장음표시 사용
121쪽
HAMILCARImaximas bellicdsissimasque gente Subegit, QUIS, armIS, viris pecunia totam locupletavit Africam. Hic cum in Italiam bellum inferre meditaretur non anno OStquam in Hispaniam venerat, in proelio signans adversus Vettones CCisus est. Huius perpetuum odium erga Romanos maxime ConCitasse videtur Secundum bellum Poenicum; namque Hannibal, filius eius, adsidvis patris obtestationibus eo est perductus, ut interire quam Romanos non experiri mallet.
122쪽
XXIII. HANNIBAL.Ι. Hannibal, Hamilcaris filius, Carthaginiensis. Si verum est, quod nemo dubitat, ut populu Romanus omnes gentes virtute superarit, non est infitiandum Hannibalem tanto praestitisse Ceteros imperatore prudentia, quanto populus Romanus antecedat fortitudine Cunctas nationes; nam quotienSCumque Cum eo CongreSSUS est in Italia, semper discessit superior. Quod nisi domi civium suorum invidia debilitatus esset, Romanos videtur Superare potuisse. Sed multorum obtrectatio dev1Cit unius virtutem. 1 II. 1 autem velut hereditate relictum odium paternum erga Romano Si ConServavit, ut prius animam
quam id deposuerit, qui quidem, cum patria pulsus esset et alienarum opum indigeret, numquam destiterit animo bellare cum Romanis. Nam ut omittam Philippum, quemi absens hostem reddidit Romanis, omnium eis temporibus potentissimus rex Antiochus fuit. Hunc tanta cupiditate incendit bellandi, ut usque a rubro mari arma Conatus Sit inferre Italiae. Ad quem Cum legati venissent Romani, qui te elui voluntates explorarent marentque operam a Consiliis clandestinis ut Hannibalem in suspicionem regi adducerent, tamquam ab ipsis Corruptus alia atque antea sentiret, neque id frustra fecissent idque Hannibal comperisset seque ab interioribus consiliis segregari vidisset, tempore dato adiit ad regem, eique cum multa de fide: sua et odio in Romanos Commemorasset, hoc adiunxit: later meus, ' inquit, Hamilcar puerulo me, utpote non amplius novem annos nato, in Hispaniam imperator
123쪽
HANNIBALIO9 proficiscens Carthagine Iovi optimo maximo hostias immolavit. Quae divina re dum Conficiebatur, quaesivit a me vellemne secum in Castra proficisci. Id cum libenteraCCepiSSem atque ab eo petere Coepissem ne dubitaret ducere, tum ille, iaciam. inquit, si mihi fidem quam postulo dederis.' Simul me ad aram adduxit, apud quam
Sacrificare inStituerat, eamque Ceteri remoti tenentem iurare iussit numquam me in amiCitia Cum Romani fore.
Id ego iusiurandum patri datum usque ad hanc aetatem ita Conservavi, ut nemini dubium esse debeat, quin reliquo otempore eadem mente sim futurus. Qua re si quid amice de Romam Cogitabis, non imprudenter feceris, Si me celaris Cum quidem bellum parabis, te ipsum frustraberis, 1 non me in eo prinCipem posueris. VIII. Hac igitur qua diximus aetate Cum patre in Hi 13spaniam profectus 'St, Cuius post ibitum, Hasdrubale
imperatore Sus Cto, equitatu omni praefuit. mo quoque inter Cto exercitus summam imperii ad eum detulit. Id Carthaginem delatum publice Comprobatum St. SIC Hannibal minor quinque et viginti anni natu imperator ofactus proximo triennio omnes gentes Hispaniae bello subegit, Saguntum, foederatam Civitatem, i expugnaVit, tres exerCitus maximos Comparavit. Ex his unum in Africam misit, alterum Cum Hasdrubale fratre in Hispania
reliquit, tertium in taliam secum duxit. Ut saltum y auerenaeum transiit, quacumque iter fecit, cum omnibus incolis Conflixit neminem nisi victum dimisit. Ad Alpes postea quam venit, qua Italiam ab Gallia seiungunt, quas
nemo umquam Cum Xercitu ante eum praeter Herculem
Graium transierat quo facto is hodie saltus Graius ap- opellatur olpicos Conantes prohibere transitu ConCidit, loca patefecit, itinera muniit, effecit ut ea elephantus
124쪽
Ornatu ire OSSet, qua antea unu homo inermis vix poterat repere. Ha Copia traduxit in Italiamque per
IV. Conflixerat apud Rhodanum Cum P. Cornelio Scipione Consule eurnque pepulerat. Cum hoc eodem Clastidii apud adum decernit sauciumque inde ac fugatum dimittit. Tertio idem Scipio Cum Conlega Ti. Longo apud Trebiam adversus eum venit. Cum eis manum ConSeruit, utrOSque profligavit. Inde per Ligures
