De pictura, plastice, statuaria libri duo

111쪽

iestatis quidam postulatus, qud dissigiem Principis promiscuum adiscina vertisset. Tacitus lib. i . Imagines Octauiae humeris gestant, spargunt floribus , foroque ac templis statuunt. Appianus in

νων. Et adhuc in pompis imaginem Scipionu seliis ferunt ex Capitolio, aborum e fro quiasaepe Mus inibat in Capitolium cstfores claudebat, quasi aliquid a Ioue doceretur. Valer lib. 3.capa Chlamydata, crepidata statua Scipionis in Capitolio Plinius lib. de viri iduaribin. imago Catonis maioris funeris gratia e curia produci solet Seneca de breuit vitae. Ni per Scipionem mora si, cum Ioue reponetur. Valerius lib. cap.r . Imagines Aristogitonis

Harmodi Rhodum appulsas Rhodi cum in hospitium publice inuitassent, in

sacris etiam puluinaribus collocarunt.

112쪽

IO O

DE PICTURA,

EI STAT VARIA,

ie origine PLEices, o Picturae.

A sa σε, antiquissimam es ne ex eo apparet , quod Eusebius in Chronico, de S. Epiphanius , Seruchum filium Ragau e tribu Iaphet, primum omnium viros fortes statuis ornas te voLmi Ipsum Tara patrem Abrahae ἄγλαατοποιὸν,3 statuarium fuisse aiunt,& ανδρι - ψαυα ex cum σαλουργουι, statuariam a figlina ortam asserunt. Sed omnino tenendum,plasticen, statuariam,sculpturam,caelaturam, picturam a Deo traditas plene hominibus,cum arca foederis exstrueretur,cap. VI .Exossi. Primi plastae, statuarij, Beseleel,& Ooliab. In Italia vetus ars fuit,quum Hercules ab Euandro in foro sacratus sit, apud Plinium Philostratus in Heliadia eu prooemio Donum: sm ηδε λειμωνα vi opis κίψουm. Quicumque picturam, inquit, non amplectitur, non modo veritatem , sedis eam, quae ad Poetas pertinet, iniuria

sapien

113쪽

sapientiam assicit, quia utraque fertur ad species,& praeclara Heroum facinora Deorum cert Elin uentum est, tum ob species , quibus in terra horae prata pingunt, tum vel maxime Ob ea, quae in caelo apparent. Per scrutanti autem ipsius arcis ortum imitatio utique est vetustissimum inuentum, Naturaeque cognatum. Ipsam autem sapien

tes viri repererunt, piccturam, itasticen appellantes. Et plastices quidem multae lunt species. Nam dc finger ex luto, gypso, vel cera, de qua in aere fit imitatio;& Lygdinem, Pariumve lapidem, atque ebur polire in sculptura plastice est Lygdinem vocat Alabastrum. At pictura coloribus quidem constat, sed non hoc solum esticit Plasticen Philostratus his verbis diuidit in quatuor genera , ut in primo exiit , in altero ex metallis imagines fiant,an tertio alabastrum, marmor,ebur expoliantur. Denique adscribuntur sculptura , depicit . In lib. a.de vita olionys . IO. η ας ira πα

ώοις Picturae ars colores miscet in te se Omnes, Caeruleum viridi, album nigro , rubicundum pallido,idque imitationis causa,vt per Os caniS, aut equi, aut hominis imaginem exprimant, aut aliud

quiduis eorum,quae sub Sole sunt. Quin etiam Solis ipsius aliquando similitudinem referunt. Pictura igitur quaedam imitatio est , nihil aliud. Nisi enim hoc esticiat, ridicula quaedam res videbitur, colores remere disponens. Idem postea ostendit

Pης Imitandi facultatem hominibus a natura aduenire, pingendi peritiam ab arte proficisci Pictura non ex coloribus dumtaxat , quia unus tantum

