Ammiani Marcellini quae supersunt accedunt auctoris ignoti de imperatoribus excerpta

411쪽

esiud audiebatur horrondum, quod, ubi debitorum alio quem egestate obstrictum nihil reddere posse diceba. tur, interfici debere pronuntiabat. . 9. Haec autem et similia licenter ideo altiore Ἀ-atu quidam Principes agunt, quod amicis emendandi secus cogitata vel gesta copiam negamir inimicos IO- , qui terrent amplitudine potestatis. Νulla vacat quavstio pravitatum apud eos, qui, quod volunt ipsi, maxi-

, mas putant esse Irirtutes.

VIII. l. Profectus itaque ab Ambianis, Trevero que festinans, nuntio percellitur gram, qui Britannias indicabat barbarica conspiratione ad ultim ' vexatus inopiam: Nectaridumque Comitem maritinii urcius Occisum, et Fullofaudem ducem hostium insidiis circumventum. 2. Quibus magno C horrore com Pertis, Severum etiam tum domesticorum Comitem misit, si fors casum dedisset optatum, correcturum Sequius gesta et quo paullo postea revocato, Iovinus eudom loca profectus, Proverluidum celeri yadu Praemisit, adminicula petiturus exercitus validi. Id enim instantes necessitates flagitare firmabant. 3. Postremo ob multa et metuenda, quae super eadem insula rumores adsidui perferebant, electus Theod sius illuc properare disponitur, ossiciis Martiis felicimSime cognitus: adscitaque animosa legionum et cohortium pube, ire tendebat praeeunte fiducia speciosa. 4. Et quoniam, cum Constantis Principis actus componorem, motus udulescentis et senescentis Ocel. uni, situmque Britanniae pro captu virium explanari, ad ea, quae digesta sunt semel, revolvi superstuum duxi: ut Ulyxes Homericus apud Phaeacas ob lim- Cultatem nimiam replicare formidat. 5. Illud tamet

sui liciet dies, quod eo tempore Picti in duas gentes divisi, Dicalidonas et Vecturiones, itidemque Atta- miti bellicosa hominum natio, et Scotti, per diversa Vagantes multa populabantur: Gallicanos vero trω

412쪽

ctus Franci et Saxones iisdem confines, quo quisque

erumpere potuit terra vel mari, praedis acerbis incendiisque, et captivorum funeribus hominum vim Iabantis 6. Ad haec prohibenda, si copiam dedisset sortuna Prosperior, orbis extrema dux emcacissimus petens, cum venisset ad Bononiae littus, quod a spatio controverso terrarum angustis reciproci distinguitur is avis, attolli horrendas aestibus adsueti, rursusque Sine ulla navigantium noxa in speciem complanari campo-xum: exinde, transmeato lentius freto, defertur Rutu-Pias, stationem ax adVerso tranquillam. Unde cum consequuti Batavi venissent et Eruli, Ioviique et Victores, fidentes viribus numisi, egrsessus tendensque ad Lundinium vetus oppidum, quod Augustam pDSts-xitas adpellavit, divisis plurifariam globis, adortus eis vagantes hostium Vastat Ias manus, graves On resarcinarum: et propere fusis, qui vinctos homines agebant et pecora, praedam excussit, quam tributarii perdidere miserrimi. 8. His denique restituta omni, Praeter partem exiguam, impensam militibus fessis, mersam dissicultatibus suis antehac eiritatem, sed subito, quam salas sperari potuit recreatam, in OVam iis speciem laetissimus introiiti 9. Ubi ad audenda maiora prospero successu elatus, tutaque scrutando consilia, futuri morabatur ambiguus, diffusam Variarum gentium plebem et fero-eiensem immaniter, non nisi per dolos occultiores et improvisos excursus superari posse, captivorum Confessionibus et transfugarum indiciis doctus. 10. D nique edictis propositis impunitateque promissa, desertores ad Procinctum vocabat, et multos alios per diversa libero commeatu dispersos. Quo monitu ut rediere plerique, incentivo percitus, retentusque anXiis curis, Cirilem nomine recturum Britannias pro prResectis ad se poposcerat mitti, virum acrioris ingenii,

