장음표시 사용
251쪽
aliquid egi. Ut fa00am plurima in aliis fodinis dodumenta, eum in lino
exstanti0ra d0ntur quam ullibi alias; incredulos ad cavernas Baumannianastis ad fodinam hanc Laut0rbergensem, ad prius, ut Spatia simillima cava et Successu temporis se opplentia, ad posterius, ut spatia simillima sed oppleta Videat, remitto. Ssed si cui animus est ulterius progrediendi, et inquirendi in causas
hujusmodi stratorum et ea vernarum, quae temporis Susi deSSu opplentur Saxis mediante aqua et Succo hoc quidem non hujus loci est; sed iis lusetamen, quia plures ea HSae Suppeditari p0SSunt, quasdam in medium dabo. Satis enim notum est, primam montium materiam molliorem et argillaeeam fuiSse, quae eum induruisset in petram, non mirum est l. Si mons alicubi rimas duxerit, aut intercapedines et vacuitates formaverit. 2. Neo negari p0sse Videtur, quin multis in locis inoludi potuisset aqua congesto violenter in unum monte quodam argillaceo, quam Ob eausam Vacuitates cavernarum instar formari potuisssent. 3. Quibusdam etiam in locis torrentes quaedam aquae ex parvis initiis ortae per molli 0res hujus-m0di rupes ponetrare potuissent, et JOea Satis spatiosa pedetentim eXenVRre. 4. Montes etiam subsidere et demergi p0tuisse; fortassis etiam ignem
evomuisse credere licet. Quae origines esse putamus en 'ernarum et Stratorum dein materia hae saxatili opplet rum: sed quia de his ex professo non agere constitui, brevibus illa tantum volui attingere: reliqua Lectori bus periti0ribus relicta Sunto.
Circa caminos ferri fusoriOS, una cum melioratione illorum. Cum nihil antiquius et utilius sit, quam artem fundendi metalla, tam ab experientia quam a theoria, callere, hinc etiam nihil, ut credo, difficilius est Quod experi0ntiam attinet; illa apud ineruditos et fusoriam m0do gentem rudissimam hospitare solet, hine regulas sibi a magistris parentibus vel aliis traditas sine serutinio profundiori tenent et in quotidianam praXin referunt. neu penitius scrutantur in ignis sui. metalli et caminorum meliorationem et naturam, quia destituuntur principiis, et quia optimum quisque judicat, quod ipso novit. Quod vero indolem intimiorem horum attinet, sive theoriam, duntur ingeniosissimi et naturae sagacissimi
252쪽
indagatores, Ased iidem si experientia orbati sint, eis futura videntur doesse, quibus inniti ingenium sit acutissima illorum cogitata debent. Illam ob causam tanta div0rsitas lio di0 datur iraefandi metalla: totos minorum dii perentes usus uiron sensilem mineras; tot discrimina furnorum set fouorum, in quos deliquesuit metallum tum varia ignis usura; quae omnia perserutari, liuet 0piis sit quod vires mens exstedat, uSque tamen
quid experientia et quid prinoipia diotifar0 velint circa Caminos serrifusorios, in medium proferre libet; ideo ut quod deest, Suppleant alii, quibus etiam eontingat oeulis et ingenio illa penitius lustrare; utquem0li ratio Camini, quibus principiis innitatur, apparent.
