장음표시 사용
221쪽
BI s GgNERIBUs. MAMIA, ET VELAMos. et oi me metuenda est, quam septi transversi inflammatio ericit. Haec uti a Caussis, quae pleurit idem movent, cieri solet, eum de inque fere exitum ha bet, ac saevidJma pleuritis; sic quoque curationem eamdem exigit, quae pleuritidi, ceterisque ii flammationibus adhiberi consuevit.
Hactenus de deliri is, quae febris comitatur . Re stat modo, ut ea, quae sine febre fiunt, brevissime explicentur. Primum Venit Mανια , quae communi omnium sententia definitur delirium sne febre, sed furiosurn , dc audax. Febris igitur defectu a vera phrenitide discriminatur. Attamen non infrequens est, maniae praesertim adultae, & confir-Datae febrim tamquam epigenomenon supervenire. In hac autem insania plures simul idear, & cogitationes perturbantur, dc mentem exagitant cum a Licto virium robore, audacia, & furore: quo fit, ut longe differens videatur a Mευνχαλία, in qua uni, aut alidri ideae, arit Objecto tantum mens pertinaciter adhaerens hallucinatur, aberratque cum metu, tristitia; in reliquis vero prae clare sana, rationis optims compos .
Ad melancholiam, tamquam ad genus, spectant
λυκαντρ-τια ', dc Καυαπρωπι α ', in quibus me lancholici se lupos, aut canes putant, horumque animalium mores, vivendique rationem studiosissi
me imitari conantur. Neque hiuc sejungenda est
222쪽
to et CAP. VII. DE D 2LIRIO, VARII QUE Noσσαλγια, ' sive ingens moeror, & dolor, quo quis conficitur, dum a patria invitus abesse cogitur, summoque desiderio ad suos redeui di unice terretur, & angitur. In hanc animi aegritudinem omnium proni limi sunt Helvetii ', Germani, dc quicunque editioribus in locis degere soliti se in alienas, humilioresque regiones vident translatos, novosque mores, novumque vitae, dc victus genus inire debent. Tanta est ejusmodi melancholiae vis, ut milites, si quando ea corripiuntur, Corripiuntur autem saepissime, nullo discrimine vitae, nulloque mortis, supplicii ve timore a desectione, & fuga deterreantur, & mori malint, quam diutius patriis laribus carere. Quam ob rem, nili compotes voti fiant, agrypnia, mini Ore, apepsia, lariguore, anxietate, stilpore, cordis palpitatione, febre lenta, dc macie confecti brevissimo tempore e vita decedunt . Nos algia fortasse a , redeo, is αλγις , dQ-Ior. Melius nostam iam vocavit HARDE RUS , quasi redeundi desiderium , sive furorem . Aliis , ut ZὐVINGZRO , placuit eam Vocare pothopatri algian' , a Modros , desiderium, & πα7ρις, patria, quasi diceres moerorem , aut dolorem ex desiderio patriae , item philopatridomania , noms atrida iam, nost patrido maniam ; quorum Cuique facilis etymologia. IO. IACOBUS SGHE UZERUS , ut de
suis Civibus etiam hoc nomine bene mereret , conscripsi edissertationem de nos falsia lectu dignam , quae exstat mP. I. p. 3O7. Commoni. Acad. Instit. Nouonienses . De eodem morbo typis Basileae prodiit quoque IACOBI HAR-DERI dissertatio absolutissima , quam Consulere Pluri naum refert. In Diario medico, quod Venetiis edebat PE
223쪽
gignaque est , quae legatur , quamquam a SCHEUZERI opinionibus aliquantum dissentiat.
