장음표시 사용
11쪽
determinat ad aliquod genus morbi nee in eadem peste, nee In
diuersis. non in eadem,quoniam in con st i tuti one tertii Epidemiorum verE pestiletlapparueruat parali ses, lethargi, conuulosiones, pleuritides, angina', hidropes, tabes. insuper in diuersis diuersorum temporum pestilentiis draer morbo iu genero a paruerunt. refert Galenus tosin usus parti um, Dilem illa pedes tentasse, refert in alia sublatos Esse ex iis,quae pes a Iuum euacuabatur. tales di senterias habuit tempore patrum nostrorum pestis in exercitu in Ungaria, quod si GaIenus aliquos durauie hibitione Boli Atinent, & quidam noster empiricus Bonoiani enfis, refert se curasse a Ii quos anno MDM. in exEsti uriali in Africa fluxu'veneris morientes leuiter vomitum proaliciendo,& per quatuor horas in aqua salsa detinesi, alia horum genera fibi pestes associarunt, ut videre e st praesertim in Castalogo pestium, quas Doct. Grati olus in sine sui tractaωrus eomposuit secundo est morbus communis. non communis,
ut suhimothi alicui legioni eomunes, ut elephantia sis Aegypoti is, Podagra Athenis . non communis at te utietati, vivatio Iar,& morbilli puerix. non communis, ud morbi parsi, ut tertiana iaestate, sed est mo bus communis Epideincus omnes indisertia minatim potens assicere quam ias inalios maytis, alios minus.
Communis etiam quantum ad tempus,asserente Hip.de rationEvictus in acutis mcit Dos multos uno tempore fieri, quos, fi pernitioli fuerine, pestem appellantu addis et anis comunis quantum ad locum afferente. Me leae. . eusqγvno in loco μ
res simul inuaserit , vulgatis hie voeaeuri S liubeat, ut mulcos perimat pestis fit. ergo tertio Psestis est morbus pernitiosus, quia non omnes epide mici morbi sunt pestis,sed qui taber m iorem partem interficere, unde si ex mille aegris ducenti,aut tr centi pereant quod annis proximis per febres Halignas contigit non censetur pestis, set Eprdema ι si autem ex centu aegris Octuaginta, aut nonagint1 m an fur,eensetur pestis, & hinc rate ressit utio ad qnatubtatibia tri - , Primum, an necessario pestis arguat febrem, & respondetur, pestem no se determ inare ad aliquod genus morbi, & per consequens posse dari pestem, ubi non fit febris: multi. n. sunt ii, Dbi, qui possimi in tetficere sine febre, ut colluulsio misi narra
12쪽
li hi linis, sylenter is, qui morbi, si Interfieiant, &'fint eommodi des, erunt pestis. Vetum quidem est, si febris adsit in peste, il-'. l lam iste continuam.&hanc totam conclusionem late probae
. Alterum dubium, & dissicilius est, an de ne eessalia eonsecu-i tione ad pestem fit, ut sit contagiosa,&negat iuε respondetur tqdoaiam pestis non se determinat ad illos solum morbos, ubi; est putredo; sed passim omnes complectitur , dummodo fine communes,& pernicio sit sed contagium non reperitur, nisi a uel ubi summa putredo, aut aliquid simile reperitur: ergo potest dati pellis sine contagio. Hoc autem explicatius probabimu1 inconstitutione differentiarum pestis. 'Tertio patet,an bene scripserit quidam ex nostris has esse se-bres malignas, contagi olas, pestilentes, non pestiletiales. quia laquil sunt sine contagio, & sine colli quationes sed dieo ego; si sunt contagio is, quomodo siue contagio P De colliquationea dico; verum esse,Galenum 3. epidemiorum notata in illa peste fluxa humoralem, quem vocat colliquationem, dc inquit,quod videtur 'inploma in perpetuum febris, quam pestilentem priuatim vocant: id obseruauit in illa peste, non copstituit regulam in omnibus; & dixit videtur; insuper in aliquibus ex nostris infectis apparuit talis colliquatio; insuper fluxus humoralis, ut ad cutim per ex authemata, ad glandulas, & emunctoria per carbunculos, & bubones est colli quatio, per Galenum in libro de Atra biIe ; insuper obseruat Cardanus, & nos obserua uimus in febre verῆ pestilenti, valdeq; pestifera nihil excerni
