장음표시 사용
11쪽
enim vel suspicari poterant Aphros unquam in Italiani
irrupturos . ' ' Tiberium quidem Sempronium Lon sum cum centu& sexaginta nauibus & duabus legioni us in Aphricam miserunt. Quae vero Longus aliique Romanoru duces in Aphrica gesserint, in historia Carthaginiensi perscripta sunt.Porro in Hispaniam missus est P. Cornelius Scipio cum sexaginta nauibus, peditu. millib.decem,& septingetis equiti b. Legatus ei additus Cn.Cornelius Scipio . Horum Publius a Massiliensi uti mercatoribus certior factus Annibalem iam per Alpe in Italiam transiisse, veritus ne imparatos Italos deimprouiso opprimeret, tradito Cneo fratri quem in Hi spania habuerat exercitu , ipse quinqueremi vectus iii Hetruriam venit.Sed quae tum hic tum alii imperatores huie bello presecti in Italia gesserint, ad id usque temporis quo exactis sexdecim annis vix tandem Annibalem Italia expulerunt, declarat proximus liber: quo etiam ipsius Annibalis gesta omnia in Italia cotinenture unde De rebus Annibalis inscribitur . Cneus in Hispania ante fratris aduentum memorabile nihil g essit. V rum finito magistratu Romani nouos Cosules in Publii locum aduersus Annibalem & ad bellum Italicum surrogarant: ipsum Publium Procos in Hispaniam promcisci iusserant. Inde ambo fratres c5munibus auspiciis eontra Asdrubalem Aphrorum ducem bellum tandiu sustinuere,quoad eum Carthaginieses,a SyphaceNumidarii rege bello petiti, cum maiori parte copiarum ac cersiverunt. Eo absente reliquos facile superabant: quia ut eximii imperatores, ita in conciliandis hominum animis mirae artis erant, non paucas ad se urbes alliciebat.Post factam cum Numidaru i ege pace, Carthaginienses Asdrubalem cum maiori exercitu & elephanitis triginta remiserunt,duobus additis collegis, Mag
ne & altero Asdrubale Gisconis filio. Bellum inde gra.
12쪽
pius Scipionibus incubuit, qui tamen saepius victores redibant,multis caesis tum Aphris tum elephantis: donec aduentate hyeme Aphri inTurdetanos,Scipionum Cneus insonem , Publius Castulonem in hyberna se
contulerunt. Quo quum ad uetare Asdrubalem nuntiatum esset,egressus Urbe P.Scipio cum paucis, tanquam hostili castra exploraturus,imprudens in Asdrubalem eiusque equitatum delabitur: a quo & ipse &qui eum, eo erant omnes oppressi occisique sunt. Interea Cneus huius c lamitatis inscius, ad fratrem milites quosdam pro accipi edo frumento dimiserat, qui cum aliisAphrisquibus in via ex insperato occurrerant,pugnam cons rebant. Hoc ubi rescivit Cn.Scipio,cum expeditis quos secum habebat militibus propere accurrit. Verum Poeni,prioribus e medio sublatis,in ipsum Cneu impetum faciunt,ac fugientem in turrim quandam compellunt: qua incensa cum omni comitatu cocrematus est .Hunc vitae exitum habuere Scipiones ambo, viri strenui, Hi spanis,& iis maxime qui eorum opera in Romanorum societatem venerant,relicto non leui sui de*derio. Romae Patres hac clade nuntiata grauiter commoti Masecellum sis e Sicilia nuper venerat & una Claudium in Hispaniam cum equitibus mille,peditum decem milliabus,commeatuque non paruo,mittunt. Qui dum ignauiter rem gerunt,mirum in modum auctae sunt Poenorum opes,ac fere tota Hispania ab iis occupata, Roma- Itanis intra Pyrenaeosm5tes inclusis. Qua re Romam perlata, multo vehemetius Patres angi, vererique ne,dum Annibal anteriorem Italiam depopulatur,altera ex parte Aphri in eam irrumperent. Quapropter tametsi hoc Hispanico bello lubentissime defungi cupi issent, tamen non erat illis integrum:metuetibus ne hoc quoque belIum in Italiam transierretur . Itaque diem edixerunt
quo Proconsuli creando in Hispaniam comitia hil
13쪽