Reliquae melancholicorum Vatietates , quando se aut dCOS , aut reges , aut proceres , aut praesules jactant, aut mortuos se, aut in vasa fictilia, aut dolia conversos credunt, aux aliquam partem sibi esse confingunt ex alia materia, quam ex ossibus, ct carnibus conflatam, aut cancrOS, ranas, serpentes intus gerere queruntur, aut alio pertinaci, ct singulari mentis errore insaniunt, non habent
peculiare, & distinctum quoddam nomen, sed generi cum tantum murio retinent melancholi se a). Ve rum prout ab hypochondriorum vitio, aut ab uteri affectibus originem tragerit melancholia, Myochon-driaca aut i erica, nominatur. Quarum haec si1 cum effreni concubitus cupiditate, & tentigine conjungitur ita, ut obvius quisque ad coeundum provocetur, et cymphoniania, aut Metramania ', sive furor titerinus dici solet. Furori demum ex amore, qm a nγn bomania interdum omnino differt, ct virorum magis proprius est, quamquam forminanei obnoXias etiam sunt, ErotomInia nomen est '' . Melancholicis etiam affectionibuS adnumerant, nonnulli Tarantismum , sive morbi in fallatorium, quia qui eo corripiuntur, saltandi cupidine eYardent, atque ad sonum quemdam, Apuliae populis familiarem, tarantulam dicunt, ad choreas incitantur, saltantque tamdiu, donec sudoribus prosussissimis langueant. Sic eos curari fama est. A Tarantularmori u morbum nasci, & nomen habere volunt cum B IGOVIO multi . A i cum SERA O etiam si1ne ejusmodi morsu morbum hunc in Apulia
224쪽
etu CAP. VII. DE DELIRIO, VARIlsQUE aliisque regionibus calidioribus endemium obser vari, & melancholiae hystericae, aut hypocondriacae speciem esse contendunt. At sit a venenato Tarantulae morsu vere induceretur, de eo agendum esset alibi, ubi de morbis a morsibus venenatis genitis sermo habebitur. Quo etiam spectabit se drophobja, sive aquas horror' & metus, qui morsum animalium rabidorum subsequitur , quamquam ad deliria , atque hallucinationes a plerisque referri soleat b). a ) Nos logi tamen hodierni singulis hisce speciebus
nomina peculiaria tribuunt. Sic SAGARIUS conficit quin decim species , nempe I. melancholiam vulgarem, 2. ama toriam , R. religiosam, argantis, s. moriam , 6. atto nitam , 7. errabundam , 8. Saltantem, 9. hippanthropicam , IO. Scytharum, I I. anglicam , I 2. beatificam , I 3. ZOan thropicam, I . enthusiasinum, Is . phrontis . Uid. explis Cationes apud Sagarium , System. morb. v tomat. CLXIII. o d. III. Gen. XX. p. 7ψῖ.
Nympho mania deducitur a Ni μφη , sponsa vel rectius a Nin φων, thalamus nuptialis , & μι γύα , furor . Significatio est: furor sponSarum , si ve recens nuptarum , vel desiderium thalami, sive viri furiosum . Sed fusius de ea, & opportunius, ubi de morbis mulierum . Metrama ni a Vero a ριηγμα, id est matrix. sive uterus, & μανια s
' Erotomania est ερος ab , & μανία, videlicet insa
ad hunc morbum spectantia invenies summatim exposata . Hydrophobia , sive pavor aquae non videtur mihi spectare ad hallucinationes t. Est enim Oosophagi , & ventriculi a Lfectio spasmodica , qua a potu arcentur . Neque Semper Cum ea delirium, & rab es conjungitur . Vidi hydropho bos usque ad extremum ruente collantes. De morsu Canis
225쪽
BIUs GENERIBUS. MANIA, AT MELAN CH. 2os rabidi consuli possunt ex nuperrimis scriptis sequentia . Lenigni Canella, De Vigani Rip sis I rolensis di reai iodo h drophobia . O Eniponi. I77q. Obiervations fur la na- rure , fur te irailement de la rage isc. par M. PORTALHerdon I779. Compendio di notitie intere anti tisca ilveleno de' γabbiosi animali di FELICE ASTI in Mantomaa 8. Quibus addi potest ornatissimi viri, nunC Protomedici inblantis Io. BAPT. EA LEΓHI epistola ad Cl. PAVLLUM BAPTISTAM BALBUM Bononiensem: De immani quadam pasone hysterica , aquisuga ; ubi nonnulla quoque ad hydrophobia D speeZant i a disputantur . Diar. Medic. P. ORTE SCHI ann. I7 . p. I96.
Et si vero melancholiam , & maniam, delirii mo- Mesaneho
do, & gradu differre inter 1 e g. CCXVII. non
inepte scripserim , haud tamen dissimulandum est, saepe se amnes inter se natura esse hosce affectus, ut , m t o ex wILLISIO, MORGAGNI a), aliisque adnotanti P ' 'bus, saepe vices commutent, atque alteruter in alterutrum transeat. Quae vicissitudines in caussa saepe sunt, ut Medicus ob taciturnitatem , & metum, aut loquacitatem , & audaciam in eodem aegro identidem alternantem, dubius, ancepsque haereat, utrum melancholicum, an mania cum declarare eum debeat. Utraque autem aegrotatio di viditur in primariam, quae scilicet sine ullo cor poris morbo, sed cerebri tantum vitio fit, & infecundariam, quae a sanguinis totius dei ravata diathesi , aut a viscerum quorumdam laeta functione proficiscitur. a Vid. Epist. anatom. med. VIII. n. I.
