Opera quaedam aut inedita aut obsoleta de rebus naturalibus : nunc edita sub auspiciis Regiae academiae scientiarum suecicae

241쪽

hod aliquatenus deduci posse videtur a stagnis quibusdam et fluviis; qui

arenas AiVΘ nurens sive argenteas Sive ferreas in fundo aluoi sui ocoul

tant: quod etiam fieri posse videtur mediante aqua; ut Primo hab0mus in fundis locorum quorundam ut Sueuiae et alibi, ferrum fere nativum quod quotannis e fundo suo egeritur et in ferrum ductilius elaboratur: haeque Sun arenn ferren saepius evaeuatus fundus nihilominus selapso aliquo tempore renascitur eademque in copia se reparat; quid hoo aliud quam quod in aquis particulae hujus metalli sint, quase instar sedimonii in fundum se praecipitant et novis quotanniS inerementa praebent, quia illud non d0duoi posse videtur a torrente Vel n Vento, eum nullus ibi f0rrens et nullus ventus agitet B tuns et illuc arenas deferat. Seeundo, habemus aquas setiam stupri arena, Stanni et argenti praegnantes, et quidsem in togros saepe lacus, integros fluxios; quid hoc aliud, quam qu0d in aquis latissent partieulae, quae ubi inter arenas mutrieem quandam nautae sint; illam coeupant et metallo impraegnant: Par ratio est de auro, qu0d in fluviatili arena sappe reperitur. 18. Experientin etiam testatur per

radioes et caules quarundum arborum et fruticum Surrepsisse effluvia quae dam mineralia, ut in Solis quibusdam Hungariae etc. uvae et vineaersepertae diuuntur, quae fuerint auro impraegnatae, cujus particulae aquam domitatu se in iniseri0res sinus partium vegetantium se insinuare poterant ete.

Si ita quo nativa metalla in fodinis suis identidem reperta comparentur eum praecipitatis ejusdem metalli e menStruo Suo videbimus simillimas rationes: unde eo eludi posse Videtur, aquam Vehieuli loco servirsei fluviis et partieulis metallicis in matric0s suas influentibus. Sed si aliquis objiciat, sicuissimas saepe reperiri Venus, et ne guttulam ei ren mineram apparere, unde nec influxum ab aquis deduei posse: respondetur, aquam invisibiliter peri septare subtiliores poros et alio prorSUS modo 'iunm apertiores; cum subtiles Sunt pori, sursum enititur per illos aqua et quid om sensim, atque in tam eXiguis voluminibus ut oculos fallat: testes sunt variae species lapidum, qui in se reconditum litabent aquam, ut murmOrn, stallaetites etc. notum etiam sest per cineres in Sensibiliter Surrepere a lunm, ut set p0r filamenta et ductus vegetabilium, per lamellas lapidum suissilium, in spongias, in sacellara et salia, in tubos exiguissimi diametri etc., sed si viae apertiores sunt, delabitur aqua deorsum et contrario modo

242쪽

fluit; liino opinari licet, per rimas patentiores vel intρrstitia inter strata set p0tras decurrere et defluere aquam, et inde perreptare in poros vel iniser lamellas exiliores matricum. Seeundo, 0bjici potest, sa0pe in fodinis roperiri aquas, qune nullo Sint tinctae Sulphure, vitriolo aut metallo, sed purissimas: quod licet raro fiat, HSque tamen quin fieri possit, non negandum sest sed quicquid ex metallis fuerat, in via potuit r0tineri lympha puriore d0fluente. Sed hic tantum egimus de partieularum in psallicarum influxu in matriues, non Vero de generatione et origine particularum an illa statuenda sit a radiis, ab igne solari aut centrali, vel aliunde, non hie loci est. Cum itaque aquae praedictae Sint generis diversissimi, quaedam sulphuribus impraegnatae, quaedam mercurio, quaedam vero sale vel aliis partieulis aptis ad hanc combinationem: Si itaque divinare liceat, auguramur ex conQursu differentium aquarum enasci vel o0mponi hoc vel illud insetallum: et fortassis posteritas Artem nobis ignotnm expiseabitur, metallorum quasdam SpecieS ex c0mmixtione diversarum Aquarum Sulphuribus, vitriolis etc. impraegnatarum c0mponendi: Unde fluit, in eadem matriose inque eodem Strato Saepenumero 4 Rut 5 genera metallorum reperiri, simul Saepe argentum quoddam mixtum cum Cupro, plumbo, ut et auro; h00 Saepe cum Z incho; bismutho, Sinnno, Cobullo, Unu eum diversissimi generis murensitis, quae ortum Suum dueere potuisse arbitrumureX coneursu quodam differentium aquarum, quae simplicissimas particulas sulphuris, Salium et mereuriorum Seorim tulerant et0. ete.

