장음표시 사용
101쪽
HELVETIT, EI USQUE VICINIAE, ε 3
has rectas tenuissimas coacti sunt, & cum sulphure in lapideam substantiam
Graminitae ex parte meridionali montis S. Gothardi in ipsa via, qua Mediolanum itur, per ongum derrae tractum in magna copia occurrunt, ubi ingentia saxa hujusmodi lineolis referta deprehenduntur. Cum saepius jam mentionem fecerim de sabulo aureo, ejus descriptionem a magnero lib. cit. pag. 3 6. adductam pro coronide huic libro addam . Aurum, seu Aureum Sabulum, Chrysammos Gr. Pala Lat. seu Auri ramenta. Goldherner Α oder gedigem Mustein unu mehnisin Gold: Ejus feraces sunt Rhenus, Emma major, & Emma minor, Urtena, Ursa, Arola , fluviolus ad arcem Birsessum , & Adda seu Addua apud Rhaetos. Aurificum studio in arenis inquiritur, laVatur, purgatur, ac conflatur. Flumina autem haec non tantum seu ramenta Auri perenni suo cursu, sed saepe etiam massiilas pisi magnitudine , praesertim in inundation1bus, magnorumque imbrium delapsu rapiunt. In quibus autem montibus nativae Auri venae delitescant, hactenus incompertum . In Thesaur1s Urbis Salo lu-1ensis lamellae auri, ex Arolae, δc Emmae aureo sabulo conflatae asservantur, teste Francisco Honero Archigrammateo Salo rens, Annal. Salodur. P. a. p. m. 32O. qui S hanc observationem notatu dignam annectit. Aurum, quod ex Aroia dc Emma lavatur, optimum est, & 22. ceratia puri continet : quod si per Antimoniuria tertio fundatur,& pbst modum per plumbum in capella purificetur, praestantissimum est aurum, ita ur Aurum Hungaricum seu Arabicum quo ad colorem vel tenacitatem ab hoc parum differat. De Rheni vero aureo sabulo D. D. Heli us Roesin ita di steri t: Rhenus di ves est auro, cum copiose aurei sabuli sit ferax, quod multis in locis ejicit: sua natura aurum est praestantissimum pro ducatis conficiendis; quod si vero additamentum aliquod addatur, e tali auro omnes Rheni, Electorum, Principum ac Civitatum Imperialium aurei nummi cuduntur, qui nomen Auri Rhenani obtinent, massaque illorum I 8. ceratia auri puri continet. Intissuris rupium Thermarum Fabariensium aurum quoque invenitur, quod praeter Stumphium Chorogr. Helvet. lib. Io. cap. 23. et1am Fabricius Hi danus testatar, ubi inter alia: Arenam, inquit, quae in lotione luti remansit, cum Ensisiaemii in Alsatia probandam dedissem, aurum in ipsa repertum fuit, sed pauxillum. Propter gravitatem enim suam aurum persissuram rupis) semper deorsum tendit. Apud Subsyl vanos in Monte Vbridi, dem Gruenberg, der Munalper alias dicto, in .valle Melae, Vulgo: Melchthal; nec non ad Angelorum Montem, & dem KerRen Φerbeta, metalli auriseri indicia extati t.
aurum asservatur. Aurum Rhenan . Fabarien-
102쪽
Et incrustari. Exponitur modus perrificario
dinem cum aliis corporibus naturalibus ad hae Classem
IN QUO DESCRIBITUR CLAss Is TERTIA
COMPLECTENS LAPIDES FIGURA Tos PETRIFICATO S.
