장음표시 사용
21쪽
quam visa esse ab aere antem eorrupto uniuersaliter erit parum perniciosa. Ee talis fortasse se e 4na temporibus Antonini
Per quindecim annos totum tetrarum orbem peruagata; quae paruam hominum partem extinxit, quod non fecerun aliae in Perantes per contagium , & vix alibi homines in semen reli quentes. Immo hare etiam nostra audita est primum in insulia septentrio ratibus, pet Germaniam , Belgium, & Galliam , ad nos peruenisse, de hinte forte aliqui ex nostris rationabiliter , Sc. ingeniosὸ discurrebant. Cum haec nostra pestis quintam, aut sextam, aut septimam hominum partem extinxerit,icqn stit'ς dum esse pariret quintamιέextam , aut septimam partem aetis corruptione Iaborantem,ut par causa suo effectui proportion Ille r inbixderet i /i l ' 22 ' Decim 3, Qtiaetitiis,quando in fine veris pauci, cum ear boni,hus moliebantur; an esset pestis. Non potest dici diuise pestem, quia repugnat definitioni pestis, quae est , ut sit morbus eo minmanis, de ubi uersalis,& quomodo tu epotest esse mothus com, munus, quando duos, aut tres solum ea pit 7 nec est dicendum,
cautim communem fuisse contagium, quoniam contagium kqueseruabator inter udum: i&duos, ac centum, decentu, nec vis contagii per extensionem a ucta est in sui natura intrinseca. rgo tu hein plincipio expectanda erat alia causa, ut mothus Non comamnis fieret eommunis, & uniuersalis, ergo aer. Simi. Ii inodo arguebut philosophus ultimo cap. a. degeneratione, illa quae erade piet accidens reducendo ad aliquam causam pers. , Noli .n. neeesse est si patet generar ast, te generatum esse; sed si tu, illum. Vnde eum in rictum a guere sit arguere per a cidens, reso Iuenda ea omnis necessitas uniuersalis in causam superiorem uniuersalem, . s. io modum caeli, qui est vera causa niuet salis inferiorum , nec . n. semina haberent perenniter propagare generationem ι nisi a caelo regerentur, quia potestringit m quodqr semen imped4ria genera dione, est . n. ordo per MEdens, ergo debebant habere tausam communem conti, Euante in generaciotiis. Et hoc pessimum semen contagil , nisi
foueatura caelo , non poterat fieri eommune ,& uniuersalietari ergo aliquid praeter contagium requiritur. Nec putet a It quis hoc in corruptione non tuc necellatiam, nam recte dicebat
22쪽
dies eo ur. 7. eorruptionem esse de neeesitate. non fia: eneratiso Immo quidam celebris deel amatot in Senatu Veis e to , de peste anni MDLXXV. asserebae hon esse suta ciens , vertis seruaretur a peste contagiosa, H Paubus, Martinus, Se singui particulares bene valerent, sed ad uniuerta Ie respiciendum, Ic modernus scriptor inquit, a contagio teli, fomitis no disieminari, & fieri pestem uniuersalem,& communcin, nisi altea accedente causa. Alius Germania, & Gallia , semper essenen sectae, quia ibi fimori r mntagium creatur, sed citoliam extinguitur illis in pareibust, ubi oriundum est. Undecimo, Probatur a b aere, quoniam ad principium huius demis quando pellis lite Bononiae finiri caepius trans alpes, ut Iorentiae, & Lucae usq; ad rIlud tempus intacti caepit deseruite, uia . s. cum Bononia fita fit ad radices Apem ni ita pendula d septentrionem, ut a costis montiu defendatur ab austro, fit,t facile aera ventis septentrionalibus frigidis, &siccis purifi-ari potuerit. Sed Hetruria , ut Luea, quouiam exposita est ad perta Austrum, ut paret per Hiemes illis regionibus clamen ines, fit ut impeditis Aquilonaribus,tiberi austri ab alpibus resse.
Usuper illas terras potuerint allicere pestem, aut excitare,aue: x aliis regionibus infectionem attrahere. Austet n. sua calidis ate humida pestes attrahit, & generat,&Varro insulam libe-auit claudendo fenestras ad austrum, & aperiendo quae ad se 1 tentrionem,& Empedoclegmontium fissuras claudedo, quodationabilem incussit timorem Romanis, ne hiemis frigiditas lassiciens fit extinguere in aere semina pestis, quin per pennas
tentorum huc illuc diu agata Romam tenderet id s. t. .