circa stallactitas et chrystallisationes ex lapidibus oriundas, et circa

similitudinem earundem cum aqua Congelata. Ex aqua per rimas et poros lapidum distillante videmus perspicue satis oriri lapidem stillatilium, ad cujus rei sevidentiam non opus est ad pluris pr0Vocare phaenomena, quam ad illa quae in Carvernis Bauman nianis eum admiratione se Offerunt, quamvis hujus generis speluncae dela fur numero pluros: ipsi parietes et tecta sunt plena stiriis et cylindris stillatitiis, qui formam adsepti sunt socundum diversitatem lapsuum et

243쪽

stillarum, quibus ex rimulis in unum vel plura loca defluere casus tulerat sed in hae observatione tantum agere animus sest de similitudine illarum

cum aqua in glaciem coaleSeente.

Lapides, qui ortum suum duxisse videntur ex aqua fali petri fi-oante, duplicis generis sunt: Sive sunt ipsi lapides stulatuit; sive sunt

christulti lapideae Utrumque genus speetem et indolem fere eandem ostentant quam aquae congelusne. Qu0d primum genus attinet, sive ipsum stullaetiten, ejus convenientiam videmus manifestam. 1. In ipsa figura externa; eodem modo formatae videntur stiriae glauiales ex tecto quodam defluentes; nam in longitudinem sunt porrectae, paSSim cylindriacae, paSSim Ope exiguae

obliquationis donum imitantes, et lamellatim quasi inaequales, vel cum tubulis et glandulis inspersae: in glaeie tali pendula formatas putares

jam linguarum species, jam reliquorum organorum, et plureS ali 0S, qu0Sin stalla utite lusus admiramur. Quarum rerum evidens datur enusu ex origine utriusque ex aqua stillante: crescit enim utrumque eX liquore in eXtremitates profluente, augmentum sui capiens ex diversitate labentis infra aquae. 2. Quid etiam si ulterius comparemus externam utriusque formam, Occurrunt in lapide ex aqua stillatilia orto ductus et diversissimae lineae et plana ad angulos cretos Se Aeeuntes, et praeeipue Se in curVRAquasdam fimbriarum instar sinuantes; quod idem observare liuot in glacie eum enim uterque liquor per obliquum cadit, non aliter fieri potest, quin hic et illic indurescat, et formam m0tui convenientem effigiet, quae sinuosa et serpentina esse solet. 3. Si internam Stallaetitum compagem et texturam particularum intuemur, idem Dre obs0rvare lidet quod in glacie, quamVis non in omni eadem fractio Secundum eosdem angulos, idem nitor et eadem scintillarum species: quod necessarium profluit ex aqua utriusque origine. Adeo ut autumaro liceat in stallaetito eundem particularum Situm esse quem in aqua congelata; et in aquis congelata eundem fere quem in fluida, subtilis quaedam materia est, quae in interstitiis, dum tempus ualesuit, esse videatur, qua seque inhibeat mediante etiam sui mobilitate, ne ligentur, sod cum illa ex privatione caloris Vel aufugerit vel in globulos se collegerit, eaedem partieulae ex mutuo QOntactu in glaciem ligantur; stalla lites vero in saxeam duritiem coalescunt Ope partieularum majorum spatia aquarum oecupautium. Ergo differentiam

244쪽

putamus in eo consistere, quod praedicta spatia in facie inania sint, sodin stallactite plena particulis majusculis, quae se adaptent ad figuram parvorum voluminum ejus; ex quibuS Sequitur, licet nondum indubiti seundem ferse situm, texturam et particularum ordinem in glacie dari, quae in stalladiite: sed quia de invisibilibus agitur, hoe neutiquam licet o011-oludere ex rationibus nisi petitis ex c0nvenientia, quae Si auxilium prae-bseat in expiscandis naturae abditis; pro rata eo usque habebitur eonclusio, dum experientia contrarium doceat.