226쪽
etos CAP. VII. DE DELIRIO ; MARIISQUE
Caussae etiam utrique malo fere communes ema civit, solent. Mantu prOXime oriri videtur ex ea cerebri constitutione, in qua tanta id rum perturbatio contigit, ut furor, & audacia, & virium nauscularium augmentum consequatur. Melanc bona vero ab eo cerebri statu, qui unam, vel alteram ideant animo pertinaciter exhibeat, quam removere pro
libitu haud liccat, quaeque judicandi recte facultatem laedat, imo metum , moerorem plerumque incutiat. Paullo remotius hujus nori mentis perturbationes ossiciunt vel vitia solidis cerebri partibus innata, aut adsita , vel toti corpori, & ih primis universae humorum massae inherentia, vel in aliquo a capite quamvis dissito viscere, a lave sede
locata. Ad priora, ut ex anatonae mania corum
aut melancholicorum didicimus, pertinent cortica lis, vel medullaris cerebri substantiae siccitas, durities, vel contra la TitaS , mollities, atque humi ditas nimia,' corporis callosi, Vel medullae oblonga tar, vel glandulae pinealis vitiata compages; Ventriculi aqua repletr; vasa atro cruore turgida , &di stent a; men inges tentae, aut laXae, aut corruptae,
aut sero Languine , suffusae; polypi in sinibus durae matris, aut lapilli, aliaque lari lanum genera; quamquam horum' pleraque in aliis etiam capitis morbir saepe deprehensa lint, neque in qua viS ma nia, de melancholia reperiri soleant. Quo mala
etiam cranii conformatio, aut tumores quicumquU,
etiam externi ' , ct prava cerebri dispositio nativa hereditaria, aut acquisita, ictusque speclare ridentur. Posterior vin classem constituunt omnia, quae humores conde niant, ct cogunt, quae subti-
227쪽
L, Us GENARIdUS. M.ANIA, ET VELANCE. 2Ofliorem eorum part m di perdunt, aut crassim ip sam corrumpunt, & resolvunt, uti liquorum fer mentatorum , aut spirituum ardentium abusus ;frequens ebrietas; venus nimia; aer calidus &sic cus; insolatio; studia immodica; graviora animi pathemata, ira in primis, & moeror, profundae meditationes; amor insanus; ambitio honorum, dc dignitatum immoderata, aut spes fruit rata ;terror ingens, dc sii bitaneus ' ; funesti, dc re pentini nuntii; quorum multa etiam sine alia hu-
orum labe ita sensorium commune subvertere Poti unt, aut ner UOS, nervorumque principium sic labefacitare , ut hujusmodi morbi facile enascantur. Itemque ea, quae plet hora ny inducunt dc cere brum versus humores provocant, aut acrem sanguini imprimunt dys rasam, uti evacuationes sanguinis, ichoris, scabiei, haemorrhoidum , mensium suppresses; scorbutica, Venerea, arthritica, poda grica, aut febrilis dc morbida 'μ' materies ad cerebrum traducta; diuturna hypochondriaca, aut hysterica affectio; atra bilis in visceribus abdo minis defixa, atque irritans, vel inde dimota , soluta , dc in circuitum rapta; saburra biliosa ;melancholica diathesis; obstructiones imi ventris; acria quaecunque retenta; temperamentum sanguineum, cholericum, aut atra bilare, dc si milia .s Maniam a tumore e X terno super sinistro bregminiis o se in con niis sutura. lambdoidis ,' sagittalis nato probabiliter profectam memorat FRIDERICUS GABR. COTTI IEB SIBERNUS Colleos. Societ. Medic. Hauniens. vol. i. p. 36. ) , eoque ad suppurationem perducto , atque inciso sanatam. Intcrdum ita vehementi terrore assicitur sensorium 'commune, ut taliS in eo excitetur idea, quae nullo postea
modo deleri possit; ideoque nihil coathctur , nisi hoc unicum
228쪽
dicis CAP. VII. DE DELIRIO, VARIISQUACum ab invitis etiam , & reluctantibus , in quo pessima melancholiae species sita videtur. SUVIETEN. g. IIo 8. '' Non solum materia febrilis non fatis emendata, aut imperfecte expulsa maniam Procreat, nam saepe diuturnaS febres intermittentes hoc malum subsequitur ; verum etiam quaecumque morbida materia, quae excernenda fuisset , retenta, & relicta. Imo idem praestat sortasse secretio ipsa lactis quandoque impedita, nedum lac ipsum corruptum ,& repressum.
Maniam vero frequentius ortam ex scabie, herpetibus, impetigiae, aliisque Cutaneis morbis eae sic catis, aut improvide repressis; eκ Plica polonica recita; ex tempestate nimium calente, aut contra peririgida λ ex copia, stagnatione, & corruptione seminis, seminaliumque humorum, quos aphrodi si os vocant, docent medicat historiar. Sed prae hi ice omnibus substain, acutamque maniam inferunt hyoscia mi, & stra monii, sive daturae semiana, & radices, baccae solani furiosi, sive bella- donnae, cicuta aquatica wepseri, aliaeque fortasse plantae venenatae bene multae, & praecipue quaedam fungorum, sive boletorum genera . Hi S nonnulli addunt morsus venenatos quorumdam animalium, in primis rabidorum. . Diag nosiis.