Iqrentur . Sed ubi nemo nomen professus est, tum vero redintegratus metus tristeque silentium concione tonuit: donec Cornelius Scipio P. Cornelii,qui in Hispania ceciderat, filius ad modii iuuenis annos enim quatuor & viginti natus erat sed prudens & strenuus habitus, in mediu prodiit,ac magno elatoque animo tum de patre, tum depatruo disseruit, atque utriusque casu de plorato subdidit,ex omnibus restare se unum domesti cum ultore S parenti & patruo & patriae. Adhaec quum multa alia copiose ac magnifice ceu diuino afflatus numine promitteret,non Hispania modo se receptum, sed& Aphricam & Carthaginem ipsam,fuere quibus iuuenili quadam leuitate impulsus loqui videretur. Verum quia aegram animis plebem spe repleuerat nam qui in aliquo metu sunt promissis demulcentur tanquam his animis digna gesturus,imperator in Hispaniam deligitur. Seniores tamen non fiduciam animi, sed confidentiam interpretabantur. Quod ubi Scipio comperit,reuocato ad concionem populo, eadem qua prius grauitate de sua aetate locutus est,eam suis cceptis no obfuturam: si quis tamen seniorum imperium vellet accipere,paratum se ultro ei cedere. Quam conditionem admittente
nemine , maiori cum laude & admiratione ad bellum proficise itur cum decem peditum millibus, equitibus quingentis neque enim ampliores copias educere licebat, Annibale vastante Italiam) pecuniaque atque reliquo apparatu, & nauibus octo & viginti, quibus in Hispaniam vectus est. Additis igitur ad veteris Hispaniensis exercitus reliquias, quas secum adduxerat,copiis colo ei lioque habito,militum animos magnifica & splendida oratione confirmauit. Et iam per uniuersam Hispaniam Punici pertaesam imperii,&Scipionum virtutem de*derantem, fama sparsa erat, aduenisse Scipionis fi
lium Scipionem, diuino quoda cosilio imperatore sibi
14쪽
missum. Atque hac opinione Scipio ipsemet sciens multo magis auxit,nihil agere se simulans nisi a Deo praemonitu. Quum vero coperisset hostes quatuor in locis longe inter se distatibus stativa habere, eoruque numerum esse peditum viginti quinque millia,equites quingentos supra duo millia . caeterum apparatu pecuniarii, frumeti,armorum,teloru, nauium,captiuorti, obsidumque totius Hispaniae asseruari in urbe quae prius Sagun- tus, tum Carthago erat, atque his omnibus praefectu M gonem cum dece millibus Carthaginiensium: hunc primum,Vt qui parum validum haberet praesidiu, adoriri statuit. tum ut lato apparatu potiretur,tum quia intelligebat, si eam urbem argeto,agro,opibus plurimis abundante, adhaec traiectu in Aphrica breuissimum habentem, expugnaret,sibi tutu terra marique receptaculu fore: unde facile in tota Hispaniam incurrere posset. His causis in spem erectus,nemine quo iretur conscio, circiter occatum solis motis castris, tota nocte Carthaginem Versus contendit,& primam sub lucem improuisbaduentu territis hostibus,quum vallu duxisset,in diem proximum oppugnatione praeparabat, & scalas machiname ex oni parte oppidi disponebat, praeterqua qua depressus murus stagno marique alluebatur, & ea de causa negligetius custodiebatur.Noctu deinde ubi omnia telis lapidibusque muniisset,immissa etiam in porta classe, ne elabi naues hostiles possent ingentis spiritus vir de expugia uda urbe certam spem conceperatὶ ante lucem copias suas machinis admouet, iussis iis qui machinis impositi erant tostes aggredi,qui vero deorsum era , machinas promouere. Mago sua decem millia ad portas instruit,ut quum videretur commodum cum sotis ensibus erumperet:quod locis angustis hastaru usus nullus foret. reliquis militibus arces insedit. Ipse multis machinis,l pidibus, tςlis & catapultis per moenia dis