PEr Lapides Figuratos Petrificatos intelliguntur ii, qui sunt corpora
ex natura sua alterius substantiae in substantiam lapideam mediante petrificatione commutata , vel crusta lapidea obducta , dc Lapides Figurati Incrustati Vocantur. Petrificationis, & Incrustationis modum supra jam exposui, nimirum: Aquam per saxa decurrentem eorum ramenta imbibere , & secum rapere ψquae, cum in corpus impingunt , cujus pori ad ramenta lapidea suscipienda proportionati sunt , eos penetrant, & paulatim sese intime infirmando Pintegrumque corpus hujusmodi lapideis ramentis imbuendo, illi duritiem, & gravitatem duas praecipuas lapidum qualitates, per quas ab aliis corporibus differunt, inducunt, reliqua corporis structura, & forma illaesa, ac
Incrustationem vero fieri, cum ramenta lapidea , quae aqua secum Vehit, ob inaequalitatem Poro corporum penetrare nequeunt , sed medianto liquore viscido, de tenaci stiperficiei externae tantum adhaerent, illamque sensim sine sensu crusta lapidea totaliter obducunt, substantia corporis su bhac crusta latentis nullo modo immutata. Hic bene animadvertendum est, me plura corpora lapidea ad Lapides. Figuratos Petrificatos reducere, de quibus ipsemet dubito, utrum ad hanc classem reducenda sint, fit autem potissimum, vel propter communem Authorum opinionem, vel ipsam figuram, & similitudinem lapidum, quarta cum aliis corporibus naturalibus obtinent, & propter quam petrimcata dici merentur, licet sorte, & probabiliter non minus ac reliqui lapides figurati statim in primordiis suae generationixe materia lapidescente pio lucta fuerint, ita ut nullam aliam substantiam habuerint a substantia lapidea diversam, sed in descriptione cujuslibet generis tenuem meam opinionem circa hoc dubium susius aperiam ..
103쪽
Lapidum Figuratorum, Tertiae Clas is .
Animalia integra. eorum parteS. Vegetabilia integra.
Lapides Figurati Petri ait Animalia integra, vel eorum
JAm omnis generis corpora e triplici rerum naturalium regno suisse petrificata, nullus inficias ibit; homines in lapides conversos esse ipsa testaturno is Pagina docens : Uxorem Lothi Sodomis egredientem in statuam salis commutatam fuisse, de hac praecipue mirandum est , quod ad multa saecula duraverit, cum Sc Burchardus, qui vixit ab itinc trecentis annis, testetur, statuam hanc sua adhuc aetate inter Engaddi, de MDre mortuum extitisse, quamque suo tempore vitam memorat Adrichomius. in Theat. Terr. Sancta Abulensis imo Targ. Hierosolym. statuit, duraturam hanc statuam usque ad Extremi Iudicii diem , ut sit aeternum Iustitiae Divinae monumentum. Omnium tamen pene fidem excedit, quod haec sta' tua, quae est & Cippus, & cui Cippus ponitur, viventis more quasi memstrua quaedam effundat, hoc enim asserit Tertullianus in Carmine de Sodoma bis vexbis: Ipsaque imago sibi formam sine corpore servans Durat adhuc, nunquam pluViis, nec diruta Ventis, Quin otiam si quis mutit merit advena sormam , Protinus ex sese suggestu Vulnera complet. Dicitur & vivens alio jam corpore sexus Munificos solito dispungere sanguine menses. Unde autem huic salariae statuae, cum sal alioqui aquis facile diffluat, tanta firmitas, ut pluviam, &tempestates sustinuerit Z an sapit naturam fatis metallici, cujus meminit Plinius 31. a. in Africa circa Uticam construi Mexvos salis ad collium speciem, qui, ubi Sole, & Luna induruere , nullo
104쪽
Foetus in corpore matris p trefactus. Caput ho-vis Ῥivi
6 HisTORIA LAPi DUM FIGURATORUM
humore liquescant, Vixque etiam serro caedantur. Hucusque Sach us de hac stat. fol. 67. in Resp. dissertat. Idem de aliis hominibus etiam confirmant quamplurimi alii celebres Philosophi, de Historici, imo in aliquibus