Quod vero alterum genus lapidis attinet, quod Oritur ex suoco quodam sive effluviis liquidis petris cantibus, quae stillantur paulatim in chrystall0s, aliusque generis germinationes, Dymas et quasi vegetationes Saxeas; hoc genus, inquam, habet etiam in glacie sui speciem simillimam: ssed differt a lapide stillatilio. 1. In eo, quod modo e petris et dura lapidum compage, ut et ab ipso Stallaetite, spatho, quartZio ete. Sensim d0stillet, et in varias formas ut in Sexangula, triangulis, peningona, pyramides. saepe etiam in linens transversales exureseat. 2. Quodque hoe fieri soleat plerumque in antris et foraminibus Subterraneis exiguioribus; et praesertim ubi effluvia quaedam m0fallica simul reperiantur; identidem etiam in summitate montium. 3. Quodque particulae hujus secundi generis lapidis diversum plan0 situm habere videantur, scilicet talem qui pentagonR, SeXngona Sive alias formas ungulares inducat, quod videre est in chrystallisationum varietate. 4. Undo distinguitur hoc Seeundum genus a priori in e0, quod hoc triangulariter, et in pyramidales, prismaticas et parallelogrammi formas, aliserum vero cubice et in plana quadrata frangatur; et vulgo appellari s0let illud Quarietium, hoe genus vero Spathum. Sod quod similitudinem hujus posterioris generis attinet cum glacie,

invenimus hoo idem passim; ut 1. Super glacie, SiVe SHper aqua, quae semel in glaciem est formata, videmus formas plures vegetationiam instar eXSurgere, et figurari multa mediante succo quodam, qui Velut exsudet ex duriori massa glaci0i; pari modo videmus talia germinationum genera circa lapides prius mem0ratos, adeo ut similiter exsudet et exStillet Sueuus quidam ex dura sive glacie sive petra, qui formas imitetur rerum ex humo molliore enascentium. 2. Videmus Super petraS, inque ximiS, scissuris et cavernis exiguioribus enasci chrystallos formae sexungialariS, referentes fere chrystall0s nitri, vitrioli, aluminum, vel metallorum

245쪽

praecipitatorum et0.: idem setiam vidore licet super facie, praecipue dum frigus intensius instat, de qua germinatione actum est in observationibus meis miscellaneis pari. 3, et vidi Gostariae genus Chrystallinum, quod plane referret figuram, quam in praediola tractatione delineatam stiti, Scilicet sexangularos quAsdam laminas super stipite elirySinllin0 Super aquis in glaci0m coneretis etiam videre liuet pariles formas alias, qΠaSin chrystallorum generibus, ut triangulares, pyramidntes, priSmntica S ete. 3. Supra lapides, mediante succo quodam stillante ex interiori ill0rum Sinu, Videmus saepse linpas quasdam alti0res et cum dorsis transversim sermatus, Seque invicem secantes: l100 idem in frigore infensiori vid0r0 licet Super glaciem; ubi otiam lineae invicem sibi oecurrunt et lamellatim se secant et similitudinem earund0m figurarum, quae in figuris lapidum Sunt, praebent. 4. Stirias, filamenta, ut et folia e petris setiam enasei Videmus, pariles otiam observare liuet super glaeiem: et plura alia quae ad

lusus naturae referri poSSunt.

Cum itaque duplicis gen0ris lapides memorati sint, qui ex aqua et succo formari perhibeantur; sollieset stillatilius et hic qui est materia ochrystallinae: prius genus ortum suum ducit ab ipsa aqua per rimns montis cujusdam stillanti, quae indurescit pari fere modo quo congeleSeit aqua hoeque genus cubice plerumque frangitur: alterum vero cujus materin quasi exsudat et exstillat ex ipsismet p0ris et duriori massa talis saxi Π0n aliter quam solent figura se spXangulares et aliae ex dura glacie formari; qu0d genus plerumque triangulariter frangitur Ideoque bina haec

genera, quae eX Sueeo aquatico, sed tamen diVersimode, oriuntur, videmus cum aquae induresuentia plurimam liubere convenientiam, quod hie tantum tradere volui.

