장음표시 사용
211쪽
scendit. I. Si demis quid ut minus sit quam 2, statim incumbit pondus
laminae superi0ri et ascendit. 8. Pari modo in elemento, in quo pressio nequalis sest tam Versus superiora quam inferiora; si tunc in pondere sit plus materiae quam aequet disserentiam pressionis ejus, descendit, si minus
Si jam elementum et sup0rficies concipiatur, cujus partieulae incumbit una alteri, et quaevis in suo loco est mobilis, superficios illa sit circularis vel plana, statim Mechanico sequitur, in illo elemento leviora sursum velle et graviora deorsum, hoe est, si volumen in illo elemento plus materiase Sive compaesitatis habeat, quam volumen parile elementi, fune inferius V0lle: sed hod tantum in elementis quae superfidiem suam habent set talia SHiit, Ut Una particula incumbat et premat alteram, und0 statim hod fieri
neeessum est Seeundum basin et columnam altitudinis, e qua pressio fit; Ased quomodo formentur in vortistibus planetarum et eireum eorpora mota tales Superfietes, eonsulendus est magnus ille rerum naturalium indagatorset Eruditorum sidus Isaeus Newt0nius, oujus indagationibus, quaecunque alia, non nisi inferiora esse pOSSUnt.
Quam multum incr0buit spinio de igni dentrali, statuendo nucleum vel terrae inferiora inania esse, nec nisi igne quodam repleta, quod multi rationibus sequentibus asserere volunt 1. Quod origo telluris videatur eadem eSSe quise Steline cujusdam, quae crusta dein obducta planetam irarmaverit. 2. Quod Tellus a0quilibrare possit in vortice solari, quod a Vnouitate quadam interna videtur oriri, quae librationem crustae non aliter quam libration0m globi metallidi excavati efficere possit. 3. Quod montes ignivomi hodie etiam multi dentur, set olim adhue plures: quodque thermae et B quae calidissima0 ex terrae viscere prosilientes. 4. Quod min0ralia formentur et metalla; et tam multa in sinu terrae mutationeS subeant; pari modo quod fl0res enaseantur et crusta terrae frondesent. 5. Quod- qaae plurimi montes in calcem sint versi et igne qu0dum exusti videantur;
212쪽
quae omnia probare Videntur ignem quendam centralem dari, qui inclusus hic et illic crustam perruperit. Neutiquam negari p0test, quin detur ignis quidam subterraneus, hoc sisti quin hic et illic in terrae crusta calor quidam reperiatur, qui thermus, Vesuvios et multa alia causetur. Sed num ille a centro usque proveniat et num cavitas sit igne plena Sive inanitas ignita, de hoo maxime est ambig0ndum: rationes sunt. 1. Quod ignis nisi in duris inclusus vivere
nequeat. ut in materin enΓbonsisten ineluSa eum igne prius memorata. 2.S0d si Caminus inanis sit, multa licet flamma plenus, ut primum occluditur, pserit ignis, neu diutius Vivit quam calor in duris vivore possit: adeo ut nisi ignis conservetur in duris, in Cavitate non conservari potest: si 0rgo sit calor in centro si centrum qu0ddam sit inane) prov0niet ille ex
pariete erustali, non vero crustulis calor a centro. 3. Unde licet statuere calorem dari in multis locis crustalibus terrae, in multis vero non Sed ex qua origine pr0Venire 90SSit, et quom0do conserVetur, vide supra inobservatis de thermis. Quod alterum argumentum attinet; non aliter aequilibrationem telluris in aethsere conuipi posse, nisi concessa inanitate calidissima, ignea et levissima, quae instar globi insetallici sexdavati asequilibrium sibi isivitato quadam in elemento externo o0mparet; sed quia a Viris maximi ingsenii contrarium est demonstratum, hinc illud parcius attingam. 1. Alias ostendam, Volente Deo, quo plus ignis e0 ponderosius, et augeri gravitatem igniS a quantitate sua, sive quod idem est ignem multo ponderosiorem esse aethere, unde nullam levitatem haberi ope ignis. 2. Μ0vori videmus
planetas et tellurem nostram tam circa Solem quum Ciren RXem Suum inque Vortice Suo, in quo etiam satellites et Lunae aequilibrent. 3. In V0rtice animadvertitur vis quaedam centripetu oujuS Ope grRViora centrum petant et leviora superficiem, unde terra, aquis, ner, Rether ordinen centro sibi sueuedunt. 4. oee, Fig. 14 sit telluris erusta, d sit centrum inrense secundum hypothosin aliorum et levissimum, acta superficieSV0rticis in quo movetur tellus, extra qu0m fluidus etiam aether; si jam Statuamus levitatem quandam in cavitate ii, quae asequilibrium fauiat tantae crusta se, difficilius hoc intellectu erit, quam si statuamus levitatem quandam in vortice ejus; ut si materia vorticis clare sit levi0r materia quae eXtra Vorticem est, utique aequilibrium facilius potest intelligi; h0e
213쪽
idem pluribus experimentis probari potest, ut l. lapis vel pondus in aerem pr0jectum quod optimo se libret, ut et corpora nulla non mota. 2. Eadem si circulariter ferantur in cireuli cujusdem lignei periplieria. 3. Quod
aqua in VRse Oircumacta non ad centrum elabatur, neve Mercurius alias
ponderosus et mobilis. 4. Cum Mercurius in vitro inclusus Osuillet ope funiculi, quod sup0rfidies ejus ad obliquationem oscillationis nihil m0v0atur. 5. In navi si e summitate mali deorsum demittatur pondus parallelo ad malum, quod ne latum quidem unguem deviet aut obtemperet cursui navis. 6. Si sursum quid in eadem navi projiciatur, quod deorsum labatur Se undum lineum eandem, quamvis progressa sit navis intersen 10 ad 20 pedes. 7. Si ab una navi in alteram quid projiciatur, quod eodem modo se habeat quo si naves quiescant. 8. Ρari modo in Pliedis vel curribus tectis: vid obis inibi ins00ta 00dem modo intra pariet0S HS volare, qHO
in loco quietissim0; pr0pe jubas equi pernicissimi pariter.
