Cornelii Nepotis Vitae: the Lives of Cornelius Nepos

141쪽

ATTICUS

non solum sibi, sed etiam ei quem carissimum habebat praesidio fuit ut appareret nullam seiunctam sibi ab eo velle fortunam. Quod si gubernator praecipua laude effertur, qui navem ex hieme marique Copulos SerVat, Cur non

singularis eius existimetur prudentia, qui ex tot tamque gravibus procellis Civilibus ad incolumitatem pervenit ΘXI. Quibus ex malis ut se emersit, nihil aliud egit quam ut quam plurimis, quibus rebus OSSet, SSet auxilio. Cum proscripto praemii imperatorum Vulgu Conquireret, nemo in Epirum venit, Cui res ulla defuerit, nemini non Ioibi perpetuo manendi potestas facta est; quin etiam OSt proelium Philippense interitumque C. Cassii et . Bruti L. Iulium Mocillam praetorium et filium eius Aulumque Torquatum CeteroSque pari fortuna perculsos instituit tueri atque ex Epiro eis omnia SamothraCiam supportari uetussit. Dissicile est omnia persequi et non OCOSSarium. Illud unum intellegi volumus, illius liberalitatem neque temporariam neque Callidam fuisse. Id ex ipsis rebus a temporibus iudi Cari potest, quod non florentibus se venditavit, sed adfl1Ctis semper u CCurrit: qui quidem o

Serviliam, Bruti matrem, non minus post mortem eiuSquam florentem Coluerit. Si liberalitate utens nullas inimicitias gessit, quod neque laedebat quemquam neque, Si quam iniuriam CCeperat, non malebat oblivisci quam ulCisC1. Idem immortali memoria perCepta retinebat uebeneficia quae autem ipse tribuerat, tam diu meminerat, quoad ille gratus erat qui acceperat. Itaque hic fecit ut vere dictum videatur: Sui Cuique mores fingunt fortunam h6minibus. Neque tamen ille prius fortunam quam se ipse finxit, qui ocavit ne qua in re iure PleCteretur.

142쪽

Ι28 CORNELII NEPOTIS VITAE

XII. XIII.

XII. His igitur rebus effecit ut . Vipsanius Agrippa,

intima familiaritate Coniunctus adulesCenti Caesari, Cum propter Suam gratiam et Caesari potentiam nullius condicionis non haberet potestatem, potiSSimum eius deligeret adfinitatem praeoptaretque equitis Romani filiam genero-Sarum nuptiis. Atque harum nuptiarum Conciliator fuit non est enim Celandum m. AntoniuS, triumvirum rei publicae constituendae. Cui a gratia Cum augere OSSeS-Sione posset Suas, tantum afuit a Cupiditate pecuniae, uti nulla in re usus sit ea nisi in depreCandis amicorum aut periculis aut incommod1S.

Quod quidem sub ipsa proscriptione perinlustre fuit. Nam cum L. Saufei equiti Romani, aequali sui, qui Complures annos studio ductus philosophiae habitabatis Athenis habebatque in Italia pretiosa poSSeSSioneS, treS- viri bona vendidissent Consuetudine ea qua tum reS gerebantur, Attici labore atque industria factum est ut eodem nuntio Saufeius fieret certior se patrimonium amisisse et recuperasse. Idem L. Iulium Calidum, quem a post Lucretii Catullique mortem multo elegantissimum poetam noStram tulisse aetatem Vere Videor OSSe Contendere, neque minus virum bonum optimisque artibus eruditum, OS proscriptionem equitum propter magnaSeius Africanas possessiones in prOSCriptorum numerum a P. Volumnio, praefecto fabrum Antonii, absentem relatum expedivit. Quod in praesenti utrum e laboriosius an gloriosius fuerit, dissicile est iudicare, quod in eorum periculis non Secus absente quam praeSente amiCOS Attico esse Curae Cognitum St. 3o XIII. Neque vero ille minus bonus pater familias habitus est quam Civis; nam Cum esset peCuniOSUS, nemo illo minus fuit emax, minus aedificator Neque tamen

