장음표시 사용
41쪽
Non enim differret circa voluptates, cupiditates ue continentia a teperantia, Nincontinentia ab intemperantia, si suapte natura eadem pars, quae cuperet, ipsa etiam iudicaret. Quare ea erit temperantia, cuius partem affectui addictam, tanquam animal mansuetum freno ob temperans ratio tractat, & quasi aurigat ur,viens eo circa concupiscentias non quidem reluctante,sed sponte temperamentum &honestatem accipiente. Continentia vero contra ducit quidem valida , & superante ratione cupiditatem, non libentem tamen, neque obtemperantem,
sed obliquam potius, de reluctantem quasi sub plaga & freno coercet: quare per se certaminis, atque tumultus plena est, ut Plato existimat, cum de duobus equis animae fabulatur: quorum alterest placidus &fre
no obtemperans , alter asper&contumax,qui contra bene parentem socium, iugum detrectat,&saepenumero perturbat aurigam: dum simul cauere is nititur, ne auferatur ab impetu ruentis equi , contraque eius impetum retrorsum, & in contrariam illi, ad quam ruat partem, equum Cogit adducere: anxius etiam ne punicea lora , ut ait Symon des,sibi e manibus excutiantur. Iccirco continentiam integram,&pelanctam virtutem esse, non putant, sed inchoatam & mancam necPIane ad perfectam mediocritatem redactam ex concentu, atque concordia deterrimi cum optimo. Addunt etiam, non esse plane purgatam am putatione excedentis affectus, nec ita constitutam , ut ea pars animae, quae coneu piscit, prudenti parti obtemperando consentiata quin po 'tius tristis, de dolens, coacta etiam necessitate; di hostiliter compin cum in n. sis, infestisque,tanquam in seditione,cohabitativi de ea illvi
recte dicaturioui quidem simulodoriferosi lupis est, uter
jussum scilicet anima contincntis,quae non aequa semper nec sibi bene congruentia sustinet.
Incontinentiam ese quiddam minus , quam eυ itium: i
Eodem pacto putant incontinentiam minus quiddam esse,
quam vitium,inleverantiam autem plane vitium: quippe cum ad prauam affectionem , prauam etiam addat rationem, ac tum concupiscendo ad turpitudinem labatur, tum malum, obliquumque iudicium cupiditatibus annectendo cognitionem abiiciat, sensumque peccatorum. At incontinentia r tione quidem, quae non deprauatur, iudicium rectum seruat, & integrum: affectu autem, qui ratione potentior est, praeter suam senteta tiam fertur omnino transiuersa,&praeceps: differtque ab intemperantia, quia huius ratio superatur ab affectu ; illius autem non repugnat
42쪽
affectibus,& huius quidem ratio repugnans, cupiditates sequitur: illius vero dux est,&causam agit, tanquam patrona. Adde etiam, quod haec dum errat,dolet: illa gaudet, & cupit esse se errati sociam: haec inuita prodit honestum,illa sponte fertur ad turpe. Denique ita , perspicua est
inter utramquedifferentia, ut uon modo ex iis,quae agunt, sed etiam ex iis,quae dicunt,facile appareat,&innotescat. Nam intemperantis quidem hae sunt voces: es rem,aut avidoummensum est ine aurea enerri peream, quando mιia haec nonam μου erunt cura. Alius vero ait: Esse, stolare , o vene ea asshara,caeteraveroi tius nuwa pias. Cissii ex toto animo se tutum voluptatibus deuouisiet. Sunt etiam similes voces alterius, cuius iudiciu in pariter eum affectu aegrotat; sic enim inquit: Sine meperare, hoc sene mihi condues, e praestit. Verum voces incontinentis longe disti iniles, & differentes sunt. mens inquit) viget, Iura tamen inferriim. Et rursus: Heu heu hoc quidem a Diis omnibus est immism malum, quando quu rectum noui es eo non utitur. Item: Trasu quidem rea, neque . anchora uncin retinet:fustat: non haeret,necre sit tempestiti. Vide, quam eleganter&apposite partem illam rationis, quae non est firma de solida,& quae mollitie & languore iudicium proiicit . uncum anchorae non cori haerentem,appellat. Nec illa quoque verba ab hac sunt similitudine aliena, Nauti τι quamm ter annectitur vinculus u Dentus placidin , nos autem bene rerimm sones. Funes appellat retinentia iudicia, S: obluctantia aduersus turpitudinem, quae postea ab affectu tanquam avehementi vento disrumpatur. Nam reuera praeceps intemperans tenso, & pleno velo rapitur ad voluptates,quibus serotum accommodat: Contra vero incontinens, nam dum optat abiicere, & repellere affectionem, ad turpitudinem trahitur vel inuitus quemadmodum Anaxarchum irritie Τimon. Fiduciams inquit atque consantiam , quo Anaxarebi vis venatu properare viribatur, considera: qui ficur diserant) mscrseu. voluptaria enim