Ex his omnibus liquet, primo, dura mota aequilibrare p0sse in aere 0s olemento alio, licet nulla Cavitas intrinsecus sit quae aequilibrium forinset: pari modo tellus. Secundo, viren Omnia dura mota Vorticem quendam sermari, in quo quiescant, moto quasi vortiue: adeo ut aequilibrium projectilium et duriorum motorum provenire videntur ex Vortice quodam circumfluo, qui dura set graviora in centro teneat, et cum illis per lineam direetionis velocitate data pergat, sed deorsum cadant vel quieSeant, pereunte Vortiee.
Quod reliqua argumenta attinet, scit . dari montes ignivomOS, aquaSebullientes etc. et plurima alia, hoc melius a calore quodam crustali telluriS quam a Subterraneo centrali deduci potest.
Explicatio phosphori et ignis fatui secundum hypothesin bullarem.
Mirus est phosphorus et materia luminis sive ignis fatui, cum detur aequo in frigidis quam in calidis: nam videmus 1. lapidum quaedam
genera, praeSertim nobiliora, ut adamantes etc. in tenebris lucere. 2. Pilos quorundam animalium frictos ut equorum, felium, canum. 3. Mercurium in vacuo motum formare lucem candidam et imbrem quendam ignitum. 4. Ligna emarcida et sero putrefacta eandem lucem in tenebris Spargere. 5. Sal commune in aqua fractum, unde Volumen lucidum prope remOS, suppeS, 10
214쪽
0tu. 6. Etiam cum frangrentur dura quaedam in tenebris, ut quaedam
salia, Ancohara ete. T. In Rere Stellas errantes et caducas, Verus in coelo
plane imitantes. 8. In paludibus ignes fatuos vividissimos, et vidi quosdam lampadis instar sed errantes, qui jam extinguebantur, jam incendebrentur, et ab uno loco in alterum ferebantur, et existebant bini et tros eodem momento, Super nive, Rqua inque frigidissimo aere vividiores et flammae rubentioris, quos oculis meis cum delectamento diu adqu0 120 passuum distantiam observavi: alii hujuscemodi ignes dracones vulgo vocantur et sub illis thesauri rec0nditi. 9. Ρari modo effluvia metallorum candelae et flammae candidae instar, quae passim videre liuet Sueliae.10. Oculos felium etiam lucidos in tenebris apparere. 11. Sio et Vermes noctilucas, praesertim tempore pluvioso. 12. Ut et phosphoros paratos ab urinosis. 13. Sic otiam cylindros bituminosis aut sulphureis oblinitos et ad pannum frictos. 14. Ut et globos vacuos Velociter ei PQR RXem motos, quorum enVitas ope effluviorum igneseere intus videtur. In calidis stsiquis adhuc evidentius, videmus 1. a motu excitari ostiorem et dein lumen, ut a frietione silicis set Ohalybis, lignum durius set mollius, SuXa dura et mollia, et mille alia. 2. A carb0nibus diu inclusis formari pulverem nitrosum, qui in flammam fatuam abit a contactu aeris. 3. Alias etiam phosphori speetes, qui in flammam v0lant in a 0. 4. Ut taceam ipsum ignem
in flammam nocensum, ipsam atmosphaeram a sole Reeensam, tam in ualido
quam in frigido tempore. Secundum hypothesin bullarem Asequitur lumen nihil aliud esse quam
undulationem radiorum sive tremulationem aetheris; undulare radios cum tremulet aether prius est aliquo modo ostensum: ex his habemus explicationem phosphori et ignis fatui tam in frigidis quam in calidis, in siccis