De Succo petPificante: quod non idem sit cum aqua quae Stallactiten

Cirea aquam stillatitiam, quae lapideseere videtur, observare licuit praesertim in Cavernis Baumannianis. 1. Defluere illam per rimas Si Ve per s0Γ0 A petrae cujusdam superi0ris, qΠod genus lapidis corneum

246쪽

Vulgo vocatur. 2. Aquam esse limpidissimam, instar lanianae vel instar aquae sale commiani parum impraegnatae, quae plerumque apparet pellu-oidior illa quae omnimodo dulcis est. 3. Glastu etiam dulcissimam, sed frigore imprimis notabilem esse. 4. Ad inetum, B quae communisSimae instar, sed cum multum sit impraegnata particulis ARXeis, Aieeitatem asperam cuti inducere videtur, non aliter quam vitrioli aut aluminis lixivium. 5. Cumque stillet ex tecto vel pariete et stirias effigies, internas partes stillarum initio vacuas et inanes esse, sed quae aquis refertae tandem et succedenti tempore indureseant. Quae Omnin Signa esse Videntur, B lunm, dum penetret petram, impraegnari particulis saxeis, sed non illa in copia ut possideant omnia aquae interstitia, sive ut transverti possit totum rius volumen in lapidem, Sed modo partem ejus, quae constituit crustam stiriae, cavitate intus remanente, usque dum Recesserint novae pnrticulae ARXene, quarum ope aqua crevitatis praedictae omnis, temporis sueuessu, lapidosuit. Sed ad scopum nostrum sive ad probandum, aquam, quae originem suam det stalla utili, non eandem esse cum illa aqua sive cum illo sueeo, qui petrificare solet vegetabilia saxo v0l arenis inclusa, ut ligna, folia etiam animantia, ut siSeeS, quadrupedes, eorumque Ossa ete. EXperientinidem testatur, quae se ostendit in locis, ubi stallactites formantur et praecipue in praelaudatis cavernis Baumannianis ut et in Scherig&ldianis, ubi videtur cum multa admiratione copia immen Sa OSSium quorundum Rnimantium, Spinarum, poplitum, tibiarum, dentium et plura alia; quae lidet per multos annos inolusa jacuissent praedictis Cavernis, usque tamen in omnibus ossium reliquiis, quae adhue reperiuntur, naturn OSSen hodieque servatur, neu in ulla sui parte petris cata videntur, ut 1. Ossa observavi fere mucida et poris refertissima et spongiarum instar hiantia,

quae inmen HSque naturam eandem cum osse servarent, nullibi soro quodam apparenti petrificato, de quibus plura eisdem l0cis eruta possideo. 2. Ossa etiam ibi reperta sunt, licet inclusa stallaetiti, quae tamen usque naturam ossis SHi servabant, licet cireum uiroa stallautitis lapis esset, tune etiam eisdem cavernis eruta hab00. 3. Humum etiam ibi vidobis quandam Stat laetite circumfusam, quae nullo modo lapideseere voluit. Ex quibus licet concludsere, non illam esse aquam quae stallaetitis mater eSt, quae lapideam duritioni inducat materiis mollioribus. Ulterius etiam 110tum est, dari passim aquas, quae non petrificandi

247쪽

ssed modo incrustandi indolsem set naturam hab0ans: vidoro lioset multis in tostis lapide quodam incrustat0s ramos, frondes, folia, herbas, mileOS, Rileo ut primo intuitu pro p0trifidatis haberi possint, sed nihil0minus servant intus naturalem suam mollitiem, set modo obduein sunt lapide; plane ut jam do ossibus diosum sest stalla otiti inclusis. Si itaqu0 lioeat conjeeturis set ideis assequi illa , auxiliante etiam experientia, qtiae eXfernis sensati0nibus non obvia sunt, arbitrari licet, suceum petrifieantem esse illum, qui exstillet et quasi sexsudos sex lapidibus

durioribus, ut ex spatho, ex qua rigio, eX Stat laetite elo. Sive eundem succum

esse, filii in petram vel lapidem vertat in illiora, qui alias in obrystallos s0let formari: ratio sest. l. Quia ille suestus multo subtili0r est aqua illa stillatitia; et partioula se lapid0ae in illo contentase subtiliores sunt particulis in aqua praedicta latentibus; non aliter quam aqua Salina, quae sid0stillati0ni subjidiatur; frangi s0lent partieulae Salinae mBjores in minoreS, hoc est in auida, quae alium prorSus effectum Videntur eXSerere, quam salia dum integra sunt et mηjora. In prioribus in digitatum aliquo modo sest, aliud trepidis genus formaria praedicta aqua, et aliud genus a succo stillanti ex poris lapidum: ope hujus posterioris 1 0rmantur chrystalli et figurae, quae v0gefationes imitantur: genus prius in cubicas formas plerumque abit, posterius vero in pyramidales et triangula: non aliter quam solent salia, quae si integris sint, in aqua Ohrystallisantur cubice; si vero fraeta sint, chrystallisantur triangulariter. Exinde aliquo modo stati iere licet Auceum illum subtili0- rem SiVe generiS posterioris, esse illum, qui vertat in lapides molliora et qui petrificandi naturam obtineat; ad uirius 1 sei confirmationem condi eis etiam illud, quod petrificatio molliorum existat plerumque in locis inclusis et tibi cireumquaque saxum quoddam durius est, ut et in ipsismet locis ubi chrystalli nasountur; quaedam etiam possideo et vidi conchilia undique 0bSita chrystallo, quorum valvae ex chrystallina et pellucida materia

