .
Circa Margam Saxatilem, vulgo MaPgelstein dictum.
Marga saxatilis sest genus lapidis ealuinati fortassis ope caloris sub terranset, in frusta cubica divisi mollioris; solubilis, coloris flavi set din0rsei: lapis ille 1. integer set nondum solutus cum ol00 vitrioli set aliis stoidis multum ebullit. 2. Pulv0rifretus os aquis mixtus eum oluo vitrioli obullit diu fr0mit, fumat aliquantum, odor fumi est aromativus, vitrum ea leseis, ela resuit dein solutio. fit for0 instar aqua se, nisi qu0d subviridescat, fit s0stimentum album pluma opum ad fundum, et observatum est, dum SpumeSent, fumum quendam subtilem fransire vitrum. 3. Aliter luotatur eum spiritu nitri. 4. Solutio rius per oleum vitrioli pulchre et rubr00palescit, nempe si diluatur aqua, et adjiciatur aliquantum syrupi violarum: b. ΡΠ lvis a spir. salis armoniadi nihil alt0ratur, sed spiritus ill0n lapido hoo ollissime a b 0rbsetur nec altera far eum solutione alumini',
146쪽
D0 crustis Circularibus in quibusdam saxis, deque nucleis Montanis. In mont0 quodam diversi generis stratis uonstanti, prope Leodimuel Churter ut Monasterium Eremitarum observavi l. Stratum orassitie fere unius ulnae. 0tiam divisum in ali ture minora. oonstans lapide duriori arse nnreo, quali ferra rudiora nouuntur; quod ubique in cubos forma se qua dratae set oblonga se sive cubi00 0rat divisum. 2. Quodlibet frustum cubi eum eum frangoretur, in μ0 habebat uirculos certo dolore notasOS, B SHΡΡΥ- sole usque ad uentrum. 3. Superficies extima erat brunea. cireulus alter bruneus dilutior. tum viridis; tand0m flavus. 4. Circuli illi colorati erant exilis uvassitiei pars intermedia nullius fere uoloris, Ased eum materia osset rudior set mollior, erant uiruuli ali iurento majores. 5. In mollioribus
lapidibus distabant hi dirouli du0bus vel 3 p0llidibus, in durioribus minus. i. Jn majoribus frustis dubiuis v0J saxis distabant direnti distantiu i a se pr0portionata ad lapidis magnitudinem; ad 00 ut non plures sesssent uirculi in majori quam in minori lapide. quin proportionati ad magnitudinem. i. In durioribus lapidibus obsorvavi uirculos minus inviuem distare, set multo plures formatos ad00 ut in dur0, ultra 10 cireuli potuisssent inlinerari, 'sed in molli non ultra duos vel tres, qui insigniter mutuo distabant.
147쪽
8. Color otiam variabat. 9. Cum lapidis frustum sessos sex' i se Oialia iam .h00 0si quodvis latus quadratum, seeundum Fig. l primus iit h. b. h. h.