114쪽

color veteribus illis fuit, inde paulatina pluribus v si , quinetiam lineamentis quibusdam absque

ullo colore saepe pingunt; quam picturam ex Vmbra dumtaxat, luminibiisque constare dicendum est et ni σκιὰς τε ξυLειλὰ φωτος In ipsa enim rei similitudo cernitur, etiam forma mens,pudor,

audacia,quamuis coloribus tales affectus careant. Neque vero sanguinem,neque comarum, aut pubescentis lanuginis florem non exprimit. αὐα χο

λά, . Sed quamuis simpliciter, Urim modo compsita sol hominis, aut albi similitudinem repraesentant. Qujnimo si Indum ex his quemdam albis lineamentis designauerimus, tamen quasi nigrum aspicientibus se offert, quia nares simae, erecti capillorum cirri, genarum eminentia, labra tumentia,

, αιβὴ νυ stuporis imago quaedam oculis circumfusa, nigro fuscat ea, quae ab oculis alba conspiciuntur, atque illum, qui pictus est, Indum esse testantur. Quare non iniuria dixerim eos, qui picturam aliquam aspiciunt , suus τινύης facultate imitandi, quam a Natura accepimus , indigere. Nemo enim recte laudabit equum pictum , nisi qui animal mente intueatur, cuius similitudinem pictura expressit.Neque vero Timomachi Aiacem furentem recte contemplari quisquam potest, nisi illum mente conspiciat, interfectis apud Troiam armentis, moestum sedere,ac de propria morte cogitare Plastice proprie de arte, qua figuli ex argilla,& luto sigilla fingunt,exaudienda est. Gallice

dicitur magerie , Icones,Tabhaux de plati peinture , Statuae aeneae, statues de Onte,de quibus Plinius lib. 3 .de statuis figlinis lib. 3 s. de simulacris marmoreis

115쪽

reis lib. 36. Sigilla fiebant e gypso,tuto,argilla. Philostratas cap. i. Iconum monet Aristodemum Carium de nobilibus statuariis, ac pictoribus, deque Regibus harum artium studiosis egisse. 4 ατ

Plinium lib. 36. cap. 3. Praxiteles quinque scripsit volumina nobilium operum in toto orbe Natus hic in Graeca Italiae ora in ciuitate Romana donatus Iouem secit eburneum. Fulgentius Placiades lib. 3. M tholog. commemorat Anaximenem quemdam, qui de picturis antiquis scripserit.Erant pictores cruditi,& diserti.

nu sine coloribus adumbrare creta, siue rubrica, carbone, terra sanguinea, vel galena , seus λυωένα, quam Plinius lib. 34. cap. 18. venam plumbi, argenti communem esse ait aliud,cq-loribus adhibitis pingere Delineatio illa sine coloribus fit in charta, tela,aut ligno non colorato. Gallice dicitur , ourtraire grissonner Pictoris stylus, seu cretacea graphis , est frustum oblongum rubricae , aut terra sanguineae, aut carbo oblongus, aut plumbea graphis, seu designatrix galena pictoris, vulgo dicitur, cra)on charbon , crvo demine deplomb de mer maroruant de gris opus graphide adumbratum , rubrica, aut plumbo de-

116쪽

io De Pictura,s Statuaria,

signata pictura. Rudis .informis designatio

totius operis,carbone, plumbo, vel rubrica impolite designatum opus , premiere ordonnance de rou-ur e totai, sans Mure de membras.Primus enim tantum atrimi conceptus delineatur, oculi, digiti, alia membra graphice, diserte non exprimuntur. Mox etiam carbone oculi,digiti,nares adumbrantur; quia quod carbone expressum est,facile deletur, aut reformatur. Quae dicitur totius, ac partium expressior facta carbone, aut rubiic figuratio , seu expolita graphide operis designatio, quum principibus, ac palmariis ductibus informis figurationis carbo fuerit inductus, obliteratus. Tandem expres affigurationi membrorum rubrica umbras adbciunt, graphidem expolitione absoluunt. Gallice rem ita interpretor Retirer,m ou fur , est Dire suismen is mai fre traict dela chosi ourtraiste; ce qui se fati uec te cra on, ne se peta quandia estace les utres traicts alor onrappeste desein, ct ordonnance. Est igitur prima designatio futura picturae,quae in breue colligi potest,si acu, aut veruculo pungatur, ut supra telam impressam, aut fundum applicetur. Tunc autem dicitur puncta vulgo Poncis. Pingimus autem cum colores adhibemus postquam rudi Minerua carbone,rubrica,vel galena, sine coloribus adumbrauerimus. Quidam penna delineant , .designant. Quod non usquequaque facile est, quia laterculum,aut rhombum,id est, rectum, aut obliquum quadrangulum tenuissimis lineis cancellatim secari oportet, qua se intersecent,ut umbra fiat figuris, quae delineantur. In rudi illa designatione, quae carbone fit,aut creta, utimur cretacea