143쪽

ATTICUS

non imprimis bene habitavit omnibusque optimis rebus usus esto nam domum habuit in colle Quirinali Tamphilianam, ab avunculo hereditate relictam, Cuius amoenitas non aedificio, Sed silva constabat ipsum enim tectum antiquitus Constitutum tu Sali quam Sumptus habebat in quo nihil commutavit, niSi Si quid vetuState Coactus est. Usus est familia, Si utilitate iudicandum est, optima; Si forma, vix mediocri. Namque in ea erant pueri litteratiSSimi, anagnoStae optimi et plurimi librarii, ut ne pedisequus quidem quiSquam esset, qui non utrumque horum pulchre facere posset, pari modo artifices Ceteri, quos cultus domesticus deSiderat, apprime boni. Neque tamen horum quemquam nisi domi natum domique factum habuit quod est signum non solum Continentiae, sed etiam diligentiae. Nam et non intemperanter On-

CupiSCere, quod a plurimi videas, Continentis debet diici, et potius industria quam pretio parare non mediocris est diligentiae. Elegans, non magnificus, Splendidus, non Sumptuosus omnisque diligentia munditiam, non adfluentiam adfectabat. Supelle modica, non multa, ut in

neutram partem OnSpiC POSSet. Ne praeteribo, quamquam nonnullis leve risum iri putem, Cum imprimi lautus esset eques Romanus et non parum liberaliter domum suam omnium ordinum homines invitaret, non amplius quam terna milia peraeque in Singulo menses ex ephemeride eum expenSum Sumptui serre solitum. Atque o non auditum, Sed Cognitum praedicamus saepe enim propter familiaritatem domesticis rebus interfuimuS. XIV. Nemo in convivio eius aliud acroama audivit quam anagnOSten, quod nos quidem iucundissimum arbitramur; neque umquam Sine aliqua lectione apud eum

144쪽

CORNELII NEPOTIS VITAE XV. XVI. Cenatum est, ut non minu animo quam Ventre Convivae delectarentur. Namque OS VOCabat, quorum more a suis non abhorrerent. Cum tanta pecuniae facta esset

accessio, nihil de Cottidiano cultu mutavit, nihil de vitae Consuetudine, tantaque SuS Si moderatione, ut neque in sestertio viciens, quod a patre CCeperat, Parum Sesplendide gesserit neque in Sestertio Centiens diluentius vixerit, quam instituerat, parique a Stigio steterit in utraque fortuna. Nullos habuit hortos, nullam suburbanamio aut maritimam Sumptu OSam illam, neque in Italia, praeter

Arretinum et Nomentanum, ruSti Cum praedium, Omnisque eius pecuniae reditus Constabat in Epiroticis et urbanis possessionibuS. Ex quo OgnOSCI OtOSt Sum eum PeCuniae non magnitudine, Sed ratione metiri Solitum.1 XV. Mendacium neque dicebat neque pati poterat. Itaque eius Comitas non Sine Severitate erat neque gravitas sine facilitate, ut dissicile esset intellectu utrum eum amici magis vererentur an amarent. Quidquid rogabatur, religiose promittebat, quod non liberales, sed leves arbi-α trabatur polliceri quod praeStare non possent. Idem in

tenendo quod semel adnuiSSet tanta erat Cura, ut non mandatam, Sed Suam rem Videretur agere. Numquam suscepti negotii eum pertaeSum Si Suam enim existimationem in ea re agi putabat, qua nihil habebat Carius. α Quo fiebat ut omnia CiCeronum, . Catonis, Q. Hortensii, A. Torquati, multorum praeterea equitum Romanorum negotia proCuraret. Ex quo iudicari potest non inertia, sed iudicio fugisse rei publicae procurationem. XVI. Humanitatis vero nullum adferre maius testimo-3 nium OSSum, quam quod adulescens idem seni Sullae fuit iucundissimus, Senex aduleSCenti M. Bruto Cum aequalibus autem suis Q. Hortensio et M. Cicerone sic vixit, ut