praeter vaporem, quia solus calor pelta lens aliquando non est tantae vehementiar, ut possit colli quare. an autem colla quatio procedat ratione febris accensae in ichoribus coni unctae cu pe-
Itilenti, non disputo. Qua reo non mihi facit dissicultatem legere Galenum dicentem,q uo a colliquatio, vel citra pestem mortales corripiat rhoe: nim quotidie vidimus, nec facit dubium legere, quod febrisi tra pestem mortales corripiat, hoc . n. conlaetum est. sed fa-eret cita Dium, quod febris pestilens, vel citra pestem mortales γrripia ri nisi se explicaret Galenus de febre , quae est similis, ecram feret eadem cum febre in peste apparente , quae vel citra
13쪽
pe stem mortales corripit, quam priuatim .L aliqui pestilentem
vocant;& sic nominantur febres malignae nomine febrium pestilentium, etiam ubi nullum petiis est indicium . Nec aliud pro nuc notius discrimen est inter febres vocatas pestilentes,
quando non est pestis , & febres pestilentes, quando pestis est, quam quia quando non est pestis pauci pereunt, quia morbus perniciosus non est communis. sed quando pestis est, multi pereunt, quia morbus perniciosus est etiam communis, ex quo
patet multiplicata morte, quod non fit nisi processu temporis, cognosci euidenter, an pestis sit. ex quo apparet causa , cur frequenter summi Medici pestes in principio tion cognouerint, quia in principio cognosce te est praecognoscere, di tunc talis cognitio debet adminiculari, via ex praecognitione causarum, quod est difficile,&anceps; vel ex obseruaticine sympto matum 'ad species diuersas pestis cosequetium, ut in nostra pestiletia ex carbonibus, ex bubonibus, ex contagio ,& morte celeri , quae , symptomata sunt fallacia, quia in alijs etiam morbis citra pestem sparsim obseruantur ,& in duobus, α tribus subiectis in principio obseruare rarum est. .
Obseruatis de peste incipiente, s loco bubonum.
DO jaudem Excellenti viro Doctori Sacco, cui cum obuius
ellem ad principium naensis Ma si,& diceremi stantibus bis rumoribus de peste apud vicinos, niihi non placere mortem, illius Sacerdotis Reuer. Pat tu de Galleria, qui ultima die Aprilis captus sebre, inter spatium viginti quatuor horarum extinctus est, cuna eruptione sanguinis, exanthematum,& parotidisν quod apud me, ut tunc publice tetuli, erat certissimum signum exquisitae putredin js, di per consequens pestilentis, tam cito i rilautis naturam ad expulsionem, di Occidentis. Et quamuiλMedici tune aliter ad sanitatas praefectos retulerint, tamen in processu temporis apparuit, illam fuisse pestem, nam qui sacra'. menta ipsi ministrauit, post octo dies mortuus est,& rursuS,qui ministrauit sacramenta alteri, & diffusum est contagiu per uniisuetum familiam,& est clausa domus decreto publico. tunc tamen
14쪽
men enm res adhue erit ineerta,Re*ondie mihi sagax Doctor.& ego hoc pro certo habeo, & iam sunt multi dies, quando obseruaui tumorem pestilentem in inguine illius nobili il habita tis ad sanctum Dominicum, qui morte repentina sublatus est,& ia sectione lillius tumoris exivit bilis porracea ,& gilva . Da laudem Excellenti viro vita defuncto, qui ad instar Cassis a.d te tales casus canebat non creditus. sed non credo illum nais bilem mortuum peste, nam sciebam per multos menses tales tuin
moles galli eos in inguinibus gessissis, quos du intendebat madiutare, ludebat pila, postea largo potu calorem sedabat; quos
fuit in gausa mortis repentinae. insuper no audiuimus aliquem