Quod v0rum fraefandi minerale quoddam modum attinet, perpondenda omnino Sunt 1. Ipsum minerale, quale sit, quid in se mixtum liabeat eX lapide, 0X Sulpi iure, ex metallis; cujus in igne naturne sis etc. 2. Caminorum justae oonstruetiones, formae, altitudines, capacitates et alia plura requisita in consideratione ad hoc min0rale. 3. Ad quod adcedit ipse focus sive furnus, in quem liquesuis minera, qui volut ratis et vita ost 0ffectus fusorii. 4. Ut et ventus ad mineram et caminos proportionundus. 5. Et imprimis natura et proportio ignis in respectu ad caminos, ad earbones, ad minseras ete. Quae quinque nisi simul in considerationem veniant, et nisi experientia et theoria simul firment effectum, vanus eredo labor erit, et Successus fortunae unico tribuendus. Hic tantum animus est de ferro agere, et de caminis ejus fusoriis; Sed primum regulas et observationes generales tradam, quo igne et quis fornace et quo modo traetandum Sit. Minorale ferri diversimodi est, sive enim est. 1. Ρurum et genuinum. 2. Sive egenum metallo. 3. Sive opulentum. 4. Sive admixtum habet
lapidem, qui facile cum min0ra in eodem igne fluit, sive qui difficile. b. Sive impraegnatum est sulphure. 6. Sive insetallis diversi generis; quae
omnia consideranda sunt, si vera haberi desideretur in camino forma et genuinus in igne effectus. Quod ergo caminos attinet, eXemplar quoddam SVecanum proponam, ideo ut regulae ope exempl0rum et non tantum theoretice tradantur; est ille ea minus plane secundum delineationem et descriptionem ejus in obServatis et intentis meis eirea ferrum et ignem; est admodum altus, in
253쪽
medio habens ventrem angustior infra quam supra, plane Ahcundum dimensionem ibi datam. Regulae generalissimae Cum d0fluit minera inter carbones per OaVitatem hujus camini: 1. In superiore parte caletiantur, et liberatur a superfluo et crassiori sulphure siv0 a parte sua volatiliore; si quae adsit. 2. In medio, ubi amplior est et v0ntre quodam tumset et ideo intensissimus calor, liquescit et funditur minora. 3. In parte inferiore, per quam defluit minera guttatim, Separatur illis a parte sui lapidea et a seoriis. 4. In foco Separantur haec melius, etiam ope agitationis et v0nti: adeo ut leviora teneant superficiem, graviora fundum. Hae sunt regulae generalioreS. licet centum aliae dari p0ssint speciales, quarum partem in Sequentibus habebi S.I. Si renter sit nimis sputiosus ei amplus adeo ut eXeedus datam pro-p0rti0nem, sequitur inde, 1. Quod dissolutio minerae sit nimis subita et violenta, et diffractio ejus potius, quam liquefactio: si enim venter excedat justam amplitudinem, infensior ibi ignis est pii se auget Seoundum spretia unde potius disruptio fit particularum, quam justa solutio. Inde sequitur. 2. Quod vi trificetur pars minerae vel in scorias una cum lapiden sui parte abeat. 3. Quod sulphureae ejus partes. Si adhue adsint, penitus miseeantur set confundantur cum ferr0. 4. Undo ferri justa quantitas minuitur, ut residuum non justae bonitatis esse potest: sit enim particularum ejus alia dispositio. Ut tu eam ventrem continuata fusione nihilo minus Sponte sua dilatari. II. Si nullus sit veni r in medio, sed ampliatus versus inferiora coni figuram referat, qualem videre liuet in plerisque onminis Germaniae, inde sequitur. 1. Justo quidem ostioinari mineram et a volatiliore et sulphursea parte liberari, modo caminus sit altus et donus non admodum obliquus. 2.Sed a lapidea sui parte minus posse separari; nisi enim guttatim et divisim minora liqu0fautu dedi dat per ignem; et spatium habeat in camino peracta liquefaetione, quod pereurrat, remanent heterogenen, quae in Deo et in volumine majori neutiquam secerni possunt. 3. Unde detrimentum capit ferrum, nec ullius bonitatis fit. 4. Ut fadeam hujus amplitudinis gratia auferri citius ventum, et a foco suo, in quo effectum debet exserere, SurSum expelli, cum jaetura carbonum; nisi his cautum esse velint, ut vidi, angustiore aperturae figura.
254쪽
III. Si Denter sit Sufra medietatem, Sequitur. 1. MinuS posse ualuinari mineram et a sulphure et saeuibus volatilioribus liberari. 2. Sed lique fieri nimis cito et secum in lacum deferre sulphur, qu0d dein a fluenteminera nullatenus separari p0test; unde genus ferri 0ritur, quod sulphuris est particeps, quodque fragile est dum calet, et tenax cum friget. 3. Η000tiam ansam praebere igni majori in superi0re sui parte existente pluri
IV. Si nimis operia et latior sit pars camini stiferior, Sequitur. 1. Corripi mineram subit0 et nimio igne, et fundi antequam av0laverit pars ejus sulphurea. 2. Et consumi carbones sine debito in mineram effectu: unde duplex dispendium habetur. V. Si parietes eamini non sint rotundi sed guadrati, inde sequitur, 1. 01 otum ignis in mineram et carbones esse Varium; ad sinus et angulos alium dari ignis gradum, quam ad latera centro pr0piora. 2. Alium etiam ignis gradum in unam muri partem penetrare quam in alium. 3. Ex inaequalitate fusionis inaequalitatem 0riri in ipso metallo. 4. Ut taceam plus carbonis impendi in ea minis quadratis quam in rotundis, sciliesit ob diotam inaequalitatem caloris in mineram et in carbones AediffundentiS. VI. Si eaminus sit nimis brevis, perit statim 1. Caluinationis effectus. 2. Sique sulphur non sit abactum, nec bene separantur partes lapideae. 3. Minor etiam in foco est calor. 4. Erumpit etiam inde citius Ventus,
VII. Si caminus sit nimis altus, sequitur 1. Ρlus in Deo caloris dari. 2. Meliorem effectum praebere ventum. 3. Citius absumi carboneS, Sed pluS minerae posse imp0ni, sive quod idem est, frequentius in eodem tem-p0re, manente eadem quantitate. 4. Adeo ut videatur hic, minorem car-b0num copiam impendi cum meliori ses esu. 5. Et simul d0bite abigi Sulphur minerae superfluum, et praeparari sic lapidem ad Seoriarum Sesaristionem et fusionem.
