장음표시 사용
31쪽
eum essent auxilia anginosorum; non proderant; quoniam Or hus erat pestilens, & cura pestilentis morbi curari debuit.
De causa coniuncta Pectis Tutoniae: an subsiciat
putre do sine meneno. R Espiciens ad causas eoniunctas huius generis pestiti
duplicem opinionem inuenio. Λ liqui ponunt sumismum, & exquisitum gradum putredinis, per quem uocis pestilens ab aliis putridis distinguatur. Alii ponunt qua. Iitatem veneficam occultam in fluxam a caelo , vel arcanam i mo ibis, vel cum putredine, vel praeter putredinem. Pro utraq; opinione sunt loea Hippocratis, & Galeni, ut apud Massariam Pro una parte, apud Saxoniam pro alte ra , cum quo Fracasto. gius, Fernelius, Ficinus, Mercutialis , de alij. Et est communis Doctorum praecipue insistentium in qualitate venefica. An areana caeli qua Iitas ad alios morbos, & pestes faciat, noquaero. Mihi quidem videtur durum hane malignitatem virtu8ti superio tu rectrici in nostra peste adscribere; qua . n. malignitas, arcanaue qualitas egit, ut tot morerentur ex ministris inis .firmorum; qui autem a longe steterunt seruarentur λ Nulla main Iignitas praeter malignitatem morbi contagiosi, quae si vocetur arcana, quia talis differentia inexplicabilis est, non habet plua in sua specie, quam habeant rerum aliae ultimae differentiae, αProprietates, quae nobis, ut plurimum ignotae sunt, quemadmodum multa de alijs ignotis proprietatibus, di differentiis ctimus, per communia genera, per qualitates, & differentias communes; eadem methodo de istis scire tentandu e Br quam. NiMn. inexplicabilis videatur causa, qua magnes trahit ferrum, Mon ita inexplicabilis est: propter quam tendit deorsum. Immo subtiliores aliqui vim trahedi magnetis augere te utant, ut per unionem alicuius calidatis. Dest ruunt aute scientias illi. qui ex aliquibus incognitis omnia mensurant, & in omnibus faculta,ees magneticas, & arcanas affinguat et hoc. a. est yia soluere per
32쪽
E Non fie Philosophus, qui ex una parte respiesens ad istum,
ut causam uniuertatem, ne solum ad cauum conuersus amitteret terram, ex altera parte ad causas propinquiores, Elementa,e rumq; virtutes,& motus respicit, dc primo Meteor. ait,acciden. tia circa ipsum aerem, & ignem, di cognata his, ut in materiae specie eorum, quae fiunt,causas oportet putare; est. n. generati ab his virtutibus, cum habeant rationem ex subiecta materia unicuiq; naturae: hoc modo omnes ferescientiae,& Mathematiis
cae demonstrant passiones proprias per applicationem principiorum communium ad subiecta propria. Sic malignitas p stilentiae exquirenda. Non est dubiu per ea,quae habet Gal. in epid. quin malignitas humoris abundantis in illa peste, in qua membra excide-hant, constituta fuerit ab illo ex magnitudine putredinis . sic febres pestilentes ab alijs per gradum summum putredinis db
singuit primo de febrium differetiis. & si e putredine benigna
morbi benigni, e maiore maiores, ergo e maxima maximi, Scpestilentes. & si pestilentia haec curatur per resist entia putredint,et go ex putredine. nec valet obiectio Saxoniae dePhaenidimis a. scilicet ultimum gradum putredinis propius accedere ad naturam elementarem, nempe ad resolutionem mixti in ele menta, ac proinde esse debilem I putrida . n. in fine sicca rema nent. non inquam valet,quia summus gradus putredinis non sumitur ex fine, &cessatione putrefactionis, sedὰ gradu, in quoactio putrefactionis est in vigore; quando. s. putredo maximὸ se tuet, fit maior istor, corruptio, & lucta interni ςaloris
cum calore putrefaciente; tunc . n. maxime putrefacit. Addo ego nec venena Viva animalium , nec serpentum spiritus videri
