Acta pacis Olivensis inedita In quo diaria Svevicum Danicum curonicum e tabulariis ac bibliothecis nunc primum prolata continentur

161쪽

brugensi, et pactis inter Serenissimam Reginam Sueciae Christinam et

Eleliorem Stetini conuentis. Itaquein Mediator ad alteram partem se recepi Interea Dnn. Legati nostri reuident hesternum Illustrissin Regni Thesaurarii Pr iectum ultimae Resolutionis, pro Legatione Caesarea, super acceptatione Proiecti eorum et Dia Regni Thesaurarius manu sua mutat hoc modo. Etsi Legatio Sueciae desiderare possit aequissime, ut ea, in quibus hactenus Serenissimus Imperator controuersias Serenissimo Regi Regnoque Sueciae mouit, circa Pacis Osinabrugens plenariam executionem, hoc tractatu in totum complanarentur tamen ad prae stindendam omnem ulteriorem moram, id pacis studio et securitati

Imperii Germanici dandum censuit, ut freti illa indubitata spe , sati lactum iri iustissimis S R. . Regnique Sueciae desideriis, quae praedictae Pacis instrumento nituntur, sine ulla ulteriori mora aut imp dimento, hisce declarare voluerit, se nomine S. R. . Sueciae acceptare, quemadmodum et hisce acceptat, Legationis Caesareae Prod elum in omnibus suis Articulis, excepta solum si ra modum extenstguarantia, et his subsequentibus cautelis. Ad Articulum eicia Addatur: mutetur: Hisce ita per mutuam conuentionem peractis et conclusis, ad exoptatum finem et omnimodam ac stabilem reconciliationem perductum erit hoc negotium, magno totius orbis Christiani hono.Quoad guarantiam, quum omnia dependere a libera securitate partium debeant, integrum sit Succiae, tum eas in eanidem rogaret testates, quae ipsae volent, et voluntati Regis Regnique placebunt, ii

que a statu et interesse eorum aberunt, tum et eam praestare iis a tum, cum duibus hac de re conuenire e re sua iudicauerit, relicto parti alteat itidem mutuae pro lubitu guarantiae arbitrio. Dn. Medi tor adtulit, Dian Electorales in renunciationis pactorum Articulo desiderare, ut deleantur verba vi in Labiauios expressum es item supe fluam esse clausulam, Atque haec non extendantur etc. saluatoriam in

praedicto Articulo, quia hie loquantur tantum de rebus in Prussis, et occasione huius belli Polonici actis. Nos exspectabimus eorum plenariam reiblutionem, deinde ad ista duo responsuri. Discursa sunt nonnulla de amnestiae puncto, ubi Dia Mediator proponit, ut non fiat specia-

162쪽

specialis ciuitatum horunii Elbinga et Mariaeburgi mentio, sed AGticulus amnestiae generalibus verbis, omnia tamen particularia comprehendentibus, concipiatur. Disputatum es hinc inde, quantum patiebatur pacis negotium, et et , April. hoc modo proiectus et Dia. M diatori extraditus erat Punctus Amnestiae cum suis Is omnibus.

1 sit utrimque perpetua obliuio et amnem eorum omnium, quae quocumque loco modoque, a quacumque paciscentium parte, hactenus hostiliter facta sunt, ita ut nec eorum, nec ullius alterius rei causa vel praetextu. vlla pars alteri posthae quidquam hostilitatis aut inimicitiae, specie iuris aut via facti, inserat, aut per suos vel per alios

inferri faciat, aut patiatur. Q Hae generali amnestia gaudeant omnes et singuli, cuiuscum. que status, conditionis et religionis suerint, ut et omnes tommuniis

rates, quae ab utrimque partes hostiles sequuta sunt, aut in hostilem possessionem deuenerant, ruenturque, ita ut uniuersi e snguli, possessionibus, iuribus , priuilegiis ac consuetudinibus suis generaliabus et specialibus, tam in Ecclesiasticis quam ciuilibus et profanis, quibus ante hoc bellum gavisi sunt nec ulla actio, ratione adhaesionis hosti, vel communitatibus vel priuatis intentabitur neminique licebito protectionem hostilem susceptam alicui negotium facessere, aut

eam exprobrare.

