장음표시 사용
41쪽
mitior: eorrumpentis autem sine putredine est intensior. Inis super corrumpetis gradus est siccissimus, putrefacientis humidust conueniunt tamen maxime,quia utrumq; eli communica-hile, di cu hoc fiat ratione caloris, hinc fit putredines tardius, calidissima citius communicari, quia ex una parte ignea caliditas subiectum,& pabulum quaerit,dc perpetuo mouetur, quia maxime agit, de penetrat,& diffunditur: putrida autem feruent calore putrido; ubi calor feruens ibi motus; in omni motu proprium, est producere sibi simile, quia omne agens agit assimiqiando sibi passum, sed assimilatio inter contraria non fit nisi per destructionem oppositi, in his . n. idem est assimilate sibi
passum,&destruere formam antecedentem, ergo putridu pu trefacit et 8c magis quo id quod secernitur densius, & penetran. tius est, quod fit in sumo putrefactionis; quia putrefactio incipit Iente,& paulatim agit; quod obseruandum est maxime in peste
unde infecti aliqui in principio non admodum vexantur, nec admodum contagiosi sunt, quia putredo non est in summo nec fit exhalatio; non sic venena calida, & sicca, quae cito suas vires violeter in ptincipio exerunt. Quod si reperiatur venenti, quod siccitate atquὸ tenuitate partiu, cu humiditate uniat, illud erit pessim ii,& praesentaneu putrefaciens, ut Arist. ait in problema. tibus de veneno coposito ex aspidibus, de forte talia sunt venenae lpuma Salamadrae, & rubetae, aut putrefactat, aut vi ignis a viisua expumaute collecta. Neq; hoc quamuis dissicile est impossibile, quia siccitas quatenus animalis est cum aliqua tenui humiditate, in qua est vis veneni, propterquam non destruit humiditatem putredinosam, quae alias a venenis calidis, & siccis, simpliciter, ut ab ignitis destrueretur. Amplius, ut quodlibet venenum fiat maxime communicabi- Ie requiritui propoxtio: similitudo veneni ad subiectum cui communicari debet: scintilla ignis in fomite arido serpit no sic in viridi. Aqua separatio uis agit in aurum non in vitrum: ser-pεtibus ciconiae, & gallinae scorpionibus, & venenatis n utriunis tuta aliquae complexione S propriae hominu venenis ic sistunt ex Dioscoride libio. F. Ex Galeno 3. de simplicium facultatibus aliqua venena ab aliquorum natura superantur, ut opium, &qua cinietur cum frigid itate. Sed venena calida, & licea, ut no
42쪽
pellus, etiam In pauea quantitate non superatur quia agunt vi
ignis, S de igne dictum est, quod non refert,quam magnus, sed quo incidat. Proportio est aliquando qualitati ad qualitatem aliquando subiecti ad subiectum qualitas venenicati di, & sicci Promptius communicabitur homini similis temperamenti calidi,& sicci quia in habentibus sim bolum facilis est trasitus. Proportio subiecti ad subjectum faciet venenum animalis malgis communicari alteri animali, & magis etiam similitiu3 speciebus, ut canis ad hominem , & maxime in eadem specie ritu ad Ioannem, & genti eiusdem ciuitatis, eiusdem sanguinis ita
ut quanto maior sit conuenietia,& qualitatum, & subiecto ruri . tanto faeilius venenum omne, & putredo communicetur inter ipsa. O .nne . n. agens agit non quatenus simile , quia iam idem esset nec gutta huius aquae. in aliam agit, a qua sola diuisione differt. Nec quatenus diuersum nam per textum M. I. de generatione. Nihil albedo patietura Ilnea necdinea ab albedine, ergo agens agit quatenus differt, & conuenit. Eadem qualitas in d uobus diuei sis subiectis illa uniet: eadem subiecta cum diis uel sis qualitatibus in specie, se mutuo destruent. Et haec est rari dix sympathie,& antipathis qua dificiuntur per consensum, dedissensum rei sine causamaot fessa, maqqaea gnem,&luia phuris ad ignem non vocantur antipathiae pec simpathiae, quia