413쪽

G6 ΑΜΜIANI MARCELLINI XXVII, 9

sed iusti tenacem et recti: itidemque Dulcitium, du. ceni scientia rei militaris insignem. IX. l. Haec in Britanniis agebantur. Africam vero iam indo ab exordio Valentiniani imperii exurebat barbarica rabies, per procursus audentiores et crebris caedibus et rapinis intenta. Quam rem militaris augebat secordia, et aliena invadendi cupiditas, niaximeque Ro- inani nomine Comitis. 2. Qui Venturi providus, transferendaeque in alios invidiae artifex, saevitia moriatumultis erat exosus, hac praecipue causa, quod Superare hostes in vastandis provinciis festinabat, adfinitate Remigii tunc magistri os liciorum confisus: quo prava et contraria reserente, Princeps ut prae se ferebat ipse) cautissimus Iacrimosa dispendia diutius ignoravit Afrorum. 3. Gestorum untem per eas regiones seriem plenam, et Ruricii praesidis legatorumque mortem, et caetera luctuosa, cum adegerit ratio, diligentius explicabo. 4. Et quoniam adest liber locus dicendi, quae sentimus, aperte loquamur: hunc Imperatorem omnium primum in maius militares fastus ad damna

rerum auxisse communium, di tates ope 4que eorum

sublimius erigentem: et quod erat publice pi ivntini siue dolendum, indeflexa saevitia punientem gregariurum errata, Parcentem Potioribus, qui tamquam poe-entis indulta licentia, ad Iabem delictoriim immnnium

consurgebant: qui eX eo anhelantes, eX nutu suo in- distanter putant omnium pendere: fortunas. 5. Horum natus et pondera inventores iuris antiqui mollientes, etiam insontes quosdam aliquotiens supplici saboleri censuere letalibus. Quod saepe contingit, cum ob multitudinis crimina, nonnulli sortis iniquitate plectuntur innoxii: id enim nonnumquam ad privatorum pertinuit causas.

6. At in Isauria globatim per vicina digressi praedones, oppida villasque uberes libera populationu

414쪽

vexantes, magnitudine iacturarum Pamphyliam adsti-ctabant et Cilicas. Quos cum nullis arcentibus internecive cuncta disperdere Asiae Vicarius ea tempestate Musonius advertisset, Athenis Atticis antehac magister rhetoricus: deploratis novissime rebus, luXmque adiumento militari marcente, adhibitis semiermibus paucis, quos Diogmitas adpellunt, unum grassatorum cuneum, Si Patuisset facultas, adoriri conatus, Per angustum quemdam transiens devexitatis amfra- Cluni, ad inevitabiles venit insidias: et ibi eum his confossus est quos ducebat. I. Tali successu latrones praetumidos, Palantesque per Varia confidentius, intersectis aliquibus, ad latebrosa montium Saxa quae incolunt excitae tandem copiae contruserunt: ubi cum eis nec quiescendi nec inveniendi ad victum utilia copia laxaretur, per indutias pacem sibi tribui poposcerunt, Germanico Polit nis auctoribus, quorum

upud eos, ut signiferae manus, semper valuere Sententiae: obsidibusque datis, ut imperatum est, immobiles diu mansere, nihil audentes hostile. 8. Haec inter Praetextatus praefecturam urbis sublimius curans, per integritatis multiplices actus et probitatis, quibus ab adulescentiae rudimentis inclaruit, adeptus est id, quod raro contingit, ut, cum timeretur, umorem non perderet civium, minus firmari solitum erga iudices formidatos. 9. Cuius auctoritate iustisque veritatis suffragiis tumultu lenito, quem Christianorum iurgia concitarunt, pulsoque Ursino,nita quies parta, proposito civium Romanorum aptissima: et adulescebat gloria praeclari rectoris plura et utilia disponentis. 10. Νamque et Maeniana sustulit omnia, fabricari Romae priscis quoque vetita Iegibus: et discrerit ab aedibus sacris privatorum p rietes, iisdem inverecunde connexos: Ponderaque per regiones instituit universas, cum ariditati multorum ex libidine trutinas componentium Occurri.nsquiret.