suffcientia ad causandam pestem, quia possunt quidem proximos cito fine putredine interficere veneni sola actimonia , sed non causant pestes, nisi per putredinem,quando. . Lipso tum c , dauera serpentum, ut notabat Avicennas pupysscunt, ergo pestis ex putredine. Vnde Susius descriptionem pestiferae putre: ditiis asserens, inquit, esse multa, magnam, variam,m lignam, sordidam, profundam, conclusam, mortalem. addite vos alia
Ax altera parte alii qualitatem pestiferam intuentes aiunt,
33쪽
naturam veneni qmniari,& Gal. .ini; in pid. comparabat IIIam veneno canis rabidi , quod sine putredine apparci; & de loeis assectis aiebat, iuuenem extinctum sine insigni pisci edine signo veneni geniti in corpore; nam venena in corpore gigni possunt,
praecipue ex cot ruptione bilis, & melanchollae,& quorundam ciborum. Et si ex certo tempera menso, in vipera gignitur fel ca
lidissimum,& ficci uimum, quod nobis venenum eiit quid pio-hibet venenum pellis, vel in nobis gigni sine putredine, vel aliutide sine putredine communicari addite, si omnis pestis necessirio est e putredine: ergo omnis sinocha febris erit pestiles, vel omnis pestilens sinocha, est. n. si noctia putrida e summia putredine in tota humorum massa, sed febris talis non apparet contagiosa, ut pestilens. Nec symptomata pestilentis videnturissequi ad sinocham, ergo in peste aliquid praeter putredinem. Addite pestium praesidia sumi ex Alexi pharmacisi, prqut con tra venena militent. Addite plures visos in hac peste mori, sine lio putredinis inditio. Nec valet,quod rei pondet Massarias, citam mortem, & saeua symptomata esse signum suffcies putredinis . Nam talia symptomata, & peiora, cum celari morte se:
quuntur ad multa venena sine putredine lethalia. Duo sunt modi euasionis, unus si dicamus cum Susio, putre. dinem pestiletem, si cito agat, esse potius corrupti ODem,quam putrefactionem,& dicere cum Cardano, primo de venenis cap. α 3. Galenude simplici b. med. s. c. I 8.existimare putrefacientia medicamelita, quae no sunt verὶ putrefacientia, & quae cor rumpunt sine putrefactione, ut sunt erodentia, fel viperat, aquae fortes, & similia I Sed hoc dicere est negare putredinem, quartam necessaria videtur in hac peste, ut sine putredine no videatur consistere contagium, quod huic pesti tam intimum est , rahaee causa reddatur, cur petiis comunicetur alteri , quia putredo est aueri communicabilis. Non sic venenum , quod perueniens ad cor, aut membrum principale xlterius alteri no com
. Quod si dicant Galeno, lib. de Theriaea, etiam animalutarespondeo id fortasse fuisse, vela veneno putrefaciente, vel putredine post mortem geinita: dantur. n. venea a putrefacien-
34쪽
ν radiam caloris homini putredinosum, in Di yino esse naturae . Immo in confirmationem putredinis dicimus, quod cum riter venena aliqua exerat magis siras vireS intuβ suuipta, quam dori trectata,constat venenum putrefaciens,& assumptum intus esse perniciosum,& etiam contrectatum,quod non est in multis veneritS , quae contrectata , & extra applicata non nocenti aut
Itaq; alter euasionis, & conciliationis modus esset admitte-
Te pro causa putredinem venenosam,quia putredo accedens ad summum gradum induit naturam veneni, & Inter genera ven norum ponuntur venena putrefacientia. Haec opimo virantq; videtur complacti, tam putredinem, quam vcnenum. Sed ncc re
