Q. Curtii Rufi De rebus gestis Alexandri Magni, historia

211쪽

IM . Q. CURTII

quatuor millia expleverat . Praeter hos tria millia, dc CCC equites erant, maxime Bactrianorum. His Bessus praeerat, Bactrianae regionis Praestetus . Cum hoc agmine Darius paulum

declinavit via militari , jussis praecedere lixis impedimentorum custodibus. CAΡ ΠΤ XVI.

oratis Darii , qua Satrapas suos ad exιremum praelium adhortat r. sConcilio deinde advocato, si me eum lan vis . inquit , a pluris qualemcumque vitam

honesta mονιe aestimantibus fortuna iunxisset s emeerem potiur , quam frustra verba consumerem. Sed majore, quam vellem , doeumenso ct virtutem vestram, o fidem expertus, magis etiam eonniti ldebeo , ut dignus talibus amicis sim , quam dubia irare, an vesri similes adhue Mix. Ex tot millibue, vivae sub Impeνio Derrant meo , bis me victum , bis rugientem persequuti sis . Fides vestra , ct eomstantia , ut 'gem me e se eredam , faeis. Prodiιο-ves , o transfugae in urbibus meis regnant, nou fhercule , quia tanto honore digni habeantur , sed mi praemiis eorum vestri folieitentur animi. P eam samen fortunam , quam victoris maluisis sequi , idignissimi, quibus , si ego non possim , Dii pro me lgratiam referant. Et mehercule referemt. Nulla leris tam furia posteritas, nulla tam ingrata fa- lma , quae non in estitim vos debilis laudibut ferat. Itaque, etiamsi consilium fugae, a qua multum abhorret animus , agitassem ; mesra tamen virtu

212쪽

selli δενι unam aut reparare , quae amis, aut h nesta morte defungi ' Nisi forte satius es expectare victoris arbitrium , Ma si , O Methrenis exemplo precarium accipere Regnum nationis uniaus , mr iam malit ille gloriae suae , quam irae obs qui . Nec Dii siverint , ut hoc decus mei capitis aut demere mihi quisquam , aut eondonare possis .

Nec hoc Imperium vivus amittam et idemque eris

Regni mei, qui edi spiritus sinis . Si hic animus , si

haec lex , nulli non parta libertas est, nemo e vobis fastidium Maeedonum , nemo vultum superbum

ferre cogetur. Sua cui que dextra aut ultionem tot malorum pariet, aut sinem . Equidem , quam Ner --

fabilis fortuna si , doetimentum ipse sum . Nec

immerito miliores vices ejus expecto . Sed, si fina , ae pia bella Dii aversantur ; fortibus tamen viris Leebit honeste mori. Per ego vos decora maiorum , qui totius Orientis Regna eum memorabili Iauda tenuerunt , per illos viros, quibussipendium Ma-eedonia quondam tulit , per tot navium elasses in Graeciam missas , per tot trophaeam Regnum, Oro , or obtesor , ut nobilitate vestra , gentisque digἡοs spiritus capiatis, ut eadem eonstantia animorum , qua praeterita tolerastis , experiamini , quidquid deinde fors tulerit. Me certe in perpetuum aut viactoria egregia nobilitabit, aut pran .

Desperatio eum horrore Dueum ex oratione Darii concepta . . rtaba. fides . Nabaretanis . OFessi conjuratio. AHAEc dicente Dario, praesentis periculi species omnium simul corda, animosque ho τεις perstrinxerat. Nec aut consilium suppet bat s

213쪽

bat, aut vox, cum Artabarus vetustissimus amia Corum , quem hos item fuisse Philippi saepe diximus, Nor vero, inquit, pretiosissimam vestem

induti, armiisue, quanto maximo cultu possumus qadornati, Regem in aciem sequemur , ea quidem mente , ut victoriam speremus , mortem non recusemus. Assensu excepere caeteri hanc vocem.