ex ministrantibus ipsi, aut secantibus cadauer peste correptum. quod postea in multis alijs aecidit. insuper non est fignum pestis, si materia viridis, aut gilua Et umoribus exeat. nam vidiis inus omnes in bubonibus pestiferis, quamuis scarificationibus,cueurbitulis, hirudinibus tentaretur extractio,& euacuatio, nihil tamen primis diebus excerni, praeter si acerum sanguinem. quod fi procedente tempore materia purulenta apparebat, signum aliquod erat futurae sanitatis. Obseruo ultimo, tumores ad inguina ad solitum emuncto rium apparentes, non esse certum signum pestis, quia tumores pestiletes, ut in pluribus, apparent infra inguina spacio trium, aut quatuor digitorum, in loco propriῆ, in qno pingitur An trax ad Sanctum Roccum ; quod habet suam causam, quam abhlijs non legi obseruatam. Ibi . n. veniunt hi tumores, ubi ea luctus vasis magni, magnae illius venae Illi acae, & ibi sunt aliis tuae glandulae paruae tanquam puluinaria sub illa vena, quasaihi in sectione an atomica indicauit Dominus Ioannes Vis erus amicus meus, & istae glandulae turgescentes pariun id γ res maximos; turgescunt autem in peste, ut in nae nostras uoniam cum fit ex summa putredine in tota massa sanguinea. itura non potest transmittere partem putridam ad emuncto- a solita destinata ad ico res,& partem putridam separatam cipiendam, sed tota massa sanguinis putrefacta irritante nara erumpit ex venis magnis in illas glandulas; stant. n. hae
15쪽
est signum separatipnis, est. n. sese semper motus sympto matrucus, in quo ciatura superatur, non superat . quod si superet ,&se parer, veniunt tumores ad suppurationem, & expurgantur. Idem obseruandu est de tumoribus pestilentibus circa collum, nam apparuerunt ad inferiorem partem colli, ubi venae iugulares divaricantur, non autem post aures, ubi paro dites, tumores gallici, de strumae solent apparere, & hoc per causam superiori proportionalem. Quod de hii bonibus dico, non intelligo de carboqibus, quoniam carbones apparuerunt in qu cunq; corporis parte, secudum impetum naturae validioris aliquando cum salute separantis. Ergo non errarunt nostri Magistratus inualescentes morbos censendo pestem, dc contagit Domine vocando, populus autem errare poterat iudicando cotagium esse leue genus pestis, quod pessimum esse cum Cardano probabimus, quamuis Superiorum cura fuerit tam leue , ut solum sextam cilciter partem CLuium extinxerit. fuit ergo pestis in omnibus fere eadem cu peste anni MDLXXV. per Venetas Urbes, di Lombardiam vagantis, quae Bononiam n Operuenit. fuit similis in febribus, in contagio, in modo inuasionis, in periodis mali, in bubonibus, &carbuculis, in destriis, in vultus horribilitate, in morte. Quod si in illa doctissimi Mercurialis', & Capi uacius ad Senatum Umnetum in principio adducti resoluerunt, morbos illos esse cura sanabiles, nec esse pestem, idem de hac nostra quidam ad Principes nostros retulerunt. sed illi cito mutata sententia cum pudore fugerunt, nost ri autem visitando aegros poenas vita solu Iunt, & quod magis est , sua scrunt Magistratui, ut Medicos in
Lazareta tu truderet. fuerunt autem etiam sagaciores ex nostiis , qui illam primo impetu agnouerunt, & fuit Excell. Peliinnus, qui consiliuin, & auri summam primis diebus pro Laa reto erogauit , docuitq; BQ nonienses Medicos nec doctrina, nec chai ita te in patriam ab alijs superari. Quod si tandem illi Patauini acriter contendebant, an illa pestis esset ab aere, idem de hac nostra multi dubitarunt, ita ut aliqui scripserint, hanc non fuisse pestem, quia non elat ab aere ; alij, quia pestis erat, ideo fuisse ais aere dixerint , quotum neutrum verum esse probabo.
