장음표시 사용
81쪽
HELVETIAE, E I USQUE VICINIAE. 3ῖ
Peculiaris Saxi fissilis Species extat apud Glaronenses, quae Ardesia, vel Ardesia, Ardosia vocatur, de qua Gn. in Helv. Car. pag. 3O . Sequentia habet. Marmor Ardesia, seu Ardosia; Ardocta Scaligero Exercit. Ia9.Lapis Fissilis; Saxum Mensaria Fissile seu Crusto sum; Marmor Mensarium nigrum Cordo; Gallis: ardose. Vir m. Germ. Si divariet. Schi fersteis. Eius minera elegantissima, celeberrima, si
ac maxima, quippe cum integer mons ex ea constet, apud Glaronenses in valle Serpsana, semileuca a pago Matid1cto extat, ex ea mensas pulcherrimas, &nitidissimas , tabulas deletiles, aliaque fabricant, quae polita cum Ε, is, Marmore certant Obsidiano ; proinde in Germaniam , Hollandiam , An-
gliam, Sueciam, atque Daniam ea exportantur. Antequam vero Lapidum Figuratorum Pictorum genera proponentur, pauca quaedam dubia de eorum generatione 3c causis praemittam Getenim valde difficile est,in materia tam ardua, sensibusque nostris raro obvia quidquam certi statuere , siquidem hujusmodi lapides utplurimum e lapidicinis profundissimis eruuntur, 3c ad viginti, triginta vel etiam ultra pedum altitudinem intra terram & rupes sepulti jacent.
De DFerentiis Lapidum Figuratorum Pictorum ,
piaestir artimque in iis is arentium causis. IN saxi fissilis sup erficie plana figurae Lapidum Figuratorum Pictorum Tr; Ih;
triplici modo observari solent, Vel enim sunt simplices tantum colores modo tu aliquod solium, herbam, fructum, aut insecta repraesentantes, & inhae- ra picta inrentes solum extimae lapidis fissilis superficiei, ipsumque lapidem nullo mo- lapidibu do penetrantes, Vel praeter dictos colores adhuc adsunt reliquiae corporum, observan- quae exprimuntur supi a lapidis planum leviter elevatae, vel denique colores tur .
figuram exhibentes ipsam lapidis substantiam penetrant, & per eam distunduntur. Omnes hujusmodi l apides Picti in vulgari nostro idio mategemahlte Sch ersein appellari poterunt. Schiffer- Figurae lapidum pictae primo Jc secundo modo expressae semper aliquod i qm corpus naturale exhibent, id est, vel plantam, Vel animalculum aliquod , vel eorum partes; figurae vero, quae per substantiam lapidis distunduntur ,
certam aliculus corporis naturalis imaginem non repraesentant, sed iis sunt tantum analogae, plerumque autem similes existunt Cricae, Vel musco, urbibus, aut turribus, quas confuse prae se ferunt, quemadmodum sunt lapides fissiles Hetruriae, dc ii in Tab.9. depacti. Tab.s. Lapidum superficietenus tantum pictorum figurae & colores facile abr,duntur , vel vi ignis delentur, dc si materia colorum abrasa carbonibus igni- Fenra eον-tis imponatur, odorem sulphureum & bituminosum exhalat; est observatio porum na-1 Clarissimo Ferr. Imper. jam dudum facta. E contratio colores lapidem pe- mrclium Detrantes nec abradi possunt, nec nisi vehementissimo igne obliterari. Dcile de-
Reliquiae corporum, quae in plano lapidis picti quandoque apparent , ' μ . sunt, Vel spinae, vel squamae piscium, quae levi studio a Libstantia lapidis A 'separari queunt, e partes sunt corruptioni minus obnoxiae, suaeque tin- ' rd ethis με r δ ρ
82쪽
Causa figurarum corpori sn muralibus tan-
cturae planum lapidis participant , prout videre est in Tab 6. n. a. ubidapis superior seu incumbens participat figuram lapidis inferioris , cui spinae piscis adhuc inhaerent. Observavitin super Praeclarus D. Scheuet. in elegant suci epist. ad D. Mich. Frid . Lochn: Primo. Lapides pictos , quorum figurae internam quoque substantiam occupant, &Dendritas vocat, nil nisi ramificationes sine foliis, floribus, aut fructibus ramusculis ericae valde consimiles , vel imagines turrium, domuum, vel etiam urbium licet imperseehas exhibere, ita expressas , ac si miniatum opus pictorum forent. Secundo : omnes istas ramificationes in lapide ita esse dispositas, ut nulla alteram intersecet.Contrariuna autem in lapidibus superficie tenus pictis non raro observatur, ut nimirum solium intersecet alterum, vel incumbat alteri . Vbd. TabA.'. a Tertior saepissime quoque comparere hinc inde circa ramisicationes prcedib has vestigia ramulorum quasi obsoletorum , prout in arboribus annosis saepius evenit, ut stirculi extimi emarcescant, δc a reliquo trunco separem tur . Quarto radices seu principium istarum ramificationum initium suum sumere in commissi iris lapidum, ubi sunt magis crassi, & se tangunt. Quinto: in qualibet lapidum fiss ira novam, & a reliquis diveriam ramim Cationum dispositionem conspici. Sexto omnes 4stas rami sicationes in aliquibus lapidibus magis, in aliquibus vero minus substantiam lapideam penetrare. Septimo: in quibusdam lapidibus siguras claritis exprimi statim in ipsa superficie , in aliis arilcm iri cra ipGinicipi ais scibstantiam. Quibus demum addere licet , frequenter circa radices seu principium praeci,ctarum ramificationum efdorescere tinci uram flavam vel etiam cineream per longum radicum seu principii ramisicationum tractum diffusam. TA