VIII. Si eam inus sit justo amplior, tum in superiore quam in inferiore Sui parte, h00 est, capastior, sequitur inde 1. Gradum ignis justo majorem eSSe, quam ut calefactio et ualuinatio prima minerae peragi debite possit. 2. Dissolvi etiam et fundi mineram justo citius in superi0re parte, et juSto violentius in inferior0, unde ferrum inquinari tam Sulphure quam
255쪽
lapidea sui parte. 3. Justo etiam majorem esse Carbonum conSumtionem. 4. Et minorem ferri quantitassem obtineri; parte enim in vitrum Hs seorias
IX. Si parallelus sit ea minus a summo fid imum, tum sequitur. 1. Non justo tempore fusionem peragi. 2. In foeo primum dissolvi mineram unde eon Sequitur, faeceS ejus separari non posse. 3. PrRefer quod ferrum ad sui infimiorom solutionem inisensissimum ign0m requirat, qui etiam suis in locis ei dari d0bset, si dispendium Oarbonum et damnum ferri vitare
X. Si loeus furni inferior si e foet, vulgo Steli di ii, sit nimis amplus.
sequitur i. Ventum non penetrare posse in oppositam ejus partem, at ille ut debent; cireumquaque circlulare, et in motum eiero Volumen ejus, et scorias a metallo Apparare. 2. Sed prius quam in medium ejus penetraverit, dissipari Ventum sursum, set superficies carbonum d0radi, set illis damnum inferri, sine effectu in minseram debito; v0nius enim debet diruum latera gyrare et illi a suend0re, non vero in medio. 3. Ut taceam, nimium inde existere supra fouum ualorona, qui viol0ntor dissolvat partieulas, et noxam afferat, quam in pra000dentibus memoravimus; fauillimo enim animio in Deo calor0 dissolvi possunt partieulae, cum guttatim et divisim defluat minera: Unde exstetissime a peritis fusoribus obsservatur per orifidium folliculare, spintis coloris et psellia diditatis guttae delabsentes sint. XI. Si loeus foet nes furni, qui Stelle dieitur. justo sit tonseior, sed arctior, qu0d liuot observare passim in iraeis G sermuniuis, inde sequitur J. Ferrum in illis fusum; n0n suffiei0ntem dein habore vim caloris; multum parietis in tali figura est; qui ea l0ris gradum valde isemperat et minuit. 2. Nec
moveri posse ope Venti ejus volumen, ut separentur optime Seorine, inmob figuram furni, quam ob voluminis majorem frigiditatem. 3. Si otium super hunc iraeum magnitudo ampla sit camini, quae etiam solet esse in Germanteis, minorum liquefaetam lapideum sui naturam a rotissime retinere, set ferrum reddi notae prioris. 4. Neo fluidam esse pOSSe mineram, ni Si
adjecta menstrui sive fluxionis multa copia. hoc est lapidis ualearii ii in quibusdam locis Nurim appellatur, quod fit eum earbonum dispendio et ferri damno. 5. Et qu0d praeeipuum est, quod minor quunt itaS minerne imp0ni li00at; et vix dimidia aut 10rtia rius pars, quam si Deus alius formae et rati0nis sit. 6. Accedit, qu0d hic non oblique possit J00ari
256쪽
lamella orificii follieularis, statim enim vel a minima obliquatione frig0scit Volumen; unde ex horigontali situ ventus in medio camini aufertur et carbones frustra eonSHmit. XII. Si Deus hie sit nimis aretus, eadem inde incommoda fluunt; multa menstrui copia requiritur, sive quod Eurim vocatur, ut fluat, utque faelesinde separentur: et Consequenter carboneS nequiequam consumuntur, ferro nec emenda to; neo impositio horaria minerae injusta rati0ne fieri potest. XIII. Si orassiores sint lapides sine latera furni, quaedam etiam inde sequuntur ineommoda, scilioet. 1. Quod ferrum frigide adhaereat lateribus, adeo ut multa menstrui copia adfundenda sit. 2. Ut et minor copia minerae lileat imponi: et praecipue eum duplex eorum sit Ordo, ut