16쪽
aeuod Pectis bae ab aere fuerit Arg.
DRimo probatur ex constitutione praecedenti. nam finis anni 1 MDCXXIX. tui laetis temperie nobis insolita; fuit. n. illa hiems se te sine frigore, cui successit ver Austrinum ,& similis aestas i sed tales constitutiones ab Hippocrate libro de aete, αεquis,& secti ne 3. Aphorismorum, & in Epidem ijs, ibiq; a
Galeno veniunt in Argumentum pestis ex aere, ergo fuit ex aere; & merito quoniam recessus a naturali statu , est causa morborum, & notat Cardanus in libro de Prouidentia ex anni coninstitutione Hippocratem, non solum probabiliter, sed& necessario concludere ex hieme, aere, & aestate ad calidum,& humidum intemperatis, in autumno magnam futuram pestilentiam ex hieme, & vere intemperatis, pellem in aestare, ex hieme in . temperata, ver morbosum,& Galenus I. de temperamentis ea D . notat si intemperamentum calidum , & humidu totu annum
detineat fieri magnam pestilentia, si vero partem fieri minore. Secundo sumitur Argumentum e principio, augmento, sta tu,& decremento pestis,quae concomitata est mutationes aeris ergo ab aere. probatur. napit hic Bononiae in fine Aprilis; habuit augmentu,& statu in aestate; in autumno declinauit, in hi me incta est. tales periodos habuit illa de anno M DLXXV., ut te fert de sua Viceo piae Mauarias.. & sere omnes urbes Lom hardiae, ut Palma, Cremonar Mantua, Verona, quando Bono. nia maxime affligebatur, iis mensibus maxime laborabant, α cessante hic peste , alibi etiam cessavit, ti quis nescit summam putredinem esse causam similis pestis, di putredine ab ambiente ea I ido effici, & ad variationem aeris, moihOS ab aere vari
Tettio, probatur a via, per quam pestis ad nos peruenit primum . n. caepit apparete in agro Bononiensi ad fines Mutinat, posisset credere aliquis ob nouas suffusiones terrae, di aquas ibi erumpentes, vel probabilius e Parma infecta ventos illuc pri- Num detulisse vapores pestiseros, ex illam. parte Zcfiri ad nos flentiane, di vergentes ad septemtrionem venti aquilonares sori ti no st rum acrem per flare, di expurgare, quomodo id prae si
17쪽
re poterant , esi potius postene serre vapores pestiferos, vel or.
eos ex constitutione aggerum in oppugnatione Mantuae, vel ex eadaueribus insepultis, vel ex peste militibus, de obsidionibus familiari ; insuper loea ad Septentrionem nobis sita pee annos anteriores passa sint inundationes expado, unde auctae aquae stagnantes. 3c super nostros agros altis aggeribus valles sustentatur ab incolis padusae inferioribus. modo vapores exhalantur apti aerem inficere, ex Hippocrate libro de Λere, &Λquis ergo. Quarto, patet per influxus caelestes, quia eertsi est mundum inferiorem superioribus lationibus esse continuum, ut omnis eius virtus inde gubernetur. id autem an per occultas an mani. festas quai itas fiat nihil refert. satis est iam diu per praedictiones Astrologi eas, & coniunctiones id nunciatum, di praecipue per illam magnam in Leone, cuius effectus etiam durant, ex qua Cardanus lib. r. de venenis cap. s. a te ceterum acutiores sient imposterum, quam iam ducentis annis, quon Iam magna