15쪽
ponendis , impigre rem gerebat. Sublato tandem clamore, incredibili alacritate atque impetu utrinque -- curritur. Iam magna vis lapidu, teloru,missiliu volabatiquum alii manibus, pars machinis,non ulli fundis,&,siquis alius erat apparatus, uterentur. At Scipionis acies premebatur, illique decies mille Carthaginienses qui ad portas erant, eruptione facta nudis ensibus in eos irruunt qui machinas admouebant. Et acceptis illatisque vulneribus tandiu haud impari stetere acie,quoad Romanus pertinaci labore inuictoque animo tandem superior euasit. Tum mutata fortuna, qui muris superst bant & ipsi affligi coepere. Quumque iam applicarentur scalae, Poeni qui solis sicis eruperant,propere in urbem regressi, clausis portis in muros insiliunt. Sic nouus durusque labor Romanis accidit. Dum haec fiunt, Scipio imperator,qui nusquam non aderat,clamando hortandoque,circameridie, qua parte humilis murus erat,&stagno alluebatur, mare recessisse statis aute vicibus quotidie recurrebat animaduertit, ipsaq; vada adeo nudata, ut aqua alibi pectore tenus esset,alibi vix medias tibias superaret. Quapropter cognita stagni natura, compertum habens in eo statu totum diem fore, antequam
mare aestum ut moris est referret,magna voce clamas, Nunc nunc o viri tempus est: nunc adiutor nobis deus aduenit. oppugnate murum, qua parte aestus sua sponte in mare cedes,secumque aquam trahens,vobis viam
aperit. Iam scalas expedite: ipse ego iter monstrabo. His dictis arreptam scalam muro applicaticonscensurus primus omnium, nisi armigςri aliique milites prohibuis.sent. At ipsi multis simul scalis admotis in murum euadunt,atque utrinque clamore & impetu facto, magnaque edita & accepta strage, Romani tamen superiores arces aliquot occupant,quibus Scipio tubicines ac buccinatores imposui iussitque,ut tanqua urbe capta,qua maximum
16쪽
cuncurrentes tumultu omnia replebant,dum nonnulli in urbem insilietes,porta refracta Scipionem cum omnibus copiis intromittunt. Oppidani intra tecta refugiunt. Mago sua decem millia in forum conuocat,qui-Dus primo impetu caesis,cum paucis in arcem se recipit.
Quo quum Seipio aduolasset,videns Mago victis in militibus metuque consternatis nihil spei aut salutis reliquum Fcipioni se dedidit. Hoc pacto opulenti potentis. que oppida & audacia & fortuna,vno die qui ab eius aduentu quartus erat capti compos factus Scipio,ingetes animos eoncepit: iamque vulgata de eo opinio multo magis confirmabatur,nihil non eum agere diuino consilio. Et ipse quoque ira de se sentiebat, & inde orsus
tum de per omnem vitam assimulabat. quippe qui in Capitolium vetitaret, foribusque ocelusis, quasi eum deo sermones eonferens,diutius ibi consideret. Vnde nune quoque in pompis,uniusSeipionis statua e Capitolio effertur,aliorum e soro . Capta urbe omnibus tum pacis tum belli eis rebus instructi inma,Scipio ingentem omnis generis praedam inuenit,arma multa,tela, machinati naualia,naves longas trigintatres, frumentum, de eommeatum varium,eboris,auri, argenti tum in pateras eo
flat i .lum signati de non signati copia. Ad haec Hispanorum obsides &captiuos, & qui ex Romanis ante capti suetar. Postero die sacris peractis, victoriique celebrata, quum militum virtutem collaudasset, ad oppidanos
etiam orationem habuit, qua eos admonuit ut Seipio- nu nominis memores essent. Deinde eaptiuos in suam
quenque domum dimisit,si sorte hoe beneficio ei uitates eoru sibi adiungere posset. Militibus etiam praemia distribuit, qui primus murum ascenderat . amplissi mumi secundo ab hoe, dimidio minus: tertio, tertia Parte:& sic reliquis,prout cuiusque meritum ac virtus vi.
