장음표시 사용
491쪽
queant,sed quoniam in js,quae demonstratione caret. probabiles rationes Galeno teste sperni non debent
i,ed liceat mihi parumper ab anatomico negocio digredi,&eXiain dictis inferre, quosdam medicos hodie contentiose nimis assereres, solutionem continui adeo propriam doloris causam esse, ut sine ea nullo pacto excitari possit nam hac ratione dentium subitantia, quae ob duritiam neque contrahi neque disten di potest, non nisi erosia uel maxime inflammata cru- ciatu assiceretur: quemadmodum, quum ignis uiolentiam patitur, maior in ea dolor excitari deberet quoniam malum, quo premitur, est etiam uehementius, ita a leuioribus sensibilibus, cuiusimodi friaida sunt, nullam molestiam capere illam oporteret, Quoniam robur ruis eorum non est tanta, ut cogendo disiungere materiam tam duram possit. Et tamen si hoc concederemus, quum soluta membri unitas , continuaeque eius substantiae disiunctio morbus iam factus permanens sit, cogerentur Galeno, cuius doctria nam profitentur, aduersiari. ille enim Archigenem siectatus, maximum dolorem ob alterius partis consensum fieri posse testatus est, ea parte, quae dolore assicitur,nihil adhuc patiente.
Vulitas dentium, qua ab actione eorum
O non natura instituto, siede euentu scissum, letes hi titum esse, fabulantur nonnulli naturae in-diistria inuidi. Sed minime necesse est ruptis casse oris partibus continuo detes innasci:quando ano,pcni,uul-M uaes
492쪽
uae,quamuis scissis, nullus dens inest. Aues cibi capiendi gratia os habent sed haud omnes rostro ad euconficiendum pro dentibus utuntur multae enim mansuetae sunt, qute integru cibum rostro deglutiunt neq;
dini pro dentibus continuum os semicirculi modo fle-Xum , veluti serrula minutatim tradatim incisum , in utraque maxilla inest. Alia animalia pro sua quaeque conditione os dentibus refertum habent. Itaque hunc naturae scopum& progressum si sedulo contemplemur Iotantum abest, ut animantium fabricam casu acceptam referre debeamus, quod summam etiam opificis nostri prouidentiam inde intelligamus quia a rudi quadam linea incipiens, tandem omnia forma cunctis numeris absoluta perficit. Commune autem dentium utilitatis genus duplex est. Alterum in officio consistit. Alterum sine actione aliqua est. Primum bifariam diuiditur. Quaedam enim animalia litis cibi gratia dentes habent. Alia uero eis,ueluti sua
τα&κ-ιοδοντα a GraeciSappellata, etiam pro armis ad ouim facienda navi repellendam, ut lingua improbi homines abutuntur. Verum si communis dentium utilitas circa alimentum uersetur, mirum cst quam ob rem Aristoteles, ex insectis quamplurima cibo humido utetia ,dentes non uictus, sed armorum gratia habere scribat quamuis enim communis usus partiti non sit semper praecipuus,nihilominus haud fieri posse uidetur, ut uniuersalis naturae scopus,4 communis utilitas in cunctis,quae dentes obtinent minime reperiatur. Et quoniam alimentum dentibus, aut capitur solum & frangi otur, ut in multis piscibus cernere licet,quibus,propterea quod cibum uorant, nec retinere diu in ore possiunt,
493쪽
natura plures detium ordines dedit, & acutos quidem illos&curuos adhunc usium idoneos: aut diuiditur immutatur hiccirco homini huius rei gratia tales totu dentes tributi siunt,qui possint omnibus oppommitatibus commode inseruire Ad apprehendendum incidendumque cibum incisiores praesto sunt: benignius enim cum homine natura egit, quam cum his belluis: quae inferiorem ordinem incisorum tantum habent, &cornigera magna ex parte sunt; nam homini & animalibus,quae s lipeda,4 alijs, quae ρ-αγοῦντα Graecis appellantur, elusimodi dentium genus tribuit, qui supra infraque e regione locati, etiam duriorem cibum quasi gladij incidere possunt:illis uero belluis,quia stuperiori labro cibum comprehendunt, selisique infernis incisoribus diuidunt,natura compensatione facta plures uentriculos duriori tunica praeditos tribuit simulque procurat,ut deglutitum cibum semicontritum per uices ruminent.quo auxilio homo non indiget, quia incisiores dentes utrique maxilla assixi duploque numero caninis superiores,cibum,ut diximus,ueluti gladij perfecte incidunt. Et quoniam dura etiam interdum ab homine frangendissent, hac quoque de re natura sollicita