Duodecimo, Argumentum, quod est Achilles antiquus huius opinionis tale est. Pestis est motbus communis, ergo a causa:onim dies uxommunis causa aptior assignari nequit quam aer, ergo ab aere. Huiusmodi argumentu Hippocratis tantum apud criptores Waluit, inquit Mercurialis, ut neminem fere inueniteiceat, qui non putarit veram pestem fieri abaete. Imo sua in ententiam p roferens , inquit, Antiquos parum, aut nihil meminisse contagii, quia hon aliud agnouerstnt, quam per aetem, nee est aliud contagium, quam ex aere. Et quamuis id urgen-:e rei vetitato videatur aliquid contagium admittere, illud is: C a lum
23쪽
tum insus cietis lacteat ad postem ellusandan, . Cuius opinis
ni innixa maior pars scribentium pestem negat, quae non sit ab aere,& quidam ultimo ingeniose scripsit, eorpus pestilens evaporans vapores pestiferos in aerem, & alia sic li sciens, de interficiens id ratione pestis praestare:si autem corpus pestilens immediate eorpus sanum tangat, di illud inficiat,& inteificia id non esse ratione penis, sed ratione veneni.
SEd nimium vos moror et nimium .d. cognitum est, pestem hane nostram ex contagio fuisse. Lausa autem Quod sit conragium,omnshus Medicis incognitu est inquit Carridanus quod eum duplex sie, praesentes Medaci, qui unum tan. tum genis, quod consuetudine contrahitur norunt, quod ea aere non sciunte Antiqui contra, quod ex aere contrahebatu cognoscebant, quod cola suetudine, fgnorabant. Quatuor ergo, salute ipse, sunt pestis genera. Primum, quod fit ex alteratione, & corruptione aeris, vel aquatum,&est leuitercontagiosum. . Secundum, quod fit ab exhalatiotiibus aeri mistis, ab ins pultis cadaueribus, serpentibus, vel locustis,& est maxime conis eagiosum ab aere pessime alterato corrupto , aut puti
C, Tertiunt, quod fit consuetudine, de contactu, & est bubonia pest is, quae ei cum ultima putiedine, &est pessimum genus
Qua itum, quod fit ex cibis, praecipuὸ in fame, & si comedantur valde putrida, facile transit in buboniam pestem. Egotiate quatuor pestis genera inter se se seiuncta ostendam, ut hinc appareat diffetetia huius pestis nostis ab aliis,&Methodus m Madi aliquatenus innotescat a
24쪽
Vantum ad primum genus, nomine aeris intelligon pariter aquam , in te uigerem ebitam Catu,& Terram. Sed caelum non nisi per aerem agit,& terra dissicultet prer se potest esse causa putreditiis, nisi forte qua tenus fructus , animalia ,& exhalationes pestis a potest creare. Per te autem cum sit frigida, disicea putrent te pugnat, & cum sit immobilis , non fit causa communis. e sto , quod circulariter moueretur, una pars terrae alteri non propinqua et, unde terra hinc distans nihil communiearet lic. δε-tiam quamuis corrumpi possit ,& morbos creare undum Hi p. libro de aere, & aquis, non videtur tamen sum. in putredinem concipere, quia & frigiditas, M siccitas con turalis repugna hoc humida exhalant, & non perfecte putr aut. Nam contrahu ut humida, mucorem, & situm, quod estae genus putredinis; in fundo aute vasis generantur vermessopter miscellam sicci cum humido. A qua tamen creat mora 3s communes utentibus ipsa, vel ob cruditatem, vel ob putre-inem, vel ob facultatem lapidificam, vel ob malas qualitate , aquae multorum lantium,vel uniuersalius ob malos vaporea rem inficiendo.
