장음표시 사용
481쪽
me duce&ratione comite dirimere. Quum Galenus Platoni interdum non contradicat, saporum iudicium intercedentibus uenis, quae sunt tota linguae substantia disper cordi tribuit: acetiam de uasorum siensi non1emel quaedam dicat, de quorum ueritate iure ambigi potest iccirco de primo ego sensius organo probabiliter, ad hominum opinionem alio loco disputaui Verum quia multa fiunt,quae nos ideo perlape fallunt,quia uidentur maxime probabilia,propterea nolo a commub medicorum sententia propter levem causam recedere: sed satis habeo difficultates,qualescunque sint, non cistimulasse irasque peritissimorum iudicio examinandas proposuisse. Ergo ad primam quaestionem aggressus, nego de offum sensu falsia Galenum scribere, uel
usquam contraria.quamuis enim solos dentes reciperea tertio cerebri iugo molles neruos scribat,minime tamen sienti omni penitus neruorum genere caetera ossa carere quum idem ipse alibi doceat periostium membranam,nec neruis nec siensu priuatam esse.& quamuis nerui in ossium substantiam non distribuantur, sensiustaimen es auferendus propterea no est, quia hoc idem de Galeni sententia delibus usu uenit.quoniam nusquaquod siciam, aperte affrmat neruos dentium concauitatem penetrare.Et quanquam illos,qui amice,ut quis':
debesitanti praeceptoris sententias interpretantUr,quominus conlectura aliqua adducti,hanc opinionem amplectantur,non prohibeo. tamen eam in cotrariam etia
partem facile duci posse liquido ostendo. Addo insuper, si neruus, qui concauitatem dentium ingreditur, eamque una cum membrana,cui adhaeret,ut leuiter tai git, perspi acem siensium, ut posteriores scribunt, ipsis communicare potest,rationi quoque consentaneum ui deri,
482쪽
deri,ut periositos membrana ossibus,quibus coniuncta
est,Obscurum impertiatur. quando, minime sicquitur, propterea quia solis dentibus cui dentem lenticui ut in
tribuat obscuram alijs ossibus Galenum denegare,eaque omnis plane sensus, X pertia facere prJesicrtim quia corum siententi qui obtusiam quadam siensius speciem ossibus tribuunt, non modo non contradicit, sed
ctiam subscribere uidetur, dum ossi, quae cruri iunguntur, dolore affici cum Hippocrate confirmat. Et quidem nihil prohibet si in spongijs ijs quae Zoophita
Graeci uocant sensius sine neruis reperitur , hi quibusdaanimantiu particulis,no dico sine neruis, sed sine ipsoru distributione,aut insertione ad certum interuallu elargitum esse.Item si ossa sine arteriarum ramis undiq; perca diffusis,a cordis spiritu uiuendi facultatem cosequu- tui poterunt similiter animali spiritu longe tenuiori intra se concepto,sensu etia potiri. At dices Ossa, que uim dique tectavi custodita sunt,non perinde,ac dente sensu indiger quum externis iniurijs non sint similiter obiecta. Id uero minime inficior, sed alia eis ob causam sensium tribui co cedo. auu enim ossa particulae maxime omni iterret seantur,tactusq; eis, quae huius generis
clemcti sint,praecipue debeatur, nisi sensu essent praedita,maior parS animatis a plata nihil differret frustraq; cadu ossa per animam sentientem existerent , nisi plius
beneficio sentirent. Saneri si haec facultas singulis in partibu non aeque aperte conspiciatur, ossiumq; duritia sensu non mediocriter aduersictui nihilominus, ut sine ea facultate nulla pars animantis existere actu potest, ita sine sensu ne a plantis quidem discerni. Natura, inquit Galenus de renibus tractans, cuiq; horum uisceru tantum se usus largita est,quantum conueniebat,ut a
483쪽
