Januarii Parrini j.c. Neapolitani Colloquia nunc primum in unum collecta. Quibus accessere Belvederius sive Theatrum et Dialogi varii argumenti

332쪽

BE EDERIUS SIVE THEATRUM

AD MARCHIONEM

SERENIS. FERDlNANDI REGIS NOSTRI

In regendo Regno a Consiliis UIRUM EXCELLENTISSIΜUM. Maereas MDederius, Ianus Vincentius Gravina, Gret rius GDpresus , πιυerius Pans tus . GLINI quidem porticus haec pero Portuna Videtur , ubi considamus et nam late Mergellinam oculis subdit , ac sere nihil ex amoenissimo Prospe tu detrahit, & adspirantem Zephyrum egregie una omnium excipit . Gram time isthuc , Belvederi : quare si tibi idem videtur , Gregori, iam pulvinos accersamus. Casi . Immo, ut anni tempus est , ipso in lapide sedere commodius arbitror; nam ct seritis incalescit lapis , & rusticari vere mihi videor , ubi urbanas consiuetudines inverto . Gaudent enim homines , naturalem libertatem, unde societas eos detur Vit , quacumque tandem ex parte repetere . Gram Iam Ope necessatium nobis effecisti, ut super saxo sedeamus, 'ostsi aut homines non esse , aut priscae libertatis o

333쪽

3s 4 liti videamur. deI. Me veto non ita parte servitutis taedet

ut solum tam Parva hac in re eam contentus sim repudiare; sed, veluti communem illam servitutem numquam servierim , pro libero me hic omnino geram , urbis atque ur-Banorum oblitus . Cal. Quippe apud se unusquisque liberest : nemo enim vetat domi ut velis vivere , dummodo societati non officiatur Assuescimus vero servituti adeo, ut ne soli quidem nos in libertatem asserere audaamus; sed velati spectante populo loquimur domi ac gerimus Pleraque. Grav. In longam nimis S difficilem quacstionem nos pertraxisti , frater , ab hoc saxo ct se dilibus,

cui explicandae nec tempus modo , nec Iocus fatis opportunus est . Sinas quaeso Prospectum hunc ociose nos contemplari, quo affirmare ausim neque amoeniorem, neque pulchriorem esse alibi. Cal. Isthuc tecum libent et faciam , Uincenti e nec enim oram facile invenias, qua aeque delecter; quam quoties contemplor , renovatur toties mihi atque redintegratur voluptas : & quum in Plagam Olympicis olim ludis clicatam ingredior , unde ad haec loca pPer tus rectusque est prospectus , statim ex imo pectute suboriri sentio laetitiam , curasque Omnes concidere . BeI Unde

plane prudenter nostii homines mihi videntur per aestatis calores Mergellinam ct Paulilypam prae omnibus aliis locis habere : nam hic sub ipsa in meridiem , quando ubique

caletur maxime , collis nae superstans primo adumbratur, domos inde ac litora fatuheta ima umbra occuPat. Opacae valles & facundissimi colles pone sunt , pomiseris albori squaquaverim consili , unde umbra decidit , Zephylique afflat levis aura, facile sique ascensas praebentur . Et mare domos leniter Gluit , A quasi ante ipsa cubicula obili epit: perque sinus, privatistae etiam piscinas se se abdens mirifica hominum voluptatibus inservit . Utque rem ori larisve bis absolvam , nusquam huc lcmpore anni tot simul o Diqitigod by oste