coniunctio ignea signa peragratur: dc praecipuὸ anno elapso obseruata est eclipsis, in cuius erecta figura Saturnus, in angulo oriantis male situs pestem portendebat. pestem autem elu minatium eclipsi desumi in secudo Quadripartiti Ptolomeus testatur: nee defuerunt insignes Mathematici ide ex alijs aspe- ctibus praedicentes, & certum est in siti gulo, quoq; primo quadrante Lung de Mense Iunii, Iulis, Augusti, Septembris, m O bos inualuisse,plures infirmatos,& mortuos,quam alijs diebus,l gno euidenti dependetiam morbi a superioribus viribus,quae cum nobis non nisi per aerem, etiam Ptolom eo teste participentur, ergo ab aere. -
Quinto, per morbos annorum praecedentium compertum est naturam paulatim disponi ad pestilentiam. Nam febres malignae,cum maculis per annos antecedentes interfecerunt multos, quod genus febrium milii ante viginti annos, cum semoribus Medicis in praxi, nusquam videre contigit, ex quo tempore tales febres ta frequeter diuagari caepe tui, ut proximis superioribus annis, de hic Bononiae, ει Mantuae, ubi ego eram, in modum magnae Epidemiae saeuierint, quod fuit signit naturam
18쪽
it progredi ad extrema nisi per media .imo in relatione in incipio huius pestis facta a Medicis, qui primo visitarunt ros ad Castrum Francu & relatio est apud me manu seripta estabatur illi Mediei illas esse febres malignas,& illos tumonoesse pestiferos, quia Chirurgi, & barbitonsores illius loci
labantur se tales tumores annis elapsis saepe curasse, citra vlii pestis,& Contagii suspicionem;& ego tribus ab hinc annis quodam Bernardino in via Fondaliae, vidi post febrem maliam appa uisse in fine spint dorsi tumorem magnum nigrum
speciem Carbonis, quo apparente mortuus est, dc nullus cxigna paupere familia in eodem lecto dormiete extinctus est, tanfirmatus. argumento naturam his Caibonibus sput ijs ve-
pesti praelusisse.immo hoc anno grassante peste,obseruaui in quibus tumores ad emunctoria alarum,& inguinum citra vlia pestis suspicionem, qui sponte evanuerunt, unde apparuit ramunem motum naturae habuisse suos effectus quales quales tuit, & si non potuit pestem creare ob ineptitudinem subieistrum, & materiae, aliquid tamen conata est . unde A ppollo-as, ut est apud Philostratum hoc argumento p/stem Ephesiis edixit, quonia ipse qui erat temperatus in morbum dilab tur certo signo influxu comunem, qui causauit in corpore sa- morbum, in impuris populariter causaturum pestilentiam dite hoc anno febres malignas no obseruatas. ergo degeneunt in pestem. Sexto, Arguitur aer ex particularibus Ioeis Bononiae, ubi co: pestis,& ubi maxim Edesieuit, caepit. n. in partevrbis ad mla versus austrum, in via Savone lis,& stratae Castilionis, &axima in stragem in Mascha rella patrauit; quis nescit in viation ellae radios solis ob vicinitatem motium acrius reflectiem ne via patet ad austrum p R. si progressa est per parochiam Blasij, quis nescit illam partem versus orientem esse plenam riss suburbanis, qui aestate aqua Sapinae irrigantur, & peria sequens ob genitos vapores aer est non sanus & si de euieta a se harella, quis nescit iIlam partem ut bis esse humidissi. im, quippe quae est receptaeulu nostrarii aquarum,& ibi rarollae vinariae sub terra altius excitatur, & sitor putridus canati loca ubi canabis, di lina maceratur corrumpunt aerem
19쪽
ex Hippo erate, quod confirmatur per dicta a Cardino, quod
aer Bononiensis sit crassus, tum ob soliun bituminosum, tu quia aquae puteorum prau ε sunt,& exhalatio coriumpit aerem, nec aqua Reni est salutaris ex Plinio lib. Io.