neque caninis eos dentibus,tat oues,boues, , ut asserunt,equos,quorum cibus mollis est,penitus priuauit, neque,quum sit anima mansuetum, ciuile, cuius roburdi uires magis in sapientia, quam corporis fortitudine consistit,eius os,uti ferocium animantium, illis impleuit. Sed singulis maxillarum partibus singulos apposivit. Quoniam uero ad cibos conficiendos dicta 3 dentium species non suffciunt, quando eos apprime contritos homini deglutire expedit, molares quoque
ei dati sunt,quo scilicet commode possint incisa ab inciseribus,
494쪽
soribus, xstam a caninis,ueluti a molis fruges , leuia fierivi conteri, quod quidem mandere proprie est. quae sane utilitas,quum latissime pateat, multi quoque id generis dentcs homini insunt,& multo plures, quam incisores indeque isse uenit, ut cibi hoc pacto comminuti
accedente oris calorevi humore immutentur; rudeque coctionis initium in ore sitimant Patet igitur euidenter
homini triplex genus dentium,pro ratione triplicis o Lfici figura&situ uarium in elle, quamuis Aristoteles,&quidam alij non ita semper distinguant, ueluti nos iaci romus Galenum secuti sed ciente modo cibum molere& diuidere scribant: modo e X tenuarevi molere modo diuidere& conficere. Et quoniam quasdam belluas, cuiusmodi sint lupi,canes, leones, apri dentibus pro armis, ad uim faciendam ac repellendam abuti diximus; iccirco homine parumper relicto summam opificis nostri sapientia in illis quoq; contemplemur i uero Ope ram dedit, ut inferocibus animalibus dentium figura& robur oris amplitudini responderet utq; proportiO- ne primae uertebraes ungues fortes essent: nulli autem ocorum ungues fortes dentes imbecillos dedit. Siquideserrativi e Xerti detes,qui ad pugnam aptissimi sunt, parum utilitatis afferrent, nisi multi essentvi fortes eoruitem actio quoad morsum inani redderetur, si os acutis dentibus refertissimum . magnum etiam & maxime scis non ei let, quoniam uero amplitudo oris,&acutorum dentium actio parum proficeret, nisi cerui quoque robusta cisset, manibus ac pedibus adiuuaretur. iccirco laga natura serrato dente habetibus, primas quoquesuci tebra magnas tabuit, ingues ad eunde Io
quasi gladio innatos, quum timidi & mansuetis motri
495쪽
les latos,& obtusos dederit. At uero animantes, qui ad cibos mandendos,& plane molendos, dentibus potissimum utuntur,exiguum os habent, xnuillis molaribus reterium,acuti uero aut prorsus caret,ut equid oves,
aut in lingulis maxillae partibus singulos habent , ut homo' simia.nimirum homo si ut belluae erratis dentibus rardita', multos acutos dentes haberet,propter angustiam oras uana esset eorum actio neq; ullam famplitudine oris commoditatem caperet propter magnum Olari 'numerum , unde propter acutorum dentis nopia nihil posset roboris accipere , insuper cibos exacte
non contereret: re uero, ut se nuc habet, costituta,summa naturae ars elucet, quae & si os angustum caninos aute de te paucos, nepe utrinq; tum in superiore, tum in
inferiore parte unu ,eos' ad pugna ineptos & imbecilles, idoneos a me certe ad frangedum quicquid scindere incisores no possent, homini tribuit. Caeterii quia de te no solua stione usium asserui, uerti per quasdam ipsi actiones creantur, perficiuntur,& conseruantur de hiscita dicere aliquid oportet. Nam in utero geniti certo tempore foras Xeur, ut infans matre molestia liberet, lacte dimisso solidiorem cibum capere incipiat. Semper crescunt, ut scribit Aristoteles: pe toto fere talis tempore, ut Galenus, quo proprium munus obire sine
det tamento possint. etenim,si quemadmodum exposuimus,minime cres cerent, attritione breui costumeretur. nam quanqua articulorum ossa, quae Opius ac uehemetius mouentur, duritie ab ei Ssiperentur, tamen minUS
nuda sunt,o dura duris , atque inaequalia inaequalibus similiter non occurrunt. sed huius in comodi cultandi gratia mucosa usq; humiditate perfunduntur;& cartilagine etiam quasi crusta obducuntur Neruos ac sensum meliori
496쪽
melioris usus gratia dentes acceperunt, quia sunt propter nuditatem externis iniurijs expositi sapores au- te simul cum lingua discernunt, ut reliquae oris partes.
