장음표시 사용
131쪽
Quoniam ex Montium Situ natura et qualitate, optime videri potest 011Dotus diluvii universalis, irino operae pretium est illorum Varios situs, div0rsitates set qualitusses tradere. In Sueuia reperiuntur monteA. 1. Qui stratim j noent constantes argillis, arenis saxis Scissilibus, caleareis et plurimis aliis speciebus, quae lamellatim Solent jacere, quorum plurimos Ostro Gothiae, Westro Gothiae, Gothlandiae, et in quavis fere provincia videre licet, suntque saepe numero 3 ad 10 milliaria in longit. et ili et V 2 unius milliaris in latitudin0. 2. Habentur setiam montes qui dimidia parte stratis constant, dimidia vero saxo griseo: Westro-Gothino sunt quidam, quorum eruSin Suprema est eX lapide duro communi griseo. si ab illo d0instrata θX seissili et ualuario. 3. Dantur etiam qui pura oonstant argilla div0rsi coloris, ut et qui pura arena, satis magni et porrecti. 4. Sunt qui etiam arena, eum lapillis, qui lapilli tanquam politi set in rotundum tornati sunt, set animadvertere licet mont0s tmjus generiS immenSOS, et saepe ad l50 ulnarum altitudinem; ut Wesmanniae; Dalehartiae, Uplandiae. 5. Alii videntur constare Iuris lapillis sine arsena 0mnibus nilabre tornatis, quorum magna juga videnda Se praebent. 6. Multi sunt qui magnis lapidi bus et tanquam fragmentis montium in unum congestis constructi apparent,
quos sa0pse vidi ad aliquot milliarium distantiam, s0d raro plus quam 30 ad 50 passus latos, juga plerumque sunt satis praecipitia; Sed multum mirari aliquis possest, cum viderit integra haec juga et dorsa ab ima radice
132쪽
ad eaoumen usque nulla ni in materia constare, quam ingentibus et diversigenseris fragmentis et molibus saxorum invicem mixtis, quorum singula
ponderare videntur 10 ad 40 Libras navales Suestiae, vulgo Sldefmund dictas. Neo praetereundum est, ipsas Provinoias hujuso modi lapidibus sit
frustis montanis Atratus eSAe, cum inmen in Vicinia nullus conspiciatur
mons, sed apparent Saepe in planitiebus, saepe in fundo laeuum, etiam in summis ea uminibuS montium altorum, quod ut paradoxon vid0ri poterit illis; quibus talia in regione sua Videre non contingat. TRlibus plenam vidprelioset Provinciam Helisingiuam set Regionem Orebrosensem, quibus aseditioiorum instar humi pinnities est strata. 7. Neu praetereundi sunt montes, qui constunt duro communi griseo, quidam in Strata sed majora et inaequalia divisi, quidamvsero non; quod genus lapidiS vel montium rarius alibi apparset. 8. Etiam
mont0s contigui Oaloarsei et silicet divorsi coloris; ut et montes orpta ei set calui nati. 9. Ρraseiser diversi generis minerales, cupro, ferro, argento imprRegnatOS. Uliserius observnri potest, 1. plerorumque horum montium dorsa a septentrionse versus Rustrum tendere; tam illorum, qui stratim jacent quam qui eumulatim, scit. oonstantes areniS, lapillis, Saxis etc. 2. Obliqua plerumque hab0re latera, ast obliquitates formatas apparere Seeundum materias; et illos minus obliquos esse, qui constent arenis; obliquiores vero qui majoribus AaYis, qualis materia cumulari non sine dilapsu potorat.
