장음표시 사용
21쪽
vel brevissime dicas, vel copiosissime. Si quidem quemadmodum argute Socrates apud Platonem colligit, ejusdem hominis esse scite seu mentiri, seri
verum diceres ita non alius artifex melius ad brevitatem arctabit orationem , quam qui calleat eandem quam maxime varia supellectile lucupletare a Nam quantum ad verborum attinet brevitatem,quis constrictius dixerit, quam is, cui promptum sit ex immens verborum agmine , ex omni figurarum genere, statim deligere quod sit ad brevitatem accommoda illimum t Rursum quantum ad sententiar brevitatem , cui magis in manu fuerit rem quam pauci lsimis expedire verbis, quam qui cognitum, aC meditatum habeat, qua sim in causa praecipua, quam si ille columnae, Hae proxima, quae locupletandi ne 'gotii gratia sint ascitat Nemo certe citius, certiusseque id bit, quid citra incommodum possit omitti
quam is, qui quid quibus modis addi posita, viderat. A P. Q. V est, ἰι GEclantibus se bre bitarem, vel copiam.
culum est, ne nobis usu veniat, quod quibusdam Laconismi Orκ ζήλοις id est malis Q ilatoruus videmus evenire,qui Cum pauca dixerint, tamen in ipsis paucis muli supersunt, ne dicam omnia sicut e diverso imperitis copia affectatoribus evenit, ut cum immodice loquaces sint tamen parum dicant, multa nimirum dictu necessana prae tereuntes. Nostra igitur praeceptiones eo spectabunt, ut ita rei summam quam paucissimis complecti possis , ut nihil defit ita copia dilates ut nihil redundet tamen liberumque tibi sit cognita ratior vel Laconismum aemulari, si ibea , vel sia nam illam exuberantiam imitari, vel Rhodiensem mediocritatem exprimere.
22쪽
DE Cor I A VERI. A P. V II. Di plicem sit copiam. Porro duplicem esse copiam, non arbitror ob
scurum esse, vel Fabio declarante, qui inter Ceteras Pindari virtutes pi vcipue miratur beatissisimam illam rerum verborumque copiam. Quarum altera constitit in Synonymia, in Heteros . sive E-3aallage vocum, in Metaphoris, in uetarione figurae, in iodynamiis , reliquisque id genus variandi rationibus : Altera in conperendis , amplificandis argumentis exemplis , collarionibus , similibus, disii Hailibus, contrariis, atque aliis hoc genus modis quo suo loco reddemus accuratius , ita e L Hae luanquam alicubi si conjunctae videri pollint, rit Laud facile dignoscas, ita alteri inservit altera , ut praeceptis potius , quam re, atque usu discretae' ide- anetur nos tamen docendi gratia ita separabimiis, ut neque superstitionis in secando , neque rursumn gligentiae merito damnari posimus.