3 Mura, prhiilegia, libertates, immunitatesque omnium et singulorum, qui partes hostiles sequuti sunt, adeoque communitatum et ciuitatum, quibus ante hoc bellum potiti sunt, ab utrimque redintegrabuntur et redintegrantur. Inprimis Serenissimus Rex ac Resp. Poloniae ciuitates Prussae Regalis ac territoria, carumque magistratus, communitates, ciues, incolas ac subditos, omni meliori modo indemnes praestet, omnique clementia ac gratia inposterum prosequatur, foueat ac tueaturigesidean

que et fruantur uniuersi et singuli possessionibus, iuribus, priuilegiis ac consuetudinibus suis tam generalibus quam specialibus, tum in Ecclesiasticis et libero religionis Euangelicae exercitio, sicut hactenus viguit, T. I T et

163쪽

et a Sigisinundi Augusti temporibus Reges Poloniae illud in uniuersa

Prussi concesserunt, confirmarunt et decretis roborarunt, tum P

Iitieis ae Secularibus fine exceptione, quibus ante hoc bellum gavisi iunt. D Atque inter eas ciuitates , quae in Culmensi Palatinam sitae,

et ante hanc pacificationem in potestatem S. R. M. Poloniae redactae sunt, hic comprehendantur et Thomnium quidem gaudeat inuiol biliter hisce omnibus supra memoratis, tum in specie S. R. M. Pol niae tempore occupationis adstipulatis conditionibus, nec ulla ratione ad compensationem vel reaedificationem destructarum ex occasione huius belli et obsidionis aedium sacrarum et publicarum, aut refusi nem alteris damni adstringatur. Eodem hire gaudeant etiam Gra

dentum et Strasburgum, et per omnia maneant e conseruentur in eo statu, quo erant ante bellum.

6 Ciustas Elbingensis cum pristino sito territorio, tam in contunenti quam in utraque insula, inuiolabiliter conseruetur in eo iure ac statu, quo sui ante hoc bellum, tum ratione usus sigilli terrarum Prussiae, tum consilem sessionis loco, saluo item Privilegio Casimiri Regis de An. 434. Valla item ac sortalitia omnia ad urbem, tum a te hoc quinquennale bellum, tum eo durante exstrueta, maneant ac relinquantur in eo statu, quo nunc sunt, et in eadem custodia ac praesidio ciuitatis, uti ante bellum. Munimentorum autem in terristorio ciuitatis, hoc bello, exstructorum ratio sit eadem, quae suit ante bellum. 7 Mariaeburgum praeterea exercitio religionis libero, ut ante, ita in poste rum et nunc quoque fruatur. Aedificia publica et priuata, per iniuriam belli destrum, reaedificare ipsi concestitur pro his vero, quae sine scitu et contensii eius ex iussu Generalitatis Suecicae dem hi sunt, minime teneatur ad praestanda iura caduca non obligetur: arrhendi et dispositio agrorum et domuum, qua sub Polonico Regimine usi sunt, ipsi quoqtie in futurum maneat et tandem cadauera Euangelicorum in locis, ubi sepulta sunt, non turbentur.

8 Cunctae actiones vel inquisitiones aduersiis illos, qui partes Serenissimi Regis Sueciae hoc bello sequuti sunt, aut sequuti esse insim tantur, quibuscumque in locis Poloniae, Lithuaniae, Prusitae ac Cum

164쪽

priuati vixerint, siue osticio publico uncti, ac servitiis S R. Sue ciae sago vel toga obstricti suerint, institutae et nondum finitae cessent: et in quibus sententia lata est, ea abrogetur, omnique careat exequutione in perpetuum et inposterum contra eos nulla umquam quaestio vel actio ex hac caussa instituetur. 9 Quae durante bello iure fisci, vel ex occasione protectionis aut adhaesionis alterius partis cuiquam adempta, et vel fisco illata, vel aliis collata sunt bona, siue Regia ac Reip. siue etiam priuatorum sint, mobilia quidem, si tradita sint, modernis posses ribus relinquantur; si vero eiusmodi iura caduca hactenus in exequutionem deducta non sint, antiquis posse ribus relinquantur neque ulla actio dehinc aduersus communitates aut priuatos, ratione depositorum eiusmodi bonorum intentetur. Bona vero immobilia, quorum donationes et largitiones factae sint, siue iam ante tradita, siue nondum tradita sint,maueant penes antiquos dominos, cessantibus de cetero omnibus acti nibus ratione redituum, siue ex publicis, siue priuatis bonis per