Europae nauseis adhuc viva hujus veritatis testimonia extant. Habetur ex Aventino lib. T. Anna Bavar. plusquam quinquaginta rusticos mulgentes una cum vaccis in ingenti terrae motu a magna materiae terrestris mole subito obrutos in substantiam lapideam induruisse: foetum in utero matris Columbae Chartrii illaesis visceribus petrefactum , dc Agendici Senonum in Gallia Anno I 38a. post moram 28. annorum extractum narrat Threanus lib. I 7. Histor. 9 Paraeus lib. 23. de monst. cap. a. aliumque foetum Mus bponti in abdomine extra uterum matris lapidescentem describit Deus et , ct Laur. Strati 's inpari. de eo trafit. Barth. Histor. 9 I. Cent.6. p. m. 338. refert: caput alicujus bovis Sueci ci vivi in lapidem commutatum futue , ita ut prae pondere inter alios in pascuis semper prono in terram capite incedere cogeretur, dc ad lanienam ductus osseo suo cranio ictus securis summo cum impetu inflictae aliquoties repelleret, donec iteratis saepius ictibus oppressus conciderit, intra apertum osseum cranium, cerebrum quoque induratum erat,relictis tamen sinibus patulis ad liberum spisi tuum animalium, reliquorumque humorum transitum. Ut taceam de serpente in ventriculo cervi petrificato Sacrasti s Dan. Majori paguris, aliisque animalibus, conchyliis & plantis in saxeam substantiam concretis , quOxum descriptio apud plures Authores inveniuntur, 3c vix nauserim occurrit, in quo non plures eorum speciei asservantur . Haec pauca petrificationis exempla tanquam rariora, dc summa admiratione digna enumerationi nostrarum specierum praemittere volui, ad hunc finem, ut clarius demonstretur, infinitam Dei omnipotentiam in omnibus rebus etiam abiect1simmis, dc quae quotidie calcantur pedibus, prout sunt lapides, quam maxime elucere, deinde ut aliorum animos ad contemplanda, & rimanda tam ira, rabilia naturae producta eo vehementius alliciam, sicque viam sternam, ad plura lapidum petrifieatorum genera & species inveniendas. Qui plura d 1iderat, & magis curiosa, consulat nausea Eerrand. Imperat. Calceol. 20 rm. nec non Ald. de Test. Gesn. de aquai. Mirch, Mund.subter. Ephem.
species nostras adducemus, quarum sit G Ε M V s Ι. Animalia Inretra perrificata.
OUamvis sequentes species probabiliter etiam a primordiis suae generationis in substantiam lapideam accreverint, vel saltem accrescere potuerant, ideoque ad lapides figuratos proprie dictos potius reducendae essent, δc lapideae non vero petrificatae nominandae, cum tamen jam ab aliis praestantissimis viris inter Petrificata repostis fuerint , methodum a majoribus susceptam sine urgente maxima necessitate invertere non volui, dc propterea etiam istas species cum pluribus aliis subsequentibus petrificatis adnumerandas censui, praesertim cum adhuc sub Iudice lis sit, an omnes
lapides figurati ad petrisicata reserendi sint, & major dissicultas sit expli
105쪽
HELVETIAE, EIUS DIS VICINIAE. Ar
candi, quomodo lapides figurati corpora viventia figura sua repraesentam tes avi plastica alicujus seminis e materia lapidescente intra montes prΟ- ducantur, quam reljqui corpora vitae expertia, aliasque figuras adhuc imcertas , ad quid referri debeant, praeseserentes. Hujus generis duae adsunt species, quarum prima est. Pagurus cinereus lapideus . Tab. Io. germanice : Lin Misener atiem Ein ste, oder Tochen Arabbe. ne nerSimilis est magnitudine, & figura iconi in Tabula expressae, propterea Μςςr ulteriore descriptione non indiget. De silice colore subluteo pagiarum sor- 'sma sua exprimente, de in Rarithecio Tigurino asservato mentionem facit VH nerus in suci H oria naturali Helvetiae pag. 33I. nec non accurati Amus lapidum Scratator Anselmus Boetius in suo Gemmarum 2 Lapidum Historia lib. a. c. 3C3. Neapoli in celeb. Fer. Imp. m . quoque unus conservatur, & alius in Mus Calceol. a montibus Vicentinis allatus , qui plures cancros petrificatos jam suppeditarunt, dc passim Venetiis asservantur,vid. Joan. Dan. Major Epistinua de Canc. ct Serp. petrespag.6 I. Noster lapis allatus est ex iisdem montibus , & praesesert pagurum d scriptum a Rondeletis lib. 18. c. 23 Secunda species est: Aranea marina lapidea. Tab. Io. Eine Stelaene MeemSpinn. Aranea Colore cum priore convenit, formavero & magnitudine cum figura in m votabula expressa: hunc Lapidem ipsemet inveni in monte Legerio vulgo di ς - .Legerbeet comitatus Badensis. Similitudinem habet cum corpore Araneae Elnς. ς; marinae descriptae a Rondeletio lib. 18. c. 26
IN hoc genere plures adducentur lapidum figuratorum species, de qui- Plupos imbus merito dubitandum est, an sint corpora ex natura sua alterius sub- pides obs- stantiae in substantiam lap1deam commutata; cum autem figura sua partes iam sigurinanimalium tam affabre repraesentent , judicavi, eas ad aliud genus com- ad hoc ν-
inodius non reduci posse. redu- Species sunt: luntur.