3. Mons etiam apparet in Westr0-6 0thia, Mnneletilia, diutus, qui fere altissimus in Sueuia sest figurae pyramidatis; qui lente primum in obliquum Surgit, latumque pedem habet, sensim cum altitudin0 orescit obliquitas
usque dum perpendiculariter surgat versus eaeumen. Hic mons est situqintra duos alios montes versus austrum et boream porrectos, Billing scilicet et Hunebery diosos, qui ei tanquam muniminis looo sunt, adeo ut videatur intra fauoses set labia horum montium efformatuS, tanquam per illorum aperturam irruperit aqua, et intra munimina duorum montium quiescenS, sedimentum vel materium argillnoeam, quam Sestum AdVeXiSSet, deposuerit, eui nova adhue Atratu novis affluxibus addid serit; usque dum
ad culmen set altitudinem hodiernam accreverit: Alias sub pede est magnus ille lacus Menertis, excavatus quasi ad efformationem hujus montis ut inopam diversitatem masserine rius; ad imum pedem sunt strata ex lapide calcario varii genseris et coloris, quem exeipit scissilis argillaceu S, qui muri instar in quibusdam locis praeceps sest; tum etiam habentur scissileS
133쪽
durior0A set osti arsei nigri, set reliqua, set iam pars ponstat gris0o oommuni reperiuntur otium ibi pyrites set diversi goneris lapides alii: sest in illo fertilissimus set referri inseretur inter rariores ΕUropne. Ex liis lioset d0d 00r0, omnia haseo ortum suum duXisse in Oeseano quodam altissimo si se in diluvio universali quod probatur. l. Quoniam monios frem diversi gsenseris masseriis consssent, ut arsenis, argillis, lapidibus tritis. saxis majoribus set quasi fragm0ntis montium. 2. Obliquitasses illo rum indieare oongestos sessse a mari in Oumulos set inde dorsa formata in longitudin0m set in obliquitassem a binis lasseribus. 3. Et sextondi dorsa
ranseo seto. hoo a litoribus set ferris vieinis oriri Vid0tur, quorum ob oan sani fra01i vpnti alio cursum dirigere coguntur: stliter Upro in Oeenno ubi usenti per annum sero oontinui observantur et plerumque oe idental0svsel orientales; si ergo a mari m0veri potuissent tantae mol0s et cumuli sex argilla set arsena utique hoc fieri neuessum est Seeundum eOSdem Ventos, Seil.
oeoidsensa les et ori0ntales unde directio jugorum est Seeundum lias plagas quod setiam indicio sesso potest, Ou0anum fuisse universa l0m et alt0 eonstitisso sup0r terras, nseo u l libi habuisse limites, litora aut freta, quae ventos forsiss0nt in ii via et in plagas insolitas. Sed Si quis Velit qHa0rere, quomodo O00anus Valuiss0t tam ingentis molis SAXA secum rupere et in erimuloseonjectare. pii rationem ex hydrui liciS: notum est. l. Aquum premeresseeundum altitudinem suum, ni eo ut pressio aquae in corpora vel SηXnfundi sui sit major in magna quam in parvn altitudinu, quod ius eius ire
nullus potest. 2. Notum etiam est cum fluet et muro, fluuiurere non modo aquam superficialem ΗΡd etiam fundi: unde dum tempestres oritur, rapitiarsaepe fundiis sursum et turbat aquam suum; pari modo ut in fundo a=mOSphnerne nOStrae ubi vivimus, commoveri videmus n0rem et in fluuius agi tam in fundo quam in superfidi0. 3. Si ergo fluotus agant mare infundo. et aqua seeundum ultiindinem suam premat, utique aqua fluetuans sub magna altitudine majori mole v0hitur et fertur, non aliter quam navis
quae eodem ligni genere constat; si major sit vel gravior, majori mole setiam in obvia fertur quam si minor aut l0vior: pari modo fluctus fundi marinΠS, qtii Vi acquisita re pondea se aquae incumbentis majori imp0in in
134쪽