ceptorum

Io Si quae bona mobilia vel immobilia, in Regno Poloniae Magnoque Ducatu Lithuaniae annexisque prouinciis existentia, siue ii bilibus, siue plebeiis, cuiuscumque religionis, status ac conditionis, ex occasione vel praetextu protectionis S R. M. Sueciae, pendente bello ablata sint, illa sine processu iuris intra spatium trium abhinc mensium iis restituantur: non obstantibus quibuscumque priuilegiis ac declarationibus, alii siue iuris vel facti exceptionibus, quae in derogationem huius Articuli allegari possent. Nec liceat inposteruria Suecicamir tectionem alicui exprobrare, sed unusquisque pristinis sius dignitatibus. bonis atque fortunis, quibus antea gauis is est, fruatur. 11 Nee denique ullus ex Dissidentibus in religione Christiana, ab Eeclesia Catholica Romana, cuiuscumque ille sit status seu condiationis, ex caussa et occasione religionis, in vita bonis, honoreue, vulum patiatur detrimentum, aut aliqua, vel vi vc specie et praetextu iuris, itidem inseratur molestia, multo minus quidquam conscientiam adgrauans ab iis requiratur sed libertas religionis eiusdemque exercitia iuxta Confoederationes, pacem inter Dissidentes de religione MT a uentes,

165쪽

uentes, usumque ante hoc bellum receptum iii Regno Magnoque D catu Lithuaniae et aliis Reipublicae prouinciis, illibata maneant vigeantque, non obstantibus quibustumque in contrarium sancitis. ia Qui S. R. M. Sueciae Conisederatorum, utpote Celsissimi Principis Transiluaniae et militiae Zaporossianae, partes sequuti sunt, illi omnes amnestia plenarie gaudebunt, nec aduersus eos actiones villae eo nomine posthac instituantur, et si quae institutae sunt, casse

tu et abrogentur. Iam autem ita reformatur.

i Sit utrimque perpetua obliuio et amnem eorum omnium, a quocumque loco modoque, a quacumque paciscentium parte, -hactenus hostiliter facta sunt, ita ut nec eorum mec ullius rei caussa vel Φraetextu ulla pars alteri posthac quidquam hostilitatis aut inimicitiae, specie iuris aut . facti, inserat, aut per suos vel per alios inferri faciat,

aut patiatur.

et Hac generali amnestia gaudeant omnes et singuli, cuiuscumque status, conditionis et religionis fuerint, ut et omnes communit tes, quae ab utrimque partes hostiles sequuti sunt, aut in hostilem potestat in deueneranti Et ne ulli hoc bellum fit praeiudicio, et noxae in suis iuribus, priuilegiis et confoederationibus, Serenissimus Rex et Respublica Poloniae relinquit omnes et singulos in eo exercitio re cligionis, quo in Polonia, Magno Ducatu Lithuaniae, annexisque prinuinciis secundum Constitutiones Reip. viguit ante hoc bellum, et a S senissimis Poloniae Regibus confirmatum fuit, ita ut uniuersi et sing li possessionibus, iuribus, priuilegiis ac consuetudinibus suis generalibus ac specialibus, tam in Eccliliasticis quam ciuilibus et prosanis, quibus ante hoc bellurigauis sunt, in totum fruantur; nec ulla actio ratione adhaesionis hosti, vel communitatibus vel priuatis intentetur 3 nemo etiam ex caussa et occasone religionis, cuiuscumque ille sim

tus seu conditionis in vita, bonis, honoreue ullum patiatur detrime tum, aut aliqua, vel vi vel specie et praetextu iuris, eidem inseratur m lesua, multo minus quidquam conicientiam adgrauans ab ullo requiaratur nec ulli licebit, ob protectionem hostilem susceptam, alicui negotium facessere, aut eam exprobrare.