plantis scilicet seiungerentur, essentque anImalis rarticular quod profecto, si ut uerum est, ita etiam necessaria habet consecutionem, cur propter candem rationem ossibus quoque sensius tribui non debeat, uix explicari posse arbitror modus autem, quo sensum adipiscuntur , nec natura insuetus est, nec explicatu dissicilis. Sicut enim cicatrici uicinae partes, iecori membrana, qua inuoluitur, Galeno authore sensum tribuit pariter ellam illa, sine propterea, quod ossibus adhaerescit, periostios appellatur, impertiri illum potest, quum per sipicaci ipsa sensu pri edita sit: quando male habet,ipsius affectio ossium dolentium ima inem p sieserat. Si obijcias ossa nulla molestia assici,sed eorum membranam proprios dolores percipere, hoc idem dentibus&iecore usi uenire respondeo si euidentem sensium huiuscemodi inuolucro concedis, sed obtusum,&qui paruo interuallo obliteretur, durae substantiae dentium & carni iecoris male compacta cooossibus, non modo obscurum inesse assii mo, sed totam uim sentiendi conius anavi perturbatam,atque adeo exiguam concedo, quae propter leuissimam quanque caulam evanescat. illudque Galenum cum plerisque alijssipectasse arbitror, quando ossa sensit destituta esse aliquo loco dicit: multa enim propter exiguitatem quasi non tint,plerunque ab authoribus contemnuntur qua ratione motus, crus sine musculis esse dixit Hippocrates: pisces sine collo Aristoteles Galenus. Paruetiam apposite ea ulcera obijci solent, in quibus denudata ossa,quovis modo tractentur,dolore carent nam, ut taceam suis non uulgares medicos in crure contralium expcitos, qui etiam detracto periostio, euidentem se in eis quandoque sensum reperisse scribunt,
484쪽
haud mirum est dea ectis ossibus sens Am prorta obliterari; qutilia calor ac sis iiitus iam evanuerit substantia obdin uerit kad ambientis aeris iniurias fere da nos assuefecerit.
Num siensius insit dentibus, culparti eorum acceptus referri debeat Cap. XXV.
DE sensu ossium abunde dictum est dentes uero ipsos eo prorsus carer quia inter ossa numerantur;& lapillorum duritiem ita aemulantur, ut ferret aciem re ij ciant: ac lima citra dolorem comminuuntur atque etiam quia si igne exurantur, nihil fere molestia accipiunt, non iniuria multi, tum philosephi, tum medaei opinantur. qui quidem molestiam illam, quae percipi solet, uicinis partibus, neruisque potissimum expensam cste referendam existimantes, hanc opinionem Hippocratis testimonio ratione haud improbabili et oconfirmant Nimirum ille dolore assici dentes tunc arbitratur, quum pituita radicibus , ad quas nerui pertingunt, subiecta est. Rationem autem ab experientia sumunt, quoe docet sapores Malia qualitates, quae tangi possunt, erosis perforati sique dentibus melius percipi, quoniam patens ac liber aditus ad neruum usque tedit. Aliqui non solis neruis huiu cemodi sensum tribuunt, sed magis pelliculae, cam dentis partem, quae intus latitat, instar periosti cXtrinsecus inuoluenti. Ali internam dentium concauitatem,tenuissima,acerrimique Iosensus membrana succinctam omni cruciatu acta ci contendunt & eam ob causam credunt, dentes limam ac
485쪽
extera instrumcla,quibus cominutitur aut dissecantur facile contemnere; quia tu ad hanc u que men a-ς iis dentes occurrimi, tua non solum ad eos undi me
quaciam male assiciunt, atque immutant. Verum his
ego non acquiesseo nam Galenus se plane rase
neruumque' uenam habet,immo etiam arteriam oti admodum posteriores obsieritarunt de hae n
nihil prorsus scribit sed detiti, et di, si b
cem modo, quo carnos, partes phlegmone tentari atque etiam pulsetione commoueri. Quamuis Dropter duram lapdeamque dentis substanti hoc admiratione num iudicet, nihilo
rem me', quoi dente percipitur, clare distinoui Alexander Trallianus grauissimus medicus eritorum secundum locos recitat, eique stubsicribit propter neruos, tum propter substantiam proh in dolere ait Sed quia existimare potest aliquis Galenum
nem iis, qui dolore assici dentes asserunt , testimonium Pnebere; iccirco opem p
486쪽
alibi ipse scribit, breuiter recitare, euidentiorisque doctrinar gratia nonnullis argumentis confirmare. QuuGaleno authore cerebri nerui molles ij partibus, qu:-bus sensu exactiore opus est, inserantur lentus 1llis insit quae lard cntibus facilius Occurrunt, ut animans