natura eum retraxis. Voluptatem vero plurimi ex iis tui ostentant sapientiam, refυ midant. Sapiens n. incontinens no est,sed tenmerans: neque insipiens incontinens, sed intemperans: hic etenim de cictatur ho nestis,ille vero non dolet turpibus. Igitur incontinentia sophistici an mi est rationem habentis,4in iis, de quibus recte sentit, minime per manentis. Sic igitur in continentia ab intemperantia differt, & rursiis
Continentia a temperantia reciproce. Nam incontinentis morsus molestia, ac reluctatio continentiam non desciit. At animus temperantis nihil aliud est,quam aequabilitas plena, integra, libera,& valens, cui coniuncta est quasi comes pars illa irrationalis, mira quadam obcdientia,&mansuςtudine erga r rionem concinnata: quam cum intue
aris,possis illudHomeri cunti dicere: Prosecto post te satem venim in cassino, frani auserena erat.Deus enim ipse tempestatem composui r,.
43쪽
1' cum ratio inquam, ipse insanos,vehementes,& aculeatos motus cupreditatum extinxit, allectusque,quibus natura eget, obtemperantes siti ,& amicos reddidit, ut eas actiones quas elegit, adiuuent,&quasi suppetias ferant, ut neque nimia celeritate praecurrant, neque segni die se remittant,nequc ordinem deserant, neque inobedicntes sint: sed habeant potius appetitionem ita docilem, & obsequCntem, ut rationem, tanquam pussus equam, sequantur: quae quidem appetitio illud confirmet. quod ait Xenocrates de vere philosophan tibus: Mnesβωνα stonre,quaereoquifactum e eoam. Nam illi grauitatem supplicii contuentes, ita se a voluptatibus auertunt, ut a plaga canes, au t a lirepitu mustela: aufugiunt. igitur esse in anima,&sentiri eam vim dc discordiam aduersus cupiditates,ut si quis cum iis pugnet , & iis contradicat, plane perspicuum est.
sentra eos, sui dicunt, assectum.rationem e f
idem. Onmilli etiam existimant, non aliud esse assedium a ratione, raeque duarum rerum differentiam, sed unius rationis contersionem quandam ad utramque partem, latentem quideminos celeritate &velositate motus:n os,inquam,non animas uertentes, eandem esse partem animae,qua sit apta, atque idonea appete re poenitere, irasci,metuere,ferri ad turpitudinem ob voluptatem: r. sus compescere, ac reprimere voluptatc. Nam cupiditatem, iram, motu, dccaetera eiusmodi, iudicia quidem praua esse, & opiniones mentis, errore sit:&non esse in una parte animae, sed esse totius illius principis animae partis momenta,cessiones, assςnsiones,& omnino actiones, quae quide eodem in statu persistunt,non aliter,si cursus concitationes, motusq; pueroru, qui ob imbecillitate habent impetum inconstantem , &leuc m. Respondebimus quidem, primu hoc esse praetereuidentiam, εο et praeter sensum: csi nemo in seipso sentiat mutatione partis, q obtemperat appetitui ad ea,quae iudicat,neq; rursus illius partis, quae iudicat' ad eam parte,quae appetit,&cocupiscit:non n. quis desistis amare,cum
primu considerat,&ratiocinatur c6primendu esse amorem,&aduersus eum essc pugnandii; neq; rursus abducitura ratiocinat: one, & iudi- Cio,quando enervatus,atq; emollitus a cupiditate succumbit, sed op pugnans affectum duce ratione, manet adhuc in ipso affectu, rursusque vieius ab affectu, auspicio rationis partem illam, quae peccat, intuetur: unde neq; affectu cogitatione aufert, neq; ratiocinando ab astectu Aio
cedit; sed potius ductus modo huc, modo illuc , amborum est medius
44쪽
eommunis,&particeps. Sed ii, qui principem partem animae putant modo appetitum esse, modo parcem appetitui aduersantem , nihilominus peccant, quam si putent,venatorem & feram non duo esse, sed