1 Appenninum tranSiit, petens Etruriam. Hoc in itinere adeo gravi morbo adficitur Culorum, ut OStea numquam dextro aeque bene usu sit. Qua valetudine cum etiamnum premeretur leCtjCaque ferretur, C. Flaminium Consulem apud Trasumenum Cum exercitu insidiis ciri Cumventum CCidit, neque multo post C. Centenium praetorem Cum delecta mani Saltus occupantem. Hinc in Apuliam pervenit. Ibi obviam ei Venerunt duo Consules, C. Terentius et L. Aemilius. Utriusque exercitus uno proelio fugavit, Paulum Consulem occidit et aliquota praeterea ConSulares, in ei Cn. Servilium Geminum, qui
V. Hac pugna pugnata Romam profectus nullo resistente in propinqui urbi montibus moratus est. Cum aliquot ibi dies castra habuisset et Capuam reverteretur, a Q. Fabius Maximus, dictator Romanus, in agro Falerno e se obieCit. 1 Clausus locorum angustiis noctii sine ullo detrimento exercitus se expedivit Fabioque, Callidissimo imperatori, dedit verba namque obducta nocte Sarmenta in Cornibus iuvencorum deligata incendit eius-3 que generi multitudinem magnam dispalatam immisit. Quo repentino viSi obieCto tantum terrorem iniecit Xercitui Romanorum, ut egredi extra vallum nemo sit auSUS.
125쪽
HANNIBALIIII an post rem gestam non ita multis diebus . inucium Rufum, magistrum equitum pari a diCtatorem imperio, dolo productum in proelium fugavit. Ti. Sempronium GraCChum, iterum Consulem, in LuCani absens in insidias inductum sustulit. . Claudium arCellum, quinquiens OnSulem, apud Venusiam pari modo inter-feCit. Longum est omnia enumerare proelia. Qua re hoc unum satis erit dictum, ex quo intellegi possit quantus ille fuerit quam diu in Italia fuit, nemo ei in acie restitit, nemo adverSu eum OS CannenSem pugnam oin Campo CaStra OSuit. VI. Hinc invictus patriam defensum revocatus bellum gessit adversus P. Scipionem, filium eiu Scipionis, quem ipse primo apud Rhodanum, iterum apud adum, tertio apud Trebiam fugarat. Cum hoc exhaustis iam patriae uefacultatibus cupivit impraesentiarum bellum Componere, quo valentior postea Congrederetur. Inde Conloquium Convenit, CondiCiones non ConVenerunt. Post id factum paucis diebus apud Zamam Cum eodem Conflixit pulsus incredibile dictu biduo et duabus noCtibus Hadrii ab metum pervenit, quod abest ab Zama Circiter milia passuum treCenta. In hac fuga Numidae, qui Simul Cum eo ex Cie excesserant, inSidiat Sunt ei, quo non Solum effugit, sed etiam ipsos oppressit. Hadrumet reliquose fuga Conlegit, novis dileCtibus pauCi diebus multos ue
VII. Cum in apparando Cerrime SSet OCCUPntUS, Carthaginienses bellum Cum Romani Composuerunt. Ille nihilo setius exercitui postea praefuit resque in Africa gessit usque ad P. Sulpicium C. Aurelium ConsuleS. His oenim magistratibus legati Carthaginienses Romam Venerunt, qui Senatui populoque Roman gratia agerent, quod
126쪽
Cum eis pacem feCiSSent, ob eamque rem Orona aurea eos donarent Simulque peterent ut obsides eorum regellis essent Captivique redderentur. Hi e Senatu Consulto reSponSum Si munu eorum gratum CCeptumque
esse obsides, quo loco rogarent, futurOS; Captivo non remissuros, quod Hannibalem, Cuiu Opera SuSCeptum bellum foret, inimicissimum nomin Romano, etiamnum Cum imperio apud exercitum haberent itemque fratrem eius agonem. Hoc responso Carthaginienses Cognito 1 Hannibalem domum et Magonem revOCarunt. Hu ut rediit rex factus est, postquam imperator fuerat, anno Secundo et vicesimo mi enim Romae ConSules, 1 Carthagine quotannis annui bini reges Creabantur. In eo magistratu pari diligentia se Hannibal praebuit, a fuerati in bello. Namque effecit ex novis vectigalibus non solum ut esset pecunia, quae Romani ex foedere penderetur, sed etiam superesset, quae in aerario reponeretur. Deinde M. Claudio L. Furio Consulibus Roma legati Carthaginem venerunt. mos Hannibal ratus sui exposcendi
cendit clam atque in Syriam ad Antiochum perfugit.