Qua ergo est sympathia veneni, aut pestis eum homine cur illam tam facillime contrahat 3 nul Ia certe malo quam quo. niam peltis e subiecto simili procedin dest ab homine sie saei, ii me in hominem progreditur imo sui principii originem seruat, & putredines in tabidis, quae a pulmonibus exortae pulmo nibus non iecori communicantur; Nec est imaginandum quod aiunt aliqui cor aliquorum habere proprietatem ad recipiendam pestem; nam quae naturalis proprietas in corpore sano re periatur ad tantam malignitatem, S tamen savissimi, & temperatissimi citissime infici utur,& pereunt ergo qualitates sum contrarijssimi pestis ad corpus,& nulla syn i pathia.quod si cor
videatur attrahere venena, & pestes rati tali et ait ractione que fit Per arterias vacui, ει raritatis causa nam h ge venena eaIefaciunt
Ut sequitur raritast & vacuum non autem naturali attractio-
43쪽
ue qua per villo eo suum simile attrahit , aut tae brum φgrum de egens trahit id quo indiget. Ergo propter conuenientiam. subiecti ex quo procedit pestis, & in quo reeipitur nam ab homine in hominem recipitur sufficiens a stignatur causa facilis, communicationis, & si sint aliquae qualitates naturales com munes inter illa subiecta , ut sunt sepe inter partem filium , ratres, ratione etiam huius conuenientiae facilius communiis cabitur inter ipsos, quia ille qualitates bonae si mi Ies erunt vehiculum qualitatis pessimae pestilentis. Hoc tamen quod asse. ro de statu temperamenti hominis secundum naturam, non in telligo de hominibus in statu morboso quia homines ad putredine dispositi, & humoribus repleti putridis facilius pestem concipiunt, hoe patuit experimento,prii pue in feminis,& viringinibus,quaru pars magna mortua est peste, in quibus suppressi menses apparatum ad recipiendum contagium praestabantrvnde tales feminae ex minimo rei infectae contactu, & ex respiratione infecta a longe etiam inficiebantur; quod non euehie. hat in aliis sine hac praeparatione humorum,etiam cum maiΟ-ri vieinitates oeque ipsis Deminis hoc contigisset, si satis a lon-gὸ stetissent r&patuit in claustris virginum , ubi quamuis hambitent multa cum his dispositioni bas, tamen a contagio ser'. uata sunt per custodiam.
eouuditur baue pes esse exputredine,
Vibus eonfideratis de putredine, & veneno, &.dei
utriusq; conuenientia, & facili communicatione cocludo, in peste bubonia tria esse e putredinem, ven num & analogiam inter putredinem, di venenum m l ., . Cum fundamento facilis comunieationis ad hominem e est putredo,quae non a geret eam vehemetet sine stimula actis veneni: est coenum, quod non putrefareret tam acris
ter sine putrediner 'est analogia putredinis. , & veneni inter se.& ad hominem ε quia debet esse talis putredo , quae sit contraria ad hominem cum similitudinnut putredo humani cadaue
44쪽
tirlar debet esse tala venenum,quod haueae antipat a& inpa
thiam cum homine, ut venenum animalis, i perae,camis rabid . di similium. Debent in tar se esse tam temperata, & proport/ouatas ut putredinosa no perdant vires ob admixtionem acrium venenorum,& venena acria suas non retundant ob miscellam,
cum putridis i imo haec duo ita coalescunt in peste , ut quanto magis de pueredin raditur , tanto magis de veneno acquiratii νι& e contrat hinc aliquos homines aliquando pestis lenidpulleiacit, cum solis signis exquisitae putredinis , cum febre lenta; a liquando alios celeritet invadit, de eituas per mit, curisignis summae venenositatis euxsiae, ut patet in carbonibus1 rumq; appare te exustio et nunquam tamen venenum semina