Caput Serpentis petrificatum. Tab. Io. Eis Misener schi angem psHic lapis cinerei est coloris δc melius, ac ipsa figura illum exprimit , C '
non potest describi, magnitudine ovum gallinaceum aequat, de serpente lapideo in ventriculo cervi reperto disserat Clar. D. Jo: DanoMaior insuci
Diss. Epist. de cancris, ct serpentibuspetr ca is folin, ne nerA me fuit inventus in monte, prope Borseis comitatus Badensis. schlan- Lapis aurem humanam referens Tab. 3I. Ein fletnenes Me chen-Ohr. xen hops Lapis est cinereus magnitudine figurae similis elegantissime aurem huma- Locus. nam auricula, helice, anthelice dc concha instructam referens: inventus est Lapillus
in monte Legerio o aurem hum Matites. Tabo Io. manam
Lapis est coloris sublutei & in omnibus figurae similis mammas mulie- 'srεν Abres repraesentans. Germanice vocati potest: Bru em . inventus est in
106쪽
8 His TORi A LAPIDUM FIGURAΤORUM
eodem monte, lapidum figuratorum fertilissimo. Colites major subluteus cum appensis testibus, sed non integris. Tab. Io. R. I. Colites minor cinereus cum appensis testibus integris. Tab. IO. B.2. Colites minimus sine testibus. Tab. IO. n. 3. Omnes ist1 tres lapilli membrum virile repraesentant, eu ideo Colitae dicuntur . Reperti stant in eodem monte. Balanites major subcinereus VerrucosuS Tab. IO.
Hic lapis glandem virilem repraesentat, unde nomen suum sortitur, figurae quoad omnia similis est, & collectus in jam saepius citato monte. Hysterolithos major n1gricans Tab. Io.'. I. Hysterolithos minor Helveticus nigricans. Ein. Multer eis. Tab. ΙO. Q. a. Licet prior Hysterolithos in nostris regionibus hucusque non fuerit collectus, cum tamen cum nostro HelVetico magnam similitudinem habeat utriusque descriptionem addere volui. Hysterolithos Cardano: Hystero- petra; lapis est ita vocatus , quia pudendum muliebre figura sua repraesentat, durissimus est,& coloris cineret,vel nigri cantis, ita ut ferrugine quadam tinctus videatur; magnitudine juglandem non superat, ex una parte est hemisphaericus , dc non adeo politus, eX altera vero insequalis pudendum muliebre referens. Ab eo, quem describit Eruditi mus 'Hormius in suo mum so fol. 8 . differt, quod ex parte convexa genitalia Virilia non exhibeat , praeter Hemisphaerium inaequale nil praeseseretis. Hysterolithos Helveticus minor priore durior, gravior, & magis nigricans existit, atque ad naturam marcasitae accedit, magnitudine aequalis est figurete Tab Io. d. a. expressae; e parte conVexa praecedente longe in aequalior est, ex altera vero parte non adeo diVaricatus , dc rima angustiore donatus, quam ambit series lineolarum transversarum per labia aequali distantia producta. Generatio praecedentium quinque lapidum lusui naturae potius, quam alicui corpori in substantiam lapideam converso adscribi debere videtur. Hysterolithas vero quod attinet, inter illos & Urticas marinas magna prosecto intercedit similitudo, ita ut valde dubitem , an non ad peculiare genus reducendi sint. Conferatur pr1ma nostra species cum Urt1ca marina alia triplici aspectu Aldrovand. lib. . ae Zoophyt. pag. 37O. dc secunda cum Ortica contracta ejusdem Authoris lib. cit. pag. 368. magna certo de prehendetur tam quoad structuram quam ipsam figuram inter illos affinitas , quo in casu lapis melius Urticites diceretur, & in lingua nostra vulgari : Ein Aleiner Seenesse stein, quod tamen dubium decidendum iis commendo, qui majorem marinorum cognitionem possident, quam unus amari longe dissitus . Ultra similitudinem , quae habetur inter Hysterolit has , & Urticas marinas meam opinionem persuadere Videtur aequalis, 3c consimilis omnium Hysterolitharum structura, dc figura ad Urticas aliquomodo accedens. Quod in aliis corporibus, quae lusui naturae, vel casui
tantum ortum suum debent, non observari solet.