Diagnos s delirii utriusque, tam maniaci, quam melancholici, ejusque specierum , & varietatum ex
illis, quae 3am CCXII. ad CCXX. ) exposita fuere, facili Eza0tio eruitur. Sed potissimum
229쪽
EJUs GEMRIBUS. MANIA, ET MELANCH. 2O9 ad ea, quae antecesserunt, animum advertere oportet quorum paullo ante caussas recensentes, mentionem fecimus. Hinc scire oportes melancholi E
magis obnoxios esse, ut supra I. CCXXI CCXXII ) tibi.
indicavimus, eos, qui malo hypocondriaco, aut chbAὰ .' hysterico diu conflictantur, qui viscerum abdominalium vitiis, praesertim scirrhous laborant, q obuo, lis alutaribus sanguinis fluxibus coniuetis cardiat, qui curis molestis anguntur, qui immodicis deiide rus indulgent, qui ex parentibus nat1 sunt melan cholicis, quique sanguine cras , & viscido abundant & ad cerebrum variis ex caussis uberius, quam par est , eum alliciunt, & congerunt. Melanchaliam vero ipsam appropinquare common strant tristitia, metus, & diutinae vigiliae, atque Sicta hominum consuetudinis odium . Paullatim increscit luctus, & lacrimat saepe funduntur, quamquam non cholia. nullis etiam perpetuus, aut facilis risus accedat. Omnes autem vanis, intentisque cogitationibus
distinentur, adeo ut persaepe defixis humi oculis veluti stupidi haereant, vel subito salsiis imaginibus quodammodo excitati celeriter, suspiriis emit
sis, procedant, & moveantur. Invalescente vero jam morbo hominum conspectum, & conventu S F enti,
fugiunt, solitaria loca quaeritant, ibi quasi occat tali, & suis phantasmatibus occupati, taciturni, &desii dio sit vitam transigunt. Qui gravius laborant, se vel pecudes, vel deos, vel defunctos, vel fragili ex materia constanter credunt; quare alii Canum latratum, aut luporum ejulatum, aut gallinarum Cantum voce imitantur, vel, utpote NON
tui, cibos, ct potus recusant; alii occurrentibus cedunt, veriti, ne diffringantur. Alii praeterea in iram levi ex caussa propendent, val e instat i es,& saepe de minimis, ridiculisque rebus solliciei ;
230쪽
etro CAp. VII. DE DELIRIO , VARIIsQUE modo liberales, & prodigi, modo tenaces, di
avari, & modo mortem vehementer pertimes Cluat, iurae indi mo O, quod mirum , in desperationem delapsi violentas sibi manus inserunt . Contra maniam imminere praesariunt pervigilium contumax, ce phalalgia , aurium tinnitus, risus insolitus , aut insolita , & praeter consuetudinem ad traicendum Pro cli Vitas, .uec morositas. Ubr jam mania se e X ierit, oculi rubent , palpebrse creberrimis motibu S agitantur, & ssic affecti loquaces, litigiosi, iurentes Omnia clam Iribus complent, torvo as pectu , ac tru ci minantur , aucto virium robore' praepollentes in quo Vis a stantes impetum facile iaciunt . Utri lde sice melancholici, sive maniati, anxii e sse' solent, Vigilant, frigoris , aeris, tempestatis inclementiam innoxie sustinent; &, nisi vi contineantur, e fernestris se praecipites dant, aut in puteos, flumi'na. lacusque demergunt, aut aliter sibi mortem Signa e Consciscere tentan r. Quum ab hypocondriis m -
, tum sit, facies pallet; extrema fringent; Cordis
condrus palpitatio frequens, & praecordiorum anxietas cre- ' bro accedit; respiratio profunda, atque intercisa est, caput dolet; venter segnescit; intestina ob murmurant; flatus attolluntur; ructu , aut vomitu aliquid ejicitur, quod sapore acido, aut amaro mordicat; appetitus modo viget, modo deficit; pulsus rari, tardi, aut inaequales , & languidi , aut Sig e mirifice varii deprehenduntur. Ubi vero ab utero, ui. o aut ab hysterica passione fiat, praefocationes mensum inordinata, aut desciens excretio; suor albus, urinae aquear, Copiosae; tenesmus Vesrcae, sitranguriae, ischuriae; pollutiones , tentigo ; hypoga strii, O Vari rouno, uterive tumores multiformes, dolores inflationesque se produnt. bimilia autem contin-L Hr quoque hypocondi iacis , interdum eae 1 Ola