per dolorem ad opem sibi ipsi ferendam impellatur,
id, quod eum cruciat, antea amoueat, quam par labefactetur; nimis profecto improprie ab eo interia tes, quae perspicacissensus sunt, dente &palata tunica numerantur; quando soli corum nerui sensum a tibent, nihilque huius dentium substantiar, tr palati tunicae communicant. Praeterea, si eadem dentium substantia dololis est plane cXpers, omnem attria Industriam uanam cxistimare possumus,& frustra solis ipsis, uel si nudi externis iniuri, exponantur, molles neruos esse dispensatos. Sed his replicet aliquis si dentium
substantia immutatur&ledi potest, neruum ob cohaerentiam ex ea immutatione molestiam capere, quae diauersum sensium excitet, ab illa, quae a laesione carnis proficiscitur, de qua exempli causia mentionem fecimus ac nam immutatio substanti dentis plurimum certe ab ea differt, quam caro experitur. Sed hoc perinde est, ac
si dicatur solum neruum, non autem carnem, aut aliquod aliud uiscus sentire: quis enim ignorat sensi potui quam libet particulam beneficio nerui, sim diuersa cuiusque substantia uarias sensus disterentias fieri,ita ut ex eis aliquae huic soli parti conueniant, nulla ucro ipsi aliarum communicet. Siquidem neruus sexti iugicorum, qui a cerebro proficiscuntur, propagines,tumori uentriculi offert tum alijs uisceribus disti buit, qua Isuis famis&stis tristitia ab hoc uno uiscere percipiatur quod sane nullo modo fieri polici, nisi mutuo quo
487쪽
dam consensularia uentriculi substantia neruus immutaretur ac deruum una cum facultate sentiente tristitiam
quoque in illam undique effunderet. Quod si quis parem dentium Moris uetriculi rationem esse neget; ego contra ita similem esse afirmauerim, ut pene eadem ce- seri debeat nam Galeno teste mollium neruorum genus dentibus inest, quia ipsi non aliter, quam taeterie oris partes sapores discernunt quod certe munus solus neruus sine organo uel proprio sientiendi instrumento Io Xercere nequit sicut sine oculis aut auribus colores percipere aut sonos audire non potest. Praeterea superius os uentriculi singulari naturae beneficio,contra morem caeterarum partium, famis ac sitis molestiam percipit:&dentes peculiari tactus symptomate assiciuntur, AmiAαν Graeci nominant, uulgus stuporem
congelationem quod nulli alij particularisse uenit unde fit , ut dentes gustum cum lingua communem habentes , ac propria quadam specie tactus praediti, non modo caeteris ossibus praestent, sed quibusdam etiam alijsa partibus, quae haud obscure sentiunt quod uero aut pellicula internam dentium concauitatem succingenti, aut alteri, quae radicem ipsorum instar periosti inuoluit , aut utrique earum hic sensius acceptus reis ri debeat, permitto ut aliqui hodie dicant, dummodo Galeno: mihi hoc dent, ipsarum interuentu,una cum spiritu animali, sentiendi quoque facultatem dentium
substantiae communicari membranam, quam intemnam uocant, concauae eorundem dentium superficiei
minime iunctam esse, sed eam leuiter attingere. Quomo
488쪽
Uuomodo dentiumsubnanti enses particepsit, sium ab omni tangibiliquabi at pariter aspiciatur. Cap. XXVI
Acterum detes siue ob solam nerui ad radices eorum cohaerentiam, ut Galenus asserere uidetur, Iosiue harum quoque membranarum beneficio sentiant quomodo dura ac spissa eorum substantia sensus particeps fiat, haud potest facile explicari. Idem author, qui si dentium concauitatem non prorsu ignorat, exacte tamen haud nouit neruosque ac uasa exteriori in parte iungi cum eis arbitratur hac de re ne uerbum quidem facit. Ego quanquam certam demonstrationem non habeo; coniectura nihilominus adducor , ut suspicer neruum, qui in concauitatem dentium penetrat, inminutissimos surculos diffusum cu intima ipsorum sub apstantia, quae mucosia est initio generationis commisceri caenim quemadmodum nonnulla plantarum radices in lapidem commutantur, deinceps magna ex parte in os formata causa est,ut dentes cum neruis facilius consentiant atque hac ratione etiam sensius participes fiant. Asserunt aliqui dentium materiam maois ad carnis, quam ossis naturam declinare, qui itidem rem probabiliorem facerent,nil dubia sibi concedi uestent. Arctaeus putat dentes Scista, quamuis sipiita dura 30 sint, per ingenitum tamen calorem uiuere sentire. Addimus nos detes spiritum animalem onae melius, qtiam caetera Ossa intrasse recondcre, tum quia contra illorum