lapidos hab01 se admodum tritos set quasi politos. set mixtos olim arsenis set bino indo stratos apparer0. ii. Ut set in illis Jo is majorsem illorum 'opiam esse . quae nitisSime jam a mari eXAssent ut in Provinoia Orsebro sensi. qua se insedia sest inter duo inna in ses altissim0 0xstat ab horigoni se maris hostiserni soli. pnsense tu nut 80 Ulians SV00iores. in illa vid0r0 li os maximam illorum popinna: ratio eAt, quia Si saXR moVeri non p0Assent nisi ab aquis altioribus; hino si mare valuisset illa a d altissima r0gionis to Av0h0re omnino subsistere debuissent, quin ibi pr0pius V0rsus suppi fidisem non amplius selevare potuerat. defiuiente vi in aqua. oum d0fioserpi altitudo. 2. Caluulus etiam pum lino Aseni seni in coin id 'r0 Vidsetur Saxum enim gravius est aqua, fere ut 2 q ad i. sed cum est in aqua ii semitur statim unum ponduS ponderat enim in a iure siv0 ad illud 0J0msentiam ut lad l. in aquis salsa adhuc minus; si ergo jam sit tuset in fundo instr0 vid0fur omnino vis talis insesse aquis altioribus. ut val0rent hine indoti an Aferre pondero, quae tantum Se graViora, quantum sest ii q ad 1. quod setiam vid0r0 li 0s in aquis torrentibus, qui rapiunt sa0pse integras
moles Sa Xorum set munimina Saxea severtunt. Molimina enim a saxis construeta exsertiantur. modo aqua a d 3 vel 4 ulnas altius surgat, vis statim acosedit aqua se ab altitudine, quod osenties in Sueoia factum solo. Quod setiam eoneludi aliqua isenus potest re vi atmosphaerae nostrae, quReval0t oorpora millies se graviora pser multam distantiam auferre: quoties non VidemuS nrenum oumulatim per JU00 passus a tempestate abripi Θqu0fies non pulverem argillaeeum, ligna, oortiues, arbores set multa alia. 'Hae millies ponderosiora atmosphaera sunt 2 quod tam ab areis auotis Corporum minorum, quam a pondero atmosphaerae sub altitudine sua motae provenir0 videtur pari modo ut 0uenti A Syrtes vel montes arenarios set fundum solset pser integra milliaria ope venti oujusdam v0henasentioris ina sequalom i sed doro: si sergo atmosphaera. quRρ tam J0Vis sest ot
135쪽
aqua milli0A lovior, tantam vim hab0at in eorpora gravi'. ut illa se lose in looum transferre possit, quid non Oeennus altissimus et pond0rosus γUnde montium habemus aliqualem originem, si causa lineo pro si eometriore
DO Vogetabilibus Pstrificatis Leodii.
Quamvis ab seruditis plurimum hodi0 00lleota sint Petrihonta varia ΓΠm Verum, HSque tamen non piget huc afferro ali tria v0g0tabilire P0p0rta se dii in montis cujusdam strato propse Charsereum Monastprium Eremitarum; quibus illud plenissimum fuerat: Sed observatum est insuper. l. Lapidem in quo reperiebantur, fuisse suissilem molliorem 00J0ris cinerei sesfusci. 2. Monisem hunc urbe L00dii alti 0rem esse paene 70 ulnis, vel a fluvio urbem in101 fluent0 fere 80 udseo ut juro uenseri possit. montem liniae altiorem esse mari hodiorn0 irare ius ulnis, si nempo lapsum fluvii
VerSHS mure etiam adnumeremus. 3. augum vel dorsum hujus montis porrigi re septentrione ad austrum fere. 4. Stratum jacere oblique ab ocul lente versus Orientem paene nil Gi gradus; ut es strata reliqua. b. Stratum vegetabile urassum admodum esse. ab uno lutere haber0 stratu constantia lapide arena reo. ut et flava qua dum argilla: ab altero endem materin quit Stratum, Soll. Suissili argillu00n, n tertio Carbones optimosf0SSiles; a quarto, viam. 6. Supru vero tegi haec Obli iure struis hori gontaliter a struto quodam nigro, quod tendit versites carbones fossiles adlluc sup0rius a strato argilla deo albo. tum argilla tinua, tandem humo .
i. Et quod observatu dignius sest int0grum Stratum repleri vegetabilibus adeo ut inter aliquot frustu vix fallat quin stipit0s petris dati Hi foliola
lunedam reperiantur, adeo ut speeiovi praebeat, tanquam cumuli quidamilaeni vel sylvae pars huc a mari devoluta fuisset: quod apertissimum signum est ouenni ultra 100 ulnas ad minimum supra horigontem marish0dierni stetiss0 et talem oceanum qui humum habitatam set frugibuslierbisque plenam radiditus sevulsisset, et arenas, Rrgillas et Anxn eumulatim miseritSSet.