Vtilitas, quam dente me actione praebent.
V Sus dentium, qui sine actione considerandus est,
dupliciter differt. nam, aut ad ea refertur, quae delibus prosunt aut ad alias partes,quibus ipsi aliquid commoditatis asserunt. Primogenere durities densitas continentur, quae, ut mihi uidetur, aeque omnibus inest , ne prius scilicet conteiantur, quam cibos comminuant. hac pr cipue molaribus uidetur tribuere Galenus, fortasse quia diutius suo munere funguturin plutibus locis sese lagut sunt tamen incisores canini aeque duri,quia licet breuiori tepore agat, durioribus occurrui. Figura muneri egregie respodet Molares haud leues sunt,ut alij,quia munus suum obire commode nequirent, quando ab inaequalibus atque asperis melius cuncta minuivi coleri mol triticee demonstrant, quas attritas,ac leues redditas,artifices hanc ob causam rursus excidunt,& asperiores faciunt. Acutivi lati inciBres sunt, quia scindunt. Acuti in superiore, lati in inferiore parte canini,quia dura sine robore non franguntur. Lati item sed non a qualiter sunt molares: tenim quae laevia fiunt , amplis basibus indigent quod si exigui angustive essent, longissimo nobis tempore ad cri' atterendos opus esset quae sane causa est, cur incisoribusvi caninis attenuari nihil possit. Concauitatis dentes sunt participes, non , ut leuiores inti haec enim
497쪽
enim mihi ratio in ipsis ineptissima uidetur sed ut com
modius generari , nutriri, ac sentire possint: quum, ueluti supra ostendimus , duplici substantia constent, altera, quae corticem refert altera, quae interna arboris parti commode assimilari potest di imminuta concauitate dura deinceps magna ex parte euadit, ossis Nmam suscipit Radices dentibus pro ratione magnitudinis&ossicij magnae aut patuae, pluresve aut pauciores tributae simi. nunquid autem breuiores pauciores inferioribus, quia superiores pendent,i hanc ob causiam commoueri facile possunt an uero , ut ego arbitror,quia maxilis superioris dentes dissimiliter ac molae quiescant , ac motum suscipiant, alijs iudicandum relinquo respondent autem radices adamussim praesepiolis , quia si latiores essent, harmonia laxior euaderet si
angustiores , non permitterent dentium radices ad imuusque peruadere: hoc uero modo se habentes stringulac continent ualidissime Positionis nomine lauda laest natura , quod dentium choream tam belle exornarit: nam, ut modo praeteream , Galeni rationem non omni e parte ueram , nimirum quod iniquum fuisset angustis oris partibus detes magnos indere,amplis ro exiguosi minime conueniret internam oris capedinem, quae ita, ut anterior; angusta est , aeque magnos dentes ac mediam habere , quae est amplissimi certe in parte anteriore , qua os apertum est,ueluti decor postulat , inciseres fiunt& canini; quia cibum capere , mox incidere prius oportet, quam frangere atterere u in interiore, quae tecta est,molares sedem habent,ne dum cibum comminuunt,&lingua adiuuante huc illuc impellunt, aliquid effluat quod si ista positio dentium immutetur,4 in exteriore parte molares , in interiore in cisores
498쪽
cisores&acuti locentur lucuero labefaetetur eorum actio,&inutiles ipsi plane fiant Media dentium spacia magnum ctiam decus asserunt atque ad cibum tiam sumendum utilia quandoque sunt scio enim hic Romae adulti hominis caluariam reperiri, culti maXilla inferior omni penitus articulo motu caret in eaque stupet ni infernique dentes sic tangunt unde discere licet pcritu simodi pacia dentium, liquidum cibum
in uentrem aliquando immitti: quod in phreniticis,cO- utilii X, nonnullisque ali)s cirrhum articuli maxillae inferiori pallentibus Ope etiam obseruaui . Et quoniam dentes, si nudi plane sient, insolens quoddam fastidiunavi molestiam intuentibus exhiberent, quaqua ipsi occasione laederentur, iccirco natura ori pulchritudini&dentium saluti simul consulcns gingiuis, ne horriduli essent, illos ornauit labijs uero aicet mollioribus, tanquam clypeo muniuit, atque obtexit, ut hoc pacto instructi, ueluti septum, frigidiorem aerem ingressu prohibeant, frangantque,& immutent & non solum linguae in omnibus animantibus pro uallo sint; sed in homine adloquendum etiam inseruiat. Et quoniam hic usius non est contemnendus, non possum non admirari Galenum scribere interdum, homines ad Q-lumesium dentes idoneos habere. Verum his eum uerbi hanc utilitatem excludere non puto , sed potius hu