Λet autem, qui nostrorum perspirabile corpus ambit, & quir os, & nare S ad cerebrum,& cor continuo trahitur, aptior esti morbos communes procreandos; vel ergo causat morbos, uatenus immaterialiter alteratur ab influxibus caelestibus otiarias radiorum sectiones, dc lumina, & motus; vel quatenuas varias inteperies miaterialiter disponitur, puta ad frigidit Mim, humiditatem, ficcitatem. Nam quilibet qualitas nimium t cedens est inimica naturae, dc per consequens potens e si mo os, & pellem facere; Sic Ammianus, Marcellinus lib. I s. ex uacunq; intemperie excedente pestem creari posse con sensumnium Doctorum asseruit. Sic quandam pestem Romet, Liuiusti siceitatem memorat , quandoq; ob frigiditatem . Saepe ta-
en ob caliditatem , inquit Philosophus, quando sol ob cal, itatem multos vapo It 1 attinis, atque humida constitutio Ecitur ta
25쪽
Qualibet autem ex dictis eonstitutionibuxant struplieibus s
aut compositis pestem creat , aut per se corrumpendo, vel putrefaciendo,aut per accidens. Hoc dico,quia frigiditas quidem . per se corrumpere potest in frigidando,per accidens autem putredinem causando .c constipando, & obstruendo; unde calor mixti non perspiratus marcescit. Quod si contingat morbos Communes, dc perniciosos creari , dum aer alteratus, est per se causa corruptionis in corporibus nostris, non autem putred, nis; morbi illi non erunt contagiosi ab aere. si autem aer putribdus peri mat, pestis illa censebitur contagiosa,sed leuitert quoniam de raritati aeris , de fluxibilitati, & continifationi ad mo. - eus superiores repugnat fieri summam putredinem. um quia summa aeris putredo prouidentiae valuersi videturrepugnarer ex tali n. aequo te tu i uniuersalis extinctio viventiu in aere propter aeris continuitatem, de talis pestilentia inquit Cardanus, nusquμ visa est. Et si visa est, fuit admodum mitis, ve illa sub Antonino, quae per quindecim annos totum terrarum orbem peregrinata paucos exti fixit. iobseruatur in particulari aliter euenire, quoniam in multis annorum periodis habitantes citra aequinocti circulum versus Boream pereunt ferme ad unum omnes ex communi pesti Ientia, corrupto valde aere , quamuis alii in opposita parte sal-
obseruatur sub hoc primo genere pestis venire etia aerem
ob mixtionem, de multitudinem exhalationum , & vapor u na turalium, aut propter priuationem motus, alteratu corruptumsputrescentem. Dummodo illa putredo non sitium me pestilens; quia tunc causeret secundum genus pestis. Remanens ergo iahoc primo genere causat pestes leues , & saepissime Epidemias, ut tabes, catarrhos, anginas,& superio ribus annis febres
Obsetuatur vltimor Aed putrefaciet exi stens putridus, de tunc pexiculumsrit, εc a putredine aeris, dea putredine subie cti infirmi putrescentis; vel aer putrefaciet existens frigidus, aut siccus,per accidens .scilicet, Ze tunc periculum putrefactionis erit a corpore per se putrescente. Istae tamen omniS put
dines non habebunt maius contagium, quam habeat scabies, leprat
26쪽
iquis, de quo dicebat, Galenus I. de different. febriu cap. k 4. consuetudinem expirantium fgdum odorem,ut in tab , & pestilentibus non esse tutam, quia non est summe pern se. Et haec contagia tuto Antiquitus Medici visitabant.
Implici naturae Elementari aeris ob rationes praedictasia summa putredo repugnar; ergo aer sit summe pestiles ob I misceIlam vaporum, aut exhalationumr Sed vapores &ia Iationes elementa res sine aliquo addito non videntur nisimam speciem causare, ergo pIus requiritur; hoc autem erit auod valde inimicum naturae nostrae, nec videtur sufficiens temo sitas se Ia',mia sola malignitas, quia malignitas est quin periculose,non tamen seir, per exitialis, & venenositas is est a medicamento superabilis; pestis autem cum venenosi , insuperabili, & malignitate desperata plurimam partem imit. Ergo talia nobis valde inimica, aut summe corruminit. trut putrefacienti summe corrumpent, ut spiritus a Ile pluinius iuxta Hyerapolim,& il Ie alius in agro Neapo Iitano,qui malia appropinquantia statim iugulat. De quo Virgilius. Bit speeus borrendum O Duisti acula ditis. Monstrantur, ruptoq; ingens acheronte vorago vestiferas aperit fauces. s sunt exhalationes arsenim Iesε mineris, tales vapores ali indo e terre motibus exotii, sed cfementia aeris trequenter dispregit. Unde tales spiritus pesti serie longati a suo prinio cesunt esse letales, nec causa ne pestes. Qua uisa Iiquanis vapor ἡ terretnotu exiens pestes exitiosas fecerit. Talis est aliquando e specubus, e sepulchris, e locis ubi frumentumultum putrescit. gausant autem pellem frequenter vapores exeuntes E cada-ibus insepultis, rei locustis serpentibus, vermibus , tericeis,