Hac re palam facta Poeni naVe duaS, quae eum Omprehenderent, Si poSSent OnSequi, miSerunt, bona eiuSpublicarunt, domum fundamentis disiecerunt, ipsuma exsulem iudicarunt.
VIII. At Hannibal anno quarto postquam domo Profugerat, L. Cornelio Q. MinuCi Consulibus, Cum quinque navibus Africam accessit in finibus Cyrenaeorum, si forte Carthaginienses ad bellum inducere posset Antiochi spe 3 fiduCiaque, cui iam persuaserat ut Cum exercitibus in Italiam proficisceretur. Huc agonem fratrem XCiVit. Id ubi Poeni resciverunt, agonem eadem, qua fratrem,
127쪽
absentem adfecerunt poena. Illi desperatis rebus Cum SolviSSent naves a vela ventis dedissent, Hannibal ad Antiochum pervenit. De agonis interitu duplex memoria prodita est: namque alii naufragio, alii a servulis ipsius interfectum eum Scriptum reliquerunt. AntioChus autem si tam in gerendo bello Consiliis eius parere voluisset, quam in Suscipiendo Stituerat, propius Tiberi quam Thermopylis de summa imperii dimi Casset. Quem eis multa stulte Conari videbat, tamen nulla deseruit in re. raefuit pauci navibus, qua ex Syria iussus erat oin Asiam ducere, eisque adversus Rhodiorum Classem in Ρamphylio mari conflixit. In quo Cum multitudine ad- VerSariorum Sui Superarentur, PS quo Cornu rem gessit fuit superior. IX. Antiocho fugato veren ne dederetur, quod sine uedubio accidisset, si sui fecisset potestatem, Cretam ad Gortynios venit, ut ibi quo Se Conferret OnSideraret. Vidit autem vir omnium Callidissimus in magno se fore periculo, nisi quid providi SSet, propter avaritiam Cretensium magnam enim SeCum pecuniam portabat, de oqua sciebat exisse famam. Itaque Capit tale Consilium. Amphora complures Complet plumbo, Summa operit auro et argento Has praesentibus principibus deponit in templo Dianae, simulans se suas fortunas illorum fidei Credere. His in errorem inducti Statua aeneaS, qua asSOCum portabat, omni Sua peCunia Complet easque in propatulo domi abicit Gortynn templum magna Cura CuStodiunt, non tam a Ceteris quam ab Hannibale, ne ille
inscientibus eis tolleret sua Secumque duCeret. X. 1 Conservatis suis rebus omnibus Poenus inlus1 36
Cretensibus ad Ῥrusiam Pontum pervenit. Apud quem eodem animo fuit erga Italiam neque aliud quic-
128쪽
CORNELII NEPOTIS VITAE quam egit quam regem armavit et exacuit adversus Romanos. Quem Cum videret domestiCi opibus minus esse robustum, Conciliabat Cetero reges, adiungebat bellicosas nationes. Dissidebat ab eo Pergamenu re Eumenes, Romanis amicissimus, bellumque inter eo gerebatur et mari et terra; sed utrobique Eumenes plus valebat propter Romanorum OCietatem. Quo magi Cupiebat eum Hannibal opprimi, quem S removisset, saCiliora sibi cetera fore arbitrabatur Ad hunc interficiendum talemi iniit rationem Classe paucis diebus erant deCretur1. Superabatur navium multitudine dolo erat pugnandum, Cum Par non SSet arm1S. Imperavit quam plurimas Uenenata Serpente V1Vas Conligi easque in vasa fictilia conici Harum cum effecisset magnam multitudinem, 1 die ipso, quo facturus erat navale proelium, Classiarios ConVOCat 1Sque praeCipit, omnes ut in unam Eumenis
regi ConCurrant navem, a Ceteris tantum satis habeant
se defendere. Id illos facile serpentium multitudine Consecuturos. Rex autem in qua nave veheretur, ut Cirenta Se facturum; quem S aut epiSSent aut interfecissent,
magno ei pollicetur praemio fore. XI. Tali cohortatione militum facta Classis ab utrisque in proelium deducitur. Quarum acie Constituta, PriuS- quam Signum pugnae daretur, Hannibal, ut palam faceret et Sui quo OCO Eumene esset, tabellarium in scapha Cum caduceo mittit. Qui ubi ad naves adversariorum pervenit