ipsa in hac conueniunt auctores. Quia, qui stant pro putredine concederent summam putredinem vocari nomine umeni, &esse inexplicabilem, ut sunt ultimae rerum differentiae, cuius tamen & sussicien rem mam se stationem statuunt per principia putredinis. Alii autem quando pestem venenum adsit uiannuo isce veneni intelligunt aliquod occultum, arcanum, linexplica-hile, vel a caelo influxum, vel in nobis genitum,& hcc vel cum putredine, vel sine putredine,quod sensui priorum maxime r pugnat. Ee ut ingenue fatear, appa texit potius in peste fictus veneni sine putredine, quam putredinis sine veneno. Et si hoe quaesitu disputationis, aut altercationis gratia proponere tu ν, non facile altera pars posset conuinci propter sal lac iam , nam ad phstem sequuntur signa putredinis, quae ad venena, etian siccissima sequuturi& ad corruptos venenis sicci fitians sequi-tur pustulae. & putredo. Et ex Dioscoride lib. s. patet ex multis serpentibus,qui corrumpere dicu tur, non putrefacere: nam actio talis veneni tetminatur prmo ad destructionem tem p
tamenti illius mixti, si postea hoc destructo si quatur putredo, non per id, illud venenum dicetur vete putrefacietis. Alias ais qua separationis, & ignis censeretur putrefacere, quia post ipso tum actionem potest sequi putredo. Et gladius non occidit putrefaciendo, quamuis au ictos gladio sequatur putredo, et go pestis potest attribui veneno, etiam sine putrefactione agenti, quamuis post actionem talem veneni subsequatur per accidens pauelictio. Mihi
35쪽
Mihi quidem rem intim sine aliculus odio, & gratia eon mile tanti si aliquid certi in materia tam ard ua apparere potest Λpparet primo nulla arcana cili qualitas efficiens: secudo nulla arcana qualitas in nobis genita , quae per principia putred, nis, & qeneni satis explicari non possiti Unde concludam, nec hoc genus tredinis sine veneno, neq; hoc veneni genus sine putredine noc in genere pestis coitarer intelligedo pro veneno natura alicuius veneni distinctam a veneno putrefaciente, vel per putredinem genito, quia alias esset iis,& disputatio de veris his r quod ut probem duo praesuppono, unum de putredine, aliud de venenis. Nam res , ut dicebat Lucretius, accendunt
nostra de Putredine, ω Veneno, scili virium
CErtum e st per Philosophum viti eap. I. de CaeIo omnia n
turalia tam substantias, quam accidentia,quae habente se per generationem illud amittere per corruptionem, ita vecorruptio sit terminus communis ommu genitorum. Sic animal inter glaciem frigore moritur, sic aliud inter ignes prole cium perit, aliud suffocatur, & omnes sunt corruptiones animalis; illud .n. cadauer manens non est animal, ergo animal Corruptum est. Sed inter varias corruptionis species una maxime est putrefactio, de qua dicebat Philosophus 4. Metheor. quod omnis secundum naturam corruptio ad putrefactionem via est a nec minus verum est omnem putrefactionem viam esse ad corruptionem; sic putrefactio in humoribus animalis est via ad corruptionem, & interitum illius animalis. Et corruptio quilibet, & mors animalis est rursus via ad putredinem, quae in cadauete illo, etiam post animalis morte acriter exercetur, quoad illud mixtum in sua resoluatur elementa. Mixtum ergo propriE est, quod putrescit, & maximὸ mixtum humidu. Efficiens putredinis est calor ambiens, sic putredo definitur corruptio eius , quae in unoquoque humido propriae, & secundum natu
ras caliditatis ab aliena calidi tate . Sic caliditas mixti in
36쪽
