장음표시 사용
11쪽
cA NON Es TORQUET Iiunximus,quae ob eam rem haud inique regula latitudinis agis nominabitur.Is ii ero circulus latitudinis sublimis ducitur, duo hus pedibus rin uiae Iongitudinis insistentibus continue inni mus.Cuius superior quidem medietas Aquilonia,infelior uero Austrina latitudo inscribitur,linea mediatrice uicem eclipticae rationabiliter obtinente.Ille demum minores auricuis,quas diximus semicirculum ferunt pensilem,qui pondere suo horizontem perpediculariter,nisi impediatur,semper petere uidebitur. Is semicirculus altitudinis rite nuncupabitur,quod eleuationes stellarum sirpra horizontem perpendiculo indice commonstrare soleat.Sed cum circulas latitudinis ad utramv horizontis partem orientalem,uidelicet& occiduam plerunt inclinetur, Semicirculus autem pensilis libere semper nutare deheat, non potest perpendiculum unico quadranti adhaerere,quocirca auterum quidem scilicet dextrum oriente Alterum autem, id est sinistrum,occideti allegauimus,quemadmodum inscriptiones
commonent. Tota postremo memoratarum partium congeries,quae circulo ecliptico conne stitur, at idcirco ad motum
regulae longitudinis circumducitur,crista cuius speciem prae se ferre creditur,nuncupari poterit,quo distinclius quaecuns inafra praecipientur accipias. P
12쪽
Quo paeto instrumentum sisti dcbeat commonere. 'N loco circumquajdere,cto radiis la.
ruis exγγsito statuq saxum quoddam, ius superficies per quam planissima horizonti tuae regionis aequediste quod quidem fabri lapidarii munere facilime comparabitur. In ea superficie lineam Meridiana ducito , quae per medium saxi iam nuncstabiliti,quo ad fieri potest incedat. Deinde eleua tabulam Aequinoctialem se,
cundum magnitudinem anguit,quem Aequinoctialis di bori, zon tuae regionis continet,id est,secundum altitudinem Meris dianam pune orum Aequino stialium,quae quidem cum eleuatione poli quadram circuli conficit.Id autem commode absolauetur,siduas tabellas mensales horizonti oc tabulae Aequin Gali interpones,quarum Iatera inuicem inclinata si producantur ad tantum angulum concurrant. Tales fecimus ad latitudinem Q. graduu re dimiV, quam ciuitas Strigoniensis semesertitur.Eas autetis ab ellas partibus Instrumenti superius noraminatis non adnumerauimus quia aliae regiones diuersis latitudinibus alias exposcat huiuscemodi tabellas. Eleuata igiturae firmiter collocata Aequinoctiali tabula,totum instrumen tum pone silpra saxum modo praedicto dispositum,ita ut linea Meridiana instrumenti,quam uidelicet in tabula horizontali
duximus rectissime adaptetur ei quae in seperficie saxi estlines
meridianae. p ROBLEMA SECUNDUM.
Verum locu Solis per diem mensis datum agnoscere. I raremitas remae langitudinis posita sepra diem mensis a ropositu incirculo annali locum Solis propemodum inh v signifero
13쪽
cA NON Es TOR QV E T Isignifero ecliptico,sicuti in Astrolabio uulgari commostrabit. Hoc problema breuiusculum praetermittere no fuit consilium, tametsi certo situ instrumenti statarii non egeat, ne circulus annalis frustra insertus uideretur. PROBLEMA TERTIUM.