415쪽

In examinandis vero litibus ante alios id impetrarie, quod laudando Brutum Tullius refert, ut, cum nihiI ad gratiam faceret, Omnia tamen grata riderentur e se, quae factitabat. X. l. Sub idem fere tempus Valentiniano ad expeditionem caute, ut rebatur, profecto, Alamannus rogalis Rando nomine, diu praestruens, quod cogitabat, Mogontiacum praesidiis vacuum cum expeditis ad latrocinandum latenter irrepsit. 2. Et quoniam casu Christiani ritus invenit celebrari sollemnitatem, impraepedite cuiusquemodi fortunae virile et muliebre secus cum supellectili non parva indefensum a duxit.

3. Parvo inde post intervallo inopina rei Romanae spes laetiorum adfulsit. Cum enim Vithicabius rex, Vadomarii filius, specie quidem mollieulus e.

morbosus, sed audax et fortis, ardores in nos semper succenderet bellicos, opera navabatur impensior, ut qualibet occumberet strage. q. Et quia tentatus aliquotiens nullo genere putuit superari vel prodi, fraude citerioris vitae ministri, studio sollicitante nostrorum occubuit e cuius post necem aliquatenus hostiles torpuere discursus. Interfector tamen prae metu Poenarum, quas Verebatur, si patuisset negotium, ad Romanum solum so celeri transtulit gradu. 5. Parabatur post haec lentioribus euris et per copias multiformes in Alamannos expeditio solitis gravior, destinatius id publica tutela poscente, quoniam roparabilis gentis motus timebantur infidi: missi.

te nihilominus accenso, cui ob suspectos eorum mores, nunc intimorum et supplicum, paullo post ultima minitantium, nullae quiescendi dabantur indutiae. 6. Contracta igitur undique mole maxima cate Varum, armis et subsidiis rei cibariae diligenter instructa, accitoque Sebastiano Comite cum Illyriis et Italicia numeris, quos regebat, anni tempore iam is

416쪽

rili

tis li

pente VMentinianus cum Gratiano Rhenum transgres, sus resistente nemine, divisis agminibus quadratis ipso medius incedebat, Iovino et Severo magistris reΙ ca strensis altrinsecus ordinum latera servantibus, norepentino invaderentur adsultu. I. Protinusque inde ductantibus itinerum callidis, exploratis accessibus, ter regiones longo itu porrectas sensim gradiens mises irritatior ad pugnandum, velut repertis barbaris minaciter inlier .debat. Et quoniam aliquot diebus emensis nullus Potuit, qui reSisteret, inveniri, cuncta satorum et lociorum, quas Vissebantur intacta, cohortium manu vorax nanima vastabat, praeter alimenta, quae colligi dubius rerum eventus adigebat et custodiri. 8. Post haec leniore gressu Princeps ulterius tendens, cum prope locum venisset, cui Solicini a n men est, vehit quadam obice atetit, doctus procursan tium relatione verissima, barbaros longe consPectos. 9. Qui nullam ad tuendam salutem viam superesiue cedinentes, nisi se celeri defendissent occursu, locorum gnaritate confisi, unum spirantibus animis montem cuPaVere praecelsum, Per confragosos colles undisque praeruptum et invium, absque septemtrionali la tere, unde facilem habet devexitatem et mollem. Si gnia illico fixis ex more, cum undique ad arma conclammaretur, imperio Principis et ductorum stetit regibilis miles, vexillum opperiens extollendum: quod erat OP- portune subeundae indicium pugnae. 10. Ergo, quia spatium deliberandi aut exiguum dabatur aut nullum, hinc impatientia militis portorrento, indo hori mda circumsonantibus Alamannis, id consilium ratio cel ritatis admisit, ut arctoam montium partem, quum clementer diximus esse proclivem, Sebastianus cum 5uis occuparet, fugientes Germanos, si fors ita tuli set, levi negotio confossurus: quo, ut Placuit, matur to, Gratianoque apud signa Iovianorum retro detento,

cuius Misa erat eum tum Proeliorum impatiens e

417쪽

AMMIANI MARCELLI NI XXVII, 10.