17쪽
erat. Quicquid auri argentive aut eboris suit, nauibus ex hoste captismisit.Supplicatio tridui indicta,quod exta diuturnis malis publica foe licitas respirare videretur. Atq; huius tam audacis incepti tu magnitudo, tum celeritas Hispanos Poenosque qui in Hispania erat,valde te ruit.Scipio ,relicto Carthagine prauidio,muroque quem aestus alluebat attolli iusis ,reliquam Hispaniam ipsemet adiit,dimissisque in singulas partes amicis ibi concilia bat,qui parere nollent, vi belloque subactis . Carthagibat: alter Ciscollis,missis nuntiis ad eas ciuitates quae ad eum usq; die fidae Carthaginiesibus fuerat,orabatut in fide permaneret: breui innumerabiles in Hispania copias affore. DeindeMagonem in proxima quaeque loca dimisit ad auxilia mercede undecunque coducenda. Ipse in terea in Leria agru eoru qui defecerat hostiliter ingressus, oppidu quodda obsidere parabat: sed Scipionis repentino adue tu territus,Bxtyca se recepit,atque antevehem castra comuniit . Quo in loco postero die a Scipi ne victus est,quuvallo dcvrbe potitus esset .Quapropter Carthaginiesium copiis, quae quide in Hispania essent, Careone urbe venire iu1lis,omnibus viribusScipionem statuit aggredi. Et iam ad eum couenerant Hispani nori pauci Magonis ductu , necnon & Numidae quibus imperabat Masinissa. Asdrubal cum peditatu sub vallo castrametatus erat. Masinitia & Mago equitatus pro castris stationes habebant.Scipio peditatum suum ita partitus est , ut partem cum Ladio aduersus Magone emitteret, ipse cum altera in Masinissam rueret. Aliquant lum anceps ea pugna R. grauis Romanis fuit, quod Numidae tela eminus mittere t,deinde fugeret, mox conuersis equis in Romanos ferrentur. At ubi iusiit Scipio ut coniectis in hostem pilis quammaximo impetu urgeret ac persequeretur, tu Numidae quia reflectere non daba
18쪽
RIs PANICA. . tur, in eastra eo pulsi stigere.Scipio dece stadia ab hoste, loco armo tutoque, ut optabat,castra locat. In Punicis castris peditum L x xyMM, equites mille&quingenti fuere: elephanti xxxvi. Scipioni ne tertia quidem pars aderat Quare aliquadiu bello abstinuit, leuibus ta- tum praeliis commissis. Sed postqua comeatus inopia famesque castra a Scere coepit, pede referre turpe ratus, peractis sacris repente, & vultu & habitu, velut diuino numinea Salus, quum alioqui facile a Tentiretur exercitus, sibi deum more suo apparui de assirmauit, atque in hostem hortatum esse ut iret: diuino ducta potiusquam multitudine fretos esse op rtere: superiores victorias non numero hominum , sed diuino beneficio concessas. utque fidem orationi suae astrueret, iubet ab haruspicibus exta in medium afferri, atque inter loquedum aues praeteruolantes Videt, quas quum magno ardore clamoreque ostentaret,ianquam certa victoriae signa sibi diuinitus data , quemadmodum ipse ad ear tiri
aspectum ceu numine correptus, nuc suspiciendo, nune vociferando circumagebatur , sic cunctus exercitus se. eundum varios sui imperatoris ad varia vi amotus ,&ipse huc illuc se conuertebat,& tanquam ad paratam victoriam incendebatur. Scipio voti sui compos, ne militum ardor mora collaberetur,nihil cessandu exiit una-373 uit, sed tanquam adhuc diuino instinctu impulsius loqueretur, propere cum hoste post tam fausta signa consigendum censuit . Quare cibo sumpto milites arma capere iunt, traditoque equitatu Syllano, peditatu Laelio & Martio, ex insperato in hostem deducit. Irruente Scipione & iamiam instante decem enim tantummodo stadia erant inter utraque castra) Asdrubal & Mago de
Masinissa milites, priusquam cibo corpora firmassent, raptim non sine trepidatione ac tumultu instruuiat.
Conserto tum pedestri tum equestri praelio, Romanas Bii.