Septimo, Apparuit illud diuinum, quod scribit Hippocrates, quod uo m si per aerem communicatur. apparuit diurnum, sic ad supplicationes , & vota populus confugit apparuit in v l tos correptos peste, qui creduntur nullum cum infectis, aut in.fecta re commercium habuisse, ut de aliquibus intra Uaustra, de monasteria clausis. patuit etiam ex multis locis in editis praecipue montibus bene seruatis, quo pestis nullo asportante Penetrau it; patuit fuisse ab aere, quia sine ullo contactu, per simplicem ingressum in locum, ubi infirmi tales degebat, aliqui mortui sunt, ergo per simplicem haustum aeris,qui aeris communis hau stus fuit in causa, ut tres, vel quatuor aliquo die quos ego
vidi priusquam me Ius reciperem repentina morte per vias ambulantes coaciderent; patet etiam, non fuisse contagium, quia multi vespillones,Chirurgi assidue per multos me sis contractauere bubones, carbones, eadauera, nec mortui sunt; multi infirmi, ingressi Lazareta , cum iisdem vestibus, ibi steterunt infirmi, cum iisdem conualuere, & cum ijsdem vidimus eos per urbem impune versari,ergo non a contagio, ergo ab alta causa, ut puta ab aere; quia si fuisset contagium, sufflatens erat rutissvnus calceus pestem re producere, non . n. vi inquit Seneca, refert ignis, quam magnus, sed quo incidat. si . n. fuisset contarigium inliat, & be tie Doctor Ferrariae scribens, opus fuisset, ut per ordinem aliquem procederet, ut . s. infecto uno lubsequens inficςretur, sed multos vicos, multas domos, multaS urbeS infectas imus, & vicinae, & proximiores, non inscctae sunt, ergo non fuit contagium. patuit de Ferraria,& Rauena,quae inscctis urbibus proximis, ut Romandiola institiori, statu Mutinensi, Boii oniensi, Maut uano, Veneto, quasi in medio illesae remanserunt,& hoc est rationabile; quoni a scribit Avicennas, si in peste aliquis aerem mutare velit,mutatio fiat ad aquorum solum,& celum crassum,cu aeris vitium morbo causam dederit, nam is aer tutior est obdensitatem,& frigiditatem,ergo ille urbeS seruatae lunt Obaetem. nos Per aerem laborauimus, ergo ab aere. Octa
20쪽
a ub, Probatur aqualitate morborum; pauci Q. euadebDi principio; in statu morbi paucissimi r ita ut x viginti quaior Medicis infirmatis, quos omnes nora,vιx unus seruatus sie
ae autem mali aliqui euaserunt, signo certo, influxum pestiantem augeti, stare, cessare; si . n. fuisset contagium , ut passim editur, debuisset potius in fine crescere,& demonstratio est ea lardano lib.de venenis. Nam cum contagium sit ex putrediis quod putrescit externo calore incalescit, & calor rarpini e , de ex raritate fit motus; motus aptem naturaii qmpera reur; ut patet in igne nou subtractv rabulo .ergo si una res inricta poterat inficere duas, dc tres; tres poterat inficere sex,& fier citeris, S per consequens contagium ιη me non perdidisse etes suas. Sed a paruit in fine morbos mitiores fieri, & paucio. s infici,ergo ab alia causa quam a contagio,ergo ab aere. Nech dicendum, hoc fuisse ob iuuentam curam a Medicis, qui i ne pauciores erat Medici curantςsi quam in principiqin mui a Chirurgis temere curantibus saluabantui; muj0 l qter beqr curantes peribant; multi, virustici nullo curate e de pir
Nono, Haec pestis fuit admodum mitis, ergo fuit ab aere;
rod .n. fuerit mitis patet. Nam certus numerus mortuorum n scitur, tamen communiter per computum relatorum cro,
i tur,ex habitantibus Bononiae sextam circitet partem ob ijsse, i qui credunt undecim milia, ali j tredecim, Ex agio Bono,. ensi alii dicunt xx. milia , alij plures, ut pauciores, litigant. o prsci se scire parum curo. imo alii stripseru'thancno isse pestem, quia magna pars infirmorum e Laxaretis exivit 3 ata, ergo vel non suit pestis, aut suit nitristima. Quod autem stis mitis arguat aere patet, quia corpus aeris est admodumnue, & fluxile, & per consequens summam putredinem conis e re nequit. Insuper cum insectio aeris sit facile communiabilis per continuationem aeris ad aerem, de per motum allo,& ventis communicatum; si e siet etiam summe perniciois posset cito genus omne vivetium in aere extinguere,quod vit