136쪽
Vegptabilia sunt Asequentia. quae m00um etiam Ooll0git donises itinseris mei; horum etiam in Sueuia sollers indagator, essedicus Provinoialis W0stro Gothiae; Doetor Joh. Hesselius, Autl. 1. A. C. F. O sunt paene sejusdemgsenseris folia. nisi quod quaedam habeant strias sursum obliquas, qunsedam 'sero horigontalses sivo parall0las. 2. Jh J. P. Q. sunt foliola sex ramis praediotis, ut opinor, Ssed majora, ut pra00ipuo P. Ased in foliolo V sunt
sirino obliquR0. 3. R. sest ramusonius. 4. sq. K. foliola . A. Caulses set Stipitos vid0bantur innum seri in pseiram Versi. G. H. est frustum quoddam a duabus partibus rotundum olim Suleis restiis, Vsententibus a quadam, linon minori.
Do stratis sex conchilibus Aquis ani.
Adhuo. ut sex montibus et Afratis. Oceani diluviani veritas eonfises, nihil inanisestius vidori potost quRm in monte editissimo prope Aq/tisyranum, Lousbery dictum, ad latus septentrionale urbiS: Oirca quod observatum eSt. I. EXAtaro montem ab urbe fere 80 ulnis, aque maris hodi0rni supersute paene l00. 2. Constare illum multis ex parte arenn. Sed si arenam inspiois externe, jurabis lapidem durum esse: color forma eadem hio repparet. frusta etiam cubica inde possunt demi; si interne observabis eandem particularum texturam et modum quem in Saxo, adeo ut monsilio mollitus videatur nn fallar nesolo, in arenam. 3. ΡRI S supremn Θμfarena missa eum humo, ab unn hujus montis parte in suooedit d0in stratum sex puris lapillis ualeareis, sed frustis inaequalissimis; dein stratum sex lapide osticinato coloris nivei in frusta cubica divisum; plane ut lapis inf0ger calcarius. 4. Iterum venit stratum ex lapidibus inaequalissimis silicibus et . b. Ab alisera parf0 ex arena; d0in ex coneltilibus diversi generis. 6. Succedit dein stratum ex arena, dein interstratum eX con-0hilibus. 7. Et numerar0 li00s strata ex con 'hilibus ultra destem, quorum quodlibet 1. λ q. V s. unius ulnase orassiti sem aequa l. set distant invioena
137쪽
una duabus et tribus ulnis, 'tune intervalla pura constant urena. 8. COnchilia qu0rum in uno frusto lilii re triginire liuet reperiri, et est familium
uongeries e0nglutinata, delinea vi, sed quia diffluite potu0rant lapidibus
suis integre eXimi et Sesarari, praecipua innium exhibeo. Praeter ostrea S conchas et bivntvia, ut l. T. eum striis vel suluis obliquis et granulis secundum Strias. 2. Etiam G. cum Striis sine granulis. 3. ut et eum striis duplicis generis subtilibus F. Z. M. H. 4. Univalvia ut B. D. ete. b. Unum quod repletum erat iduribus eXiguis. Una cum turbinite. 5. Turbinites varii generis ut S. X. C. 6. Congeris quaedam vermieulorum ut V. T. Truncus arundinis ut K. S. Parvulae quaedam inter condi ilia ut Fig. R. Et quod observatu dignum est, 1. Quaedam Stratu et si unedum Con-0hilia sunt mollissima. albe flavescentia, ilia nedum rubra, brunea, nil tactum dilabentia, lini sim arenaren, lpartim unicaren, et luctatur lineo materia mollis cum auidis nitri et vitrioli. 2. Quaedam 00nchilia sunt plane hi 3 Stallina ipsae valvae pura conStant chrystallo; sed chrystallus in suibusdam sest instar nitidissimi vitri in quibusdam instar vitri flavi. viridis, fusei ete. o. Chrystallina materia, ilian conubiliorum Vniri ne Constant; interdum est maxime frugilis sed ubicunque frangitur, fit hoc incubos Sexangulares. 4. Quaedam Conchilia in se habent infinitus ohrystalli,spar RS, quibuS Stiliantur parietes inferni. b. Quaedam stratu et conchilinsunt durissima et plane petrifidata, adeo ut malleo aegre separari I OSSint. 6. Quaedam sunt caluinata et emareida ooloris lutei, flavi, cineret, brutaei, rubri si Hae pariter in liulverem uollabuntur. T. Et observavi inter valvas uniuS, Suelae latuiSSe comi lures exiliores, ut bivntvias minores, turbinites, pectiniteS tui se recellerant veluti in majoris cavitutem. Ex hae varietate set lietrifidatis diversi generis concludi liotest ad mutationem rerum in terra matriue Ope ignis et B tuae, dein quod Oceanuου primaevus ad minimum ultra l00 ulnas ulti0r stesserit Oceano hodierno quoniam plus ituam deuem Strata ex puris Cono illibus videntur formatuet ad tantum ultitudin0m; sex is uibus si quis desideret documenta cumulos et onustas rhedas habere liotest, et in uno frusto lapideo fere tot genera. qu0t desiderat.