ut in humidis etc. Exiles enim particulae aetheris non lucere posse videntur nisi percutiantur a particulis exilibus et aeque exiguis; si majores sint, nulla in illis oriri p0test undulatio, nisi l0nta et maxime hsebes, sed aliter si particulae Sint aeque exiles: hinc sequitur l. a pnrticulis exiguissimis Mercurii tremul Bre pOSSe aetherem praesertim in vacuo. 2. Ρari modo ab effluviis Subtilissimis sive int0gris sive in aere solutis, ut a ramentis SaliniS, ab Urin0SiS, a Sulphureis, quorum particulae si minimae sint, tremulare p0SSe Videtur aether vel undulare radius. 3. Ex salium ramentis exiguiSSimi S,
215쪽
cum franguntur, ut in mari. 4. Ex lignis emarcidis, cum exhalent parti culae subtiles. 5. Etiam ab effluviis quorundam animalium motis et frictis. 6. Ut taceam ab igne, cujus particulae subtilissimae sunt, set undulatorie mota se undulationem radiis inoutere possunt, sive aetheri tremulationem. T. Sic etiam per totum coelum undulare posse radios a sole. Unde videtur secundum hypothesin bulla rem ob rationes praedictas oriri p0sse lumen
tam in frigidis quam in calidis, in siccis quam in humidis.
Hoc idem aliquo modo coneludi posse videtur a Sensatione Visus 110Stri sensationes, quas habemus nihil aliud esse videntur quam motus subtilissimi in particulis minoribus; et quoniam motus subtilissimus inter particulas minores ViX datur alius quam undulatorius et tremulatorius, hinc non scio an fallantur, qui statuunt sensationes esse mere tremulationes in membranis, sive motus subtilissimos: Lumen enim in oculis non videtur esse p0sse 1. aliquid quiescens et puSSivum. 2. Neo ocoultam quandam qualitatem, eum videmus in ipso organo meolianismum reeipiendi radi0s. 3. Videmus tunicas infernas sive Meninges pr0traetus esse e Capite et nudas sexponi radiis. 4. In oculis videmus divorsitatem funiearum et liquorum. 5. Vidomus in parte inferiori, ubi radii colliguntur, reticulare quoddam sepimentum, adeo ut nullus radius elisbi possit, quin partem multam membranae in dicta r0te oonfingere debeat. 6. Videmus membranas linS cum interioribus conjungi, et radios receptos cum Meningibus Communicari. T. Cum itaque sensus omnino debeat esse motus aliquis, et quia minimus est
fremulatorius et undulatorius, hine non Seio an inuoncinne Statuntur, Visum esse undulationem radiorum in ejus membranis. 8. Ρari modo ut auditus; quem pro certo novimus ab undulationse aeris oriri, sunt enim aures meohanioe ad ejus receptionem formatae, fortu0Sae, praeditae membranis,
tympanis, cochleis, nervis diversissimis et exilissimis, malleo, ineude, et 0mnibus illis quae neeessaria sunt ad Meolianismum tremulationis: sed de his alias: sufficit modo indigitass0 lumen nihil aliud esse nisi motum minimarum partieulurum, hoe est, radiorum; et cum motus subtilissimus sit fremulatorius, fortassis inde otiam argumentari licet ad 00nfirmandam luminis exist0ntiam per hypothosin bullarem et undulationem radiorum. Sed quia agitur de illis r0bus, quase invisibiles sunt, si in quas nihil nisi idea et Geometria intrare possit, hinc Eruditorum censurae submiSSum
216쪽
lioe esse volo, qui Si experimenta pr0ducant hypothesin lianc refellontia, informationem animo gratiSSimo ampleetur.
De augmento et gradibuS caloris in corporibus Secundum hypothesin bullarem.