modo consistunt.

248쪽

circa 0riones Lapidum vulgo quaris et Spathum dictorum, et Pationes probabiles, quod Ortum suum habuerint post tempora

diluviana. Nullum lapidis genus sollieitiorem requirit indaginem quam Spathum, ut sit illud, qu0d Quaris diuitur; rati , est, quia in illis plerumque recondit se min0ra nullius non metalli; illa praecipue impraegnari videmus

quia alius sunt speeiei, inlaeta sint aut nullius venae aut mineralis recipiendi capaeia: Cum itaque haec duo matrioes plerumque sint minerarum, et quaedam ill0rum species sint m0nstruis in igne fusorio, multum referre autumo, ut illorum natura exploretur: lito modo de 0rigine, quam Statui-mUS non a quadam urgilla, humo, aliave materia ante diluvium vel in tempore diluviano existenti, Sed tantummodo ab aqua et suestis praediolis p0trificantibus post tempora diluviana: ad quod probandum argu- monta dantur probabilia, quae si alicujus momenti esse videantur, postmodo de particularum ill0rum textura et indole quid certius o ncludereli00bit. Scilicet 1. a praediolorum lapidum genere plerumque VidemuSrimas et hiantia montium spatia oppleta; ubicunques rupis videtur hiasse siv0 rimas antiquitus duxiss0, ibi jam spathum vel quartgium agglutinasse rupturas observari potest; quod indicium quoddam est, successu temporis

aquam quandam vel susteum Se petrifieantem inania illa loca occupasso et horum lapidum genere implevisse. 2. Idem etiam observare licet circa strata minora; inter lamellas lapidum scissilium apparent saepe exiguissimae venae et quasi interlamellae, quae constant spatho et quartgio, quorum ope lamellae invicem coaluisse videntur, et saepe in petram duris- Simam; qua consideratione vix in illius g0neris saxis hodie observari potest Stratum vel lamellatum, sed modo contiguum quoddam. 3. Infodinis Observantur 110n modo integra strata hoo genere lapidi S 0ppleta, sed etiam spatia inaequalia, quae jam conum, jam Ventrem quendam, SiVehiatum aut formam spelundae aut Cavernae, maj 0ris Vel minoris, referant, qu0d oculariter videre liceret, si inania essent: quae loca glandulae et nidi vocantur, cum in illis plerumque reperiatur minera, quae tamen

249쪽

non diutius durat quam ad ejusdem cavernae vel glandulae alteram extremitatem. Neo quiequam videtur rationi magis eonsonum quam opinari, lineo primitus inania fuisse, sed temporis tractu repleta, opitulante aqua sive Sueeo quodam, qui eX petra exstillaverit: testis etiam est experientia, videmus enim hujusmodi cavornas adhuc inanes sub ipsis montibus, ut cavernas

Baumannianas et plures alias, quae per aliquot milliaria suope in longi tudinem sunt porrectae, figura ubique inaequalissima; quae speluneae tomporis tractu stilla filio lapide Se replent, et sensim occupant et praecludunt omnino loca; adeo ut oculis h0dio li00at vid0re, quae in fodinis facta esse vid0mus. 4. A similitudine setiam stilla filiorum lapidum eum Spallio. et chrystallinorum cum quartgio, idem deduci p0sse videtur: qu0d lapides stillati fi0s attinet, texturam in illis eandem videmus quam in spatho: differentia tantum est quod in latiora plana et majores oub0s frangatur spathum quam Stallaetitis lapis; sed Si in causas inquiramus satis manifestum est, stallautiten in ejusdem magnitudinis plana dividi posse, Si modo per planorum junetiarns liquor et quasi divisor penetraverit os sio aptitudinem dederit in capaciores cubos eund0m lapidem divid0ndi. Par ratio est de quavigio. 5. Hoc confirmari potest a natura spathi scilices quod illud ignem sustinetis inisensissimum, pari modo stalla utiles

