장음표시 사용
32쪽
IN TERPRETEM N DT JA MATTH EO A VIVIVO, HAE
. anorum Interamnatumque Duce,
Melfiensium Principem. Vin mihi sit de morali virtute disserendum, quae clacissimo discrimine ab ea, quae in rerum contemplatione consistit,distare existimatur: eo quod affectionem pro materia habeat,rationem pro forma;dicere quidem proposuimus. quam substantiam habeat, i quonam pacto subsistar, & Vtrum ea pars animae,quae virtutem admittit, sua propriaratimne regatur, an a- . henae rationis sit parriceps &, si est particeps, utrum velut ea,quae cum aliqua re meliore misceantur 'an velutis, qui praefecturam, aut magistratum aliquem gerit, particeps esse videtur potesta tis, quam habet is, a quo praes cturam, seu magistratum acceperit 3Nam illud non reor ambiguum, virtutem esse posse, quae permaneat ab omni materia, ac mixtione seiuncta. Praestat tamen , ut prius nonnullorum sententias disquiramus , ct hoc non studio scribendi histo. tiam, sed potius ut nostra clariorafiant & firmiora. c Antiquos Diuilirso by Corale
34쪽
arianorum Interamnatumque Duce,
ym mihi si mox li virtute disserendum, quae Cla.
iissimo discrimine ab ea, quae in rerum contemplatione consistit,distare existimatur: eo quod affectionem pro materia habear,rationem pro torma;dicere quidem pro potuimus quam subitantiam' habeat, .luonam pacto subsistat, re virum ea pars animae, quae virtutem admittit, sila propria ratione regatur, an a- . lienae rationis sit particeps &, si est particeps, utrum velut ea quaecum aliquare meliore misceantur 'an velutis, qui praeis cturam, aut magistratum aliquem gerit, particeps esse videtur potesta tis, quam habetis, a quo praesecturam, seu magistratum acceperit 3Nam illud non reor ambiguum, Virtutem esse posse, quae permaneat ab omni materia, ac mixtione seiuncta. Praestat tamen , ut prius nonnullorum sententias disquiramus , 5 hoc non studio scribendi histo. tiam, sed potius ut nostra clariora fiant de firmiora. Antiquos Diuiliam by Corale
35쪽
habeat aliquid quod rationis sit expers ; tamen dici sine rationetunc,
cum ab aliquo appcti tu vehementi superatur,& in aliquod absurdum hei tur praeter electionem rationis. Quare affectionem definierunt rationem esse prauam, intemperatamque , aprauo , & obliquo iudicio
' sentiquos ignorauisse, animam ex duabus dissimilibus
naturis constare. Identur autem omne hi veram uniuscuiusque nostrum compostionem ignorasse, eam vero lotam, quae in proin ptu,& subiecta oculis sit, animi scilicet, & corporis, intel-' lexisse: Nam & ipsum animum compositum esse constat ex duabus diuersis, dissimilibusque naturis , altera scilicet
ratione, altera,quae,eanquam alterum quoddam corpus cum ipsa ratio. ne, tum necessitate& natura, tumharmoniCa quadam proportione copulata est. QAod idem sensisse Pythagoram, censeo exeomidio, quod
in Musica ponendum duxit, quam sedandis permulcendisque animis necessario putauit esse adhibendam , cum plane perspiceret, nono mnem animi partem esse idoneam, cui rationis praeceptis perisaderetur, fi quae ea audita statim reiecta prauitate rechum sequeretur, sed etiam esse partem quandam,quae usu,&mansuefactione, quas persitasione quadam,sensna adduceretur,ut facilem se ad tractandam Philosophiae praeberet,-eam posset, quocunque duceret, sequi,cum non esset sua sponte mutabilis a vitio in virtutem, sed potius intractabilis, & indiga alterius cuiusdam persuasonis & auxilii.