N Uno no studiosa juventus propensoriba s
animis in hoc studium incumbar quas ad c conducat pa iacis aperiemus. Principio qui- .lem in totum ad phrasin illam non parum adferet momenti, haec variandae orationis exercitatio. Peculiariter autem conferet ad vitandam ταυτο ογίαν, vitium cum sis tum tum odiosum. Ea et ejusdem verbi aut sermonis iteratio. Neque raro usu venit. in idem nobis crebrius sit dicendum et ubi, si destituti Copia , aut haesitabimus, aut κοκκυυγγ , id se cati, in morem, eadem identidem occine inus, neque poterimus sententia colores alios, aliosque vultus dares pariter c ipsi, ridiculi erimus , nostram
prodentes infantiam. dio misero auditores
23쪽
enecabimus. Est ταυ λογια pejor πιιολογία, quem
admodum Fab. ait, quae nulla varietatis gratia levat taedium , estque tota coloris unius. Quis autem est auribus usque adeo patientibus, ut vel paulisper ferat orationem ubique sui limitem Tantam ubique vim habet varietas, ut nihil omnino tam nitidum sit, quod non squalere videatur citra hujus commmendationem Gaudet ipsa natura vel imprimis Varietate, quae in tam immensa rerum turba nihil usquam reliquit, quod non admirabili quo dam varietatis artificio depinxerit. Et sicut oculi divers rum adspectu rerum magis detinentur cita semper animus circumspectat, in quod se , veluti novum intendat. Cui si cuncta sui similia occurrant undique taedio protinus avertitur. Atque ita perit totus simul orationis fructus. Hoc igitur tantum malum
facile vitabit , cui promptum erit sententiam an dem in phi res formas vertere , quam Proteus ipse se transformalle dicitur. Neque vero mediocriter contuleritin P exercitatio ad extemporalem vel dicendi, vel scribendi facultatem pra stabitque me si binde vel haesitemus attonici, vel turpiter in te sileamus. Neque dissicile fuerit, vel temere ccaptam orationem commode ad id , quod volumus , deflectere, tot formulis in procinctu paratis. Praeterea inenarrandis auctoribus , in vertendis ex aliena lingua libris , in scribendo carmine non parum adja' menti nobis attulerit. 8iquidem in Ti, nisi erimus his instructi rationibus, saepenumero reperiemur ausPerplexi, aut duri, aut muti denique.
Di inceps, quibus exercitationibus haec parectu facultas, reliquum est ut paucis admonea mus Praeceptis diligenter memoriae mandatis saepius ex industria sententias quasdam su
matali , casque verte ulla quam numerosissime,
24쪽
qtiemadmodum monet Fabius. Velut eadem , in quiens ceta aliae atque aliae formae duci solenporro labor uberiorem afferet frugem, si complusculi inter se conflictentur vel voce, vel scripto, proposito in medium themate . Tum enim tacui sin ventis adjuvabuntur singuli, velut ansa praebia plura quisque inveniet. Deinde totum ali
Argumentum pluribus tractabimus modis, nam idem in re conveniet Milonis illius Crotomata solertiam imitari, ut principio bis deinde ter , deinceps saepius ac saepius vertendo, ad eam facultatem proficiamus, ut jam sitne negotio centies ac duce Iities variare possimus. Adhaec , vertendis Graecis auctoribus non mediocriter augebimus sermonis copiam : propterea uod haec lingua rerum verborumque ditissima est. Fuerit autem utilius interdum paraphrasi lucque cum illis certare. Profucrit plurimum, carmina Poetarum oratione prosa retexerrursum, orationem sobriam numeris adstringer c que idem argumentum in aliud atque aliud carnnis genus transfundere Magnopere juvabit rei lud , si eum locum , qui maxime videbitur scatere Copia ex auctore quopiam aemulem ur,d eum nostro Marte vel aequare , vel etiam superare contendamus. Praecipuam autem utilitatem alleret, si bonos auctores nocturna diurna lubri lania versabimus,potissimum hos, qui copia dic. iraecelluerunt Cuiusmodi sunt Cicero, A. Gellius raput ejus, atque in his vigilantibus oculis figuras omnes observe mus, observatas memoria recondamus, reconditas imitemur, crebra oue usili patione consuescamus habere in promtu.
A P. X. Prima pracepti de via.
HAE quasi pi sati superest ut ad praeceptica
num traditionem accingamur, tametsi & ipsa,
quae diximus ii cepta quaedam videri que unt. Videmur autem non absurde facturi, si praeceptio
25쪽
ceptiones hinc auspicemur , ut praemcneamus, Opia candidato imprimis esse curandiim ut apta , ut Latina, ut elegans, ut pura sit oratio neque quiC-
quam existimet ad copiam pertineres, quod abhorreata linguae Romanae castimonia.