putredinis, nec putredo Ueneni amittit; numquam perdunt anaini iam unde procedunt, nunquam utraq; desinunt esse pera Dciosa, dum semper seruant summam contrarietatem ad fime. triam humani ea Ioris,& temperamenti. Haec venena, has putres
dinesseeorumq; gradus optime norue diaboliei viri, qui mixta ras producendae pestis componunt, de legi tales esse apud Taditatos, α Tureas, apud quos haec inuentio viget . Audivi talis inuentos anno superiore M .diolani, Se quod maximὸ nollem, audio temerarios scriptores vulgasse libros de peste mama facta, cum receptis, modis, & sormulis venenorum, putredinum, proportionatae miscellat; quae omnia ab hominum memoriata essem obliterandar qui tamen tales seripturas legerit, lattasse cognoscet nostram de peste Theoriam non esse falam; in qua i fi parte conuenirent A uetores moderni,&Antiquo est qui pestethciatus generis ex putredine celisene, Se qui ex venenordi In ta men faterentur, neq; hoc venenum sine puteedine, nee putredianem sine alio veneni genere coneutrere ad constitui onetiar Edigo pro hac opinione faciunt argumenta, vitiusq; opimo Oisia superioribus adducta; faeiune doctrinae de venenis, se putredi. he obseruatae r hoc arguant effectus, signa, sy mplomata., modi inua fionis, q uos omnes vidimus in pelier hine methodum me dendi, εc problematum soIutionem venabi Mur. Ex his princi piis execrandum pestis oritur temperamentum e nee dubitet4liquis, quomodo in tali temperatnento vehementia ealiditatis,
45쪽
calorem δἰ hu Miditatem asinus acrem putredinis ,& veneni putredinosi; quoniam hoc prouenite pio portione miscelis: deinde dato, quod ca Ior ille putredinosus muItum dissiparet urtia
vehemetia veneni calidissimi , adhue tamen remanet temper se. dimentum, di fundamentum putredinis seruans analogiam sui principit. Propagatur autem per ungueata, olea, & Ianasi quia haec plus retinent, plus adhaerent, & magis exhalant. . t 2 m5 Tandem, dicet aliquis, secundum haec iacta principia,omnis restis bubonia et it arte facta. Respondeo possibiIo esse, ut in humano corpore summae generent ut putredines,quq imitenturn Muram veneni putredinosir possibile esse, ut in aliquibus hominibus generentur venena, quae imitentur vires acrium vene
norum, ut aiunt, ex accensa bile irati homi is,&de corrultione ad igneam naturam vergete in excrementis, & humori
bus, & 'taecipue utriusq: bilis,&est expressa doctrina Galeni 6. de Iocis affectis 6. & sectione 6. Aphor. & secundum haec duo supposita, si coaliscant aliqua do in uno subiecto naturam a putredo, cum summa venenositate , naturaliter siet Iisc pestis: sed hop tam dissicile est, ut fere nunquam contingat et .videmus quidem, di experiuntur practi eantes medici tu urbibus amplis a Iiquando in aliquo unius familiae tam diram putredi, nem accendi, ut reliquos eiusdem familiae, de assilientes secum II hat,& tota it Ia domus supplante tuti vidimus nos hoc annis superioribus euevisse in familia cuiusdam Librari I. Tales putredines freque ter in domibus λrdidis pauperui&praecipue in sordidis hypocaustis Germa' iat, inter plebem reperiuntur: sed
non sunt tantae vehementiae, ut pollea per minimum contactgra panni, aut halitus co mahantur, & fiant peltes comunes; q*Jut ego puto, huic putredini stimulus acris veneni deest; qui longe lateq; putredinem, eiusq; vapores dispergit.Vιdemu ex i/m saepe aliquos vens aiSc0rreptos aci ibus ; sed mors ipsorum, aut nu lIos, aut paucos inficit, nisi sint venena e genere putrido valde contrectata, & illa etiam per paucos transeunt, nec causa ne Peties; quia . s. talibus venenis putridis stimulus, & acrimonia facilis communicationis deeli, & a Gibus deficit fundamen tum p Opoitio natae putredinis. Immo hoc raro inter homines