Platonem existimasse, animam esse compositam ex
duabus naturis. On ambigue autem Plato existimauit id, quod in mundo
animatum est, non esse simplex , ncque incompositum, neque unius tantummodo speciei, sed ex ciusdem, atq; alterius natura coniunctum. Uare partim sem per circa e dem uno ordine , & iatione circiuantertur , & regitur, partim in sub contrarios motus , 5 aberrantes circulos diuisum,
totius differentiae , ac dissimilitudinis origo , principium , & genera tio est Etenim anima hominis eum pari,aut sectio animae mundi sit,&eius rationibus, ac numeris accommodata, non simplax, neq; incomposita est, nec semper eodem modo affecta, sed alteram partem habet, qua semper intelligit,ratiocinatur, α Liminatur in homine suapte natura, alteram vero affectui subiectam, Orsne ratione, inordinatam,&suapte natura egenam, multiplicibusque erroribus semper obnoxiam. c 1 O i .e
36쪽
xutas bifariam diuisa est, nam eius pars, quet ita nata est, ut semper
optet cum corpore esse, eique inseruire, appetendi vim quandam habet, quae appetitiua a multas appellata est. vero modo huic obse quitur, modo rationi obtemperat, eique ad exequendum robur, 5 vim addit, excandescentia nuncupatur. Ostendunt autem vel maxime disserentiam hanc inter rationalem partem,SI ratione carentem partes ipsae rationis expertes, quae reprimenti, &obuiam eunti rationali,& sapienti parti,appetitui, seiracundiae obtemperant, de tanquam omnino diuerse repugnant,atque aduersus optimam partem bellum gerunt.
Interpartem ratione irentem, oe non Utentem, quaesit dissorentiasecundum Aristotelem.
Orro Aristoteles νt ex iis,quae scripsit, liquido patet) his
rit dimentisinatori ex parte usus est. Qitanquam postea illam animi assectionem,quam excandescentiam nunc u Pant,cupiditati coaptauit, ut diceret, iram esse cupidit sem quandam ulciscendi. Verum semper in hoc persti- tir,ut ea pars anim'ae,quae affectui addicta, & sine ratione est,ab ea, quae ratione utitur, semper disterret. Verumta men cum dicit, sine ratione, non eo tendit, ut prorsus rationis expers intelligatur, quemadmodum ea pars animae, quae sentit,ac sensibilis dicitur, augetqire,&alit: quippe cum ipsae partes animae stardae lint, & vf-queadeo rationis expertes, ut ne vestigium quidem rationis ObI incant. Sunt enim addictae,&immersae penitus corpori, quia a carne germen, di pullulum acceperunt, sed illa pars animae, quam affectui addictam diximus, & sine ratione, quamuis aliquando ratione priuetur, tam Crimonitis ducitur, & obedire prudenti, subiicique rationanti apta est, nisi forte fuerit omnino a voluptate, di mala consuetudine deprauata.
sentra eos qui dubitant, quopactopars irrationalis pos it
obtemperare rationia Erum ii,qui mirantur: quonam pacto pars illa, irrationalis Cum sit,obtemperet rationi,non videntur plane intellexi Di se .quanta sit ratisi. is vis, S quatenus progrediatur, modo - imp rando mododycendo, non quidem duro & aspero
'x'. ductu,sed rim si huc blando, ut qui habeat in se aliquid ad persuadendum, ducendumque omni necessitate, & violentia essica cius. Vnde spiritus,nerui,Oisaidc reliquae partes corporis , quanquam
37쪽
sint rationis expertes, &penitus Vacuae, tamen quando mouetur apae titus, praesidente,&tanquam habenas capessente ratione, omnia rectu instruuntur,praesto sunt, dc conueniunt ad parendum. Nam ipsa ratione iubente, pedes contendunt currere , ipsaque appetente, manus ferire, aut capere gestiunt. Vnde eleganter Homerus ante oculos nobis propositiit affectione in partis ratione carentis, videlicet quemadmodum illa cum altera, quae ratione utitur, conformetur,&congruat: sic,
im inquit) virum qui assidebat luemum, genasque pusthras liquar. vir
animo tantumgemens uxoris misertus est: verum omis, quasi ferrum , aut cornua isteterunt. Muprofecto lachvmas abidit, queataeossentin sangulachryma eius iudicio obtemserabant.
Declaratio per exempla, quodpars irrationatas
pareat rationι. Estantur hoc etiam partes pudendae corporis, si prope pulchras assistunt foeminas; nam dum ignorant quae illae sint, feruntur ab appetitu, concitanturque in Venerem. Vetulimulatque norunt, eas est e sorores,aut filias, quas nefas estrangere, statim illae partes concidunta languescunt, retrahuntur,. quasi ratio ipsa se retrahat,atque inde repedat. Idem saepe in
eduliis usu venit : nam etsi multi, dum ignorant obsonia, suauiter e dunt; tamen viptimum senserint se impurum aliquod, aut lege vetitum edisse, non solum molestia afficiuntur maxima, verum etiam ad nauseasse, de vomitiones conuertunta
Pergit exemplis ostendere, irrationalem partem rationi: obedientem esse.