Sed Nabaret anes, qui in eodem consilio erat cum Bessso, inauditi antei facinoris societate in ita , Regem suum per milites, quibus ambo

praeerant, comprehendere, & vincire decreverant , ea mente, ut, si Alexander ipsos insequutus soret, tradito Rege vivo inirent gratiam victoris, magni profecto cepisse Darium aestimaturi, sin autem eum effugere potuissent, interfecto Dario , Regnum sibi occuparent, bellumque renovarent. Hoc parricidium cum dra volutassent, Nabara an es aditum nefariae spei proe-

parans , Scio me, inquit, sententiam esse dicturum prima specie haudquaquam auribus tuis gratam . Sed Mediei quoque graviores morbor asperis remediis curant: ct Gubernatis tibi natifragium tramet , iactura , quidquid servari otest, redimit. Ego tamen , non ut damnum quidem Deias , suadeo , sed Μx re , ac Regnum tuum salubri ratione eo eroes . Diis adversis hellum inimus pertinax fortuna Persas urgere non desinit. Novis initiir, omnibur opus est uisidium , o Imperium alii trade interim , tandiu Rex appeti tur , donec ina decedat hostis , victor deinde ' fgnum stibi reddat me autem bre,i futurum , να-tio promittit . Bactra intacta sunt. Indi, ct Sagae in tua potestate. Tot populι , tot exercitus , rotequitum , peditumque millia ad renovandum heia tam vires , paratas habent, ut major belli moles

supersit, quam exhaustasis. quid ruimus bellu .

214쪽

- νItu in perniciem non necess.riam e Fortiumvirorum est , magis mortem contemnere, quam odi1 Ie vitam . Saepe taedio laboris ad vilitatem sui compelluntur ignavi ' at virtus nihil inexpcrtum omiserit . Itaque ultimum omnium mors est , ad quam

non pigre ire fati r est. Proinde, si Bactra quod tutissimum receptaeulum es, petimus G Praefectum vegionis eius Bessum , Regem temporis gratiam βαι Damui . Compositir rebus , justo Regi sibi fiduciarium vestruet Imperium.

Marius fontit insidias , quas effugere tamen non

HAud mirum est, Darii non temperasse

anjmo; quanquam tam impiae voci quantum nefas subesset, latebat. Itaque, Pesmum, inquit, mancipium, repersi optatum tibi tempus , quo parricidium aperirer f Strictoque acinace interseeturus videbatur, ni propere Bessus , Bactrianique tristium specie , caeterum si perseveraret , vincturi circunstetissent . Nabarranes interim elapsus, mox & Bessus consequutus, copias , quibus praeerant, a caetero exercitu secedere Iubent, secretum inituri consilium . Artabazus convenientem praesenti sortunae senten, tiam orsus, mitigare Darium , tempotum identidem admonens, coepit . Ferret aequo animo qualiumcΜnque , suorum tamen , vel pistritiam ,πε c errorem . Instare . lexandrum , gra em , e

fiamsi omnespraesto essent . Quid futurum , si per-squuri fugam ipsius, alienentur a Rege ' Ea re

215쪽

paruit Artabaro. Et quanquam movere eas hastatuerat, turbatis tamen omnium animis, eodem in loco substitit. Sed attonitus moestitia' simul, & desiperatione, tabernaculo se incituit se Ergo in castris, quae nullius regebantur imp xio, varii animorum motus erant. Nec in coimmune, ut antea, consulebatur. Dux Graecorum militum Patron arma capere suos jubet. paratosque esse ad exequendum imperium. Persiae secesserant. Bessus cum Bactrianis erat, tent batque Persas abducere, Bactra, & intactae re- lgionis opulentiam . simulque, quae manentibus linstarent, pericula ostentans. Persarum omnium eadem fere suit vox, nefas esse deseri I gens . Inter haec Artabagus omnibus imperatoriis iungebatur ossiciis. Ille Persarum tabernacula circumire, hortari, monere nunc singulos, nunc iversos, non ante destitit, quam satis constaret imperata facturos. Idem aegre a 'Dario impetravit, ut cibum caperet, animumque Regis.

Coniurati artes quaerunt, quibus Danrium eo rehendant. Simulant i mremiam, re tirentu φ in gratiam.

AT Bessiis, &Nabarzanes, olim agitatum

scelus exequi statuunt, Regni cupiditate accensi . Dario autem incolumi tantas opes sperare non poterant. Quippe in illis gentibus Regum eximia majestas est. Ad nomen qu que Barbari conveniunt: & pristinae vener tofortunae sequitur adversam. Inflabat impios animas regio, cui praeerant, armis, virisque, de statio

216쪽

iatio locorum nulli earum gentium secunda. Tertiam partem Asiae tenet. Mukitudo juni

rum exercitus, quos amiser i Darius, aequebat.