Elegantia, partim ita est in verbis receptis ab auctoribus idoneis : partim in Eccommodandor partim in compossitione. Exemplum primi fuerit: ut, si quis piissimum dicat. Quod vel bum teste Cicerone Latinis auribus inauditum est. Quanquanad hoc reperitur apud auctores haud quaquam ejiciendos. In hujus igitur locum substituere ilicet quodvis verbum barbarum, aut soloecum , veluti siquis dicat, avisa re pro praemonere Barbaries autem etiam vitiosa scriptura aut pronuntiatione com mittitur ut si quis docere sonet, prima acilia 3 aut Christum dicat Cristumo aut percam , parcam aut
lege priore producta. Secundi exemplum fuerit, si quis ita loquatur dedit mihi licentiam abeundi, pro eo quod est, fecit mihi potestatem abeundi. Hic nuda est vox non Latinaci sed in ab usu virium est,
Potestas enim generale nomen est, ad omnem facultatem : Licentia, vergit in malum. Hic igitur
peccatur in perperam accommodando vocem 3 ve
luti si quis dicat cornpilares, pro Colligere Latina vox est compi are , sed in alium sensum: significat enim furto spoliare. Horat-Servi fugientes compilant dominos. Item: ne me Chrysippi scrinia lippi compilasse putes. Tertium genus huic simillimum est, cum voces bonas male connectimus veluti siquis eodem sensu dicat injuriam dedit, qui dam-irum dedit. Nam dare damnum eleganter dicitur Facere autem injuriam dicitur, qui laedit, non dare iniuriam Dare malum, Latine dicitur : Dare jacturam, aut dolorem , non recte dicitur. Facere acturam , emendare dicitur qui damnum patitur: facere infamiam, qui infamia assicitur, non recte. Facete injuriam , qui laedit, Latine dicitur Facere Contum Eliam , M. Tul Latinis usitatum esse neo 'quanquam haec sermonis forma apud Plautum
ica: iuria aliosque probator utores reperitur: cfieri
26쪽
fieri potest, ut aetate Ciceronis, abierit in desiletudinem. Accepi injuriam , probe dicitur , qui .fectus est injuria accepit contumeliam , non ausim dicere. Facere aes alienum dicitur, qui contrahit debita, ut facere versuram, qui creditorem mutat: At non recte ad eum sensum diceretur, facere invidiam, aut, sima talia tem , qui eam conflat sibi. α des vitium fecerunt, quae ex sese corruptae sunt. Rimas fecerunt, non ausim diceres, cum rimas agire Latine dicatur. Sic facere stipendium, recte dicitur, qui militat stipendiori Facere falarium , non item. Fecit sui copiam, recte dicituri dedit sui copiam, non ausim dicere cum tamen eleganter dixerit Virgil. Et coram data copia fandi. At feci pena, ac dedit spem taetrumque Latine dicitur. Ii ter dum vox non in loco pol ita vitiat orationem.
quo clienus: Quid sibi vult hic homo, recte dicitur: Quid sibi vult hic mortalis, inepte diceretur. Sed aurem quod est vestis nostro corpori, id est sententiis elocutio. Neque enim aliterquam forma dignitasque corporis, cultu habituque fidem ten
tentia verbis vel Commendatur, vel deturpatur. Ita ne lurimum errant, qui nihil arbitran ii inter-elle is hius verbis quaeque res esteratur, modo utcunque possint intelligi. Neque cliversa est commutandae vestis,&rationis var la ratio. Si igitur prima curarum, ne vestis aut nisi a sit, aut partana