put te factione interit. Ste dieebae philosophus In problematuebus, quod putrescit refrigerari r ita tamen, ut caliditatem puis trestentem cotrahat t fic philosophus ultimo capite 4. Meteor. dicebat. Quapropter,& in putisfactis animalia nastuntur; ne R.n. caliditas, quae corrumpit uniuscuiusq; caliditatem. S e apis paret in putrescentibus maximus calor qui non erat , quando putrefactio aberat, ut experimur in tumoribus putrescentibu MSic putrescetia videtur feruere, fumos emittere, bullas gignere di ebullire. Noa est ad propo filum meum disputare an ab aliis eausis, ut ab obstructionibus, ab influxu caloris influentis negato,aut ab aliis fieri possit putredo . Sed obse tuo solum calorem em cientatem putredinem, qui dicitur ambiensis posse esse , cum siccitate. Frequenter est cum humiditate unde putrescentia a calore humido magis putrescunt, qnia minus exhalant. Putrescentiai calore sicco minus putrescunt, quia magis exhaIant: quod tificcitas caloris maior sit caliditate, non putrefaciet. Et hine patet ratio propterquam aliqui sperarent a calore ficco aestatis pestem nostram compesci, cum tamen exacerbata sit. Quia putabant putredine calore sicco extinguit at quia calor siccus plus faciebat exhalare, plures di i pergebat vapores, etia plures inficiebantur; nec vos perturbet, calorem siccum aliquando causa re putredinem, quoniam dum ambit, & unitur misto huim ido, modi fleat suam siccitatem in illo,& putrefacit. Ηaee cainii ditas putrefaeiens vocatur aliena,quia vel qualitate, vel qualitate deformis est ad mistum,quod putrefit: quamuis videatu es milis admistum aliquod quod generetur; & quae ea liditas ena periei carnis est inimica, vermibus est naturalis. Alienum sic vocabat Lucretius caelum, quod nobis per influentias, ex
alijs regionibus morbos, & pelles portabat. Sic idem gallinae calor, alia ova subiecta putrefacit, ex aliis pullos generat; iaillis. s. hypenem iis galli semine participantibus, de idem fae rei calor temperatus furni, & in Oriente in furnis ova ponunt non sub gallinis. Ex parte subiecti putrescibilis noto, nee frigida, nee ficeia Putrescere, & per consequens mixta, quae vel ad frigiditatem, vi siccitatem aeceduat minus putrescunt, undε ridditur eoru
37쪽
muniter causa, cur senes raro peste pereant, quia vergunt ad ligusi quidquid sit certum est nec niuem, nec glaciem putrefieari. Et quae magis ad naturam siccitatis accedunt, sunt minus obnoxia putredini, ut de carne Pavonis, Cerui,& talibus naris ratur. Ergo varietas mixti putrescibilis ex variatione temperiei humiditatis, cum sicco prodibit. Sicciora, ut ossa, & lignas putrescunt vermes , & cariem generanta valde humida etiam noo persecte pntrescunt, quia evaporant, & situm generant, &mucorem r quae in sui temperamento paru caliditatis habent, . non perfectam putredinem gignunt, ut multae heruae. ma Ia pu . nica lac,& alia,quae evadunt acida. Insuper piDguia fiunt ran. cida, quod genus puς redinis non videtur pessimum. Olea dissi. culter putrescunt marcescente calido, tu quit, philosophi saere et partes exhala ut, remanent aquε,& apparent albae sic mixta aliqua imperfecta,quae maxime ad naturam elementate accedunt non videntur putrescere, ut salia, lapides. Sic metalla ob perseiactam sui humidi concoctionem difficulter putrescunt, alia obcaloris internam fixationem,alia ob materiam densorem, alia ob perfectam suae temperaturae lationem. Ergo mixta pei fictio iara, magis temperata si putrescant,pessime putrest ut i sic corpora animalium, & homi uum praecipue, cum sint inter mixta valis de pei secta putrescunt nobis infensissima putredine. Ergo puis tredo pestilens ratione subiecti erit pessima. Insuper humidum in quo putredo exercetur, aut est excre