naturae cie mentia euenit, quia si in corpore nostro vinena gene-n tantur
46쪽
eantur aeri alacrimonia veneni, quς est stimulus facisis diffusio. nis dissipat putredinem , quia summe calida , & sicca dissipane
mediocriter cal: da, & humida. Ergo inuenienda supererat haec ars maligno hominum ingenio,nam conitat, ut saepe ait Cardamis, ad destructionem naturae plus posse artem, quam naturam. In hanc state atram ve ait C/pruacius lib-ca 6. dum de finiuit febrem pestilentem esse febrem plod uctam a veneno La. lido putrefacie a te rised ipse dat princibatum veneno, cum an inceps sim', an debeatur putredini: in super superaddit putrefa- lcienti calidum, cum tamen constet omne putrefaeiens per seri esseicalidum; nam frigida per se non putrefaciunt,dum in frigi fdant,& congelant, ut patet in piscibus f igore est siccatis,& immembris, & cruribus frigore excidentibus,rquae durante actio , ne frigoris in proprio temperamento corrumpuntur, &n O putrescunt. I., super propono Capi uacio hominem ictum veno no calis o putre faciente; ut veneno Dryinis auid eporis marini cum febre, & horrendas lymptumatibus,& quarto, an gradus itor Ie veneni putrefacientis siti natura aequalis ad gradum venenia in peste buboniar si est aequalis: & quare ad ictus talibus vene in is no sequuntur pest sp ergo tu peste bubonia est aliquid plus, iquod non satis explicatur per venenum lidum putrefaciens, stringo fortasse melius explicabitur: si dicemus, pellem haue e si ab analogia summae putredinis, di veneni calidissimi in horaue.
dum hoc genus Caesar ait, Massilienses leguminibus putridis cibatos peste cosumptos talem refert AviceEoa iri qua homines eoacti sunt ossa e sepulchris eruere,& medulla suggere, tale expertae sunt he ut si de Bonon.ann. MDLA XXL . quae plures, ut supputant curiosi, extinxit, quam haec praeses s, ecquodetales frequenter fuerint, expielse Galenus in libro de cibis boni, de mali succi ait, deficientibus cerealibus rustico eoactos edere herbas, & radices incognitas; unde vere, Naesta
facta cst pestilentia, in qua morrebant tu iam qui bonariua .
47쪽
qui mala victus ratione v fi erct e di hoe est probabili; quoniam quamuis hac species pestis ita ab atiis destincta sit,ut per se minimum contagii afferat periculum, pote si tamen a multorum corruptione cadauerum aer alterari , de primem, de secundum genus pestis eausare, de fortasse etiam tertium; illa etiam peste
captus est Galenus, de Christiani, quia profugi in villis degebant, ita disponente Deo, seruati. inobseruatur in hae peste multitudinem potius mori exessi
Prauorum ciborum , quam ex fame, bc in a. epid. vescentibu Seruo genua doleban r,& ex assiduo legumitium via crurum impotentes facti sunt, de ego noui duos fratres s qui crurum Im. potentes facta sunt, quia de sero panem eum eruo comederam temporibus superioris famis. ει lunt, qui calceos consuunt in via S. Stephani. alitas autem ciborum causantium pestem, sunt omnia optima, oc praecipuae frumenta , vina, olea, carnes cum putrescunt, ita vi.meliora fiant peiora, de praesertim legumlua immatura, fung3, anguilla, ranae, Si ob se tua uit Carda ausa aguillas, fungos, ran is posse etiam talem putredinem causa. re, quae creet buboniam postem et culus ego causam puto, quia ita no a solum putredinem, sed Sc venenum in corpore possunt si g,ere, e quorum misceIIa talis pestis procreatur.