XIV. Si fundus foet sit humidus, sique lapides non bene siemst, u ccanalis infra Tite constructus, etc., eadem etiam detrimenta sunt timenda; quod carbones nequicquam et sine usu consumantur, quod multum lapidis calcarei adhibendum sit, quodque serrum inde detrimentum capiat; ut taceam, ne dimidiam quid0m ferri quantitatem imponi p0880. XV. Si ventus non sit juste profortionatus ad mensuram sui camini et furni, capit etiam fusio detrimentum; nam 1. Non movetur ferri liquefacti volumen, ut debet. 2. Non separantur scoriae a metallo. 3. Nec materiae combustibili suppeditatur lamentum; adeo ut desidiat nutritio carboni, et consequenter effectuS in mineram, quod compensandum est majori carbonum copiR. XVI. Si forma si e oriseium nentilatorium nimis horizontale jaceut 1. Non movetur ope Venti v0lumen ferri. 2. Aufertur statim ventus in superiora, nee diffusus ad latera undiquaquo se dissipat set aequalem vim incnrboneS eXSerit, unde consumitur carbo, neu funditur juste minera. 3. At Vero eum foeus vel stelle sit formae angustioris, et longior, debus orificium hoc horizontale esse; si obliquum, frigescere potest volumen, quod Vitandum est cum consumtione carbonum inidonea.
XVII. Si situs oriseii nentilatorii sit nimis obliquus, frigescit minera fusa circa orificium folliculare: frigidus enim aer in medium Volumen fertur, et frigus inducit, et saepe illud, secundum experientiam, exea Vnt qu0d proditur sa0pe sub orificio, sinu frigido in medio facto. XVIII. Si justa non sit earbonum et minerae proportio; fu Si plu8 car-
257쪽
bonum imponatur, sequitur inde I l. Vitrificari posse ferrum sit partim in suorias abire: et massam ferri apparere Vitrificatam, argentei coloris seintillatam; ut et fragillimam esse et reliquis leviorem, Verbo pessimae
notae esse. 2. Ut taceam consumtionem inutilem earbonum: unde sex signis cognoscendum est, quando impositio justa sit. XIX. Sed si plus minerae sit quam carbonum, sequitur 1. Caluinari qui-d0m just0 ferrum, sed non fundi. 2. Lapideam partem remanere, et minerae partem crude delabi in foeum. 3. Unde etiam scintillatum apparere et fragile. 4. Insuper timendum eSt, Volumen mRSSae ferreae posse re min0ri caloris gradu indurescer0, unde fuSioniS opus sistendum est. Usque tamen necessum interdum est, ut habeatur ferrum durius, minus eoetum ete. ut in quibusdam ferramentis fusis, incudibus etc. quae mediante diminutione carbonum parari solent. XX. Si non juste proportionentur diversa genera minerarum, prReSertim cum plura dentur, multa etiam inde incommoda consequuntur: Selendum enim est caminum aptari debere ad genus sui mineralis; sive debet ess0 altior, sive latior, sive focus alius formae, sive ventus aliter proportionandus, orificium pariter: sed cum liceat plures habere species, Ope eommixtionis set calcinationis variae, omnes in uno eodemque eamino fractari
Ut ergo iuste peragatur 0pus ferri fusorium, et ut ferrum obtineatur notae optimae cum minima carbonum impensa, necessaria sunt 1. Ut caminus sit justae figurae, pari modo ut focus sive furnus; usque venti orifidium debisse sit locatum. 2. Ut fusor sit peritus, alias enim in optimo camino malo Suecedere potest. 3. Utqu0 bene sciantur minerarum diversi generis mixturae. 4. Et dein in furno, ubi recoqu0ndum est ferrum, et ad malleationem praeparandum, ut perite omnia fiant. Cum haec observantur, non falli potest, quin ferrum obtineatur melioris notae cum minoroearbonum impenSR. Ciun itaqu0 serri natura sit, ut maximum ignem Sustinent, Ut tamen, cum liquefactum est, facile vitrescat, et in Seorias una abeat; ut cumllapide commisceatur, etiam cum sulphure eumque quibusdam metallis: ut eo Sumatur a sulphure, et in fumum una abripiatur; haec omnia non modo seire neeessum est, sed etiam his applicare 1. Camini veram o0u- structionem. 2. Furni etiam inferioris et venti rationes. 3. Una eum