Ex his pater, causam imaginum in superficie Lapidum Figuratorum apparentium, & aliquod corpus naturale repraesentantium probabiliter adscribi posse substantiae sulphureae post putrefacta corpora intra lutum lapidescens superstiti, quae dispositione sua in lapide delineationem corporis, a quo derivat, exprimit, &conservat, non secus ac Petroselinum,tana, ac fila serica diversi coloris ovis Pas halibus colligata & elixata, eis effigiem suam communicant, sulphure subtiliore mediante eliXatione eVaporante,& co tici ovi inhaerente, hoc ipsum comprobant ip sae reliquiae corporum , quae tanquam partes corruptioni minus obnoxiae saepius in lapidibus post corruptionem substantiae mollioris deprehenduntur, & saxum impositum Murae suae participart.. vid: Tab. 6.R. a. Causam vero ramificationum arbores . turres, domus repraesentantium,ipsamque substantiam LapidumFiguratorum Pictorum penetrantium esse materiam sulphuream & subtiliorem ipsius luti lapidescentis , quae tanquam materia ad petrificationem minus apta in principio condensationis luti e poris expressa hinc inde confluebat, & urgebatur, donec a sale lapi difico & forsitan ipsis vaporibus ambientibus quoque figeretur, Sc una cum luto in massam lapideam concrescunt, nec non hujusmodi ramificationes efformaret, majores aut minores, diversi etiam coloris secundum quantitatem nimirum , & qualitatem mareriae sulphureae , & ipsam dispositionem luti petrificandi, parte ejus tenuiore vel statim in principio per
83쪽
per poros luti efflorescente, vel in fine ultra reliquas rami ficationes protensa, dc per substantiam luti dispersa , a qua illa tinctura hinc inde diis persa, nullamque figuram persectam exhibens, quae in principio & fine ra- Inrsicationum interdum observari solet, dependere Videtur . . vid. Tab.7.9 Tab.9. n. a. . Hoc modo quoque facillime explicantud omnia. phamomena Dendritis: communia&superius adducta .. Primo quidem: quod miniatum opus e diormare videantur , materiae per lapidem diffiisae tenuitas est. Secundo e ramusculorum miscelam impedit ipsa substantia luti densior reddita, dc adpe- trificationem disposita , quae materiae- sulphureae exhalanti nullam aliam viam admittit, quam brevissimam, id est , rectam, & quo magis alii ramificationi sese appropinquat, eo majori in luto duritiei ob compressionem particularum ab ipsa exhalatione inductam occurrit. Tertior Vestigia ramorum quasi obsoletorum sunt eademtinctura ab efflorescente sulphure tenuiore inducta, de qua superius dictum est. Quarto : ramificationes expa te lapidum crassiore principium suum sumunt ob maiorem materiae sulphureae copiam. Quinto: diversa denique ramisicationum directio dependet ab ipsa sulphuris & luti petrificandi dispositione , sicuti Mearum clarior aut
An Figurae Lapidum. Figuratorum Pictorum corpora turalia proferentium ab ios corporibus, naturalibus intra terram putrescentibus producautur ,
i Xpositis causis, quae imagines corporum naturalium in superficie Lapidum Figuratorum Pictorum, eorumque ramificationes producere possiant, alia dissicultas enodandae occurrit, quae hucusque plurimorum Platosophorum jngenia defatigavit, quomodo nimirum animalia& vegetabilia ad tam profundum terrae)inum penetrent, ut ibi luto petrificando essigiem suam communicent, an avi quadam plastica proprii seminit in subterraneis M. novo generentur , Vel an a cataclysmo universaIi, aut alia terrae inundatione arenularumque coacerVatione in tam profundo terrae sinu fuerint sepulta Quaelibet opinio suos habet sectatb reS , nec non irationes dc dissicultates , quibus innititux, & propter qua6 potius unam quam alteram eligit sententiam. In re tam difficili& dubia fundamenta & objectiones utriusque opinioniS una cum propriis experimentis hucusque in hac materia obserVatis adducam , ut ve- ritati S amator in materia tam ardua eo certius judicium suum dirigere
Clari simus Luidius in dotitis Uua Epist. de se l. maris. ct fg. miserat.