Itaque non illum modo, sed etiam Alexandrum spernebam, inde vires Imperii repetituri, si regionis potiri contigisset. Diu omnibus cogitatis. placuis, per milites Bactrianos ad omne obsequium destinatos, Regem comprehendo re, mittique nuntium ad Alexandrum, qui indi-c rei vivum asservari eum. Si, id, quod time bant, proditionem aspernatus esset, occisuri' Darium, & Bactra cum suarum gentium manu petituri. Caeterum propalam comprehendi Darius non p'teret, tot Persarum millibus laturis opem Regi. Graecorum quoque fides timebatur . Itaque, quod non poterant vi, fraude assequi tentant. Poenitentiam secessionis simulare decreverant, de excusare apud Regem con sternationem suam. Interim, qui Persas 'lic, tarent, mittuntur. Hinc spe, hinc metu milit TeS animos versant et ruinae rerum illos subdere capita, in perniciem trahi cum Bactra pateant, exceptura eos donis, & opulentia, quantam a Nimis concipere non possint. Haee agitantibus

Artabaaus supervenit. sive Regis jussu, sive sua

sponte, assirmans, mitigatum esse Darium, de eundem illis amicitiae gradum patere apud Re gem . Illi lacrymantes, nunc purgare se, nunc

Artabazum orare, ut causam ipsorum tueretur,

precesque perferret. Sic peracta nocte, sub fu Cis exortum Nabarzanes cum Bactrianis militiatius in vestibulo Praetorii aderat, itulum soleminna officii occulto sceleri praeserens. Darius, Ggno ad eundem dato, currum pristino more Conscendit. Nabaraanes, caeterique parricidae

procumbentς. humi, quem paulo post in Vin H . culis

217쪽

culis habituri erant, sustinuere venerari et I trymas etiam poenitentiae indices profuderunt. Adeo humanis ingeniis paratae simulatio . Preces deinde suppliciter admotae. Darium n tura simplicem , dc mitem, non credere mod6, quae affirmabant, sed etiam flere coegerunt. Ac ne tum quidem cogitari sceleris poenituit, cum intuerentur, qualem & Regem , & virum

fallerent. Ille quid securus periculi, quod instabat, Alexandri manus, quas solas timebat, effugere properabat.

Iairon Graeci militis mereede conducti Praetor , aperit Dario eonjuratorum simulatam paenitemtiam , ct certas insidias .PAtron autem Graecorum Dux praeceptis suis , ut arma, quae in sarcinis antea serebantur . induerent, ad omne imperium suum parati, di intenti . Ipse currum Regis i quel, tur , occasioni imminens alloquendi eum . Quippe Bessi facinus praesenserat. Sed Bessus

id ipsum metuens, custos verius, quam comeS , a curru non recedebat. Diu ergo Patron .cunctatus, ae saeptus sermone revocato, inter fimssem, timoremque haesitans, Regem intueb tur . Qui ut tandem advertit oculos, Bubacem spadonem inter proximos currum sequentem

percontari jubet, num quid cipse velit dicere. Patron, se verb, sed remotis arbitris, loqui ve la cum eo, respondit. Iussusque propitis accedere , sine interprete nam haud rudis Graecae

linguae Darius erat) , inquit, ex quinquaginta millibus Gracorum supersumus pauci, o

218쪽

aes fortunae tuae eo miles, e in hoe tuo statu fidem . floren e te fuimus, quascunque sedes elegeris. pro patria, o domesticis rebus perii uri . Secundae ,

hane fidem invictam oro,MObtestor , in rostris cassvis tibi tabernaculumstatue , nos corporis tui cu- sodes esse patiaris . .Amisimus Graeciam , nulla Bactra sunt nobis. Spes Omnit in te. Utinam ct in caeteris esse . Plura dici non attinet. Custodiam corporis tui externus , O alienigena non destinc