unum, di idem corpus mutatione utens. Quo fit, ut illi quidem contemnant id, quod est euidens, hi vero testimonium afferant contra sensium, cum in seipsis sentiant non unius mutationem, sed simul duorum pugnam&discordiam. Verum ut aliquo se argumento tueantur. interrogant: nonne ea pars animae, quae in deliberatione consistit si de utilitate fuerit inconsultatione adducta, in varias contrariasq; opinio. nes distrahitur cum tamen una pars sit, & non plures. Cui quidem percontationi respondebimus, omnino id quidem esse: non tamen id sequi, ut eorum ratio non absit a vero quam longissime. Non enim pugnat contra se pars ea animae,quae consultat, sed una tantum utens facultate, ac vi diuersias,& varias cogitationes attingit : immo potius una tantum cogitatio est diuersis in rebus, tanquam in diuersis materiis. Ic- .circo in illis cogitationibus,quq sunt sine ariectu, nulla prorsus molestia inest. neque ii qui praeter sententiam tanquam coacti, alterum eligunt, id agerent, nisi lateret aliquis affectus a corpore pendens, quasi iugo coniunctus,&annexus. Nam hoc plerunque contingit, non tamen repugnantia cogitationis aduersus cogitationem, sed ambitione, aut contentione,aut gratia, aut subtractione, aut metu eunte obuiam, ut existimetur duarum cogitationum esse controuersiam: quam in his verbis intueri hiccet.: Pudebas quidem eos negare, ac ιιmebant possceri'. Ac, Octi
cidi quidem graue es,gorum tamen assert: Nolli mora turpe est: ines tamen invisendo volu M. Atque circa iudicia rerum contrahendarum si intercidunt assectus, plurimam afferunt dc disputationem, & moram. Sic etiam in consiliis, quae dantur Regibus, ii, qui in gratiam loquuntur, adulantur, non alteri duarum sententiarum assentiuntur; sed certo cuiadam affectui addicuntur, aliter quam ratio utilitatis expostulat. Iccirco in republica optimatum principes ciuitatis prohibent, ne affectus aliquos moueant oratores; quia ratio affectu carens prona semper fertur ad iustum: cum vero astectus accedit, ea pars, quae laetatur, ec ea , quae
dolet, dillident inter se,& pugnam faciunt aduersus iudicium, dc consultationem. Nam cur in quaestionibus Philosophiae sine aliqua molestia sententiae demutantur Etenim Aristoteles ipse, Democritus, de Ch sippus multa ex suis decretis sine aliquo mentis tumultu,& molestia,immo potius cum voluptate deposuerunt. Nulla videlicet alia de causa,nisi quia in pa parte animae,quae in reru contemplatione versatur. nullus est,qui repugnet affectus: verum sedata quidem, &non curiosa pars illa irrationalis est in eo rerum genere. Quare ratio cum sibi offertur id, quod est verum, reiiciens libenter fessiam, ab ipso falso decli
45쪽
nan, quonion ea pars, i suadetur,dissuadeturque,non in alia parte,sed in ipsa ratione consistit. Verum consilia,&iudicia in rebus agendis, re administratio vulgi cum subiaceant affectibus, dissensionem de difficul-
. tatem rationi praebent, quia irrationalis pars Voluptate, aut metu, aut mulestia, aut cupiditate eam perturbat: & sensus quidem cum utrunq; Contrariorum attingat, est quasi Forum, in quo ratio iudicat,& internoscit: quae si alterum contrariorum superat, non aufert penitus alte
rum, sed potius ipsum, quamuis reluctetuo vel inuitum trahit, & mo. deratur. Hac eigo de causa qui seipsum amantem reprimit, obiurgatque, ratione utitur aduersus affectum, Cum ambo in anima sint, non aliter, quam si manu,quae pars corporis est, reprimat aliam partem corporis inflammatam, sentitque ille,duas esse partes, & disterentes: sed in spe. Culationibus, quae penitus sunt affectus expertes, in ea potissimum parte animae consistentes, quae in Contemplatione versatur, siquidem aeque si maneant, non fit iudicium, sed dubitatio quaedam , di mora, ac distractio mentis ambigens , viri parti assentiatur. Quae quidem ambiguitas,&distractio a contrariis sententiis oritur; unde si inclinatio fiat ad alterum, pars illa quae superat, prorsus alteram repellit, ut nequen oleste ferat, neque contradicat opinioni. Omnino autem quando videtur ratio cum ratione pugnare, non percipitur sensu pugna illa,quasi pugna duorum de diuersorum; sed uniuscuiusdam in diuersis imaginationibus,& visis. Verum quando pars irration iis pugnat Cum ratione, quae no nest apta vincere, neque vinci sine molestia, statim , tanquam duo, sua pugna, de controuersiaanimum distrahunt, virenter utrasque perspicua,ac manifesta appareat differentia.