. origine ad Praesarum Virκm D. Joan. Rinum probare conatur, quod plera--- οῦ-- Ninathis in terra Producantur. Si iis
84쪽
36 HIs TORIA LAPIDUM FIGURATORUM
animalia picatur enim semina piscium, insectorum, & vegetabilium mediante pluo Ioba via & vaporibus e mari, terra dc fluminibus elevari, de hinc inde diffundi, mineralia donec poros δc fissuras terrae cum aqua & vaporibus penetrent & ad requi. prv ρ tam altitudinem pervadant, ubi a calore subterraneo foecundata pro ma- sem/νς tricis congruentia modo in integrum animal, vel plantam, modo in par- ς μ g tem solam repullulant. Quamobrem aliquando videmus, e terra effodi pi- ' 'r' sces integros , aliquando solum lineamenta, aliquando Vero tantum dentes 3c alia ossicula, aut al1quam plantam imperfectam , ita ut nesciatur , ad quam stirpium classem referri debeat. Rationes Hanc suam opinionem confirmat rationibus sequentibus. Primo: quod
Dν μ' rarissime aliorum extraneorum imagine S e terra eruantur, praeterquam eo- ς' o rum , quorum semina libero aeri, aut aquae faciliter exponuntur, planta-
ζά, Pisisti Iuna nimirum, insectorum, & aquatilium, quamobrem in saxo fissili nul-
.hi. lae imagines animalium viViparorum, aut aVium inVeniuntur. Secundo rex alta soliorum mineralium sepultura, quae raro citra triginta pedum alibtudinem effodiuntur ; nam aqua diluvii haec foliatam profunde condere non potuisset, cum eorum natura sit in summitate aquae natare. Tertio: folia
haec mineralia s prout observavit D. Ric a Mon : longe minora suntiis , quae repraesentant, dc in debito seu naturali loco accreverunt, quod desectum accretionis sub terra indicat . Ouarto: non magis mirabile
est , naturam in visceribus teri conficere Quam Chalices interdum
apud Prussos in Suhcino fossili, dc araneos apud Anglos in Scisto carbonaria exhiberi. Quibus rationibus sequentem ObserVationem addimus , a quo Tab j. opinioni Luidianae non leVe pondus accedet: musca integra Tab. 7. n. s. Tab.6. exhibita, pisces. Trib.6. 27. spinis integris Sc suis squamis debito ordine Τab.8. positis, dein solia . 8. quoque integra , aequaliter exp ansa naturali mois do laciniata& ventilis suis ad extremitatem usque porrectis exornata manifeste comprobant, praVlicta corpora sub terra e semine vi plastica producta suisse, etenim impossibile videtur, muscam, quae est corporis tam teneri, pisces structurae non minus flexibilis, & dein folia arborum tenellii ad tantam terrae profunditatem praecipitari potuisse, dc sub gravissima ar narum mole sepeliri, quin saltem aliquam labem contraxissent, dc subtili sima structurae organisatio vel disrupta, vel saltem immutata suisset. Plura
experimenta & rationes ad confirmandam hanc sententiam, opinionemque diluvianam in dubium revocandam proponam in Parte tertia hujus Traitatus, ubi defossilibus marinis in genere tractabo. Ex objectionibus sumdamenta opinionis diluvianae elucescent.