334쪽

portunitates ad suaviter agendam vitam invenias . CH. Hinc mirari licet quid potissimum sequantur , qui, hac amaenissima ora posthabita, aestivis mensibus oppositas his circum Pompeios & Herculaneum villas incolunt. Ibi namque campestii situ aestuosae ac pulverulentae fiunt viae , praedurisque lapillis infames. Sole quinetiam perpetuo tractus ille aduritur: nam orientcm primo mane a dextera excipit, medium diei efficientem a fronte , Vesperi demum usque ad occasum transversis radiis Perpetitur: Ipse praeterea Vesevus, adustis rupibus imminens, minaci atq; horrido adspectu,sumumq; Perpetuo emittens contristat oculos tam prope spectantium. Quid vero Z nec sinus ibi, nec actas mare Praebet , sed nudo atque infelici litore strepens vix sinit , quum malacia est, cymbas apPellere . Graυ. Nolim te , dum Mergeblinam nimio studio persequeris, ineptos imitari oratores , qui aud satis suos sibi heroes videntur laudasse , nisi , instituta comparatione , complures Prae illis posthabuerint . Stet quidem suus Mergellinae ac Pausi typo vetustus honos Per aestatem praecipue ,' sed quis verno & autumnali tempore rem peiorum ac Herculanei salubritatem, & opportunitatem non admiretur Z Mihi autem, frater , Pulcherrimum hunc Cratera intuenti , quem merito delicatum Cicero vocat, sane non id potissimum in mentem venit, ut collium molliter assurgentium amoenitatem & prospectum , summamque ube tatem admirer , Vesevumq; bicipitem , qui veluti totius orae imperator longe super omnia caput extollit ; verum quasi in magno quodam theatro humanarum rerum vicissitudinem, hominumque adeo ipsorum satum considero . Haec etenim ipsa nova undique, ac recens aedificiorum facies , veterum admonet , atque ea omnia concidisse , ct in nihilum esse redacta testatur , quae Graeci quondam , Or-hisique dehinc terrarum domini Romani frequentissima, incredibili sumtu , ac regali prorsus magnificentia posue-

335쪽

comparante Natura, ut horum locorum adspectas ad theatri formam hinc atque hinc continenti litorum & collium complexu Porrigatur . Prochyte autem , atque Inarime phoeo nobilis, ct Virgilio Homeroque memorata , audiato intervallo dissitae latius a meridie ostium praebent :& Capreae, quae nobis a fronte assiargunt, arcto freto a Minervae promontorio disiunctae, veluti orchestrae ac sicenae locum suppeditant . Et profecto magnae aliquando in hoc theatro fabulae tragoediaeque actae sunt . Unus nobis Tiberius plura eius generis argumenta sufficiet , tantum ut vel saevitiae vel libidinum ejus recordemur . Illhinc praeclaras illas epistolas conscribebat crudelissima illa Vulpes , primoribus Romanorum extremas necessitates indicentes . ΙΙ-

Ihic cum spinthriis, & pisciculis egregius Imperator de Republica consultabat. Late per hasce istas oras explicabatur assidue regius ille , atque adeo Seiani fastus , & silutantium atque ambientium turbae , iis ipsis qui colebantur , intolerandae . Quid si nos animo dextrorsum vertemus t Nero statim subibit animum, feralisque illius imago noctis, qua infelicissima mater, vix fallacis navigii insidias elapsa, per Baulorum litora pavens animi , trepida atque incomitata

pedibus villam petiit, ubi paullo post sanguine suo filii immanitatem explevit. Misenus autem celeberrimae stationis

admonet, & Aniceti insimul & classis , magnorum Imperii

motuum ac malorum aud semper expertis. Triumvirorum quinetiam foedus, ct divisum tres inter homines terrarum Orbem eaedem illae cautes testantur.

GL Docta equidem , & vera loqueris , frater ὐ a que ardore isto tuo ac dicendi impetu prope effecisti , ut me modo non apud Mergellinam in Pansuti villa , sed in theatro quodam esse crederem . Sed nimis longe theatrum istud tuum capessas et quotus enim quisque est ,

336쪽

qui modo haec intu ens in tantarum rerum recordationcm delabatur Z Unam hic locorum Pulchii tudinem , cli sipatas undas, afflantemque ZePhirum mirantur homines , plane nulla tam votustarum rerum suspicione . Lei. Nec vero antiquis,& vetustate obliteratis indigemus : ipsa etenim vita hominum , uitianaeque vicillitudines , quae ante nostros oculos quotidie chvei fantur, nativum queddam di Naturae theatrum praebent , unde nobis tragoediae ct comoediae affatim suppeditantur . Quid enim Z Nonne summatum ac principum virorum crudelitaS , cupiditates , ambitioncs , irae crebras tragoedias instruunt, iis quae in theatro docentur longe utilior es t Quippe non Poetae industria , non scena rum illecebrae, non histrionis ars quicquam veritati addunt, sed ipsam et veritas sine fuco & fallacia conspicitur . Mininta vero civium negotia , amores , tricas , mutuasque fraudes , an quisquam inficias ire Poterit , festiva ac omni ex Parte absoluta Praebere comoediarum argumenta 8 Unde mihi historiae eo praesertim nomine utilillimae humano generi videntur , quod veluti collectio quaedam tragoediarum sunt , dum Regum di clarorum virorum facta cum