166쪽

3 Iura priuilegia, libertates, imianinitatesque omnium e sngulorum, qui partes hostiles sequuti sunt, adeoque conanumitatum et ci-tiitatum, quibus ante hoc bellum potiti sunt, ab utrimque redintegrabuntur et redintegrantur. Inprimis Serenissimus Rex et Resipublica Poloniae ciuitates Pruiniae Regalis, quas vel antehac recepit per deditionem aut expugnationem, quibus tempore occupationis adstipulatae conditiones inuiolabiliter seruabuntur, vel posthac in fidem suam per hosce tractatus pacis receperit, earumque territoria, magistratus, Com-nuinitates, ciues, incolas, subditos, omni clementia et gratia Regia in- posterum prosequetur, ouebit ac tuebitur. Inter cetera ipsis, ut aedisicia publica et priuata, per iniuriam belli destructa, caedificent, conceditur pro his vero, quae iussu Generalitatis Suecicae demolita sunt, minime tenebuntur arrhendae et dii politio agrorum et domuum, qua sub Polonico Regimine ante hoc bellum si liliat, ipsis quoque in suturum manebunt et laudem Euangelicorum corpora sepulta non

turbabuntur.

Non minus quam praefatae ciuitates, etiam Maioris et Minoris Insularum incolae et subditi, in statum, qualis ante hoc bellum fuit,

restituentur censuum vero, partuum et redituum, vel quorumctu que seruitiorum, precariae aut decimarum nomine, quia durante bello militiae Suecicae tributi loco illa exsolvere necesse suit, a nemine in testabuntur.

4 Cunctae actiones vel inquisitiones aduersus illos, qui partes Serenissimi Regis Sueciae hoc bello sequuti sivit, aut sequuti esse insimulantur, quibuscumque in locis Poloniae, Lithuaniae, rustiae ac Curiandiae habitent, cuiuscumque etiam sint ordinis et religionis, siue priuati vixerint, siue ossicio publico functi ac servitiis Sacrae Regiae Maiestatis Sueciae lago vel toga obstricti fuerint, institutae et nondum finitae cessent et in quibus sententia lata est, ea abrogetur, omnique careat exequutione in perpetuum et inposterum contra cos nulla umquam quaestio vel actio ex hac caussa instituetur.5 Si quae bolia mobilia vel immobilia, in Regno Poloniae Magnoque Ducatu Lithuaitae, annexisque prouinciis existentia, siue nobilibus siue 'betis, cuiuscumque religionis, status ac conditionis, ex occasione vel praetextu protectionis S. R. M. Sueciae, pendente

a bello

167쪽

bello ablata sunt, illa sine processu iuris, intra spatium trium abhine mensium, iis restituantur, non obstantibus quibuscumque priuilegiis ac declarationibus, aliisve iuris vel lacti exceptionibus, quae in derogationem huius Articuli allegari possent nec liceat inposterum Suecticam protellionem alicui exprobrare, sed unusquisque pristinis suis dugnitatibus, bonis atque fortunis, quibus antea gauisus est, fruatur. 6 Quae durante bello, iure fisci, vel ex occasione protecti ni aut adhaesionis alterius partis, cuiquam ademta, et vel fisco illa ista, vel aliis collata sunt bona, siue Regia ac Reip. siue etiam priuat riim sint, mobilia quidem, si tradita sint, modernis posse ribus reli quantur; si vero eiusmodi iura caduca hactenus in exequutionem deducta non sint, antiquis posse ribus relinquantur. Neque ulla aestio dehinc aduersius communitates aut priuatos, ratione depositorum eluta di bonorum, intentetur. Bona vero immobilia, quorum donationes et largitiones factae simi, siue iam ante tradita, si nondum tradita lint, maneant penes antiquos dominos, cessantibus de cetero omnibus actionibus ratione redituum, siue ex publicis, sue pri u itis bonis perceptorum.

Qui S. R. M. Sueciae Confoederatorum, utpote Celsissimi

Principis Transsiluaniae et Militiae Zaporouianae, partes equut lunt,

illi omnes amnestia plenarie gaudebunt, nec aduersus eos actiones vllae eo nomine posthac instituantur, etsi quae institutae sunt, cassentur et abrogentur.