A ma quae dicta fiunt, aitq; , disserentiam pressici non ex contro
uersiasolum, in pugna, verum etiam ex
Llud etiam scire non erit abserdum quod, quemadmodum ex pugna, & controuersia illarum, quas diximus, partium disterentia innotescit, ita etiam ab obsequio percipitur. Nam quia contingit si penumero, ut aliquis ingenuum puerum ad virtutem natu amet, contingit et amare prauum Mintemperantem: & rursus quia contingitvri ira aduersus filios, & p rentes iniuste, contingit etiam iure pro filiis , & parentibus aduersus hostes,&tyrannos irasci. Quo fit, ut quemadmodum illic sensibilis est pusna affectus aduersus rationem: ita hic percipiatur persuaso , Massensio,tanῆ appetitu cum ratione congruente.Prςterocu vir probus
46쪽
secundum leges,&iura ducit uxorem, cogitat iuste ,& temperantor cum ea degere, dc simul esse: tempore autem pariente consuetudine 'atactum lentit ad rationem accellisse etiam beneuolentiam. &anao rem. Et rursius adolescentes dum conuersantur cum praeceptore urbano,&lepido, ducuntur prius necessitate, ut eum sectentur & aemulentur. deinde eum usqueadeo prosequutatur amore, ut pro familiaribus,&auditoribus amatores illius appellentur, desint. Idem etiam contingit bonis Principibus, & etiam vicinis atque assinibus, qui prius abhonesto quodam vis incipiunt simul conuersari, deinde latenter feruntur ad beneuolentiam&amorem, ratione attrahente partem illim , quae subiacet, & noxia estariistibus. Quin etiam quidam, qui pudorem in duo genera diuisit, & alterum dixit non improbum, alterum onus &molestiam domorum, liquido ostendit . in seipso sentire a Dolum ob temperare saepe rationi, re ab ea regi, saepe etiam praeter rationem segnitie, ae ignauia occasiones di negotia deturpare. Quod quidem genus hominum, cum sibi indulgens de blandiens sit, videtur tophisticas ostentationes haudquaquam Philosbphod gnas consectari: quia ipsas
res deserunt, & ad commentitia verba confugiunt: nam erubescentianaa turpitudine ortam,obset uantiam appellant; laetitiam autem gestien temnonestum gaudium, timorem vero consili tim cauendlicum nemo
sit, qui hanc gloriam, quam ipsi sibi arrogant, refellat: deinde sic aptant
nomina,vtipsos affectuvqui rationi obtemperant, γ sentiunturq;, honestis his nominibus; contrariis vero affectus repugnantes, Sc vim ra tioni asserentes appellent. Verum quando de lachrymis , tremoribus,&pallore ob metum,&tristiam redarguuntur, excitationem esse, anserunt,&quest quoddam hortamentum animi. Sicci, pam diminuunt mutatione vel borum, ut etiam audeant ipsam cupiditatem promptitudinem appellare: quamuis aliquando honesta illa gaudia, &contilia cauendi, rectitudinem affectuum dicant , non omnino priuationem affectuum. Et tunc recte quidem. Nam rectitudo affectus fit ratione, non penitus auterente affectum, sed moderante & instruente, in iis scilicet hominibu&,qui temperantia utuntur. At prauis oc incontinentibus co intra accidit,quia etsi patrem Z matrem censent in amore amatae puellae, abieri vere iam alae praeferendos: tamen ad eam, quam iudicant meretricem, aut adulatorem, statim se applicant. Vnde potest facile colligi, quodsi affectus& iudicium essent idem , oporteret certe, aste tutulequi illud iudicium,qtio decrctum S definitum erat, qui lectet amanesim aut odio prole quendum. Nunc autem contra contiit git, quoniam illis quidem iudiciis, quibus oc meretricem, & adulatc rem agnoscunt, accedit MLetus. Illis vero,quibus iudicant id, quode hrectum, no n paret, sed repugnataffectus Quare ipsi uon tantum rebu ς,