metitium, aut naturale tali mixto. Humidum excrementitium aut extraneum, si putrescat, non videtur pessime putrescere potius quaedam excreineta transeunt in naturam veneni, quam
summs putredinis: sic bilis aliquorum animalium, & itati hominis est venenum ,& semen retentum venenum est. e contra aliorum animalium urina bene Olet, & sudore S,& excrementa,
di putredincs, ut mosci nobis sunt iucunda, & humiditas excre. mentitia ligni fungos, & situm parit. Vele ergo putredo exeriscetur quando humidum internum substantiale mixti putrescit, quod humidii transi in vermes: & illa humidas in ligno pro. prie putrescet quae colligat partes terreas, & si accendatur tranis
sit in flammam nam humiditas excrementia, bc aque a non con
38쪽
putre seit, Se est illa quae remanet in elaeribus, quae apparet si cineres ponantur in fornace vitraria fluunt, & liquescunt , sed indiget magno igne, & hoc fit in sornacibus apud populos septentrionales unde veniunt ii l. vltra quae nostris ignibus minias
validis ob quantitatem, & qualitatem lignorum difficilius liquescunt, Et haec humiditas vocatur sal a chimicis.& est similis humiditati salis quae est v nisa parti terreat. Quicquid sit certum est multas esse humiditatum species. Nam natura aquae per concuctionem caloris internam, & externam in plantat tansit in succum, & mucilaginemr per ulteriorem coctione tria transit in naturam olei unde natura olei ,etia ex interno calore repugnat putredini, & si concoquatur vlierius transit in naturam igneam acrem dissipabilem non putrescibilem, ut patet
in oleis destillatis,& praecipue in liquoribus est metallis. Ergo putredo in peste cu sit summa erit in humiditate propria non excrementitia, in humilitate profunda quia humiditas superficialis exhalat; in humiditate pingui quia pessimi putrescit, de
vermes generat, ut patet in sepulchris quoiam exeuntes spiritus aliquos perimunt, & praesettim erit densa in peste quia putredo pestilens multum exhalati densa. n. tunt quae habent plures partes simul unitas tenues, unde aqua in vase super ignem cito epaporat; oleum autem diu durat vapores,& exhalationes dispergit accerrimas, & multas , ut gutta olei super tabulam
diu durat late dispergitur, & odorem spargit. Quia constat ex multis partibus tenuibus di regibilibus.
Dc Vc Renis breuiter obseruo alia agere putrefaciendo alia erodendo alia alterando ea Ie faciendo exsicca do, alia aliis modis: aiunt Dryinum, Leporem Marinum, rubetae spumam agere putrefaciendo nec est in conueniens gradum caloris alicuius animalis aut eius exere menti nobis eire putredinosum. Multa metallica agunt erodendo, &corrum pendo, & mihi satis est, quod apud omnes exploratum est aliqua venena , ut fit viperae spumam canis rabi si agere alterando propter summam caliditatem, & siccitatem summe calefaciendo,& corrumpendo sine putredine et quod si quis velit obstinate sustinere, haec etiam venena putrefacere, quia putredo postea sequitur, poterit etia
39쪽
putrescere, quia etia In ilIis humiditas, & ealiditas a sieeoni
di ante calore externo separatur, sed hoc est exprcsse contra te x-em philosophi cap. a. quarti Meteor. ponentis put tedine, non inseparatione humidi a sicco; sed in corruptione caliditatis in humido: quod si ad animalis cadauer mortui inter flammas sequatur pulledo , casu quo non reducatur in cineres ab igne,' per hoc non est censendum illud a Dimal prius etiam per ignem putredine corruptum. Esto dubium fit apud acres viros, an dentur venena frigida, ut cicuta, &.opium, & an agant corrumpendo spiritus, non obfiigiditatem, sed ob putredinis naturam, du impediunt acti nem caloris natiui: certissimum tamen