145쪽

XVII. XVIII.J

ATTICUS

iudicare dissicile sit cui aetati fuerit aptissimus. Quamquam eum praecipue dilexit Cicero, ut ne frater quidem ei Quintus carior fuerit aut familiarior. Ei rei sunt indicio praeter eos libros, in quibus de eo facit mentionem, qui in vulgus sunt editi, sedecim volumina epistularum, ab Consulatu eiu uSque ad extremum tempus ad Atticum missarum; quae qui legat, non multum desideret historiam Contextam eorum temporum. 1Cenim omnia de studiis principum, vitiis ducum, mutationibus rei publicae perscripta sunt, ut nihil in 1 non oappareat et facile existimari possit prudentiam quodammodo esse divinationem. Non enim Cicero ea solum, quae vivo Se CCiderunt, futura praedixit, Sed etiam, quae

XVII. De pietate autem Attici quid litra Commemo is rem Cum hoc ipsum vere gloriantem audierim in

funere matris suae, quam extulit annorum nonaginta, Cum ipse esset septem et exaginta, Se numquam Cum matre in gratiam rediSSe, numquam Cum Sorore fuiSSein Simultate, quam prope aequalem habebat. Quod est o signum aut nullam umquam inter eos querimoniam intercessisse, aut hun ea fuisse in uos indulgentia, ut, quo amare deberet, irasCi eis nefas duceret. Neque id fecit natura solum, quamquam Omne ei paremuS, Sed

etiam doctrina nam principum philoSophorum ita per auecepta habuit praecepta, ut eis ad vitam agendam, non ad

ostentationem uteretur.

XVIII. orii etiam maiorum summus imitator fuit antiquitatisque amator, quam adeo diligenter habuit cognitam, ut eam totam in eo volumine exposuerit, quo omagistratiis ordinavit. Nulla enim lex neque pax neque bellum neque res inlustris S populi Romani, quae non

146쪽

CORNELII NEPOTIS VITAE

in eo suo tempore sit notata, et, quod dissicillimum fuit, sic familiarum originem subtexuit, ut ex eo Clarorum virorum propagine POSSImu CognoSCere. Fecit hoc idem separatim aliis clibris, ut Bruti rogatu Iuniam familiam a stirpe ad hanc aetatem ordine enumeraverit, notans quis a quo ortu quo honore quibuSque temporibus cepisset par modo Marcelli Claudi Marcellorum,

Scipionis Corneli et Fabii Maxim Fabiorum et Aemiliorum Quibus libris nihil potest esse dulcius eis, quii aliquam cupiditatem habent notitiae Clarorum virorum. Attigit poeticen quoque, CredimuS, ne eiu exper eSSet suavitatis. Namque versibus de eis qui honore rerumque gestarum amplitudine Ceteros populi Romani praestiterunt exposuit ita, ut sub singulorum imaginibus facta magis- is ratuSque eorum non ampliu quaterni quinisve versibus descripserit; quod vix credendum Sit tantas res tam breviter potuisse declarari. Est etiam unus liber Graece

ConseCtus, de Consulatu Ciceronis. XIX. Haec hactenus Attico vivo edita a nobis sunt. a Nunc, quoniam fortuna no SuperStite e esse voluit, reliqua perSequemur et, quantum potuerimUS, rerum X-emplis lectores docebimus, Sicut Supra 1gnifiCavimus, SuOSCuique more plerumque ConCiliare fortunam. Namque hi Contentus ordine equestri, quo erat ortus, in adfinia talem pervenit imperatoris divi filii, cum iam ante familiaritatem eius esset Consecutus nulla alia re quam elegantia vitae, qua Cetero Ceperat principes Civitatis dignitate pari, fortuna humiliores. Tanta enim pro-Speritas Caesarem est Consecuta, ut nihil ei non tribuerit 3 fortuna, quod uiquam ante detulerat, et Conciliarit, quod nemo adhue Civis Romanus quivit Consequ1. Nata Stautem Attico neptis ex Agrippa, cui virginem filiam Con-

147쪽

XX. XXI. ATTICUS 33 locarat. Hanc Caesar vix anniculam Ti. Claudio Nerom, Drusilla nato, privigno Suo despondit; quae ConiunCtioneCeSSitudinem eorum anxit, familiaritatem reddidit frequentiorem.