De viribus hujus lapidis squas tamen Boetius incitata historia sol. 2OO. merito in dubium revocat) ita disserit Clarissimus 'o Dan. Hostus. Pro sunt hi lapides hystericis mulieribus in aberratione scilicet,&suffocatione
109쪽
HELVETIS, EIUSQUE VICINIAE. 49
uteri. Et certe si physiognomiae aliquid tribuendum , non solum mulieribus , sed δc viris conferrj puto, ac forsan Venerem in utroque sexu promo- Vere non inepte quis crediderit. Primus colligitur in Dioecesi Trevirensi prope arcem Hrenbreitenstein, dein Mariaeburgi, dc etiam in vinetis Lotiensteinensibus occurrit . No ster C mont1bus comitatus Neoburgensis fuit transmissus, & huic classi ob similitudinem, quam habet cum priore, adjunctUS. Lingua Carpionis lapidea. Tab. IO. Stetnene MarpsiemZAngen . Figurae est triangularis , dc in acumen desiinit, lutei coloris , superficiei inaequalis, ac serro, quo sagittae antiquis temporibus munitae erant, haud dissimilis. Fuit transmissa e comitatu Neoburgensi, dc in ipso lacu inventa, ac pro lingua Carpionis petrificata donata: Glosso petra, seu potius Odonto petra cuspidata major livida margine dent,ia. Tab. ΙO. Glossopetra major magneri. GloD-seu Odontopetra cuspidata major livida. Glossb-seu Odonto petra cuspidata mediocris livida curva. Tab. Io g. I. Glosjopetra rostram corvinum reserens Luidio. Glo sib-seu Odonto petra cuspidata mediocris nigra curVa. Glossi,-seu Odonto petra cuspidata mediocris livida recta. Tab. Io d. a. Glosso-seu Odonto petra cuspidata mediocri S nigra recta. Glosso-seu Odonto petra cuspidata minor triangularis nigra. Tab. IO. l. 3. Glos -seu odorato petra cuspidata minor livida subrotunda valde acuminata Tecta. Tab. Io. g. a. Glossopetra Picae linguam referens Laidio. Ophioglossum petraeum muneri. Glosso-seu Odontopetra cuspidata minor nigra sub rotunda Valde acuminata
Glossi,-seu Odontopetra cuspidata minor livida subrotunda valde acuminata
Matrix Glos -seu Odonto petrae cuspidatae minoris. Tab. IO. Q. q. Stetn-αμngen besser stetnene Fisch Raehn. Lapides Figurati Petrificati, communiter Glos petrae dicti, Germanis:
Stein memoder Stetnene Natter Zangli, ita vocantur, quia figura sua Picae avis seu serpentis linguam referre Videntur, a qua tamen multum d 11se-Tunt, cum lingua serpentum non triquetra, sed teres, & bifida sit, dentes potius piscium maris praesertim canis Carchariae, & Lamiae incisorios repraesentant, cum quibus structura & figura conveniunt, Scideo rectius Odonto petrae, germanice: Stei aehn appellandae essent. Legatur Anatomia capitis canis Carchariae Stenonis, &videantur figurae elegantissimae curios D. Aetast. Scillae picitoris nella sua vana speculaesone disinganata dat
senso . Lapides sunt diversae figurae, prout etiam pisces diversis dentibus muniuntur, ut plurimum tamen sunt figurae triangularis, quandoque oblongae , acuminatae, Jc subrotundae, margine interdum laevi, interdum den-etata, basi crassiore porosa&scabra, quae radicis vice igerit, instructi , toto alioquin corpore laevi, de corneo, coloris caesii, nigricantis, lividi, nec non quandoque lutei,& albicantis: longitudo δc crassities quoque dive