Quam mira sit caloris et particularum ignearum natura, patet etiam ex eo, quod calor plus augentur in duris et compaetioribus quam in mollioribus, ut 1. si lamellae ligneae exp0nantur soli aestivo forti, senties in ligno multo majorem calorem quum in nere. 2. Si ferrum et stuprum, adhue majorem. 3. Unde lamellus ex oupro, ferro, Saxo, lign0 quercin0 et pinu soli exp0sui a primo mane nil horam pomeridianRm Secundam, et expertus aerem fervidum Satis fuisse sed nullo modo sensibiliter ad laetum manus velut in aqua calida; lignum pini erat calidius, quercus adhue calidius, adeo ut manu negre potuisset teneri; saxum intermedie, stuprum vero tam calidum ut non contingi potuisset. 4. Sed i forato experimento
eXpertuS sum, haec etiam variare Secundum molem corporum et tenuitatem lamellarum; scit. majus corpus in eodem tempore, ab eodem igne non tam cito recipere gradum eatoris proportionatum ad compactitatem, quam corpus idem in lamellas divisum; ideoque optime suovessit eum lamellae usdem tenuitatis essent. 5. Idem etiam in carbonibus experiri licet, earbones leviores minus ignis sufficiunt quam gravioreS, pinUS minHS qHam fagi, fagi minus quam fossiles, adeo ut minori copia graviorum endem fusio p0ssit peragi. 6. In focis oeconomicis idem, leviora ligna minus caloriS Sufficiunt quam gravi0ra, leviora saxa in muris cuminorum minHS quam graviora. T. Idem etiam in Caminis magnis ferreiS, CupreiS, urgenteis, qui intra 6, 8, 14 dies non recipiunt suum ignis gradum. impediente mole et ornSAitie muri; sed m0x ut receperint, plus minerae et metalli funditur ad murum quam alibi. 8. Pari modo Mercurium igneScere pOSSeVehementius quam aliud liquidum. 9. Ρar ratio est in frigidis: eaedem lamellae exp0sita se frig0ri brumali: aer valdo frigescit, nix adhuc magiSRd Sensationem manus, ferrum tam infense ut cuti adhaerent, et illam edigito divell0re tentos. Cum lignis et aliis metallis nondum liouit obser-Vare. 10. Mercurius intensissimo friget. 11. Aqua vero in eodem aeriScal0re frigidior s0ntitur; in frigore abit in glaciem et aere adhuc frigidi0r
217쪽
est. 12. Ex his aliquo modo concludi potest, eundem calorem et idem frigus in compactioribus multoties augeri quam in mollioribus, et proportionari ad amplitudinem pororum; unde etiam in porosis, ut in lignis, scoriis et lateribus ete. , alio modo habet se frigus et calor quam in compactis; in durioribus votustis aliter quam in recentibus, in olemoniis et fluidis alit0r quam in fixis. Ssed ut haseo secundum eandam hypothesin
explieentur, pii rationes Mechaniens. l. Materiam ignis, eum mOVentur,
in bullas formari anton diosum psi, quod otiam moelianiose sequitur ex tam infensissimo motu partioularum minorum, ut solet aqua et fluida alia. 2. Ρer poros subtilissimos intrare particulas ignis et exire per majores infra vidobis. 3. Ergo quo minor porus eo major est paries ad Spatium hoc est, eo major copia particularum influentium. 4. Si jam in bullas abseant hae particulae, quo major illarum est quantitas eo eXiliores fiunt bullae. 5. Quo exiliores bullae eo major motus. 6. Quo exiliores bullae eo minor evolatio, quin gravius volumen. Et Vice versa in poris majoribus, ibi minus parietis est ad plus spatii, unde etiam ibi min0r copia ignis. 7. Quo minor copia ignis, eo majores et dilatiores bullae. 8. Quo majorps bullae, eo minor celeritas et oitior avolatio, quia sunt leviores. Undse in
Sed undenam veniat materia ignis, supra in digitatum est. l. EX solutione aeris. 2. Ρartioulas ejus inclusas esse oleosis, nitrOSis, Sulphureis set alias in poris min0ribus. 3. Solvi illas a volumine ejusdem materiae moto. 4. Et intrare per exiguissimos poros et in cavitateS exire, et in
bullas formari, set per majora orificia d0in exhalare: Ased d0 singulis in thooria ignis. Sed quia deest ut 0r experimentorum pars, et quia de invisibilibus set minimis agitur hinc non adhuc nisi hypothetice et ambiguo
218쪽
A, C, F, O Rumusculi, tit opinor, bi Xi. B Rumusculus Tithymali Cyparissint. E, G, K, R Foliola, ut puto, osmundae vel sticis. Η Litho lum.
L Guviae, credo, piscis Schol tol f voeati. M E viae piscis, Pectinis, CH Cyprini, via Caseunae vel Ptidiano dicit. N Sine Ceyetabile, sive eruviae cujusdam serueentis majoris in rugaS contracti, sive species belemnitis. R Tubidi nel senteilli marini S Peetunculi cum turbine. Η, Μ Pectunculi partim sabulosi, partim chrystallini T Pecten gematus. G, A Pectin . V Chama aspera Bellon, ut credo. F Chamsi levis. Im X, C Turbines longi. Y Tubuli alii parvi vermiculareS. Z Sseetes Tellinae.
B, D Conehae longiores, Londeis materia chrystallina, cum parτis chrystallis intuS. F Concta rusOm. E Muscidus cum inelusis sectunculis et turbinite. K Arundo fracta.