bona tum mala reserunt, unde innumera in utramque partem exempla possis colligere . CaI. Sapienter omnino Bel-vederi . Quum vero milosophi summa negligentia haec homines plerunque viderent quasi inutilia praeterire , vel oscitamur & raptim veluti per transiennam conspicari, egi e-gium sane consijium amplexati sunt, ut per voluptatis illecebras ad tam utilem observationem illos converterent . Ideo coeperunt, informia illa ac rudia spectacula, queis delecti rivulgo hi mines intelligchant, ad eam paullatim sormam redi- pete, ut Pro musto, plaustris, inconditoq; cantu ac tripudiis , se ipsisS , Vitam , moresque suos graphice de cliptoSin qualicunque illo theatro consipicerent. Mirum vero est, quanta alacritate ejusnodi spectacula , cognita eorum dat-

337쪽

eedine , Graeci amplexati sint et nec ea in Uuuus tantum laeta fuere, sed graviolibus etiam Viris Propter utilitatem accepta . IDI. Ex his vero spectaculis tragoedia proxime ab initio maiestatis satis induit , Deosque ac Reges in

scenam non indecore Protulit , non Sententiarum Pondere , nec magniloquentia utique orbata , ut in .mschyli tragoediis , qui paullo post Thespim fuit, videre est . Comoedia aberravit aliquanto diutius a scopo, di vix Menanis dii demum atque Apollodori Diphilique aevo optimam , omnibusque numeris absolutam sermam .est assecuta . Gr. Non hoc tibi facile dederim , Belvederi ἱ tu etenim antiquam comoediam , mediamq; simul adspernatus , ad novam

continenti cursu nimis sane celeriter Progressus es. Vetus autem comoedia vere comoedia dici meretur , nam veritatem ipsam in Scenam reserebat, non ea quae deinde nova dicta est , quae similitudine quadam , ac verborum suco tantum valet , 'non veritate . Prodesse illa vetus quidem populo mire potest , quod corruptos uniuscujusque mores traducit ac notat , ut ad emendandos homines sola mihi vim habere videatur : quos neque admonent satis , nec excitant Ionge Petita exempla , quae in nova comoedia proponuntur . BeI. Quid Z Nostros modo mores priscam comoediam ferre posse arbitraris , Gravina , quum ipsa Graecorum libertas illam non tulerit i Grav. Modus quidam adhibendus esset , & publica authoritate in comoedia certorum hominum notanda essent vitia , levia illa quidem S modica, ne si crimina Proserrentur , accusatoris ac delatoris vicem scena ageret . Cal. Enimvero nisi alias ob causas repudiandam veterem comoediam censerem , vel unum sane satis esset , ut diris omnibus devoveretur . D. namque virtutem ipsam aggressa est , quum Socratem , cum perpetua Atheniensium infamia , ad cicutam adduxit. Proinde , ea posthabita , Belvederi, ut ingressus eras ad theatri

338쪽

3Ι9 initia iam redi. ZeLPhilosophorum scilicet tecum laudabam prudentiam , qui spectaculorum dulcedine ad humanae vitae observationem Populum converterunt , tragoedia & comoedia in urbem adducta . Gr. Serius id aliquanto, quod ad comoediam spectat, factum est . Nam comoediam multo post tragoediam in urbem adduxere Athenienses equum enim haec adulta iam floreret , illa pene in cunis vagiebat et idque ex utilitate factum esse reor , quum longe utiliorem iure existimarent sapientes tragoediam populo esse , quam comoediam . ML Athenis quidem ita actum est ut memoras ; verum si ab Epicharmo, caeterisque Siculis principia comoediae velis repetere , coaevam hanc tragoediae fuisse fateberis : nam Epicharmus

vetustissimus poeta fuit , & Thespi aequalis , Plurimasque

scripsit fabulas , quas ab Apollodoro Atheniensi in decem volumina redactas esse Porphirius testatur in vita Plotini . Utilitatem Vero parem mihi utrique videtur inesse , ditantum pro populorum indole alteram alteri fuisse praelatam . Nam Siculi Regio imperio assueti comoedia magis gaudebant : Athenienses vero in libera viventes Re blica statuque Populari tragoediam suspiciebant , in qua Regum ac Tyrannorum interitus , gravesque calamitates , saevitiamque simul , & tristia imperia conspicebant οῦ unde

maior usque in eorum animoS libertatis amor , ac tyrannici dominatus odium irrepebat . Ca . Si vero mihi libere quod sentio inter nos dicere licet , longe maiorem atque uberiorem fructum a comoedia , quam a tragoedia colligi puto . Non enim eodem nunc pacto animos hominum assi ciant Tyrannorum saevitia , incestus, parricidia , huiusque generis atrocia facinora , tranquille sub Regio dominatu late quiescentibus p lis : quibus vix e Pei sarum aliorumque