138쪽
Pari modo stratum erussissimum eonchiliorum habetur Bo sine prope Norrw0giam, in edito monte exesi ante ab hodierno mari ultra 90 ulnas si non amplius; et innita Copia . ut ab ineoli S in Calcem optimam crementur,iluae per integram regionem divenditur; ut faueam infinita alia.
Circa StPata duPioPa, constantia Saxo communi GPiseo: deque illorum OPigine. Miratus sum, inter strata multis in lovis reperiri illη. qua0 00nstant ΡΠΓO SAX0 griSeo, qua te genus in montibiis contiguis inveniri s0lset, sollidet quali Alpes et pleriqu0 m0ntes B0reales oonstant, qui montes alioquin putantur eum Tellure orsenti set ab origino ipsa sedem illam ovoupasse s0d usque tamen fuisse illos olim moll0s set argilla000s, pulset a stratis ejus d0m materia se . ut J. W0stro Gothia se in monte, Bidii en, dict0, qui per duo v0l tria milliaria porrigitur in longitudinem, ost si ratum supremum pure griseum. 2. Infra justent strata ex caluareo, sui Asili. Argillauseo elo. quase hab0nt etiam varii generis petriliunta, ut conchilia, insecta, animal oula prasesertim marina. 3. Stratum hoe Supernum griseum est septem aut 00fo ulnis crassum set binis in Jodis divisum. 4. Jnfra est divisio horizontulis, sui l. inter hoc: lapidis g0nus et inferiores caluarios et suis siles, tanquam opse superfi0iei aqueae fauta. 5. Lapides sunt iisdem duritioi cum gyiseo, polituram Reeipiunt, Sunt etium ejusdem coloris neu in uale0m possunt verti, adeo, ni nihil differre videantur u 00mmunigriSeo, quo monteS 0ontigui eonstant. 6. Idem donspicitur in aliis multis montibus ejusdem provinulae, ait in Mossebory, Hunneberu, et ab una parte etiam in vi ne ulla, ubi pars superna est erusta crassissima saXi griSei, subter vero seissiles, caluarii sive alii lapides struti. T. Lapis ille griseus plerumque cubice frangitur, unde prostat h0o stratum perpendiculariter et fragmenta ad pHdsem in0ntis sui praecipitata juvent. 8. In Ρr0viuuia B0hrisiensi montes apparont puro griseo 00nstantes, qui divisi sunt in orassissimas lamellas v0l strata, quae tamen 0blique jacent. 9. Prope Leodium et alibi viderum stratum medium intor strata argilla dea et Seissilia qu0d 00nStubat eodem suXo, ejusdem ColoriS et naturne.