r em Vis usium , qui potissimum in cibis mandendis consiliit, cum Atiliotcle tribucre huius enim Sion alterius coloco inc minit quia detes ob sermonem, neque simpliciter necessa ij fiunt neque omnes utile , sed incisore S tantum Distici lis est etiam oratio Aristotelis assercntis, dentcsalia animalia habere ad cibum , alia ad uo
499쪽
9 Iuocis orationem neque enim aliquod animal homine excepto sermonis, neque homo huius tantum usus gratia dentes habet, neque priecipua ipserum commoditas in oratione consistit. Sed existimo illum accessbriam quandam dentium commoditatem his uerbis potius significare, quam asserere aliquem animantem solius orationis gratia eos habere. Ignorandum praeterea non est,solos incisores orationis gratia hominemo habuisse, licet non prius loquatur, quam triplex dentium genus, quod exposuimus, extra gingiuas promineat, infans enim, ut uulgo dicitur, sine dentibus uagit duos quatuorve quum habet, inusitat ore illis referto,loquitur . Et quamuis incisores linguae no paruusus adloquendum praebeant, omnium tamen uerborum prolationem non que adiuuant,ac perficiunt; sed quorudam claramo facilem reddere inde percipimus, quia illis amissis sermonis explicatio heditur & tardioressicitum aliorum uero, quae eit,&r,literis composita sunt, quasi organa esse,& ad articulos eorum plurimum
conferre in balbis experimur. Siquidem balbutire Galeno authore prolationis uitium est, quia lingua eas uoces exquisite dearticulare nequit, quae per l, r, proferuntur ut traulus,4 trepidus qua quidem dictiones nisi lingua sese explicet, & ampla fiat, ac prioribus dentibus innitatur, proferri non possunt. horum dentium usus ad eas quoque dictiones pertinet ex literis compositas, quas dentium Hebrei nuncupant. Atura, dum animantium partes fingit, suas inter
500쪽
tum facit ex quibus, quum in dentibus haud pauca Historici potius, quam Anatomici obseruauerint uisum est miles, ne quid huic tractationi desit , naturae quoque
errores in dentibus conformandis non esse praetereundos Narrant quidam Historici Pyrrhum regem Epirotarum: Euripheum Cyrenaicum,& complures etiam alios os continuum pro dentibus habuisse,arque e X tensum ac lineis quibusdam altis non aliter distinetiim,nec alio tenore, quam plerique maXillare caprarum conspiciantur hanc ego coniunctionem in Omnibus denti robus nunquam uidi. sed treSaut quatuor molareS, non
aliter quam in pecudibus continuatos aliquando obteruaui. praeterea in quoda ciue meo intuitus sum, in se ne tute iunctos detes , dura ac pene lapidea materia undiq; obductos, nullo distinctionis uestigio reteto, unius tantu ossis speciem proeseferre . Timarcum Cyprium duplicem, Herculem triplicem dentium ordinem habuisIescribunt. huncque Anatomici nostri temporis, dum publicas sectiones Romae administrarent, inproprijs fili)Sosilai iis te ferunt. quod tanuth, ut in homi ronibus asipicerem, nunquam mihi usu uenit tamen quia cXimi medici huius rei testimonium praeben eis fidem habeo . etenim minime dici potest, huic iuueni, de quo
loquuntur, antequam prim dentes excidissent, nouos per alios alveolo foras prodi)lle. Si quidem hac ratione duplicem tantum, non triplicem ordinem , neque
omnium dentium , sed illorii in lum habuisset, qui circa septennium cadunt nastuntur praeterea
non ad decimum Octauum annum , quo cinpore obhi, scit breui, prioribus tandem cXcussis perdurasset. In paciolato quandoque generari dentes Alexandcr de Benedictis, quidam alii testantur. quod mihi tiam uidet