epistulamque Stenden Se regem profeSSUS Si quaerere,
statim ad Eumenem deduCtus est, quod nemo dubitabat quin aliquid de pace esset scriptum Tabellarius ducis
At Eumenes soluta epistula nihil in ea repperit nisi quae ad inridendum eum pertinerent. Cuius re etsi auSam
129쪽
mirabatur neque reperiebat, tamen proelium statim om- mittere non dubitavit. Horum in Concursu Bithyni Hannibalis praecepto universi navem Eumeni adoriuntur. Quorum vim rex Cum SuStinere non OSSet, fuga Salutem petiit, quam ConSeCutu non esset, nisi intra sua praesidia Se recepiSSet, quae in proximo litore erant Conlocata. Reliquae ergamenae nave Cum adVerSario premerent acrius, repente in ea vasa fiCtilia, de quibus supra mentionem feCimus, Conici Coepta sunt. Quae iacta initiora Sum pugnantibus OnCitarunt, neque qua re id fieret poterat intellegi. Postquam autem nave Sua oppletas ConSPOXerunt SerpentibuS, OV re perterriti, Cum quid potissimum vitarent non Viderent, Puppe Verterunt Seque ad Sua Castra nautica rettulerunt. Si Hannibal consilio arma ergamenorum Superavit, neque tum Solum, Sed
saepe alias pedestribus copii pari prudentia pepulit ad
XII. Quae dum in Asia geruntur, accidit Casu ut legati Prusiae Romae apud T. QuinCtium Flamininum Consularem Cenarent, atque ibi de Hannibale mentione facta ex ei unus diceret eum in rusiae regno esse. Id postero die Flamininus senatui detulit. Patre ConSCripti, qui Hannibale vivo numquam se sine insidiis futuros existimarent, legatos in Bithyniam 1Serunt, in ei Flamininum, qui ab rege peterent ne inimicissimum Suum Secum haberet sibique dederet. His rusia negare ausus non est illud recusavit, ne id a se fieri postularent, quod adversus ius hospiti esset ipsi, si possent, Comprehenderent; OCum, ubi esset, facile inventuros. Hannibal enim uno loco se tenebat, in castello quod ei a rege datum erat muneri, idque si aedificarat, ut in omnibus partibus aedificii exitus haberet, scilicet verens ne usu veniret quod aCCidit.
130쪽
t 16 CORNELII NEPOTIS VITAE xui. Huc Cum legati Romanorum venissent a multitudine domum eius circumdedissent, puer ab ianua prospiciens Hannibal dixit plures praeter ConSuetudinem armatos apparere. Qui imperavit ei, ut omnes fores aedificii cir- Cumiret a propere sibi nuntiaret, num eodem modo undique obsideretur. uer cum Celeriter, quid vidisset, renuntiaSSet omnesque exitus CCupatos Stendisset, sensit id non fortuito factum, sed se peti neque sibi diutius vitam esse retinendam. Quam ne alieno arbitrio dimito teret, memor pristinarum virtutum Venenum, quod Semper Secum habere OnSuerat, SumPSit.
XIII. Sic vir fortissimus, multis vari1Sque perfunCtUS laboribus, anno adquievit septuagesimo. Quibus Consulibus interierit, non convenit. Namque Atticus M. Claudio Marcello Q. Fabio Labeone Consulibus mortuum in annali Suo Criptum reliquit, at Polybius L. Aemilio aulo Cn. Baebio Tamphilo, Sulpicius autem Blitho P. Cornelio Cethego . Baebio Tamphilo. Atque hi tantus vir tantisque bellis districtus non nihil temporis tribuit litteris. Namque aliquot eius libr1 sunt, GraeCo Sermone ConseCt1, in eis ad Rhodios de Cn. Manlii Volsonis in Asia rebus gestis. Huius belli gesta multi memoriae prodiderunt, Sed ex ei duo, qui Cum eo in Castris fuerunt simulque VIXerunt, quam diu fortuna passa est, Silenus et Sosilus Lacedaemonius. Atque hoc Sosito Hannibal litterarum
Sed nos tempus est huius libri facere finem et Romanorum explicare imperatores, quo facilius Conlatis utrOrumque factis, qui viri praeferendi sint possit iudicari.