alibus propter summam putredinemε unde sequitur insectio
27쪽
aeris,cui tales vapores miscentur,talis fuit pestis,de qua Thua
dides, Sc Hippocrates memine te a corporibus in Aegypto iusso. eatis, quae in Graeciam propagata est ealibus frequenter post magnas bellorum clades exortis plene sunt hisiotiae. Simit genus pestis experti forte sue mi lites Aut dii Ciam rupta illa adicula in Apollinis templo , unde vapor pestilens exiit, & pestem causavit. Experti forte sunt hoc anno Mantuani, du confluenἀtibus in urbem rusticis magna pars ipsorum in obsidione mortua est. ει quidam fide dignus ad me retulit ibi in quadam die
aestatis praeteriti mortuos ad tria millia hominum,quod an er dam dubito, satis est inter alias calamitates,& pestis causas ae rem hoc etiam modo potuisse infici, de apud Graecos crimina. ei sunt Periclem,qui coacta in urbem agrestium turba pesti causam dederit ,& Romae narratur pestis a Liuio, quod populus sub arctis tectis numerosus habitaret . Possunt etiam ab aliquibus nimium criticis reduei ad hoc genus causae omnes illi, qui per fimplicem hausum infecti aeris in cubicuIum alicuius i firmi intrantes mortui sunt peste. Obseruo vapores pestiferos, aliquando solum miseeri aeri, aliquando,& misceri,& substantiam aeris simul putrefacere, iaquando vaporibus pestiferis aer repetitur aptus, & similis, vel
Propter ventos, vel vapores elementares, vel qualitates consimiles, di tune Regnis,& prouinciis fiunt pestes comunes. Alias vapores pesti seri elongati a suo principio unde exhalant, dis sperguntur ab aere in suo statu naturali sua vi consistente. Sienos sumus experti locorum infector u vapores sola astris per spiratione dissipatos ne uniuersam urbem nostram infecerintι quamuis Larareta fuerint excitata in loco periculoso . s. in lo- eo altiori proximae urbi ingruente ad austrum filo unde austest veniens super urbem poterat portare pestem; quod optime n scens Card. Spada consuluit . de nouo Lazareto excitando ad. partem urbis depressionem sitam ad ortum versus septentrionem , unde stantes venti, & hi subsolani, vel Graeci, ut vocant vulgo, impetu, & qualitate sua vapores dissipare possunt. Proindest tamen in hoc genere pestis aerem perflare,& acribus vapo-tihus,aut odoratis expurga re, quod Hippocrates,& ali, secer ut
vives, δέ prouincias ab his pestilent ijs seruantes.
28쪽
Obseruo extore aeris , ut In aestate seuere per similitudinem
tales vapores , frigus autem frequenter extinguere, & hine patet ratio, cur contagium, quod per vapores communicatur, mstate vigeat, hieme cesset. Insuper calor habet vim luscitandi E eorpore in secto vapores, vo de maius periculum est in aestata versari cum infectis. Frigus autem intro vapores pestiferoseompellit, & per hae causam correpti peste in hieme raro seris uantur. Et quoniam cadauer infectum calore vacat, ideo aliqui putant tangere corpora mortua non esse periculosum; sed errant: quia remanet in cadauere calor putredinosus, & quamuis ealor omnis esset extinctus, adhuc tame per calorem aeris, vel manus tangentis possent excitari vapores,& inquinamenta contrahi. Obseruo tandem, eum in hoc genere pestis ab aere, aequa Iesit periculu, vel assistendo aegris, vel fugiendo,fit ut pessimum sit genus pestis eontagiosae. Non tamen vocetur contagium, quia hic communius periculum videtur ab aere,qui inspiratur, di fortὸ perniciosius, quam ab aegro, cum quo versamur. At in febre bubonia vocatur Iolumodo cOtagium, quia tota vis contagit per se stat intactu rei infectae, vel receptione vaporis Are infecta prodeuntis, existente aliis aere puro in sua sinceritate non inquinato. Et ficaer non et causa nisi instrumentalis, quatenus est vehiculum sustinens, & differens vaporem, delpiritum illum pestiferum expiratum ab insectis. Quod munus praestat aer quasi per violentiam ι quia cito ad suum statum re- sit, Se vaporem illum dissipat. Male. n. nobiscum actum fulsilet, dum in templis, in multitudine populi, & in viis publicis
et laremur, si aer inspiratus ab infectis retinuisset illam qualiatem , & vaporem pestiferum ab inspirante infecto communiria tum. Cum . n. nos illvm aerem ab infecto spi ratum necessa-io trahebamus, mortui ad unum fuissemus omnes.