graphide,

117쪽

raphide, stylo rubricato, vel frusto oblongo ru-

ricae,carbone,plumbo,plumario e plumis auium, egula, amussi , vulgo plumari porte-c on, regis, quierre, compas Circino rotundamu S, metimur,

iguras ad amussim exigimus. In pictura, quae sit oloribus utimur penicillo, qui fit exietis porci, et ex pilis asini. Proprie peniculus,&penicillus audam significat,alias fit ex cauda suis,aut gruis, , ut ex gomso, seu Tlo. Interdum penicillus an rustior est, S longior, sed incidit, dicitur vulgoran et nonnunquam latior est ad leniendas, molliendas umbras, vulgo dicitur brouses, fit exaturis Armeni pilis , aut exietis porci. Item legula legendis coloribus , qui probe triti sunt,

et ulullus Samius, seu guttus testaceus, ut colo estriti vel in aqua, vel in oleo nucum protropo collocentur Colores ex oleo collocantur in pugillari axiculo pictorio,cum manus interea,vt firmetur, bacillo innitatur. Legula vulgo dicitur famassette, cui ulli Sami , seu testacei vocantur

oriis, ougoudeis, axiculus pictorius, lipalitie. Colores autem a pictoribus varie miscentur, rerunturque in abaco, seu forma saxea ex lapide porphyretico firmissimo, unde terendo nihil deteratur. Habent item coliculam pigmentari tritus, quae vulgo dicitur mouisite. Miscentur autem colores cum oleo nucum prodromo limpidissimo ad diuturnitatem,ut ab iniuria pulueris,aeris,&ὶ moris sarti sint. Interdimi pro oleo aliquid aquae admiscetur, ut melius colores in abaco pigmentariae triturae terantur,in in unum quasi corpus transeant.Vulgo dicitur peindrean deffra e Saepe colores teruntur cum glutino , quod factum est

118쪽

1,6 De Pitatura,s Statuaria,

ex corio,aut pergamena pelle seu membrana, adhibetur gummi, quo aliquid luminis coloribus accedat. Iiscentur simul tres,aut quatuor colores, e quibus unus aliquis suauissimus Morescit. Diluta sandaraca, vulgo vem v, fit e liquida iuniperi lacryma , seu gummi, dat nitorem gratiana sabulis pictis ex oleo. Aquari subactus pies urae nihil

sublinitur, onpeint en delirampe sans coucher auctine premiere covisur Ad oleari subactus picturam linteum prius temperatur, expolitur glutino,icbnque diagraphicis lineis exaratur,linteum ad Oleariam pictura albo prilis maceratur bis, terve, detersumque oleari pigmenti secundo, alit tertio illitu imbu itur , quam vocant impressionem. Qui parietem recens gypso inductum , seu albarium opus pingunt, dicuntur peindre a fau. Habent in charta diagraphica operis lineamenta,quae recenti gypso admouent, lacu , vel veruculo gypsum

lores inducunt, qui alte imbibuntur, ut nonnisi gypso collabente exuri possint. Interdum paries recens gypsatus penicillo coloratur, tum veruculo compungitur in varias imagines, ut colores intus subeant. Colores autem,qui adhibentur,non sunt vulgares Martificiosi sed e terra vari coloris. Album fit e calce,nigrum e carbone trito,rubrum c terra sanguinea.Itaque colores non evanescuns, nisi caementum destruatur Penicilli,quibus tuntur,sunt oblongi, ut abunde colores contineant,&crebro fiunt e pilis asini Coloribus oleum, glutin una , gummi non adhibentur, sed aqua dumtaxat Interdum vitrea specularia pinguntur , diagraphici operis compuncta charta ex arche