47쪽
ac veritate ipsa, sed suis etiam verbis facile vincuntur:quoniam asserunt non omne iudicium esse afictum, sed potius esse id ,quod movet appetitionem vehementem,exuperantemque,&aliud est eid. quod iudicat, aliud quod in nobis assicitur, perinde ut mouens, & motum. Praeterea Chrysippus in multis defintcns malorum tolerantiam & continentiam, habitum else,air,obtemperante ni rationi, quae cligit. Quare ma ni si e fatetur,abam esse in nobis eam p irtem, quae tanquam assecla, Mcomes est, suae illa sponte sequatur, si ueti aliatur inulta: re aliam , quae tanquam dux ia, peritat,& monstrat, qua sit ratione progredie Adum.
sentra eos,qui dicunt,paria esstpeccata, probatq; , brysippum,
alios Fuis rationiblia uInci. Diluere autem, & con sutare rationes eorum, qui dicunt, paria
esIe peccata,&an aliquo pacto ipsiam verum negligant, nunc ostendere,non si opporthinum. Pleraque autem valde videntur ration prarer iii, qricidapparct repugnare. Nam eorum quidem iudicio omnis affectus peccatum est, ut quicunq; molestia assi- Clatur, aut metu,aut appeditu, peccare existimetur. Disterentia tamen, magnae cernuntur hCIum affectuum.exuberantia,&detectu. Quis n parem existimet Dolonis & Aiacis metu qui non cursu praecipiti a pugna, sed pedetentim cedendo ut ait Homerus P genua Commouebar. Quis etiam parem putet dolorem Platonis ex morte Socratis dolori , quo ceperat Alexader qui eousq; doluit intcritu Cliti, ut parum abfuerit, quin ipse sibi mortem conscisceret. Nonne etiam plane perspicuum est, Φinteduntur molestiae,augenturq; non parum, si eueniat aliquid. praeter spum,S praeter g aequum est. Et id profecto, quod euenit pi ter spem, di contra rationem, acerbius est eo, quod ex ratione accidit,& opinio ne, ut si quis expectet,&speret quempiam futurum ita felicem, ut sit omni b admirationu& contra accidat,queadmoduParmenio Philota vidit tormentis affectum. Praeterea quis dicat,aut putet,aequa ira exarsisse Nicocreontem aduersias Anaxarchum, a quocum esset ipse lacessitus, usque adeo Levi: t, ut eum malleis ferreis in pila contundi iusterit, & M gam aduersus Philemonem in quem nihil aliud ille statuit, nisi ut iustor districtum glad vim eius ceruici apponeret,eumq; mox remoto gladio incolume dimitteret. Hac ergo de CaulaPlato dixit,eunde locu obtinere in animo ira, que in arcu neruus obtineat :nam austeritate dcamaritudine intenditur, Ec mansuetudine relaxatur. Sed ii, contra quos agitur, ut intentiones affectuum , vehementiasque refellanr, aiunt, has non
fieri secundum iudicium, in qm quidem estpδrs illa, qu ae peccat, sed
48쪽
potius quasdam esse desinentias,coruractiones, Sc remissiones, quae accipiunt excessum & defectum. Quamuis & circa hoc videantur vel maximae differentiae. Paupertatem enim quidam censent esse non malum, nonnulli vero magnum: aliqui etiam maximum malum, ut se e rupibus deturbarent, aut in mare demergerent. De morte vero ea est sententia,