De religione Dissidentibus multus sui sermoci sed nimium se oppOluit n. Mediator, adserendo, quod Poloni non passirum is declarauerint, ipsis in sua Republica ab exteris leges pra scribi, rogandoque, ut Legationi nostrae placeat hoc postulatum remittere. n. Regni Thesaurarius: Nos nolle prodere caussam Dei et honorem Regis nostri, qui patrocinium partes suas sequutis promiserit non praescribendi leges animum esse, sed ut quisque in bona. fortunas, honores, ac dignitates, quibus ante bellum gauisus est, restituatur, essiciendi. n. Mediator Generali Amnestia omnes gauisuros. Nostri nihilominus, sed frustra, prioribus insistunc Simili modo Principis Transsiluaniae et Cossacorum sit mentio, atque Amnesiae Specialis . insertus hic supra No. 7. cernitur. Mariae menses quoque petierunt, ut denuo in hoc Instrumento Pacis publico cas-

lentur

168쪽

sentur salsarii N. illa Documenta, quae aliquot ante annos is produxit, et multis, praesertim modo dictae ciuitati Miriaeburgo, imponere adtentauit sed non adtenditur, utpote quod iam antea illa falsa instrumenta pro falsis sint declarata et cassata. Insulanorum autem intereia se obseruatum est, ut hic supra iniuncto seu Articulo Amnestiae No. st f. 3. videre est. Abierat ad partem alteram , et post reditum proponit Dia Mediator, quod Dian Electorales postulent responsum pro restituendis in Pomerant locis Resiponsum, quod aequius sit, ut nos pro perdita et desolata illa prouincia satisfactionem acciperemus. in Mediator magis per iocum quam serio insistit, ut rationem addit, quod praetexant belli expensas, quia nihil ipsi retineant praefatorum locorum e eonistra S. R. . n. nostro Clementissimo Livonia cedatur Demonstratur rationis disparitas. Desistit, atque ad Articulum de renunciationesiue cassatione pactorum let conuentionum Sueco-Brande burgicarum

in Prussia regrediuntur, qui a nostra Legatione, iam secunda hodie vice, hoc modo mutatur. Et ne occasione anteactorum lis et dissidium aliquod oriri possit S. R. M. Sueciae, pro se heredibus ac succetaribus suis, Regibus Regnoque uectae, virtute huius Instrumenti pacis, quam fieri potest validissime, in perpetuum et irrcuocabiliter renunciat pactis, quae die V, Iannuarii An. 656. Regio- monti, item Iunii praedicti An. Maria eburgi, tum quae k Nou. eodem An. 636 Labiauiae inter Serenissimum Sueciae Regem glorimem nuper destinctum, et Suam Serenitatem Electoralem coli secta sunt, ut et aliis omnibus conuentionibus, quae illis adiectae, aut separatim, quocumque tempore, loco modove durim te hoc ultimo bello Polonico, eiusque respectu initae sunt. Atque ea omnia et singula in omnibus et singulis lautulis, conditionibus et Articulis suis, irrita et nulla pronunciat, omnemque ipsis vim vigorem et e sectum, hoc ipso et virtute huius pacti exceptis sina brugensibus et Recessu Limitaneo Stetini concluso, ypenitus in aeternum detrahit, ita ut contra Suam Serenitatem lectoralem Brande burgicam eiusque heredes, agnatos, succetares, prouincias , ubicumque locorum sitas, et in specie in Ducatum russiae , atque eiusdem ordines et incolas, aut contra . R. M. eiusdem succestare Reges, Regnumque Poloniae,

169쪽

ex nominatis et induitatis supra pactis et conuentionibus abolitis nune et inposterum, siue successionis in Prumam, siue unionis aut quocumque alio praetextu vel caussa nomine Regis, Regum uaceessorumae Regni Sueciae, nihil umquam allegari, praetendi aut postulari possit aut debeat. Quare praememoratorum pactorum et conuentionum originalia quum retradi non potuerint, hoccipi pro retraditis, utrimque scissis et in cineres redactis habentur, atque in aeternum habebuntur. Quemodmodum et Serenissimus lecto Brandeburgicus, in Prussia Dux quam fieri potest validissime, in perpetuum et irrevoca. biliter, vigore huius instrumenti Pacis, pro te, heredibusque ac sii cessoribus suis profitetur, nihil vel se vel heredes ac posteros suos, ex praedictis pactis et conuentionibus, contra S. R. M. Regnumisque Sueciae praetenturum, ac supra memoratis pactis omnibus it dem renunciat, et eadem omnia pro retraditis, scissis et in cineres redactis, nunc et in aeternum declarat, et irrita et nulla pronunciat, omnemque ipsis vim vigorem et effectum, hoc ipso et virtute huius pacti, penitus et in aeternum detrahiti Facta in mundam chartam ingrossatione, cum Proiecto hoc ad n Hectorales accessit, et rediens Articulum de commerciis adtulit, qui tandem complanatur et subscribitur, ut hic sequitur: Inter S. R. M. Sueciae et Suae Serenitatis Electoralis Brandeburgicae Remi, prouinciarum statuum, ditionum, tam in Imperio Romano, quam extra illud sitarum, subditos et incolas pristina restituantur commercia, atque inposterum in pleno vigore conteruentur a Si quae bona a Suae Serenitatis Electoralis subditis, vel eiusdem ditionum incolis, in R. S. M. Sueciae Regno, prouinciis, ditionibus, aut locis occupatis et