apta corpori, aut perperam composita Nam inditagnum fuerit , si forma per se bona vestis sordibus obfuscata displiceat. Et ridiculum sit, si vir muliebri amictu prodeat in publicum Et studum, si quis veste pi postera, atque inversa conspiciatur. Q lare si quis copiam flectare velit, priusquam lingua Latinae mundi ciem sibi compararit, is meo quidem judicio non minus ridicule fecerit, quam si quis pata per cui nec unica iit vestis , quam in magno pudore possit induere , subinde mutato vestitu , aliis atque aliis pannis obsitus , in forum prodeat, ambitiose mendicitatem suam ostentans pro opibus. Hic quoi pius id fecerit, an non hoc videbitur in-
27쪽
surde faciunt isti quidam affectatores Copiae; qui
cum ne semel quidem posSint, id quod sentiun , mundis verbis efferres, tamen perinde quasi pudeae eo R, parum balbos videri, ita balbutiem suam aliis
atque aliis modis reddunt balbutiorem quasque certamen ipsi secum sumpserint ut, quam positi barbari illan aici, dicant. Volo ego multi jugam esse domus opulentae supellectilem sed totam elegantem esse volo, ne mihi salignis, ficulnis ac Samiis vasculis omnia sint refert Volo in splendido convivio diversa ciborum genera proponi sed quis
ferat, si quis centum apponat eduliorum formas, quorum nudum sit quod non nauseam moveat Haec non temere pluribus verbis admonui, quod exploratam habeam plerumque mortalium praecipitera audaciam, quipi aeteritis fundamentis, statim &into is quod junt pedibus, ad summa malunt festinare Neque multo levius peccant, qui sordida miscentes elegantibus purpuram pannis deturpant, ac vi rea gemmis intertextant, Atticisque et Lariis jungunt alliata. Nunc variandi formulas proponemus, eas nimirum, quae ad verborum pertinentC A P. I. I Rima igit ar ac simpliciisima variandi ratio in
his verbis sita est , qua diversa cum sint, eande omnino rem declarant ita ut ad significationem nihil referat, hoc an illo malis uri. Quae quidem by Onyma Grammaticis dicuntur, contraria his,quae dicuntur Homon maci l. a , quidem audent dicere uni voca haec, aequivoca: licet haec cognomina juxta dialecticos magis congruant rebus ipsis , quam O-cabulis. Nam voces diversas rem eandem significantes rectius dicemus Eμάσας iis contraria πολ υσημtους. Prioris generis tint, ensis gladius
domus aedes, codex liber, forma decor pulchritudo. Hortunitaque a1ima vis. undecunque
28쪽
bonis auctoribus contrahenda , varia comparanda supellex, ut Fab. ait divitiae quaedam exstruendae , quibus ubicunque desideratum erit, pomi nobis constare verborum copia. Neque sat erit hujus modi vocum, mundum copiosum, ac penui livite naparasse, nisi non solum in promptu , verum etiam in conspectu habeas, ut protinus , vel non quaesita, sese ostendant octilis Q la tamen in re illud inprimis cavendum , ne, quod quidam faciunt, citra delectum, velut ex acervo quicquid primum occurrerit quolibet loco dicamus. Primum. n. vix usquam duo
verba reperies adeo i e αμοῦντα, quin aliquo disse crimine dissideant. Nam quid tam idem significat, quam homines, d mortale. Et tamen qui passim
Omneis mortales pro omnes homi Mes dixit, Graeco isto notatus est proverbio, ἐν φακ' κυρον, id est utenticula unguentum. Et alicubi litera, α epistola rem eandem significant, allicubi di Tum ut demus, in significatu nihil omnino si ii ininis e se, tamen sunt alia aliis honestiora sublimiora nitidiora jucundiora, vehementiora, vocatiora, ad compositionem magis concinna. Proinde dimaro delectus adhibendus, ut ex omnibus optima sumat.