19쪽
ςques superior erat.Nam qua arte priore praelio us laerant)quum valida acrique impressione in Numidas inueherentur,nec ipsi propter propinquitatem more suo cedere ac mox in hostem reflecti possent, eis prorsus inutilia tela effecerat. At pedes multitudine inferior ab Aphris premebatur, totumque die victus cedebat, nec subinde accurrentis atque hortantis Scipionis verbis mouetatur: donec ipse imperator equum puero tradidit,arreptoque scuto solus inter utranque aciem procurrit,ac voce sublata, Vestro.o Romani,mclamat,periclitati Scipioni succurrite. Ad eam enim voce &qui prope adstabant,intuentes,& qui procul distabant, audientes in quanto periculo esset, omnes simul tum reuerentiatum metu ducis in hostem magna vi atque ululatu con endunt. Quorum impetum Aphri non serentes nam propter inediam viribus circa vesperam deficiebantur, pedem referre coeperunt.Tum ingens exiguo spatio edita strages.lque exitum habuit Scipio pugnae ad Careonem ancipitis diu & periculo equa Romanorum O ingenti de*derati sunt, hostium quindecim millia. Inde Aphros iam cum festinatione se recipientes ins
quutus est,carpendo incursandoque ubicunque assequi poterat. Sed quum locum quendam natura munitum,
dc aqua commeatuque abundantem occupassent,nec nisi longa obsidione expugnabilem,quia alio negotia vocabant,relicto ad eos obsidendos Syllano , reliquam ipse Hispaniam peragrauit sibique conciliauit. Aphri a Syllano obsessi,fretum versus,ut Gades traiicerent, cedendo paulatim ibantiqvibus syllanus pro viribus imeommodauit. Deinde Carthaginem ad Scipionein rediit. Porro Asdrubal Amilcharis filius, dum circa septetrionalem Oceanum nouos delectus habet, a fratre Annibale in Italiam accersitus, per septentrionalis litoris oram,v t Scipionem lateret,iter saciens, seperatis
20쪽
Pyrenaeis montibus in Galliam traiecit eum magna Celtiberorum mercenariorum manu. Atque hoc modo Italis inscientibus in Italiam festinabat. Interea Lucius Roma reuersus Scipioni nuntiauit cogitare Romanos de eo eum imperio in Africam mittendo. Quod quoniam iampridem ipse devotis & spe praeceperat Laeli uni quinque nauibus in Africam ad Syphacem regem cum donis dimisit, tum ut eum admoneret Scipionu amicitiae, tum ut oraret,si in Africa Rontiani traiiceret, cius
illis adiut6rque ut foret.Syphax donis acceptis aliisque remissis ita se facturum annuit. Id sensere Carthasinienses,&ipsi legato, de societate ad Syphacem miserunt. Qua de reScipio certior factus,si praereptum Carthaginientibus S)phace sibi adiungeret,non parum mometieam rem habitura ratus, duabus quinqueremibus cum C.Laelio ad eum contendit: Appropinquanti terrae; d litusque tendenti Carthaginiensium legati,qui apud Syphacem erint, imprudente rege, nauibus quas habebant longis,hostiliter occu reriit:sed scipio, quod velo
Vteretur,eeleriter eos praetervectus,tutb in portum appulit. Vtrosque Syphax ad hospitiu inuitauit, sed elam eum Scipione foedus iunxit,fidὸque data abs se dimisit & struentes illi insidias tantisper Carthaginienses apud
se retinuit, dnm tantum maris nauigasset ut extra perieulum esset. Hoc discrimen adiit Scipio & in itinere &in portu. Fama est Scipionem in regio epulo eodem lecto quoAsdrubal accubuisse, Asdrubal Emque multis de rebus percontantem, eius grauitatem admiratum , ae inter amicos dixisse, huiusmodi virum non tantum iri bello, sed etiam conuiuio esse formidabilem. Eo ipso igpore accidit ut Celtiberi Hispanique no pauci, quorum ei uitates ad Romanos defecerant, sub Magone Poeno mererentequos Martius adortus circiter mille quingenios cecidit, reliquis per oppida fuga dispersis. Caeterum