Verum locum Solis abs 3 noticia diei praesentis in.
uestigare,& simul coeli figurationem exprimere. IN abselutione huius problematis,omnium* sequentium id
unu,& si non aperte praecipiatiar,in primis tame obseruanduest,quial instrumetum oportune sistatur, quemadmodum Paulὀ ante monuimus.Eo itas stabilito uerte regionem signorum hac a illac:itemicristam uolue seorsum,donec radius Solis utri foramini auricularum maiorsi incidat quam rediissime, nam caput regulae lon tudinis in signifero ecliptico, ostendet
locum Solis quaesitum Uoco autem caput regulae eam extres mitatem,quae aduersus eclipticam coelestem porrigitur.Huius
problematis absolutio etsi non minus breuis quam facilis uideatur, habet tamen speciem quadam fluetita s incertitudinis Propter duos diuersos motus partium in menti sibi cohaearentium, cristae uidelicet & regionis signotum.Cui rei praevortere poteris per hanc coniecturam haud quaquam inutilem. Volue regionem signoriim una cum tota crista,donec umbra circuli latitudinis instar linee rectae fiat,quod quide euenire solet,dum planicies circulilatitudinis, si in immensum producere tui', per centrum globi Solaris incederet. Tunc ita radius Solaris per anteriorem auriculam influens,iuxta auriculam poste- riorem animaduertendus est. Nam si recte foramen secundae auriculae oppleuerit,caput regulae locum Solis in signifero ecliptico manifestabit. Si uero radius ille supra foramen secundae avrsculae ceciderit,caput regulae ad partem signiferi decliui rem transferendum est:& item ut prius trai ta regione si
gnorum, considerandum si radius per auriam anteriorem
14쪽
io AN Nis REGIO MONTANI. mmissius soramen secundae auriculae subintret. At si in prima consideratione radius Solis per auriculam anteriorem infusus infra forame auriculae posterioris extendatur,caput regulae ad partem signiferi sditiorem mouendum est,necp a tali iterata in spe 'ione, θc regulae translatione cessandum, donec radius SOlaris utrius p auriculae foramen rectissime illustret. Sed hanc admonitiuncula, si mediocrifueris ingenio quam primum intelliges,ubi instrumetum contrectare coeperis. Illud autem n .
est Aliuione praetereundum,quod Sole prope punc2a tropica
existente, obseruationes sunt ambiguae. Nam si regulam longitudinis utrini a punc'o tropaeo squaliter remoueas, ramina auricularum radios Solares aeque suscipient, at idcirco non potius in hoc quam illo loco Solem constitui arbitraberis, nisi simul compertum habeas, utrum Sol ipse ultra tropicum m tus sit,an citra deambulet.Inuento ita loco Solis,ueluti tradistum est, simul exemplum coelestis machinae in bona parte contemplari potes. Nam circulus eclipticus instrumenti recte constituetur inelano eclipticae coelestis,nisi quantum mutat sedes mstmenti a centro mundi remota, quae quidem intercaped
firme insensibilis est, respectu semidiametri sphaerae Solaris. Circulus demum Aequinoctialis fabrefaetiis sub Aequinoctiali eoelesti iacebit,& circulus latitudinis eum significabit orbe,
qui per polos zodiaci incedens totam coeli latitudinem em titur.Porr4 huiuscemodi figurationem coeli repraesentare poteris per quamlibet aliam stellam,modo locum eius uerum secundum longitudinem zodiaci non ignores. Posita enim regula longitudinis seper locum eius in signifero ecliptico uoluere Portebit regionem signorum hine α inde,donec centrum ste, ilae cum centro oculi contemplatoris in planicie circuli latitudiis
nis constituantum,tunc enim exemphim machinae coclestis essfinxissse te arbit eris. Caeterum ad quam ni datam horam eoeli figuratio repraesentabitur hoc pacto, locus Solis in signifero Aequinoctialiconsideratus,ponetur ad notam horae pro
positae in ambitu Aequinoctiali, α regula longitudinis super
15쪽
cΑNONES TORQUET Ilaeum solis uerum in signifero ecliptico, si e nan omnes eis culi qui instrumentum constituunt instar circulorum coclestisum erunt ueluti antea interpretati sumus. PROBLEMA c ARTU Μ. '
clina Lunae tussitim tam in longitudine quis in latitudine scrutari.