139쪽
Ex his li00s concludere, l. suxi grisei communiS materiam fuisse olim argilla00am se i subtilissimum. 2. In fundo O00ani diluviani unucum reliquis stratiS Ortum Stium duXisse, quod sequitur eX eo quod etiam stratim jacent, et sub se calcarios, suissiles etc. lapides liabeat qui interdum pl0ni sunt exuviis marinis. Ssed materiam ejus primaevum sive argillaueam fuisse reliquis materiis subtiliorsem patet eX eo; l. Quod nulla inseuta, anima lovin murina neu vegetabilia in eo reperiantur, quod elucidari potest experientia et ostendi sequenti experimento. Sunisi pulverem tonuissimum quem abrusin materia duris, multa eum cura, et illum dein in vitrum capax immisivum aqua, et Simul agitavi diu, et reposui ut pulvis sensim subsidua set; quia pulvis serui subtilis hino l. lentissime subsidebat in aqua, neu nisi infra plurimus horas semper tamen Subsidentia viSn est. 2. Cum por 6 horas requievisset, adeo ut putarem subsidisse pulverem in muterium uompnctiorem, usque tamen obliquato vitro, obliquabat se tota illa massa strussa Sive miXtura. 3. Cum forte immitterem iuno arenum, transibat illa materiam usque ad fundum. 4. Cum in fundo enutissime tenerem ramentum ligneum, illud cito per orassum illam substantiam ad superii diem om0rsit. 5. Pari modo pisci utili re fundo ad sup01 fiuisem pot0rant emerg0re, et in ornSSiori Sut Stant in tam bene nutare, quam in molliori. 6. Adeo ut diu 0t per multas horas naturam retiner0t liquidi s0d orassioris. Unde reor Concludi P0SSe, pulverem illum quo oriundi sunt montes grisei fuisse subtilissimum, neu nisi lentissime subsidisse et subsidendo diu
ut ligni, et vegetabilin emergere, et viventia. ut animuleuta murina indo Se proripere, ante suism SaXutilis Vel argillaeea materia tenuei0r fieri p0futSSet. Post vero cum tandem fixa tu S aliquantum pulvis esset ut post binoes dies, lentissime tamen periit naturn fluidi; cum dein commoverem Superficiem aquae, Superficies hi ues pulveris etiam se movebat et inaequalis reddebatur: unde etiam u0neludere licuit, inaequalitatem montium griSeorum partim venisse a superficie aquae fluctuantis, aut alio modo fero utentis, cujus motui . superficies materiae hujus mollioris obsequuta, inaequalitatem suum habere potuisset; adeo ut pulvis ejus omnino subtilior pulvere reliquorum duriorum fuiSSe conStet.
140쪽
circa strata inclinantia et de causis obliquationis illorum. Si quis sirata diversis in locis velit observare, vid0bit illorum plura 1. Horigonialiter jacere. 2. Quaedam oblique ad exiguum angulum, retia vero obliqui0ra et quidem ad 10, 20, 40 usque ad 90 gradus ab horigonte
tam ad dextram quam ad Ainistram. 3. Quaedam otirem circulariter se curvare, ut AquiSgrani duo contigua, quorum unum circulariter eonvexe alterum vero circulariter cave, hoc est, contrario modo inelinat. 4. In
alius generis etiam curvas, ut in Elliptiens, parabolicas esu. 5. Et saepe unam partem minia A oblique 'unm nlteram, superiorem magis quam inferiorem et vice Vorsa. 6. Neu obliquitatos illas ad 00rtam mundi plagam dirigi Ased infordum respi00r0 nustrum, interdum boreum, interdum Orientem ete. i. Saepe etiam sup0riora Afra in horigontaliter jacent, inferiora
minus aut magis oblique, quod Marpurgi et alibi observavi. S. Alibi et
in eodem monte strata seipsentino modo ire, hoo est, hie Oblique ad 0rientem, hic ad oecidentem, et in uno monte sursum et deorSum quater et
quinquies, ut sub castello Alune stein inter Dillinoburgunt et Murfuryum ut et prope urbem Cum litim, ubi etiam in illo lodo quo strata ab invi00m
recedunt, inqua vatio uireularis sest, alibi vero non etc. ete. Cujus rei causas ut eXpiScarer, Sequens experimentum institui. 1. Cum turbarem simula suum et pulverem nrgillaceum set in quiete reponerem, stratum horiZ011- false in fundo sest formatum 2. Si iterum infunderem turbulentnm aquam Stratum Supra stratum formatum est, sic et ter et quater, de quibus
ulterius infra. 3. Sed strata illa in arctius eoibant et sensim subsidebant intra 24 et 40 horas. 4. Cum in fundo aliquem lapidem reponerem figurne ab utraque parte obliquae, ut G. Fig. 41 et super illum stratum formarem, h0ri Zontuliter etiam hoe se a seponebat, subsidebat enim argilla horigonialiter Suil. nil latera lapidis, neu videbatur se inclinare ad ullam lapidis 0bliqui-
tutem. 5. Pari modo cum Atratum supra Stratum formarem. 6. Sed cum Strata haeo per integrum diem relinquerem, subsidebant strata magis et magiS, Stristum a VerSus c, et o Versus e ete. T. Cum enim Sensim SubSiderent, et in arctius coirent strata, quando multis erat ejuSdem mRteriae altitud0, ibi plus subsid0bat, ut in latere uh; sed super lapidem ut