est,& in arte factis ven nis metallicis ,&multis naturalibus summam caliditatem,&siccitatem inesse t igne. n. metalla,& lapides,ut aiebat Philosophus ultimo 4. Meteor. propter calidi opificium, ut calx ,&cinis calorem contrahunt , & siceitatem igneam unde corrumpunt: & videmus, quam cito sublimata, aquae sorte ,& ignis ignium, quod est fulmen, agat. Quod etiam venenum, ut fel viperae sit calidissimum,& siccissimum praeter auctoritates d crurum apparet e temperamento bilis, e cita actione, e seruoreti calidi tate a morsu illata: apparet e locis siccissimis ubi captivi perae calore estiuo venenum valde acutum possident. Quod spuma canis rabidi sit calidissima,& siccissima,apparet ex temPeramento calido,& sicco, ea nisi apparet in aestate canes rabie capi, & praecipue negata aequa et apparet E modo, quo quidam rabieni e cane suscitant, illos diebus canicularibus ad solis radios exponendo,& verberibus afficiendo, ut valde irascantur,&slluent,& potum negando: unde spuma ore exiens calidissima, di siccissima censetur & quis scit, an in cane rabido consempta una humiditate a calore, calor aggrediatur alteram et & quemadmodum humiditas olei, & metalIi fusi maxim E aquam auersatur, ita maxime secunda humiditas superaccensa agat, unde auersatio aquae t sed valeat quantum potest satis est, si indico venenum canis calidissimum, & siccissimum: communieatur facilὰ ne tuis, ut parti sicce, & per neruos ad cerebrum repit, ticonuulsiones creat: si e purgatur Elebori imor theriaca nocet rα salarides prosunt, quia cum vehementi euacuatione partem eat al
40쪽
veneni expellunt, & in cane, ut put noeerent: ergo quidi eget
haec venena age re alterando ad suam naturam. Nec putent iuniores o Iea magis ignea, quia flammam con cipiunt , quam haec venena: quia in oleis abundans humiditas activitatem impedit:& stamina ex aqua vitae ob humiditatem suam parum agit, nec panno noceti siccitas autem in aqua is esti, ob spiritus acres, di igneos, & ut aiunt Chimici, ob sal vol tile a moniacum, & in oleo vitrioli, & sulphuris, & si flammam aliquando actu non concipiat, pannos utit, & penetrat unde magis ignea est . Nec vos commoueat venena calidistima in aliquibus partibus effectus frigiditatis patere M quonia hoc pes accidens,aut per anti peristasim euenit, aut quia influxus spiri, tuum,& caliditatis ad aliquas partes, alias deseriti P :Αddite in his, venenis, partium tenuitatem,& humiditatem actualem, quibus carni magis infigutur,& assimilatur, quania scintilla ignis, quae super carnem incidens, carnis humiditata
extinguitur nec altius penetrat. Vnde Cardanus lib. I. cap. ait tam necesse esse, ut venenum sit letale, ut sit tenu uium partium, ut ausim ferme dicere, omnem substantiam admodum subtilem esse venenum, aut saltem eiusmodi ut iuncta cuicunqst vel minimum malefico, in venenum statim transeat. Vnde v, detur dubitabile, an per ignem venena acuatur,aut extinguantur r nam metallica acuuntur per ignem; venena plantarum,&animalium extinguuntur: si tamen & metallica diu in igne re maneant, .s ad fixationem, quo ad partes fixae persent,volat, les habeat,omnis facultas venenata destruitur: & hoc est quod dicebat Muffetus r nullum e sie venenum,quod ipse post fixati
causa communicabilitatis meneni, ω putredinis.
r ' Am venena verὶ putrefacientia, quam aIterantia, &corrumpentia sine putredine. , inter se conuenint, eca discrepant, conueniunt, quia utraque sunt calida, quandoq; etiam, si sint ex animalibus sunt actu humida: sedd,st Iopas ἔ 3-gradus caloris veneni per se putrefacientis estes mitiori