Ereor autem; ne to hac disputatione quaedam parum idonea,nugatoriaque, oc pene puerilia afferre videar, si psalteria, citharas, &tibias testes adduxero,& quaecunque a Musica arte sunt excogitata,&ita comparata in rebus inanimatis, ut cum eorum,qui iis utuntur, studiis congruerent,eisque in luctu, in cantu,& libidine responderent, eorumque iudicia,affectus,& mores imitarentur. muis possem citareZenonem, qui in theatro certantibus alternatim citharoedis, ad discipulos inquit: Eamin, w disiamus, quam vocem edant intestina,nerui, ligna, orossa, ct quonam pacto rationem,numerossa urant, se referant. Sed haec mista faciens, libenter ab eis percontarer, quid est,quod tantopere mirentur, dubio 3 tent,
38쪽
cen t, si ea vis animae , quae irascendi, appetendi, tristandi, & gaudendi
vim habet,rationi obediatῖ cum videant canes, equosque, nec non& Mes cicures consaetudine quadam, victu.&documento voces auditu fa- .ciles refcrre,motus etiam, habitus,stcgestus moderatos, nostrosque ad 'Vsus accommodato, atque obtemperantes rationi Cedere. Cu praeseria in Homerum legerint,a quo Achilles inducitur, qui non modo homines, sed etiam equos hortabatur ad pugnam,tanquam insitum a natui as ut id,quod .ratione priuatur,ei parti, quae sapit,b ratione utitur, sem per obediat. Nam ab ipsa assicitur,temperaturq ie,cum altera ab altera disiuncta non sit,nec quasi colonia, relegata, ueque extrinsecus ficta, neque plagis quibusdam formata, sed natura appensa,atq; coalita, a co-1uetudine expleta,& absoluta, ut recte mos appelletur. Est enim mos ut sic dixei in qualitas quaedam eius partis, quae ratione carci, &ideo mos dicitur: quia cisi sine ratione est, tamen ab ipsa ratione consuetudine quadam informatur: in formatur,ing, quando Vis illa,& potentia affectui obnoxia inelegalitem,&urbanum habitum,Prudelia duce, 6- mutatur,&astectus iplos, quos omnino non tollit, moderatur. Non n. succederet,neque praestaret, ut e medio affectus tollerentur: nam morales virtutes sine assectibus omnino esse non possunt, ut quae sint mediocritates & commensii rationes affectuum: quos illa quidem vis ac,otestas,q-mdlxunus dirigit,atque compon: t.
' Depotentia, assectione, o habitu.
Ria enim circa animam sunt,ut ipsi aiunt: primum habilitas illa, quae potentia dicitur; dxinde affectio; postremo habitus: ex quibus potentia est principium, di materia affectionis, ut irascendi,pudendi, & fidendi vis esse dicatur. Affectio est motus quidam ipsius potentiae, Ut ipsa ira, ipsa fiducia, ipse pudor, ipia audacia. Habitus vero est confirmatio ipsius potentiae ratione carentis, ortus a consiletudine, qui si fuerit bene ra-xione constitutus, vixtus essicitur, si vero male, vitium.
De disserentia Sapientiae, Prudentia.
Voniam autem non existimant, omnem virtutem esse in meditullio extremorum, neque omnem Virtutem esse mota ratem, nece se est, ut de earum differentia, altius repetito
ptincipio, dissuramus. Cum res sint δliae quidem, quae ex λ
39쪽
e lint,ve coelum,astra,terra, mare: aliae, quae ad nos attinent, ut bonum,malum,fugiendum,a ppetendum,gratam, molestum. Cum utrunque hoc ratio speculatur, quatenus cleris agit, quae certa sunt, &adoptionem nostram non attinent, scien tia& Conet emplatio est: quatenus
vero de iis, quae ad nos attinent, consultrix est,& activa: huius quidem virtus prudentia est, illius autem sapientia. Differt autem a sapientia prudentia hoc modo quia ex conuersione de habitudine illius partis qua contemplamur, ad actualem, ciuilemque, re ad partem affectus Lbiectam prudentia existit; iccirco ad sibi propositum finem asse luendum tortuna eget. Sapientia vero cum Versetur circa ea , quae emper sunt eadem, bc eodem modo se habent, fortuna non eget. Nam quemadmodum Geometra non consutiat de triangulo Psi duobus rectis interiores angulos aequales habeat, sed illud plane nouita sic com templandi ratio est ab omni consultatione immunis , & libera, cum Circa ea se gerat , quae prima sunt atque stabilia, quae semper eandemnat aram seruant , & quae nullam