latore saepe unius; δ 1, V2 iis ulnae. Alia stiloque Afra in duriora serant. ut unum quod non nisi duorum pollicum erressitie sesset, set hab0r0t multant in strata iisdem uini seriae sibi eontigua, quod si ratam pari modo in portion0s en tuas erat divisum, soli. in Oribos forma se quadrata se . oblonga se set alius. quase portiones singulae ind0 demi possera ni frustum serat parvum
Ciren hoo stratum observatum est. 1. Quod unumquodque frustum uniam quendam riuol0um in so habet 0t et quasi strata quaedam uir 'ularian superitote ad centrum; et quia myriades dari possent; hino magnum numerum ab illo fregi. set vidi. 2. Crustas vel superfluies quadratas eX-fimas duras fuisse, set coloris ferruginei tanquam lapidis latorii ii multum adussi. 3. Intra hane crustam quadratam v0l aliter oubierem latuisse sa0pserinlim nucleum, eX materia molli flava tanquam argilla v0l oohra sava quae factu potuit pulveri sari 4. In aliis fuisse eandem nanteriam, sed nucl0is dupli ea is ut Fig. 3, ubi exterior pars esset rubiolandius flava inferior sero erendidius fluva, iisdem fore mollitisei. b. In quorundam avitasse tota, nihil fuisse nisi bolum fuscum. qui in lingua lubriolis serasset boli armeni spediem referebat: vide Fig. 4. sed rurus incebat. nee nisi a vel Vs partem implebat pars altera erat vaeua Vel rni R. 6. In qui busdam serat nuulei exterioris pars ex materia flava argillaeea, ut Fig. b. Ased pars contralis habebat talem b0lum fusuum sed rare ni modum jacentem. i. In plerisque erat pars uentralis vaeua et inanis. adseo, ut nihil ni Si enuitas appareret, eXtra vero nucleus erat materiae finV30, ut diutum, argilla ea H. S. In quibusdam confris lassebat pars durior et fere lapid0re ut Fig. f; ubi m est fere lapideum; Ased circum Oiron bolus rarissim0jauens. In quibus irem erat cavitas eiruum circa, et superficies exterioreadsem masset in flava constabat. 9. In omnibus, in quibus cavitas serat.
148쪽
sed uolorse magis bruneo et 1 serruginseo. aequali tamen numero ei reulorum. sed per totum erant duri. Majus etiam stratum. Suil. unius ulnae orassitie, ObserVRVi, paulo Rbinde remotius, quod constar0t endem plane misteria. qua nuclei, scit . argill R-00n uset Oolia resten flava. ejusdem etiam mollitiei. i. Hoo stratum supra Ase
qu0d jauebat carbo irassilis. 2. Marga haseo saxere flava, vel Ochra argilla Cea, qua constaret stratum licet ejusdem materiae esset cum nucleis, quamvis paulum orassiori, non tamen in se habebat uavitates et circulos. Ased integrum stratum hoc g0nere uonstabat. 3. Minoi R etiam strata Obser-VRbnntur quae integro oonstarent lino marga flava. 4. In ipsa hau flava materin appnr0bus idem materia se g0nus, quod in lapide urenareo, eaedemmione scintillabant, eadem pulv0risatio crassa, tanqunm ejusdem materiae s0d dissuri sent duritio set coloro. D. Parva lineo strata flava argilla ΘΛ ab utraque part0 habebant scissilem molliorem argillaeeum.
149쪽
Ibi 0tiam inelusas vidi in se d0m seissili mol0s ina sequalissima se figurase Separatim, quae Speciem lapidum majorum plane referebant, et prout ex dimension0 exteriori liceret concludere, singula ponderare p0ssent 30 Libras naval0s Suseolores v0l 11000 Hollandiores f0r0; quinque falses videntur prope dictum Mona siserium, inolusne. 2. Hase oonstant senilem flava muteria. qua Atratu pra0diosa vol nuolei. 3. Ab omni part 8 habsent seissilom illum molliorem argilla 'seum, justentqu0 inolusae plan0 ut saxa. sino ortistis et lanisellis. 4. Ciroa B0l0mnitas j a 'set seadem materia flava dsein ferrugineadurn, qua inliquam erusta circumdantur, pra0A0rtim illas, quase in lapide Caldario W0stro Gothiase sunt. L. Ciron qua sedum petrihoata setiam. 6.Rρlatum setiam sest mihi ab amioo, Domino Doetor0 Io renue Hesselio, in Caloareo lapid0, i sepserisse se pyriteA sive instruasitas, quarum dimidia parserat tanquam subtilis bolus. Ex his omnibus aliquot Conelusiones possunt formari sed quin Con- Clusionses nunquam indubiae v0ritatis sesqe possunt, nisi innumera datasaosem prasesserant 01 seunti praelii reant, i deoque illas tantum propono, partim, ut ulterius disquirantur, partim, ut eum pluribus datiq eomparentur. S il.