Aliquaudo etiam vagatur hae pestis inter illos, qui sine δε- me putridiS delectantur, ut in Germania caseo putrido, in qu vermes, bc pistibus, ut Stoc fis, si putrescant, vel si utamur pisciatius, 3c carnibus resens litis, dc pultescentibus, vel nimia he harum copia ; 8c cum hoc nat inter plebem, hine plebs tali P
ste cum tumoribus melancholicis capitur. Sed delicati, qui ci Drs optimis nutriun cur, ri in morbos incidat putridos, capiun sui febre , cum poticulis, quia ibi putrescunt humores billo iaquos optima v na, Ac cibi optimi succi pultiscentes eteant; dc annis superioribus his febribus multi extincti sunt, praecipue cilies commodi psed pauperes , qui illo amo pro pane pomis vesci huntur, seruabantur; quia nec poma sunt tam pessimi ci Ll, v. cxecrd tui indoctit nam commensuratio boni cibi permulta principia attendenda est, di psita cos longissima vitae pomis, φt plurimum nutritos video. 3c sunt illi e genere coruorum
48쪽
tigisset pestis , qdi nostram hanc volebant In prine pio curate,
tanquam e malis cibis oriundam λ . i I 1. Si hic pestis non transeat in alia genera, populariter nisvoeatur pestis r sed aiunt populum fame morit si cot in gant eu- mores in corpore non erunt tanti malignitatis, ut in bubonis peste, quia venenositas dee st, de sunt solum ex exquisita putreddine de eam desit stimulus communicationis facilis, eum a liviqua ei reum scriptione possumus visitare egros, de summa curationis stat in humorum euacuatione , in festauratione per opotima vina, de cibos , & abstinen tia i missicine sanguinis ,&ω hoc genere pestis.in telli glitur maxime auctoratates Doctorum probantium euacua troasis, de impiobantium vetet sectrunem. a
P. Ropono de peste Bononiet 3 non quia ego non eledam,
quam fallax sit de aliems scribere, dum nitimur relationibu quandoq; ad ruersa lentientibus diuersimode telatis:tum quia quamuis apud nos solum genus tertium bubonis pestis fuerito
non siim tamen sq; adeo certus, ne alibi fuerit cum minuta alterius generis, ut fortasse potuit euenisse Manti l cum aliqua aeris alteratione, ob aquas lita S, dc frumeta, oh m altitudinem rustico tu in in urbem confugientium, S commorien ium , Obsorduiem obsidentis exercitus i ut fortasse potuit esse Florentis χconspirantibus ad aeris corruptionem austris, & Arni iti unda. tionibus i ut serrasse potuit e enetiis ob angustiam habitarim um, habitantium frequent a i,ob viarum anguli ias, qui sunt in causa, t vapores peti aeri pluribus communiectum , &κ plus ihus confertim infectis, & pellem spiranti bis .aeret ram communis in Ur qua parte inquinamenta contrahat. Quod ergo no itra pestis fuerit talis, qualis explicata est id tertio genere con stante e putredine, di veneno, patuit per sua infigna
49쪽
ua lympio mata. intus, per modum inuasionis; quando unus in una familia infirmari ceperat, deinde alter, di altere patuit experiodis morbis na vi ut pluribus mors superueniebat ni quar. ta, di priusquam infirmi morerentur, videbantur quiescere per duas, vel tris horas sedentes in lactor patuit ex tumoribus Secat bonibus huiepisti fisquetabus. Et quamuis adessas etiami putredi vis citra pestem ;& rn peste ad reliqua tria genera pestis sequantur bubones , di pustulae, quae ad venena etiam conis sequuntur: in signitur tamen haec pellis nomine buboniae, quia hubones apparentes in ista sunt, non solum ex insigni putredi. ne, sed etiam mi signi venetis Tunde facillime communicatur, IN propter hoc vulgoappellat ut Contagium,scilice a causa exHlertia effectrice propagatio DIS .