489쪽
illorum morem in propria conceptacula molles neruos recipiunt: tum quia interna ipsorum substantia, quae a sensibilibus praecipue immutatur,haud est raritatis omnino expers neque omni plane luce caret . Quod autem possit innatus calor, animalisque spiritus, undique per hanc substantiam diffusus utilitatem,quam diximus afferre, nemini uideri mirum debet,quando Galeno authore aer, qui nos ambit, tale instrumentum oculis ad
, uidendum est, quale profecto spiritum animalem esse
nemo dubitat. Iam uero sicut iecoris partes non aeque omnes sensu praeditae sint, sed membranae , quae illud inuoluit , proximiores caeteris praestant, itavi dentium partes haud similiter sentiunt; sed in internis, quae te-e sunt,4 ab iniurijs tutae , nervoque inuolucris uicinae , sensus magis uiget in externis uero , tum propter sipissam&duram ipsorum substantiam, quae instar corticis intimae obductam , uim nerui anim*lemque piritum uix admittit , tum propter continuaris ambientisi, aeris mutatione, cuius causia eaede pati assuescunt,non aliter, quam in callosa pedum rusticorum cute pene obscuratur, atque adeo obliteratur. Sed mirum profecto es dentes , neque ignis,neque ferri uim sentire,alia
tamen occasione dolere. Aineus huius rei uera causam solos Deos scire putat probabilem uerovi apparentem etiam homines. ne dentes comminuti,aut ferro quoquo modo uulnerati non dolent, quia ob densitarem fieri asperiores nequeunt; quia si hoc fiat , animalis tamen calor spiritus haud immutantur, malum que , Ut porterct , consecutione quadam, nec ad neruum , nec ad membranaceorum perua-dit quamuis si Auicenna confricatos dentes sentire concedit, quia, ut arbitror. ex motu calor ipsorum au-M getur,
490쪽
getur,& spiritu animalis concitatur, ratione eadem limae quoque molestiaria percipere concedi debet. Verum quamobrem a ferro candente, aut nulla molest1aassiciantur,aut certe minori quam ratio uehementis exposcati quando eius conta et u internae partes,in quibus sensus uiget pariter atque eXternae laeduntur, haud habeo adhuc bene exploratum nam etiam si quibusdam anatomici S concedamu S, denti partem, quae ex trigingiuas pendet, in adultis blidam esse, eoque nec neruunec membranam attingere, nihilo tamen magis se ex Iplicant, quoniam, ut modo taceam pueros, in quibus haec concauitas ampla ac profunda est, x lentis squama tenuis, plo aetate plena timoris, ad patiendum
dissicili non magis, quam uiros ab igne laedi dolore assici, negari non potest dentem pene eXustum caloris uelic mentiam singulis suis partibus internaeque Imembranae communicare. Putaui aliquando hanc obiectionem posse argute dilui, asserendo candens ferrum, non alit c ac multa scharotica medicamenta, una cum temperie uim sentiendi penitus auferre. Sed quoniam firmavi euidenti ratione hoc probari non potest pius at nunc addere dentium proprium esse, ut nec omnia, quae eos immutant, sciatiant, nec ab his dolore aeque assiciantur,quae cis molestia flerre possunt. Illud sane Arctaeus innuere uidetur, hoc Aristoteles aperte assciere nimirum quia cntes matris a calido&a frigido, quam ab alijsqualitatibus laeduntur,& frigidi sensus qualitas molestior eis est,quam calidi, plus
quod ii menti, tu madmodum Xpcrimur, a multis
quae potestate calida aut stigida sunt,d totae substantia inimica, quam ab alijs accipiunt. Haec a me adducuntur ii Un quia magni momcnti lint,4 confutari nequeant,