258쪽
caldination0 diversorum ejuS generum. 4. Mixturas eorundem. b. Impositionum momenta, pondera et loen. 6. RntioneS muteriae carbonaceae et minora0; ut et plura alia, quae non nisi peritus fus0r scire possest. Et licet quodeunque minerae ferreae genUS Suum fraefandi modum requirat, suos caminos, furnoA et Ventos; hine RPS in eo multum consistit, ut singula Vpl 0mnia simul genera in una eademque fornaee juste traetari poSSint. Haec sunt observata et regulae generales de ferro deque ejus caminofusorio; horum diaetu novum quendrem caminum, quem arbitror optimum
foro ad fundendas ferri diversi generis mineras, exhibere velim: sollicet 1. Sit ille ut caminus Sueuiae usitatus formae rotundae, ejusdem dimensionis tam supra quam infra: diametri orificium sit 3 ulnarum, ventris 4 infra 2 i s ut vulgares Sueuani fero. 2. Sed duabus aut tribus ulnis altior. 3. Pars Superior eonstans fere parallelis lateribus. 4. Quantum hic caminus usitatus altior est, tantum etiam demitti potest venter; adeo ut sit quasi in medi0 camini, si vulgaris sesset. 5. Foeus infra constaredobet lapidibus lasseritiis factis ex argilla gallica, ut appellatur, tali selliuet, quae viribus ignis reSistere s0let; quase setiam pluribus in locis Germaniae invenitur. 6. Figura hujus fodi serit ova lis, latior aliquantispera Superiore Sui parte quam ab inferiore. T. Infra triano fouum debet esse ureuS formatus ab ejusdem generis lateribus, qui lateres a violento igne non p0Ssunt nosteri. 8. Ab una parte fieri potest canaliculus usque ad aliam partem camini, per quem exire poterit ualor. 9. Sub his lamina iterum ferri, Sub quta rurSus ean alis pro evaporatione humorum. 10. Si parietes interioris camini hujus genseris lateribus muniantur, inhiberi poterit, ne violentin caloris aliquam noxam inferat mur0. 11. FOlles etiam graviores erunt, et locandi fere juxta diametrum minorem Ovalis vel ellipseos, quam format Deus. Ex his fluunt ha00 Commoda 1. Quod optime caluinetur minera RSulphurea Sui parte, antequam ad ventum perveniat. 2. Quod fusio vel liquefactio fiat juxta ventrem, eodem prorsus modo quo in Vulgaribus Sueennis, et meliori cum emolumento, cum depurata Sit minera a Sulphure. 3. Liberatur etiam a lapidea sui parto infra. 4. Fodi elliptici vehementiorem praebent statorem quam usitati; minus parietis habent qui refrigerent, majus spatium ad eadem latera, et praeeipue cum Supra Sint
259쪽
latioros ps fguram coni truncati r0 rant. 5. M0lius setiam hio diffundi posse videtur Ventus et cireum parietes ferri, et tandem se Sursum juxta camini latsera ejicere. 9. Fundamentum furni, sive areris qui infra sest sex iisd0m latoribus factus, efficit ut adhuc intensius ealeseat volumpn ferreum in foco. T. Auxiliante etiam gravitate follium. Cum itaque in Dot structura maximum artificium situm sest. Acilioset ut min0ra d0bito ibi fluat, et calorem habeat suffeeturum suae fusioni hino sequitur: 1. Ρlus minorae hic eodem temporse imponi licerse; hoo senim a figura et calore furni unice fluit, quod notum satis sest fusoribus Sueuanis. 2. Non tanta copia menstrui sive lapidis calcarii aut Κurim ut V0caturin opus esse, quod necessum maximopere est in furnis angustioribus set frigidiusculis. 3. Ventum hic aligeri posse quantum libeat, cum lateritius vel argilla seus hio lapis resistat vehementissimi vi ignis: ut reliqua taceam, quibus experientia prius ealeulum suum uddet. Finis Pursis Quariae.