ibarorum historia, Graecorumq; Primorum temporum an

natibus , tyrannicae impotentiae species suppetit ; unde nullo

339쪽

nullo acriore assectu circa ea homines modo stimulantur . Ubi vcro privatorum quotidiana. vitia , di domesticarum perturbationum , vitaeque communis species oculis obversatur , magnopere laetantur , indeque unusquisque minit quae inicin s iam sunt , & se meliorem alieno exemplo conaturetiicere , Exemplum ex aliis eapiant , Ibi quod ex Uuset , ut ait ille . Graυ. Bene quidem haec a te frater dietaalbitror : nec inficiat i possem , longe utiliorem apud Graecos liberosque Populos tragoediam fuisse , quam apud nos eosque populos , qui sub Regibas vivunt . Attamen non

ideo frustra suerit mortalibus , summae fortunae mala, trisiosque curas introspicere , queis assidue cruciantur isti rerum domini, quorum sors aeque fortasse a Priuatorum sorte

distat , ac a beatitudine . Si ergo minus hodie consequetur tragoedia, ut semibOS Tyrannos odio Prosequamur, quippe ea generis humani Peste Dei beneficio caremus , sortes certe nos & magnanimos efficiet , Purpuramque , &magnos comitatus , auratosque currus , di splendida illa omnia impedimenta , quae principum Virorum fortunam orinnant simul & onerant, tragoediae beneficio non admirabimur; contra in obscuro PauPerem vitam degere , nullum aut certe malorum minimum ex illa nobis comParatione vide-hitur . Tragoediam vero post comoediam Ponere , quod tibi nescio quare ari idere visum est , idem sane metit , mea sententia , ac prae ancilla reginam Posthabete , aurumque & gemmas contemnere , merasque quisquilias sequi. Cal. Sane decet tragoediarum authorem Pro tragoedia dicere : at mihi , pace tua dixerim , stat eadem sententia . Dissicile enim est , populum, quem Praecipue respicit theatrum , a recepta atque insita opinione ad eam mentis sanitatem avocare , ut excelsiurn illud fastigium sollicitudine atque angoribus anxium arbitretur , & non Potius ob potentiam , rerumque omnium amuentiam felix atque Disitir oste

340쪽

que beatum. Nec tibi facile dederim , sortes, ac magnae fortunae contemtores a tragoedia homines effici , quippe

potius frangi eos animisque dejici necesse est. Quid enim tinum videat Philoctetem prae dolore eiulantem, mortem que expetere , omni Publicae privataeque rei cura postliabita, nonne intolerandam quamdam rem esse dolorem sibi persuadeat Populus , tantum virum imparem illi suisse conspiciens Z Quum Aiacem , propter erepta sibi Graecorum Principum iudicio Achillis arma , furere videant, a errore men iis percitum pecoribus primo , deinde sibimetipsi manus

inferre , nonne contumeliam , aemulique gloriam graviores quasdam ac acerbiores res esse vulgo homines affirment ,

quam quae ferri possint 8 Hercules ipse , quem omniam mortalium sortissimum fabulae perhibent, nimis sane dejectus , lacrimans , fractusque inducitur ab Euripide ob caedem coniugis ac liberorum et quod illum maxime dedecere videtur . Atque ita per prope omnium tragoediarum argumenta discurrens , graviter assici sortitudinem , spiritusque hominum minui ac cadere debere fatearis necesse in , quod perturbationes & calamitates ne magnis quidem viris tolerabiles esse videant . Quis etenim fuerit , qui tam de se ipsis magni face sentiat, ut animo se maiore ac firmiore esse credat, quam Philoctetes , quam Aiax, quam

Hercules, quam reliqui heroes , quorum aerumnaS tragoedia explicat 8 Quum vero imperatores, ac summos duces

auro gemmisque Praesulgentes, ac pro arbitrio quicquid in mentem Venerit imperantes & eisscientes scena pallim in ducat , Prosecta qui Regiam potentiam , excelsiumque illud fastigium Propter tragoediam avolsetur ac fugiendum eXistimet , nestio quam facile invenias , frater.

Graυ. Humana omnia venere in utramque partem

possumus , Gregori ; sed sapientis est, optimam semper interpretationem sequi , quoti tu minime facis . Quum S s cnim