Ambobus luminaribus in superno hemisphaerio constituatis figuram coeli per inspeetionem Solis effinge,sicuti paulo ante docuimus.Deinde uolue cristam hac at illac, donec oculo tuo ad circulum latitudinis applicato,globus lunaris per medium scindi uideatur, e uestigio eleua,uel deprime reyla latitudinis quous p Luna uidebitur per media soramina ipuus regulae. Tunc enim caput regulae quidem longitudinis locum Lunae visualent in signifero ecliptico indicabit. Caput autem regulae latitudinis ullam Lunae latitudinem in margine sui circuli commonstrabit. Qualem uero denominationem ea latin'do sertiatur,caput memoratae regulae docebit, si in utra parte circuli latitudinis Aquilonia uidelicet an Austrina situ fuerit, animaduerteris Azuod si Luna paribus interuallis ab horoscopo cardinet Occiduo remoueatur, aloe idcirco nullam patias tur aspectus diuei sitatem, uerum simul' unc locum secundum longitudinem zodia citcreperisse non dubites. Cuius sinis indicium faciet semicii chilus pensilis quotiens circulo latitudinis
aequaedistabit. Longe aurem certius eum situm depraehendes, si ascendentem gradum, quemadmodum infra docebitur, ad. horam conliderationiS tuae didiccris. PROBLEMA QS 1 N T U Μ.
Verum locum stellae cuiuslibet nocitu apparentis Iecundum longitudinem atin latitudinem inuestigare.
16쪽
IO ANNIs RE 1I MONTANI. νΗla primum figuratio colli exprimenda est, non quemadιν
modum antenac, Sole mediante,secimus,quippe qui noetis sub horizontem raptus foramina regulae maioris nequit ili strare, interdiu autem stellas caeteras quo minus oculo inspea - 'oris cernantur prorsus obscurat. Verum alia uia gradiedum
est:Sole itam prope occidentem constituto formam coeli effinge,sicuti antea traditum est,iocus Solis in signifero Aequis noe tali animaduersus,cuigradui Aequinocstiali adiaceatpera disce,& simul horarium ponderate perquam uerissimum,quod minutias quom horarum aequaliu enumeret,ita dispone, ut sis eum indicis siri pernoscas, eo articulo, quando Per inspecsti nem Solis instrumentum ordinasti. Deinde post Solem occa. sum stellis illucescentibus,quantum temporis a consideratione diurna effluxerit, per indicem horatium explores, & pro Maoternis minutiis horae singulos gradus Aequinoctialis a nota superius iuxta locum Solis animaduersa accipe:ad finem* t tis arcus Aequinoetialis locum Solis in signifero Aequinoctis ali notatum applica.Sic enim situm eclipticae coelestis representare conuenit, quo manente euestigio moue cristam hac at
illae, donec centrum stellae placitae in plano circuli latitudinis constituatur,& simul stella tota per foramina regulae minoris eleuatae,uel depressae,ueluti res ipsa postulat,cernatur. Tunc nim regula quidem longitudinis extremitate sua, quae aduerssus stellam protenditur,in signifero ecliptico locum stelis secundum longitudinem monstrahit. Regula autem latitudinis stelis ae latituδnem prodet,siue Aquiloniam,sive Austrinam, proaut terminus eius, ad stellam couersus, admonet. Verum si pau o cimosius operari libeat,motum Solis augeri oportebit,secun dum quantitatem temporis medii inter duas considerationes, pro hora uidesicetaequali duas minutias,& dimidiam serme uanius gradus ad locum Solis addendo.Porro si rudiori quadam obseruatiuncula content esse uelis abis adnuniculo horarii