vem , si crederem alium posse praesare . quanquam erat Graeci sermonis ignarus, tamen stimulante conscientia , indicium piosecto Patronem detulisse credebat. Et interpretis Grinci relato sermone, exempta dubitatio est. Darius autem, quantum ex vultu conspici poterat, haud sane territus, percontari Patrona causam consilii , quod afferret , coepit . Ille non. ultra differendum ratus, Bessus , inquit,er Nabar' es insidiantur tibi , in ultimo diser mine O fortunae tuae , ct vitae . me dies aut parrieidis, aut tibi futurus tillimur. Et Patron

quidem egregiam conservati Regis gloriam tulerat. Eludant licet, quibus sorte, ac tem re humana negotia volvi, agique persuasim est equidem aeterna constitutione crediderim, nexuque causarum latentium, &mulibante destinatarum , sutim quenque ordinem immutabili Iege percurrere. Darius certe res Pondit suanquam sibi Graeeopum militum maes nota sis ; nunquam tamen a popularibus fuis recessurum . Di sellius sibi se Lamnare , suam deest. Quidquid Iora tulisset, inter suor

erpeti malle , quam transfugam fieri'. Ser

219쪽

hus praeerat, rediit, omnia pro fide experiri

Paratus .

CAPUT XX I. ausi parrisidae similata exeusatio.

AT Bessus occidendi protinus Regis impar

tum conceperat. Sed veritus, ne gratiam irilexandri, ni vivum eum tradidisset , inire non posset, dilato in proximam noctem scelaris iconsilio, agere gratias incipit, quod perfidi h minis insidias 3am Alexandri opes bectantis, prudenter, cauteque vitasset. Donum eum ho- isti laturum fuisse Regis caput . Nec mirari, ho- lminem mercede conductum omnia habere Uenalia. sine pignore, sine lare, terrarum orbis Exulem, ancipitem hostem,ad nutum licentium circumferri. Purganti deinde se, Deosque Pa- erios testes fidei suae invocanti, Darius vultu agentiebatur, haud dubius, quin vera dese rentur a Graecis. Sed eo rerum ventum erat, ut tam peri culosum esset non credere suis, qua decipi. Triginta millia erant, quorum inclin ta in scelus levitas timebatur. Quatuor millia Patron habebat, quibus si credidisset salutem suam, damnata popularium fide, parrihidio ea cusationem videbat offerri. Itaque prie Pt ahat immerito, quam jure violari. Besso tamen insidiarum consilium purganti respondit,

xandri sibi non mintis , quam virtute- esse perspectam. Faui eos, qui proditionis ab eo praemium expectem. Violataesidia neminem acri ram fore vindicem, Horemfise .

220쪽

L I B E R V. IN CAPUT XXII.

narius Bltimum salutato Artabaxo , di sis emsodibus , dimissis spataonibur, per noctem a Bes fovineisur, o captivus a suis curru abduc

JAmque nox appetebat, cum Peris more si lito armis positis, ad necessaria ex proxia ν mo vico ferenda discurrunt. At Bactriani sue imperatum erat a Beta armati stabant. Intes haec Dariua Artabazum acciri jubet. Expostis: que , quae Patron detulerat, haud dubitare Α tabarus, qui transeundum esset in castra Gra eorum : Persas quoque, periculo vulgato , s quuturos. Destinatus sorti suae , & jam nullius, salubris consilii patiens, unicam in illa fortuna opem, Artabaetum, ultimum illum visurus, amplectitur; persulasque mutuis lacrymis, inha rentem sibi avelli jubet . Capite deinde velato, ne inter gemitus digredientem velut a tergo intueretur, in humum pronum corpus abjecit.

Τum vero custodiae ejus assueti, quos Regis sulutem vel periculo vitae tueri oportebat, dilapsi

sunt, armatis, quos jam adventare crede t. haud rati se futuros pares. Ingens ergo in ta- hernaeulo solitudo erat , paucis spadonibus quia quo descenderent, non habebant) ciri cunstantibus Regem. At ille, remotis arbitris . diu aliud, atque aliud consilium animo volutabat . Jamque solitudinem, quam paulo ante pro solatio petiverat, perosus, Bubacem vocari I bet. Quem intuens, Ite, inquit, eon litem bis, ad ultimum Regi vest ut deeebat) fide asehibita . his linem fati mei expecto. F in an