I. Quod liquor quidem purietes senibiens illapsus sit in lapidem. qui cir-
ulos modo des riptos formavit, Sed qui fuerit liquor, Mum aquae purae, ammi nos te, Mitriolatu' eclleis os . hoc nondum seiri potest, sed ult rius disquirendum est. P. Quod aqua illapsa per parietes cubi os. insinuet se in in circulariter. S. Quodque illa, quae illatitur per purietes oblonyos, infinitet se elliptice, et ea re lius quo Dropiris ad oenlrum: de quibu8 Geometrirem infra ridebis. . Quod liquor se insinuans cui rei fiam distantiam fribsistat, aratequam ulterius prosere iamr quodque, ubi subsistit. in i ias locum Colore. quo etiam
formonsur dirisiones circulares. 5. Quod liquor in centro subsistens plane eaeos et locum et emedat. Quodque dririora in bolum, praesertim in centro, possint versi, etiam in arstillam piandum Cel maryam oehraceam staram.
6. Quod inleuri lapidos in lusi in seissili sexstilla ea in eandem ni feriam videant v versu; adeo est scissilis illa sit mulo tu; et duriora emollisi seri possint modo inverso, quo molliora petrisi 'ari. 7. Quod Aelitae eodem modo fo inciri possint, scit. corrosione duriorum irea lapidem: tit et Delemnises eae praevisi corrosione lapidis Calearii.
150쪽
Sed cupido mo in 'sessit plus adimo inquirendi set quid seni in masseriam
illam duplieis genseris, liuet u Silem e0loris et faciei primum uenus, 1. in igne multum orsepuit, et in mille frusta eum strepitu tanquam Solopselidissiliit hine non caluinare se passum eSt. 2. Id0m geniis in pulvserem sexiguum oontrivi, et Superinjeui spiritum auidiam nitri quo pulvis hio voli 0m0ntser sebulliit, pariter cum Aqua forti. 3. Odorem sparsit tanquam solver0tur 1 serrum ab Aqua forti. 4. Cum digeretur pulvis diu in aqua. separavit se tamen aqua nee ullo QOlore tingebatur. 6. Cum pulvis aquamis eretur set dein sup0r infunderetur oleum terebinthinap. oleum nullo modo voluit uommis00ri et tingi a pulvere fluetuant se in aqua; liuet in vitro primum eqsset oleum et dein superinjiceretur aqua, quae transiret cum pillusere oleum et fundum peteret, neu superinjecto oleo Tartari per d0liquium se miseebat: A0d a b oleo vitrioli pulvis in aqua laut0scebnt f re. 6. Cum gallis ting0batur sejus elixiviatio vel digestio frigida, a oneruleo in fusee rubrum. T. Ρulvis tritus olim olpo lini plane bruneus fiebat, cum
adeso destillat0 albe flavus ut loeus rasurae eum aquis, colore pulVeriS. 8.Hoo genus alias serat durius et albius flavescens. sed pulvis ejus erat a rubro infenso flavus. Quod olterum genus attinet. referebat illud 1. Male rinni rudiorem set margam argilla reum, etiam obscurius flavescebat. 2. Pulvis rius eum oleo lini fisebat bruneus: cum Roseio d0stillato fuseo finVeSeenS, dum n qua sui coloris: usurpatur etiam in colorificationibus Leo dii. 3. In igne non crepuit, Sed duresuebat et Suum colorem referebat
nisi quod aliquantum ruberet. 4. Cum acidis Nitri set Aqua forti nil
luctabatur, sed usque sine lucta cum illis se miscuit. Tertium ventis, quod fusuum erat set inelusum oentris, bolus erat Subtilissimus. Und0 ab his it0rum coneludi p0test in primo genere martiale quid fuisse, et simile oohrae, quae prope auidulas reperitur, sed in nitero, argillaeeum.
De Malevia primaeva Telluris, et Pationes conjectuPaleS, quod fuerit aqua. De materia telluri A set planetarum prima ova multa tradi p0ssunt hyp ithetice; sed quia do antiquis nihil nisi oonj00turaliter dici postest, hine rationses adduoam. quibus putari possit fuisse aquam. l. Ignem fuisse