XX. Quamquam ante hae Sponsalia non Olum, Cum ab urbe abesset, numquam ad Suorum quemquam litteras

misit, quin Attico scriberet, quid ageret, imprimis quid

legeret quibusque in loci et quam diu SSet OrnturuS, sed etiam, Cum Sset in urbe et propter infinitas suas occupatione minia Saepe, quam Vellet, AttiCO frueretur, o nullus dies temere intercessit quo non ad eum Criberet,

cum modo aliquid de antiquitate ab eo requireret, modo aliquam quaestionem poeticam ei proponeret, interdum iocans eius verbosiores eliceret epistulas. Ex quo accidit, cum aedis Iovis Feretrii in Capitolio, ab Romulo On is stituta, vetustate atque incuria detecta prolaberetur, ut Attici admonitu Caesar eam reficiendam Curaret. Neque vero a M. Antonio minus absens litteris olebatur, adeo ut accurate ille ex ultimis terris quid ageret curae sibi haberet Certiorem facere AttiCum. Hoc quale sit, facilius o existimabit is qui iudicare poterit quantae sit sapientiae

eorum retinere Sum benevolentiamque, inter quo ma-Ximarum rerum non solum aemulatio, sed obtrectatio

tanta intercedebat, quantum fuit neCesse inter Caesarem atque Antonium, Cum Se uterque principem non solum aue urbis Romae, sed orbi terrarum SS CUPeret. XXI. Tali modo Cum septem et Septuaginta annOSComplesset atque ad extremam seneCtutem non minus dignitate quam gratia fortunaque revisset multas enim hereditates nulla alia re quam bonitate ConSeCutu eSt o tantaque prOSperitate usu eSSet Valetudinis, ut annis triginta medicina non indiguisset, naCtu Si morbum,

148쪽

134 CORNELII NEPOTIS VITAE XXII.

quem initio et ipse et medici ContempSerunt; nam putarunt SSe teneSmon, Cu remedia Celeri faCiliaque proponebantur. In hoc Cum tres menses sine ullis doloribus, praeterquam quo e Curatione Capiebat, OnSumpSiSSet, subito tanta vis morbi in imum intestinum prorupit, ut extremo tempore per lumbos fistulae puri eruperint. Atque hoc priusquam ei CCideret, postquam in dies dolores CCrescere febresque CCeSSisse SenSit, Agrippam generum ad se arCessi iussit et Cum eo L. Cornelium 1 Balbum Sextumque educaeum. Hos ut venisse vidit, in cubitum innixus uantam, ' inquit, iuram diligentiamque in valetudine mea tuenda hoc tempore adhibuerim, Cum vos testes habeam, nihil necesse est pluribus verbis commemorare. Quibus quoniam, Ut Spero, 1 satisfeci, me nihil reliqui fecisse, quod ad Sanandum me pertineret, reliquum est ut egomet mihi Consulam. Id vos ignorare nolui ; nam mihi stat alere morbum desinere. Namque his diebus quidquid ibi sumpsi, ita produxi vitam, ut auxerim dolores sine spe salutis. Qua a re a Vobi peto, primum ut OnSilium probetis meum, deinde ne frustra dehortando imped1re Conemim. V XXII. Hac oratione habita tanta Constantia vocis atque vultus, ut non ex vita, sed ex domo in domum videretur migrare, Cum quidem Agrippa eum flens atque osculans et oraret atque obsecraret, ne id quod natura cogeret ipse quoque ibi acceleraret, et, quoniam tum quoque OSSet temporibus supereSSe, Se ibi Su1Sque reSemaret, PreCCS eius taciturna sua obstinatione depressit. Si Cum 1- duum cibo se abstinuisset, subito febris decessit leviorque 3 morbus eSSe Coepit. Tamen propositum nihilo setius

peregit itaque die quinto postquam id Consilium inierat, pridie Mal. Aprile. Cn. Domitio C. Sosio consulibus

149쪽

AGICUS

decessit Elatus est in lectiCula, ut ipse praeScripSerat, sine ulla pompa funeris, Comitantibus omnibus bonis, maxima vulgi frequentia Sepultus est iuxta viam Appiam ad quintum lapidem in monumento Q. Caecilii, avunculi