Tertium genui Psit, qua enebris cum Bubonibur.
n Ggredior tertium genus pestis, quod ab aliis duobus generibus distinguitur,quia cum summa etiam aeris puri
29쪽
st state, ut in locis montium saluberrimi aeris maxime desaeuit. Diastinguitur a quarto a quia corporibus etiam sanissimis optime nutritis accidit. Et quia frequenter hae febris, cum buboni. bus apparer, bubonia dicitur,& exhjs febribus consistit pessi. lentia nostra. Non disputabo,an hae febres potuerint aliquantdo esse Ephemers , ut de peste illa sudoris Anglici referunt,
quae una die, cum sudore magno interficiebat, & an potuerint esse Hecticae, quia apud me certu eit, fere omnes fuisse putridas ex humorum putredine, quamuis haec putredo primo inficet potueriispiritus, & tandem termivare in consumptionem par tium foditarum. unde haec hectica est a putredine in partibus solidis,&insanabilis, &Ephemera perniciosa non solum acincendens spiritus,sed cito, aut illos co Mupeus, aut putret faciens, di quoniam hectica,&Ephemera pestilens tantum disset unt a natura aliarum hecticarum, & ephemerarum, hinc vanu puto, quod faciunt aliqui, sumere argumenta a different ijs proprijs hecticae ,& ephemerat ordinariae pro febris pestilentis consti
Non disputo, an hae sebres necessario apparere debeant curribubonibus, aut ea munculis; cum sit certum ex Galeno, male riam hanc aliquando ad interiora viscera posse decumbere, εο aliquos pessima peste cito extinctos viderimus sine ulla alicuisius exterioris tu motis apparetia. Et malignitatis peioris argumentum est, quando nec internus, nec externus tumor apparet3Proximum, quando apparent primis diebus exanthemata, Peticulae, deinde quando apparent sub alas in emunctorio cor dis bubones, ex quibus nullum seruatum scio, postea bubones ad venas iugulares, & in coxis ad venas iliacas, vel in aliis locis ad venas magnas. vltimo minus periculosi censentur cat bones, si pi qcipue in partibus ignobilibus a corde remotis,& cum valida expulsione naturae conspiciantur, & hac ab alijs etiam in Olijs pestibus obseruata sunt. Magis obseruandum est, an hi tumores pestilentes sine febre potueriint esse. certum est, inquit Cardanus libro de venenis, quibus putredo viget, aut in extremis corporis partibus , & a
corde remotis, aut in cauitatibus internis magnis, ut ventriculo , intestinisque, quae parum ad venas attinent, aut si dum fie
30쪽
putredo statim euacuatur non e it neeesse conseques librem, &tamen morbus pestilens , & lethalis est . in elephantiali etiam, quamuis humor non exeat, & lit in venis, & sit pestillens, & te thalis, non tamen adest febris; quia est corruptio, & non perfecta putrcdo, quoniam fit separatio, & ideo refrigeratio, a q; ob id perfecta putredo absolui nequit, ut etiam in sphace locontingit. Ergo possunt dari tumores pestilantes sine febre: raro tamen hoc euenire puto, quia vix possum imaginari, tam diram putredinem aggredientem,& destruentem calorem no αsertim, Se temperamentum,quin natura solita ad minimum tumorem meditantem putredinem comoueri, re saltem ephemera concuti, tunc cum lata putredine prematur, non accendatur
ad expulsionem, & febriat. Causam tamen,cur aliqui videbatur fine febre puto , quia putredo pestilens, ut sic, non habet fummam caliditatem, quia caliditas putrida est unita humidotati,& caret siccitate , quae est lima ca Ioris, & hinc aliqui magis conquerebantur de dolore tumoris,qua de libre; quod etiaGalenus S. epidemiorum notabat. Praeterquam quod fuerunt
plures melancholici, praecipuE e is minis,& e plebecula & ego obfetu aut aliquas qui animaduertebant hoc tempore quem incumq; impetum soliti humoris in corpus, & leuiter illo animaduersu pestem habere credebant, ex quibus aliqui cum hoc
opinione in Laetaretum euntes, verὸ moriebantur, & numerus magnus eorum, qui dicuntur sanati in La Ea telis , fuit ex hoc genere farinae. Hinc resoluitur, an febris fuerit symptoma tu morum, an tumores febris. Fere semper tumor ad febrem fuit symptoma; lato febris ad tumorem. Et cum uterq; morbus tam tumor,quam febris sit morbus per se; morbus minus principalis ex duobus censetur symptomaticus ad principalem. Et exinplicatius loquendo possemus dicere, tam febres, quam tumores
pestiferos fuisse symptomata exquisitat malignae , & venenatae putredinis in corporibus peste captis respici edo principaliter ad causam, ad quam prima intentio is praeseruatione, & cura dirigenda est :paru cut ado, ut notat Galenus de symptomatum
causis, an causas morborum morbos vocemus, & symptomata morbos, dummodo rena cognoscamus. Sic Hi p. 6.epid. sect. 7.
ad causam pestis respiciedo in anginis pestilentibus dicebat: se