hactenus possessis, ante, et sub tempus huiusce belli deposita, vel alio quocumque modo eo delata dunt, ea sine ulla mora vel enugiis dominis suis restituantur, nisi iam fisco Iudicata, atque extradita

Hoc saelo ad Principissae Radriuiliae desideria recurritur, ubi dein mum consenserunt Poloni, isque Articulus subscribitur et commuta. tur huius tenoris Serenissimus Rex et Resp. Poloniae, Illustrissimae Principis Annae ariae, defuncti Illustrissimi Ducis Ianum Radriuilii, Palatini Vtinensis, filiae uni et, in adeundis secundum legitimas consuetudines

170쪽

, MENS 'ortas 33tudines Regni et Magni Ducatus Lithuaniae hereditatibus et bonis paternis ac maternis, vigore Generalis Amnestiae, praesenti conuenti ne omnibus cautae, ut ei satisfiat, condignam rationem habituri mitti Interea Diti Electorales super Concepto Articuli, de cassatione pactorum, consultauerunt quumque nondum totaliter placeret ipsis Proi ctum nostrum hic stupra proxime praecedens, et praesertim verba, Emceptis pactis Dabrugen bi s et Recessu Limitaneo Setini concluso, quae in parenthesi posita erant, admittere illi nollent tandem secundum desiderium eorum, facta hodie huius Articuli mutatione tertia, ille iam ita concipitur, sine mora in mundam chartam mittitur, noque Mediat ri, deletis inter alia verbis modo allegatis, extraditur. Diu quidem

contenderunt Suae Excellentiae, atque retinere illa verba voluerunt: inprimis m. Legatus Gylden hiau, ut insererentur, studuit, comm

tus, quod Ablegatus Rautenstein ius hisce diebus dixisset, vidisse scriptum quoddam ab Electore Brandeburgico, quod valde proderet, illi Recessus Limitane obseruationem parum esse cordi: quapropter Niam modo memoratus Ablegatus Neoburgicus Copiam rogatus est istius scripti, si posset sed quum contradictionibus nihil efficeretur

vel apud Dia Mediatorem, velinos Electorales, ne tempus protrahatur amplius, ut modo dictum est, deleta sunt sonatque iam Conceptum taliter. Et ne occasione anteactorum lis et dissidium aliquod oriri possit. S. R. M. Sueciae pro se heredibus ac succestaribus suis Regibus Regnoque uectae, virtute huius Instrumenti Pacis, quam fieri potest validissime, in perpetuum et irrevocabiliter renunciat pactis, quae dies Ianuar. An. 656. Regionaonti, itemAt Iunii praedi-im Aia. Mariaeburgi, tum quae ς Nou. eodem An 1636. Labiauiae, inter Serenissimum Sueciae Regem glor mem miper defunctum, et Suam Serenitatem Electoralem consecta sunt, ut et aliis omnibus conuentionibus, quae illis adiectae, aut separatim, quocumque modo, durante hoc ultimo bello Polonico, eiulque respectu initae sunt. Atque ea omnia et singula, in omnibus et lingulis clausulis, conditionibus et Articulis suis, irrita et nulla pronunciat, omnemque ipsis vim vigorem et essectit in hoc ipsis et virtute huius pacti, penitus et in aeteris num detrahit, ita vi contra Suam Serenitatem lectoralcm Brande-