In promendo judicium requiritu in condendo sedulitas. Ut judices , praestabit diligenter obser ivata sermonis elegantia, proprietasque ut quam phirima recondas, omnis generis auctorum allidua rectio dabit. Siquidem aliis verbis multae loquuntur poetae, aliis oratores. Simi aetatibns ac seculis Quodam peculiaria vocabula. Quin idem etiam scriptores rem eandem saepenumero diversis modis este uni Primum igitur ex omni scriptorum genere, verba quam optima seligendaci deinde qualiacunque erunt tamen in congeriem adgentur meque vox una rejicienda, quae modo apud scriptorem non omnino pessimum reperiatur. Nullum enim verbum est, quod non alici bi sit optimum. Proinde quantumvis erit humiles, inusitatum , poeticiam, priscum, novum obsoletum, durum, barbarum, ac peregrinum , tamen in suo vehati grege , nidoque re natur , ut si quando venerit usus, tum accersatur:
29쪽
ut meminerimus i επt λητω. Id fiet iis ferme rationibus Cato, librorum henuo,si tamen eo ver
bo fas est uti in re tam praeclara. Ipsissimus, ut Plauti more loquar. Cur enim non utar Ennianis verbis Nam Horatiano verbo libenter utimur. Sic enim isti Neoterici loquuntur : Agnoscis castrense verbum Ut poetae loquuntur : Ut prisci loquebantur Ut dicam antique . Si sit c loqui licet Si milia permittas vulgato more loqui micam enim Graece, quo dicam melius. Idem faciendum in his verbis uae vocantur κακέμφα , h. e. quae vergum ad Qt iccenae rei significationem.
Sordida igitur sunt, quae humiliora vide Duntur, quam pro rei dignitates veluti si quis amicum ac familiarem, congerronem appellet alterarum avidum, helluonem Nam acezum, spongia, pulegium, demiror cur Senecae verba sordida videantur. Mihi rectius sordida videntur, quibus ipse usus est in quadam epistola Pili crepi, botularii d crustularia. Hujusmodi sere sunt, qua a sordidis artibus ac opi- iis sumuntur velut a balneis, a Culinis, a coriariis, a popinis. Quibus tamen necessario utimur si de talibus argumentis sit disserendum. Si qui dena Chirurgi ac Medici coguntur interduin ut verbis aptis potius, quam splendidis Et Plinius ocatur in
verba castrensia. Et tuburcinandi verbum atro num sodalitia nobis dederunt. Quaedam autem per se sordida sunt alia ad argumentum ad personas, aut alias Circumstantias relata veluti stercus, S stercorare, non est sordidum verbum, si apud a gricolas de agricultura loquarisci secus, si apud principem de repub habetur oratio.
Olim plurimum jus erat consuetudini publicae, quemadmodum testatur: Horatius
30쪽
ae DE COPIA VER P. Multa renascentu r, quae nunc cecidere, cadentque nunc mi in honore ocabula,s cis usus. Nunc quoniam loquendi ratio non a vulgo, sed ceruditorum monumentis petitur, non et eadem consuetudinis auctoritas Anusitata tamen videripo i mr,ri Lerarius occurrunt apud eos auctores, qui frequentius teruntur ab emi ditis: Et hodie danda est opera, ne moleste loqilamur, longeque rece linus ab istorum studi, qui recte loqui pluant inuritate loqui , quod in L. Silenua viro alioqui docto notat M. Tullius : quique quod eleganter dictum est a Diomede cita demum sibi videntur ingenios , si ad intelligendo ipsos opus it ingenio. Deniqlle qui ianiunt scribere quae mirantur homines .agis quam intelligant. Nec uno tamen modo fit, ut i ismo sit ussitatus quod ex his, quae sequuta ur, fiet perspicuum. Sinuis exemplum requiret inusitati l O Metur qui passis senes dicat pro rugosisci intduatim,dc interatim, pro interdum d interim tivi illum, pro is nihili vagorem, pro vagi tu .
Horatium eliminare, pro efferre foras arcanum quo tamen usus est M. Tali tui, pro ejicero, Iuve nari, pro uveniliter las hi vires, quae vox ad Graecam effecita est, νεανίζειν, νεανι; ει . Furiare, pro in furo irem agere Clarare, pro illustrare. Eternare , pro sempiternae memoriae tradere. Inimicare , pro inimicitias concitare. Pauperare, pro damno asticere. Cinctutis, pro cinctis. Invideor, pro mihi invidetur. Et apud Viri Igmen, pro actu seu ducitia. Leni fluit agmine Ibris: Indomitum surit, pro indomite Acerba tuens, pro acerbe Spe rare, pro timere, sive expectare: Dunc ' stantum potui sperare dolorem. Et perferre soror 'tero.