ut nonnulli aiserant esse malum, quoniam priuet bonis : nonnulli,quoniam suppliciis perpetuis omnes,&poenis horrificis apud inferos afficiat. Valetudo etiam corporis quibusdam videtur optanda, quia conducibilis est. &consentanea naturae: aliis autem videtur rebus omnibus praeponenda, sine qua neque diuitiae aliquam gratiam habent, neque liberi, neque conuenientes Deis principatus: quippe morienti ne virtus quidem ullum afferret emolumentum. Quare videntur te circa i psa iudicia alii plus, alii minus peccare. Sed hoc non est nobis nunc disputandum. Ex his tamen sumendum est, quod omnino dant manus conceduntque, partem illam irrationalem, secundum quam dicunt esse affectum maiorem&vehementiorem, a iudicio differre. Et quamuis contendant, rixenturque de verbo, & nomine: tamen reipsa cum iis consentiunt, qui censent, partem illam affectui obnoxiam . & rationis expertem differre ab ea, quae ratiocinatur, & iudicat. Nam & in iis,quae
Chrysippus dedissentione conscripsit, Caram,air, iram, qua e non
it ea nos, quaeμηtpers cua,miseri saepe etiamsi concrptu animo rebvae opponit. Deinde autem paulum progrediens ait: c ccidentes σαλ- ratiocinando expeEunt, se qua rationi aduersamur, ad contrarivi amones reiiciunt. Vtitur etiam Menandro teste,qui ait: Hei mihi insero, in quanam parte corporis eo tempore mens nostra fuit Nam non hae qua agimus sed Ha qua ratio iviscabat, optauim-. Et rursus idem Chrysippus progrediens sic
est: Cum rationale anima iram a rura constitutum, ura gerendαι res ratione utatur, Ogubemetur. Tamen easve mero a nobis retecta es, a nobis, inquam,commotis ab aluim tu vehementiori. Vides quonam modo coactustitit ob differentiam affectus, & rationis verum fateri.
Secundum Platonem amma partes inter se erunt. Item aetate
prouem prudentiores se ni iuuenibus physica
Id etur etiam hoc idem Plato ipse sentire, nam aliter rid i-culum esset dicere, quemquam superiorem seipse,&ru sus inferiorem : de alium quidem seipsum vincere: alium vero non vincere.'Etenim quo pacto potestidem esib, qui sit seipso praestantior, & seipso deterior & vincere simul, devinci' nisi modo quodam unusquis p nostru duplex sit, 'de partem alteram habeat in se dcreriorem, alteram vero praestaritiorem
49쪽
tioremΘVnde euenit,ut is,qui parti illi praestantiori deteriorem partem. tanquam ancillam, parere cogit, continens sit, & seipse praestantior, qui vero intemperati,& irrationali animae parti sinit obsequi praestantiorem, cum videat eam ancillari deteriori, idque videns floccifacit, ille omnino sit seipsoinferior, & nomen merito acquirat incontinentis, ac male a natura instituti. Natura enim ita comparatum est, ut cum diuina sit ratio, praecedat & imperet parti irrationali, quae ex ipsb,in quo in- est corpore, prodita nataque est, ut si ei similis, S particeps affectuum, quibus repletur, mixtaque cum eo est, & penitus immersa, ut ostendunt appetitiones , quae mouentur , & excitantur secundum mutationes corporum, dcremissiones , contractionesque accipiunt. QSare adolescentes quidem celeres sunt,concitati, petulantes, & circa appetitionem incensi, quodam que quasi aculeo irritati, inflammantur fan-gurnis copia de feruore. 2Etate vero prouectiori pars ea appetitionis princeps, quae versatur in iecore, frigescitessiciturque tenuis S imbecilla. Qua de causi pollet magis ratio, cum pars illa quae afficitur, una
cum corpore contabescat. Hac eadem de causa natura ferarum erga impetus fit mansuetior. Non enim rectitudine, aut prauitate opinionum aliis motus, ac vires excitantur ad ea, quae aduersa ac terribilia videntur, aliis ingentes suspiciones, ic metus animi. Sed quae in sanguine, spiritu& corpore insunt facultates & vires, excitant nuiusmodi diuersas csicitationes. Vt perspicuu sit, partem illam addictam affectui.