Quod fuerit rei contagium propagata,euidens fuit illis,qui
in principio obseruatami familias, & domos, in quas ingressa est , quae obseruatio non tam exquisit E fieri potuit an medio pestis, ubi ob multitudinem in fictorum incertum erat unde pr diret: euidens fuit illis, qui in vallis degebant; quia cu domus Misticorum sint dispersa, optime cognoscebatur, quomodo in aliquas domos intraret, di uniuersis familijs extinctis propagaretur in haeredes aliunde accurrentes, qui saepe in haereditatempestis simul intrabanti patuit ex aliquibus locis praesertim in montibus separatis, quo perue mens pestis, certum erat, a quo deserretur e patuit in varijs familiis, in multas oppidis per χἀ i Iam custodiam seruatis, intersius a Itotum inseborum e fu i e euidens E multitudine mortuorum ministrantium in fi imis, ve Medicorum, Chirurgorum , ita ut quidam Medicus egregie responderit cuidam. petenti aliquod praeseruatiuum pestis: Pete hoc ab aliquo legu Doctore , non Medicinae, quia ipsi hahet r iam . n. media parS nostrum extincta est,& nemo e tot. le
gum Doctoribus per ij t. Non consumamiverba in re notissimarsatis est, si dixero in medio huius vibis , tam multa Monasterian Virginum, & Con ve n tus Monachorum per solam custodiam grassante extra illa recenia peste, suis e seruata r quod si in ali--tqucs Conuentus ingressa est; certum fuit a quo fuerit deporta, tar Assero solum magnam Menda cantium Don um intra V
hem, bi seruantur supra. a uinctu ducentorum pauperes, Prae
50쪽
sertim iuuenes r modo i instat, e centum, pIutibus d Helio Iis
seruatis sub arctiori custodia, nec unum tempore pestis periisset ex alijs centum in domo manentibus, quibus conuersatio cum externis interdicta erat, nec mus petist . sed ex sexdecim graudi oribus, quia vel ut alijs ministrarent, vel ad suas osticinas exintra domum ibant, duo mortui sunt: In Ioco vero medicantiumst minarum extra urbem in Sancto Gregorio diu durauit prae seruatio a pester magno pene miraculo cum grassaretur tamuferaliter per ut hem e sed mala fortuna coefetum attulit illuc quendam illius loci sacerdotem,qui ostentabat tσ quem ali aliquibus mortuis hqreditario iure habitum , qui dum per siminatum manus transiret perniciosior monili Halmoniae fuit; ita ut ad numerum supra zoo. circiter peste petierint: & hie ob. si tu ais, metalla,& aurum pestem contrahere, & inserte contagi uiri; vel propter sordes, dc inquinamenta adherentia, ve I et NM propter vapores,& lpiritus, qui ab insecto respirati adherent ad corpus meta Ili frigidum,decisum,& Ietue,& constipanin tu hyt euidenter apparet in speculis: vade fallitur Mercursalis, putas frigus metalli extinguere vapores, cumal Ios potius co . stipet, ac densiti Obseruate curam aliquatum ex his scemini dema datam esse cuidam Panormitano , ii in petie Saeulater. aut quater seruatus suerat,& hic etiam peste correptus,mortuo
seruo liber euasit: sed iste in stlicissimus suit in peste ab aliis
prosii ganda, quamuis ratione proprii temperameta in propria
fuerit fortunatus: ca telum nec norat lueras, nec praxim, ne ministeria chirurg 1ca, quae nostri barbitonsores maxima cuniaeh iritate exequebantur: gerebat in statula argentea unguetumrOlaceum aegyptiacum, di dabat puluisculum per os assumen dum, qui erat e duobus granis Iauri contusis,& fatua plebs credebat primis diebus, hunc habere arcanum contra pellem, Mdo sim huius puIueris vendebat ut audio pro uncia argenti τIaltem miscuisset cum his baccis terram sigillatam , ex praescripto Avicennae; quia grana lauri sola non sunt immunia a suspicione veneni, ex Cardano lib. de Venenis. fuit tamen Doctor scribens Ferrariae,quae vix distat a nobis spatio,quod et ibus hoἀris potest confici , qui scripsit Medicum Panormitanum longe omnium sapientiisl mumi in ille aureo in m singulo quoq; meo hono