Iaborum, Valentinianus ut dux cunctator et tutus, centurias et manipulos capite intecto conlustrans, trullo potentium in conscientiam arcani adhibito, remota multitudine stipatorum, Spe stulatum radices aggerum avolavit cum paucis, quorum industriam norat et fidem: praedicans, ut erat sui arrogans aestimator, inveniri posse aliam viam ducentem ad arduos clivos, Praeter eam, quam inspexere proculcatores. 41. Per

ignota Duque et palustres uligines devius tendens, insidiatricis manus locatae per obliqua subito oppetiisset adcursu, ni necessitatis adiumento postremo, Porlabilem limum incitato iumento digressus, legionum se gremiis immersisset post abruptum periculum: cui adeo proximus fuit, ut galeam eius cubicularius serensauro lapillisque distinctam, cum ipso tegmine penitus interiret, nec postea Vivus reperiretur aut intersectus. 2. Proinde quiete reficiendis corporibus data, signoque erecto, quod solet ad pugnam hortari, tubarum minacium accendente clangore, fidentissimo impetu acies motus prompte ante alios praeiere do .iuvenes lecti in principiis adeundi discriminis, Salvius

et Lupicinus, scutarius unus, alter e schola Gentilium, fragore terribili concitantes: hastasque crispando eum ad Iupium obiecta venissent, trudentibusque Alamannis evadere ad celsiora conarentur, advenit Omne pondus armorum, iisdemque antesignanis per hirta dumis et aspera magno virium nisu in editas sublimitatos erepsit. 13. Acri igitur partium spiritu conflictus cuspidibus tentatur infestis: et.hinc arto belli doetior miles, inde licet feroces, sed incauti barbari dextpris

coiere collatis r quos latius sese pandens exercitus infusis utrimque cornibus adflictabat, pser fromitus territos et equorum hinnitus et tubas. 14. Nihilominus tamen ipsi adsumpta fiducia restiterunt: nequatasque Parumper proeliorum sorte, haud parva mole certalum Est . dum turmarum funeribus mutuis res gereba-

418쪽

ur. 15. Disiecti denique Romanorum ardore, metuque turbati, miscentur ultimis primi: dumque in pedes versi discedunt, verutis hostilibus forabantur et pilis. Postremo, dum anheli currunt et sessi, pande bant sequentibus poplites et suras et dorsa. Stratis denique multis, lapsorum partem Sebastianus, cum subsidiali manu locatus post montium terga, trucidavit ex incauto latere circumventam: dispersi caeteri

silvarum so Iatebris amandarunt.16. In hac dimicatione nostri quoque oppetiere

non contemnendi: inter quos Valerianus fuit domesticorum omnium primias, set Natuspardo quidam Sc

larius, exsertus ita bellator, ut Sicinio veteri compararetur et Sergio. Hisque tali casuum diversitate perfectis, milites ad hiberna, Imperatores Treveros reverterunt.

XI. 1. Per haec tempora Vulcatio Rufino absoluto

vita, dum administrarat, ad regendam praefecturam praetorianam ab urbe Probus accitus, claritudine generis et putentia et opum amplitudine cognitus orbi Romano, Per quem universum paene patrimonia Spa Aa possedit, iuste an secus non iudicioli est nostri. 2. Hunc quasi genuina quaedam, ut fingunt poetae, fortuna Veliens praepetibus pinnis, nunc beneficum ostendebat et amicos sublimius erigentem, aliquotiens insidiatorem dirum, et per cruentas noxium simultates.

Et licet potuit, quoad vixit, ingentia largiendo, et intervallando potestates adsiditas: erat tamen interdum timidus ad audaces, contra timidos celsior: ut videretur, cum sibi fideret, de cothurno strepere tragico, et ubi paveret, omni humilior socco. 3. Atque ut natantium genus clemento suo expulsum, haud tam diu spirat in terris; ita ille marcebat absque praesecturis: quas iurgiis familiarum ingentium capessere cogebatur, numquam innocentium per cupiditates immensas,

utque multa Perpetrarent impune , dominum suum

419쪽

mergentium in rem publicam. 4. Νamque fatendum est, numquam illa magnanimitate coalitus, clienti vel servo agere quidquam iussit illicitum: sed si eorumquemquam crimen ullum compererat admisisse, vel ipsa repugnante iustitia, non expIOrato negotio, si

respectu boni honestique defendebat. Quod vitium reprehendens ita pronuntiat Cicero : Quid enim interis est inter suasorem facti et probatorem' aut quid reis fert , utrum voluerim seri, an gaudeam faetum y 5.