tanquam ex radice ortam, corporis secum afferre qualitatem, & id unde possit iudicium assumi. od idem in homine euenire ostendit pallor, tremor,robur, palpitatio cordis,& laetitia gostiens in expectatione voluptatum. Quibus quidem rebus fit, ut corpus affectibus pariter cuanimo Commoueatur. Verum quando ipsa per se sine aliquo affectu cogitatio mouetur, quiescit plane corpus sedatum, semotumque ab omni actione illius partis, quae ratiocinatur, 3c cogitat. Quemadmodum in speculationibus, quae pertinent ad Mathematicum, pars illa corporea, id rationis expers nullam opem affert speculationi ut ex hoc manifeste appareat, duas esse eas partes, facultatibus inter se differentes. Et ne sigillatim agamus, ipsi etiam fatentur,& manifestum est, res quasidam gubernari habitu,quasdam natura, nonnullas anima rationis, dementis compote, quarum omniurn homo est particeps, & in eo omnes
hae differentiae inueniuntur: etenim habitu continetur,alitur natura, dc ratione utitur, ac mente. Igitur inest et 8c pars rationis expers,& innatum habet principium aifcctus, non futile quidem ac leue, sied neces Grium: neque omnino auferendum aut penitus reiicienduin, sed moderatione & disciplina regendum. Non enim ita procedit munus rationis,ut quemadmodum Thracius Lycurgus in vitibus fecit utiles pare tes
50쪽
res affectoum penitus rescindat,&pariter cum noxiis euertat. Sed ut agri culturae Deus, & qui sata ex agrestioribus mitia reddit: ita ratio de . .et prohibere id ,quod est agreste, Z auferre excessum, deinde fouere,& regere id,quod est utile. aippe Cum non proiiciant vinum, qui temulentiam verentur, neque radicitus affectionem auellant, qui perturbationem metuunt, sed moderentur & temperent. Nam ferocitatem boum,& equorum, ac reluctationes auferunt quidem domitores: agili . ratem vero, & motus omnino non auferunt. Ita ratio affectibus utitur domitis, & mansuefactis,non enervans, aut abscindens ab anima parte illam, addictam corporis ministerio. Nam adcurrum Uu- t. ait. Rin. davus bosadaras maptines. Canem vero cadem apri machinantem oportet vatidum Umbere . orum omnium commodissima ut ita dicam iumenta rationi affectus ipsi sunt, quia praesto sunt virtutibus ad opem ferendam: ira quidem fortitudini, modo sit ad mediocritatem reducta prauitatis odium,& indignatio iustitiae: indignatio, inquam, aduersus
eos,quibus res secundae immerito euenerunt, quando simul dementia S petulantia incensi animi repressione egent. Quis enim ab amicitia,
licet multum insudet, amorem euellati' aut ex benignitate misericordiam' aut vera beneuolentia aeque gaudere, S aeque dolore affici ZEtenim si peccant ii, qui,oum viderint quempiam amore pereitum, peni- . tus amare desinunt, profecto neque recte faciunt ii, qui ob avaritiae odium expetitionem rerum Vitirperant. Sunt enim similes iis, qui ob o D selisionem pedis in cursu, cursum oderunt; aut iis, qui, quoniam perperam iaculantur, iaculationem reiiciunt: aut quibus ob aliquam dissonantiam cantus, ars ipsa& peritia canendi odiosa est. Nain quemadmodum in vocibus Musica concinnitatem facit, non euersione acuti.&grauis: sc in corporibus medicina salutem non abolitione calidi, & fri. gidi, sed potius his temperatis, & ad certam mediocritatem redactis: eodem modo in animo hominis,non reiectione, sed moderatione aste-ctuum acquiritur victoria rationis. QAoniam ratio no tollit affectus, sed potius inducit aequabilitatem, S moderationem, affectibus non consultis. Nam moeror,&laetitia gestiens non aliter sunt morbi animi , qua corporis sunt abscessus,&inflammatio : cuiusmodi certe non est gaudium ipsum per se,&dolor, aut timor. Praeclare igitur Homerus ait: Visi ba, non muratar tar', neque sipra modumperta Matur Vnde non metum, sed metus excessum abstialit, ut fortitudo non amentia, S fiducia non temeritas sit. Iccirco a voluptatibus nimia est elicienda cupiditas, dc in puniendo non est adhibendum nimium odium prauitatis. Sic enim adhibito modo, alter non erit expers omnino sensus, sed temperans, alter vero non crudelis, de atrox, sed Potius iustus. re non sentpenitus euellendi affectus,quamuis saePe ueri possit: quoniam ratio se gnior