ohsbais Primo obiicitur, quod datum seminium piscium, insectorum, de pyantanos Dil. rum poro S terrae ad tantam altitudinem penetrare non possit. Secundo, demianorum casu, qtio penetraret, quod materiam aptam non inveniret, in qua foecun- proponun- dari posset. Tertio: Si se undetur V. g. semen plantae, cur non siimul radix
rur. accrescat, & in superficie lapidum depicta ex habeatur. Quarto: impossibile esse, quod solium alicujus arboris aut fruticis tantum a vi plastica sem, nis perfecte formetur, nisi prius etiam radix cu truncus producantur Solutionos Ad primam objectionem respondetur : semina animalium, piscium Sc arum. vegetabilium lapides ipsos penetrare, & in iis foecundari, prout habemus exempla canum, bulanum serpentum, qui intrarupes dc saxa vivi repo
85쪽
HgLvETIAE, EIUSQUE VICINIAE. 37
ti sunt, adedque mulco facilius terram permeabunt, cujus pori patentiores sunt. Vid. Hormηm obserU. anat. 2.pag. Io. Cauar. Schol. lib. IO. P secae curio se cap. I9. 9- . pag. 977. Ad Secundam Respondetur : si intra substantiam lapidum siccam, oc omni calore destitutam matrix congrua ad iscundanda semina animalium inveniatur, nullus inscias ibit, eam quoque posse dari in locis subterraneis calore dc humiditate imbutis. Ad Tertiam: saepius in matrice dari liquorem & dispositionem, quae
apta nata est in unam partem seminis converti altera neglecta propter majorem vel minorem proportionem ; dein etiamsi radix in subterraneis produceretur & accreiceret, vix putarem, quod dum putrefieret, imaginem suam lapidi communicaret ob substantiam nimis lignosam & cruditatem sulphucis saxum non tingentis. Eodem mod respondetur ad Quartam: nam cum semen arboris vel fruticis jam contineat in se omnes ejus partes ad minima contractas, non mirum videbitur, etiamsi ob eandem rationem una potius novae hujus plantulae pars tacundetur, 3c expandatur, quam altera; quod etiym non raro in ip so istu tam mulierum quam brutorum observatur, dum in illo modo deficiat pes, modo brachium integrum cum manu, modo Drachium sol rim cum media manu, digitis axillis adhaerentibus, vel etiam econtrario ipsa
membra praeter naturam multiplicentur. Huic quaestioni succcclit eVentilanda alia. An Dimirum ad imprimendam
lapidibus imaginem alicujus corporis requiratur, ut hoc prius e semine in subterraneis producatur, cujus dein putrefacti imago eo modo, quo su peritis dictum est, saxo fassili communicetur, & imprimatur, vel an ex ipso semine iscundato haec corporum adumbratio immediate gigni possit . Hanc ultimam opinionem tenet Clari mas Luid. in sud epist. cit. object. S. contra opinionem diluvianam loquendo de Lapidibus IIIehianis: jam ist-
haec ut animalia, aut animalium exuviae non sunt, ita neque eorum Impressiones aut vestigia esse possimi, prominens enim superficies est, &non impressa. Sed pace tanti viri mihi videtur prominens Lapidum Iste-bianorum superficies piscium spinas , & squamas praeseserens Veras piscium exuvias esse post putrefactionem mollioris substantiae tanquam te turre magis compactae superstites , &saxo inhaerentes, ita ut facili modo
spinae & squamae a subjecto lapide separari queant. Vid. Tab. 6. H. a. ubi figura piscas superior , & prominens e veris piscis exuviis spinis scilicet & ossibus constat, a quibus figura piscis inseriori lapidi sine ullis exuviis
impressa est. Praeterea omnes coloratae soliorum adumbrationes lapidi impressae, manifeste indicant, solia, quorum imagines in lapidfbus apparent, primo in subterraneis a semine generari , &dein praecedente liquorum sermentatione, quae ad petrisscandum lutum requiritur, consumi , sulphure subtiliore lapidi inhaerente, soliorumque imaginem imprimente. Ad haec accedit dissiculter concipi , quomodo spiritus seminis insitus suam designationem per materiam tam subtilem ac fluidam exacte & regulariter
determinare ac figere, lutoq; petrificando imprimere possir, imo impossibile videtur, ut duo, vel tria solia sibi invice impolita & diversae speciei dicho modo simul de semel generentur de non ob materiae fluiditatem confundantur
86쪽
38 His TORIA LAPIDUM FIGURATORU
Lapidum Figuratorum Secundae, Clastis Animalia Volatilia integra.
eorum parteS . Animalia aquatilia integra eorum partes. Vegetabilia integra .
Rebus naturalibus similes Incertas, ad quid referri
i Lapides Flunati Pim animalia, eorumque
o Pecies: Lapis Figuratus Pictus muscam repraesentans. Taλ 7.R. 3. Hic lapis una cum pictura muscae magitudine iconi similis est, dieina ciningensi inVentus. υ