ponderatis propositum attinges hoc pacto: Sese ad occasum Mergentelacum Lunae uisum praecedenticollige.Postea a
17쪽
CA NON EI TORQV A TItem Sole iam sith horizotem demeris, ac stellis lucere occipientibus, urationem coeli per locum Lunae prius inuentum ex Prime, quemadmodum in tertio Problemate expositum est, quantumcp arcum de ambitu Aequino 'tali, locus Solis in interuallo duarum considerationum emensus sit,perpende, ut tempus medium agnoscere queas pro singulis gradibus qua ternas unius hore minutias accipi edo,& rursus pro unaqua
hora aequali dimidium ferme gradum,& pro minutiis superfluis,si quae fuerint,proportionalem particulam loco Luns,per ObseruationemPrimam elicito, superadde ut locus Luns ad hora secundς considerationis propemodum habeatur.Cui regulam longitudinis superpone,& fiUrationem coeli,quemadmodum
antea monuimus,eXprime, fixassi regione signorum transfer
cristam hac ait illac,donec stella e directo circuli latitudinis,&simul per utrunq; foramen regulae suae cernatur.Tunc enim suum utracp regula officium, quoad fieri potest faciet:nam ad ueritatem intimam hac uia perueniendi non datur facultas, cum fundamentum rei fluxum sit 8c fragile,necp enim in prima con sideratione uerus Lunae locus depraehenditur, diuersitate aspe eius id prohibente: nes in secunda,cum propter diuersitatem aspe 'us,tum etiam propter inaequalitatem motus lunaris, qui in hora aequali nunc citra,nuc ultra dimidiu gradu extenditur. PROBLEMA s E N T V M.
Eleuationem Solis aut alterius stellae citiuscun*sbpra horizontem depraehendere.
SIste instrumentum, uti superius expositum est, positat re gula longitudinis ad locu Solis in signifero ecliptim ac ibi
dem,ne aliquorsum labatur custodita,uerte regionem signora hac atm illac,donec radius solaris foramini auriculae anterioris incidens, ad foramen uis posterioris auriculae penetret. Mox
enim flum perpendiculi is circulo pensili cohaerens, gradu eleuati
18쪽
IOANNIs REGIO MONTANI. seleuationis quaesitae meo quadrante,cui adnititur, si modo Isahere dependeat, indicabit. Nam si semicirculus pensilis una cumrpenaeculo suo latitudinis circulo incubuerit,ais idcirco libera, oc idonea suspensione priuatus fuerit,sines regulae longitudinis alternandi sunt, quod quidem contingit, quando facies quidem semicirculi ad Orientem respicit, Sol autem quadranarem eclipticae occiduum possidet, aut viceversa haec quidem in Occidente, is autem in Oriente constituitur. Huiuscemodi quov regulae alternationem in posteris praereptis, abiubi opus fueratexercere memento. Pro caeteris uero stellis dispone regulam logitudinis quidem,sicuti iam nunc ad Solem iussimus. Caput autem regulae latitudinis pone supra latitudinem stellae propositae, si quam habet, nam si ea caruerit ipsam regulam latituae dinis lineae mediatrici adapta. Deinde uolue regionem signorum una cum crista aduersus stellam,ita ut corpus eius per amabo foramina auricularum cernatur. Tunc enim Perpendicula
semicirculipensilis altitudinem stellae optatam, quemadmoda de Sole narrauimus, indicabit. Hincmanifeste colligitur, quod quotienslocus uerus stellae cuiuscunt per praecedentia pres lamata accipitur,simuletiacleuatione eius supra horizonte sponte sua agnoscendam sese praebcre, Ac id quidem propter cohaesientiam semicirculipensilis,cum regula latitudinis.