mutationem admittunt. Prud emtiam vero, quia ad res plenas erroris, perturbationisque descendit, cesse emaepenumero immiscere se fortuitis rebus, & incertis, di de iis uti consultatione. Et cum pars actualis, quae circa negotium est, pav-tem deliberandi accipiat , necesse est, comite, de sbcia irrationali parte, & ad iudicandum adhibita agere. Appetitu enim egent impellente ad agendum. Appetitum autem Consuetudo facit, eum ita assiciendo, ut ratione egeat L quae Praefiniat , quo pacto moderata sequatur, ec non excedat, neque deserat op rtunitatem. Nam illa pars, quae affectui subiecta est , sine ratione motibus utitur tum
nimis cono totis,& vehementibus, tum mollioribus, quam aequum
est, δε segnioribus. Quo fit, ut unumquodque eorum , quae agimus,
uno quidem modo recte fiat, modis autem multis peccet. terire enim fgnum, unum est, de simplex: aberramus vero multis modis alias ali-lter, aut excedentes mediocritatem, aut eam deserentes. Hoc igitus est munus actualis, civilisque rationis secundum naturam , rescindere ex assectibus, quicquid is mediocritate aberrat. Nam ubi imbecilli. rate, mollitie, metu, aut segnitie appetitus succumbit, te id, quos honestum est, deserit, ibi praesto est ratio, quae eum excitat, de confirmat. Vbi rursus rapido , dc concitato impetu fluens, ordinem εο modum egressus vagatur, quod nimium est, & redundans reprimit, amputat, de sistit: demum ita motum affectui subiectum praefiniens de moderans . virtutes morales circa partem irrationalem inducit quae quidem mediocritates sunt inter excessum,dc defessiim, etsi non omnes: quoniam ea virtus, quae non est indiga partis ratione earemtis, prudentia M sipientia,eum circa simplicem,&synceram cognitio
40쪽
nem absque aliquo affectu consistat, per se perfecta sumitillas rationis
est,&abloluta facultas, cui diuina& beatissima pars scientiae insit. Ad illa, quae necessaria est corporis gratia, quae astectui adiuncta, tanquam instrumentali ministerio,& famulatu eget ad agendum, Cum non pznitus euertat irrationalem partem anima, sed instruat potius,& mode retur, sua quidem praestantia,&facultare atque etiam qualitate, sublimitas est, quantitate vero mediocritas, cum excessum ipsum ti dete-
Voniam autem plurifariam dicitur medium;nam aut mm . tum est medium inter simplicia, ut fuscum inter album, Ze . nigrum, aut id quod continet & cόntinetur, ut octo interi duodecim, & quattuor, aut id quod nullorum extremo rum sit particeps, ut indifferens inter bonum, & malum, nullo quidem horum modorum virtus est medium quia neque admixtio vitiorum est, neque continetur ab eo, quod aequabilitatem & mo. dum excedit, neque continet id, quod infra modum est,neque omnino vacua est ab affectionibus appetitus, in quibus plus & minus inuenitur: sed eo potissimum modo mediocritas &fit,& dicitur, quo Circa sonos est harmonia. Ea enim mediocritas ita pertinet ad cantum, quemadmodum acutissima illa vox, quae a Musicis Nete, rauissima, quae Hy-Pate nuncupatur: utrunque tamen extremorum fugiens, illius scilicet nimiam acuitatem, huius vero nimiam grauitatem, modum in utraque
consectata delectat. Sic ipsa virtus, cum sit mediocritas,dc motus,& viri circa irrationalem partem remissiones,& contractiones, & omnino id, quod excedit,& deficit, ab appetitione aufert ,& nam quamque af Aionem in rectitudine, &mediocritate constituit. Etenim,ut a fortitudine incipiamus, mediocritatem esse asserunt timiditatis & audaciae, quarum altera quidem defectus est, altera vero excessus, & eius videlicet partis, quam ex candescentiam nominant. Rursus liberalitatem inter auariti iam 5 prodigentiam : mansuςtudinem inter stuporem & saeuitiam: temperantiamucro,&iustitiam ita statuunt, ut altera circa ros contrahendas nihilsbiplus, minusve aequo tribuat, altera, cum sit medium insensibilitatis& voluptatis, semper cupiditates recte constituat. Quo quidem in munere maxime videtur irrationalis pars declarari, ac
differre a parte rationali, Naste tum a ratione longissime esse diuersu. Non Disiligod by Cooste