119쪽

po traducitur.Encausto vero pingunt,qui ferro an denti ceram,vitrum, ebur, metallum inurunt. 'our Dire des gratimmens a si a s. o me do notrans te mortier , ct a Pant pla Ere on ait e quon euis te planἱre uesti potn te dis fer Vt recens al- arium compungatur,ca mentum, aut gyplus carione perfunditur, saries ubi gypso recenti in- luctus est,ferro varie delineatur,ac compungitur. It pingas ex oleo, tela aut tabula prius belle im-ῖrimatur, I praeparetur, deinde colores cum oleo b aucis protropo triti tabellae , vel telae, rubrica, lumbo, carbone delineatae admoueantur,aliaque fiant eminentiora, alia reduJhiora, quaedam attolantur,adumbrentur, rotundentur,molliantur. 1inium , chrysocolla sublinatur, quia quo crebrius tabellam subleueris , splendidiorem , diuturnio emque seceris Picturam igitur umbrae pacant, mox picturae umbris aduersum lumen obtendunt,

tum idoneam concurrentium colorem armozen

picturae adhibent, apto nexu extrema Variorum colorum inter se committunt. Gallice, sis platant les rehauis, ' Ombrages en itur lieu. Rebaut est leuieu uo donne is our,ost qui est tellucclair Ombrage est D co seu pim obscure, Arrondissemen est et Ombrage quo fit auri Amnes. Lumen fit ex coloribus claris,& floridis,admisse die Vmbra ex obscuris, quae in columnis rotundatio vocatur. Tunc opus dicitur inchoatum , ebauchet Gallice, quod sinunt sensim exsiccari , ut deinde iterum nouos colores floridiores, vegetioresque inducant, quibus vestium natiua elegantia exprimatur, Vulgo Ocant draperies cedine est bien drape euelli, bien effen- dira,cesdraperies soni bien Dictes. In aquario subadhaglutino

120쪽

1o , De Pictura, Statuaria,

glutino tuntur, quod sit e corio, aut membranae pergamena, ut colores imbuantur. Pictura aquaria uno illi tu perficitur, nec ut pictura ex Oleo inchoatur, ut post perficiatur. In aquario su b. actu colores sunt rudiores,densores,minus triti,quam in oleario. Lumendatur,cum in membrana pictura in breue colligitur, colores adhibentur purissimi, clarissimi, simplicissimi, belle triti Eminentia, quae vocantur exaltationes ,rebattis fiunte auro,&argento molito, seu trito Colores imbuuntur gummi Per opticam quae longe abscedunt, prope accedere videntur, ut pascant oculo S,&in breue colliguntur.Quae vulgo dictantur gro- te ques, Arabe fucisum pictoris cogitationibus tuis indulgentis exerrationes, qui penicillo ad flores,

coronas, serta, satyros, aues, animantia, infantes adumbrandos, ut cum animi fert impetus abutitur , ludit in vagis suis, irrantibus allucinationibus, cinciis manus requiescit. Nostra aeditate pictores floruere, qui Apelli,&Protogeni palmam praeriperent Michael Angelus Bonarota in deli-Neatione , quae fit rubrica sine coloribus Raphael Vrbinus in coloribus suauiter admouendis. Par- mesanus inuentione omnes superabat.Tabula illa numeris omnibus absoluta est in qua figularum inuentio felix est. Ad umbratio sine coloribus, de delineatio rubrica, vel galena suauiter arridet; proportio, Moptica,omnesque aspectus belle seruantur Coloribus nihil deest, omnia laeta, dulcia Occurrunt , vestes natiua specie expressae, non

per Vmbram, recessum,sed in clarissu no lumine positae. In aquario illi tu pies uram primum exsirc- cari oportet, cui deinde penicillus e gossipi colores