110쪽
so His r ORIA LAPIDUM FIGURATORUM
cisores, & Molares: per Incisores intelligit dentes magis acuminatos, dc eos Ichtyodontes cuspidatos appellat; per Molares vero magis obtusos, &eos Icht yodontes scutellatos vocat , de quibus infra quoque pauca differam
De generationis modo odonto petrarum hic nil addam, cum eadem dissicultas occurrat, quae in explicatio, e originis fossilium marinorum habetur . Sunt enim, qui volunt a vi plastica seminis in subterraneis Glossi, seu Odonto petras gigni,& pro fundamento non parVo adducunt radicem, quae in omnibus hiasusmodi lapidibus deprehenditur, alii vero contendunt, esseveros piscium marinorum dentes petrificatos, quod quam plurimis rationibus ab experimentis desumptis probare conatur iam 'prci citatus August. Scilla in loco addunto. Tenuem meam opinionem dubie tamen proponam in parte tertia lib. q. ct ultimo hujus Tractatus, ubi pluribus quaestionem de origine fossilium marinorum OX ponam. Glos -seu Odontopetrie sunt lapides naturae alcatinae,edulcorantis, Alexi, pharmacae, Antieps lepticae, Diureticae, &Antihydropicae: pulVis eorum ad scrupulum unum exhibitus variolas, δύ morbillos expellit, nec non malignitati febrium resistit. A quae sontanae inditi excitant bullas, quibus subsidentibus aqua gargari sata inflammationes saucium δί colli, ejusque exulcerationes curat, si credendum iis, quae Olaus mormius in suo musto adducit. Externe suspenduntur e collo puerorum auro Vel argento Inclusi, ad arcendam eorum epilepsiam , dc pavorem, nonnunquam dentifrticiis admiscentur ad dealbandos dentes, gingivarumque acidum absorbendum.
Inveniuntur inter rupes, δc commissuras saxorum in monte IVVic en prope pagum Reiden Ditionis Lucernensiis, in lapidicina prope Badenam Helvetiorum , In Liberis Provinciis prope pagum Megenvvιhlen, ad radicem Ιrchelii montis apud Figenthal juxta pagum Perg. demum ad villam Sediu , prope Bulacum,& ad Monasterium S. Urbani. Pos: Lapides Figuratos Petri sicatos, qui dentes Incisorios exhibent, ii exponendi Veniunt; qui Molares videntur, quorum species sunt. Dens fossilis, seu Odonto petra Molaris major striatus longissimus. Tab.
Dens fossilis, seu Odonto petra Molaris major mandibularis. Tab. II. R. a. Stetnene meer Nerdi hn. Coloris sunt sublutei, dc cum dentibus equi marini, seu Hippopotami magnam similitudinem habent, quos observavi Mediolani in celeberrimomuseo Septaliano, ubi conservatur caput ingentis molas Hippopotami e Congo transmissitim cum duodecim dentibus magnis se quorum numero primus noster esse videtur praeter mandibulares, quibus secundus valde similis est. Uterque magnitudine figuram impressam bis superar, Rasura horum dentium ad sistendos mulierum fluxus mirabilis est, exhibetur iis ad scrupulum semis cum aqua Pimpinellae sangui sorbae; fiunt quoque ex iis annuli contra spasmum. Hi duo lapides allati sunt e comitatu Neoburgensi, figurae eorum ex icO-
Odonto petra Molaris cinere a biretisormis. Tab. I'. isserie infima, niim. q.