Arctim diurniuri Solis inquirere. Done regulam longitudinis ad locum solis in signifero eclit Nico,ec moueregionem signorum facie circuli latitudinis ad Orientem ueris,donec perpendiculum semicirculi pensilis adhaerebit lineae mediatrici,quae uidelicet duos quadrantes diusterminat.Tum demum conlidera notam ambitus Aequinole G alis,cui adiacet locus Solis insignifero Aequinoctiali accesptus,quam quidem uocabis notam Orientalem. Meridiana
tem nota,dicetur punctus ille, qui in ambitu Aequinoctiali
19쪽
cA NON Es TOR ET Isupremus perpenditur, unde uidelicet numeratio sumit exordium,portio ital ambitus Aequino malis inter tales duas notas compraehensa,arcum semiditarum representabit, quo duplicaom,totus arcus diurnus conflab1tur. Gete uero deinceps notitisam huiuscemodi arcus consequuntur, neminem ignorare sim spicamur. Nam si arcum semidiurnum in sex aequas secuma Particulas,unaquae earum,prolixitatem horae temporalis, dimetietur,& si eundem per quindenos gradus distribuas numexus horaim aequulium temporis se diurni emanabir,quo geninato,diei totius longitudo nota prodibit. Porro arcus diuisnus ex toto circulo demptus, arciim no Hirnum relinquet co gnitum,qui quot horas aequales comple statur,quantam, temPorali horae suae magnitudinem praebeat,nisi rudissimo us ingenio, facile explorabis.
Arcum Sumum stellae cinus no perforatari. SI stella quaevis proposita careatlatitudine, non aliter quam
circa Solem,ut quam paucissimis utar uerbis agendum erit. Si uero latitudinem quantamcu sertiatur,pone regulam longitudinis super locum eius in signifero ecliptico. Caput autem regulae minoris super latitudinem eius in margine circuli latitudinis.Totam deinceps regionem signorum, tacie circuli; latitudinis ad Orientem uersia,transfer hac ait illae,donec perpen diculum mediatrici lineae reetissime adnitatur, Bc simul alpice notam simiseri Aequinoctialis puncto meridiei adiacentem. Deinde alternatis finibus regulae maioris, uerte faciem circuli. latitudinis ad Occidentem,& caput regulae latitudinis denu' uolue ad latitudinem stellae totam' signorum regionem una cum crista,hinere inde traducito,donec,ut prius, perpendicu llum operiat linea mediatricem. Quo sic euecto uide, ubi nota stiperius iuxta punctum Meridianum animaduersa,nunc ams '
buin Aequinocuatiatastat, in portio aequinoctialia ambix
20쪽
inter pun in Merid . bc situm secundum notae Inemo ratae contenta arcum diurnum stellae significabit. Quo deinde Pr, duodenarium numerum partito,quantitas horae temporas,cognita prodibit eodem per quindenos gradus scita,nuo merus horarum aequalium se conmtuentium, haud quaquam gnorabitur. Arcus autem ille diurnus a toto circulo auferatur, si quis nocturni arcus reliqui mensuram agnoscere cupiat. Aliter etiam inuenies arcum diurnum stellae per gradum coeli me diationis. Nam facie circuli latitudinis ad Orientem ,ut prius spee ante,& perpendiculo mediatricem lineam tegente Praefatum coeli mediationis gradum in signifero Aequinoe tali peropende. Nota enim ambitus Aequinoe talis iuxta eum animaduersa cum signo Meridiano, dimiditim arcus diurni interclini densiquo duplicato,totus diurnus arcus emerget. PROBLEMA NONUM.
Sole hamusphamum superius possidente, horas dici aequales discemere.
Pone caput regulae maioris ad locum Sollis in signifero ecliptico, re uerte regionem signorum utrin , donec radius Solis per foramina auricularum maiorum dirigetur, quod ubi eueniet locus Solis in signifero Aequino 'tali animaduersus, distantiam eius a Meriviano atque horam quaesitam in tabula Aequinoctiali promptissime commonstrabit,a inridie quideam media nodis ueluti literae significant numerandam. Nam si ab ortu Solis horas praeteritas supputare libeat, considera da erit nota Orientalis,quemadmodum in praecedenti expos tum est, quantus enim arcus inteream notam es locum Solis insgnifero Aequinocstiali acceptum continetur,tantum propor
esonaliter ab ortu Solis de Aequinc, mali coelisi eleuatum esse credas. Quem si per quindenarium diuisis is, numerus horam aequalium ab ortu sciati transactarum elicietur. Si uero peris . c si magni