quod in cubos utrumque frangi aptum sit: quod Colore utrumque conveniat, nisi spathum minerali quadam aqua impraegnatum sit: adeo ut stallactites videatur v0rti in spathum mediante aqua Si 'o minerali, sive salina, quae lamellas et planorum juncturas interfluxerat. Hinc etiam multis in fodinis vid0ro mihi lieuit, stalladii ten lapidem 000upavisse integrum Stratum Vel QRVernam, per oujus medium venn minerali quodam praegnans transiret, juxta quam diversi coloris et ponderis spathiam esset

sod juxta illud set circumcirca nil nisi genus lapidum stillatiliorum; doqua re melius infra. 6. Aecedit etiam hod, quod in mille foraminulis adhuc crescant chrystalli, et Sensim continua qua si compage ovoupent quod inane est, et Sio quartZium quoddam constituant, quod triangularit0r frangitur. Quae cum hodie videmus fieri, ex convenientia horum lapidum

putare licet, non Vero RSSerere, ortum Suum lineo omnin duXisse post tempora diluViann. Ad ulteriorem hujus opini0nis confirmati0110m mille loea set fodina se in testim0nium vocari possunt, sed optime et sola meretur fodina cupren

250쪽

Lauteri,urgensis ILupperros) dicta; quam si quis explorare Velit, et venam ejus in strato penitius examinare, oculariter satis videbit, omnia illa, quae in robur sententine nostrae attulimus, concurrere: In praedicta radina videre lioet. 1. Stratum quoddam Satis amplum, quod a Superficie montis ad inferiora rius variis quasi tumoribus et ventris descendit, in qui busdam senim lodis ad 20 of 30 ulnarum latitudinem se dilatat, in qui busdam se contrahit ad trium aut quatuor, iterum se ampliat. 2. Idem hoc stratum ad altitudin0m fero 180 ulnarum pure arenarium est, in qua arena cupri vena nihilo minus latet, sed diversimode variat col0res; adeo ut videatur praedicta cupri vena in arenam una eum hae superiore strati parto dilapsa. 3. Fundo propius fit stratum hoc durius et saxeum, atque eo durius quo pr0fundius; ubi etiam similiter se dilatat, jam vero oontrahit, sed usque Versus inferiora 00ntinuat. 4. Si lapidis genus exploretur, quo stratum praedictum e0nStat, nec Spathum est, nec Quart-gium, sed intermedium quoddam, sollidet lapis plane stillatilius, nivei coloris, ejusdem particularum texturae, ejusdem p0nderis, ut et ejusdem naturae in igne; ipsi operarii h00 idem asserunt. 5. Quibusdam in lodis formantur stallaetites, simillimi, quoad intortorsem texturam, ARXO strati sui. 6. Ipsa Vena euprea ditissima transeurrit hujus lapidis stratum, et medium quasi secat; et proxime ad praedietam venam spathum est, lapis niveus, in majores cub0s frangibilis, Oompactior et Stat laetite gravior, ete. Ille videmus sententiam nostram admodum confirmatam. 1. Stat lautites verus est, qui integrum Stratum ad tot ulnarum crassitiem et altitudinem oecupat; adhue renascitur, et a nullo ibi operatore et hujus rei solo negatur. 2. Si amplitudinem strati et figurae illius variationem con-

Sideres, perspieue agnoSeeS eaverna S inaneS temporis Successu Oppletas stalla utite; ventres Sunt et tumores, pinne ut spelunone Baumannianne, Schertzfeldianae etc. per quos vena mineralis cupri viam sibi fecerat. 3.

Quid spathum ibi nisi soboles stat laetitis γ et nisi indurescentia etiam et major inde gravitas 3 4. Quid hoc stratum in arenam emollitum eum ipso minerali in suprema sui parte, in inferiore cum adhue durum et petrosum remaneat 3 nisi idem lapis in arenam ope aquae cujusdam dilapsus; idem

lapidis genus in arsena agnoseitur, idem genuS minerae in nrennm conVeΓ-Sum, et adhue partem emolleseere Videmus in arenam acuedente modo aqua; de qua emollificatione in parte nitera observationum miseellanearum