Suspiciosus tamen, et munitus suopte ingenio suit, et subamarum arridens, blandiensque interdum, ut nO- eat. 6. Id autem perspicuum est in eiusmodi morutius malum, tum maxime, cum celari Posse existim tur: ita implacabilis et directus, ut si laedere quemquam instituisset, nec e orari posset, nec ad ignoscendum erroribus inclinari: ideoque aures olus non cera, sed Plumbis videbantur obstructae. I. In summis diviti riun et dignitatum culminibus anxius et soIIIcitus, ideoque semper Ievibus morbis adflictus. Has Per occidentales plagas series rerum suere gestarum. XII. l. Rex vero Persidis Iongacuus ille Sapor, et ab ipsis imperitandi exordiis dulcedini rapinarum adindictus, post imperatoris Iuliani excessum et pudendae Pacis icta foedera, cum suis PauIlisper nobis visus

amicus, calcata fide sub Ioviano pactorum, iniectabat Armeniae manum, ut eum, velut PIacitorum uboli infimiaitato, ditioni iungeret suae. 2. Et primo per artes fallendo diversas, nationem omnem renitentem

dispendiis lavibus adflictabat, sollicitans quosdamistimatum et Satrapas, alios excursibus Occupans im. provisis. 3. Dein Per exquisitas periuriisque mistas illecebras captum regem ipsum Arsacem, adhibitum- quo in convivium lussit ad Iatentem trahi posticam reumque effossis oculis, vinctum catenis argenteis, quod apud eos honoratis vanum suppliciorum aestimatur esse ooIotium, extoruunarit ad eastellum Aga-

420쪽

bana nomine, ubi discruciatus cecidit ferro poenali. q. Deinde, ne quid intemeratum perfidia praeteriret, Sauromace pulso, quem auctoritas Romana praefecit Hiberiae, Asyacurae cuidam potestatem eiusdem d tulit gentis diademata addito, ut arbitrio se monstraret insultare nostrorum. 5. Quibus ita studio nefa

do persectis, Cylaci spadoni et Artabanni, quos olim

Susceperat perfugas, commisit Armeniam thorum alterante gentis praefectus, alter magister fuisse dicebatur urnam una iisdemque mandarat, ut Artogerassam intentiore cura eXScinderent, Oppiduan muris et viribus validum , quod thesauros et uXorem cum filio Arsacis tuebatur. 6. Iniere, ut Statutum est, obsidium duces. Et quoniam munimentum positum in asperitate momtana; rigente tunc caelo nivibus et pruinis, adiri non poterat, eunuchus Cylaces aptusque ad muliebria palpamenta, Artabanne adscito, prope moenia ipsa fido non amittendae salutis accepta, propere venit: et cum socio ad interiora susceptus ut postulavit, suadebah minaciter defensoribus et reginae, motum Saporis in- elementissimi Omnium lenire deditione veloci. I. Iubiis post haec ultro citroque dictitatis, eiulanteque muliere truces mariti fortunas, proditionis acerrimi compulsores in misericordiam flexi mutavere consilium rei spe potiorum erecti, Secretis colloquiis ordinarunt, hora praestituta nocturna reclusis subito portis validam manum erumpere, vallumque hostile caedibus

adgredi repentinis, ut lateant id tentantes, polliciti soprodituros. 8. Quibus religione firmatis egressi, biduumque ad deliberandum, quid capessere debeant, sibi concedi clausos petisse adseverantes, in desidiam

obsessores traduXerunt r.et vigiliis,' quibus ob securitatem altiore stertitur somno, ciritatis aditu reserato iuventus eXsiluit Velox e passibusque insonis expeditis mucronibus repens, cum castra nihil metuentium invasissent, iacentes multos nullis resistentibus trucidae