장음표시 사용
201쪽
BJUs GENER IgUs. PARENITIs . 18htra si irritatio inaequaliter, remissiusque eam afficit, tui Cphrenitis quidem, sed spuria', delirium nempe neC perpetuum , nec ferox, sed interruptum, & placidum . Si vero ad medullam non propagetur, nullum delirium consequi tur. Quod si insanam itionis ea sit vehementia, ut Cerebri medullam urgeat, sensusque interiores veluti obruat, en soporosus Uecius. Cum vero cerebellum, & medulla oblongata, & spinalis praecipue irritentur, dum Cerebri interiora potius comprimuntur, cumque sanguinis ea si zConditio, qua ad corruptionem, & phacetum inclinet , facile evenit, ut anxietas, inquies, iactatio, & simul sensuum stupor, aphonia, utque alia, quae in sphacetismo cerebri fieri diximus , ConS ientur.' η Varias esse phrenitidis caussas etiam Cl. STOLLIUS ponit , idque comprobat compluribus phreniticorum anatomicis sectionibus. Vid. eius Ratio medend. in Nosoc. Pra oris. Vindobon. P. s. serii. 3. Di ert. de cat . is se .Phrenit. p. J71
Cum igitur tam variae, & multae phrenitici
delirii caussae videantur esse, pro varia videlicet versis sanguinis, & reliquorum humorum congestione ,
niterata natura aut motu, pro Varia affecti ce- sciatus.
rebri parte, & ratione, aut mala ejusdem, &meningum constitutione; necessario sequitur, ut non una cerebri , aut me ningum inflammatio phrenitidis effectrix habenda sit. Illarum vero Omnium, quaecumque demum fuerint, Vis, atque a ctio eo spectat, ut sanguis moturn vel retardando, vel intercipiendo, vel incitando, vel vasa cerebri, meningumque obstruendo, replendo, . ir'xitando, distrahendo sic cerebrum ipsuna bati me L agitent, acriterque afficiari ε, ut inordinati, Cc plus minus vehementes in medullaribus ejus ιἷ'bris motus unde etiam nervorum appensorun
202쪽
CAp. VII. DE DELIRIO , VAR saUamis intentatur) suscitentur, & quaedam idearum veluti mons ta mentem, ratione inque subverten tia, ct depravantia enascantur. Qui motus si valde in 'rescant, motus etiana convulsi vi totius corporis insequuntur.
g. CXCI. Phrenitis ergo duplici modo' spectari potest ,
nempe Vel ex parte caussarum , vel ex parte singularium ejus symptomatum. Atqui causi ze adeo obscurae pleriamque sunt, incertae, multiplicesque, ut minime planum, expeditumque sit ex his certam, Veramque ejus naturam attingere. Quare consultius judico, quod etiam aliis in morbis te nendum esset, eam per peculiares, de proprias I fuitio affectiones, quae sensibus obviae surit, describere, repraesentare, nulla Videlicet cauti a , quae dubia, aut fictilia esse possit, facta mentione . Estoi itur phrenitis delirium continuum , Enivgri id , pDrum us audax, fdrox cum 1 brs astita cou-Junctum. similem huic definitionem praetulerunt aliis CAR. RERIUS , Sc S IETEN US. Posita hujusmodi definitio
n , quae naturae magis Consona Videtur, reliquum est, ue
corruant eorum desinitiones, qui phrenitidem dixerunt de stitim vehemens, ct stiriosum ex in ammatione meningum, cerebrique ortum, aliaeque ejusdem generis. Neque firmiori niti fundamento fortasse videbitur illa, quam tradidit VOGELIUS, phrenitidem in universum appellans eam fe t rem malignam, in qua Constans insania Cernitur. Nam hac ratione excluditur phrenitis, quam meningum, & cerebri inflammatio simplex, aliaeque Caussa malignitatis mi ni me participes efficiunt , quamque certae observationes
pin bilem commoastrarunt, ut iupra dictum est .
203쪽
EJUs GRNERIῖUS. PH 'RNITIS . Id ue'. g. CXCII. Huic viam quodammodo prM parant, Occasio chii thnemque porrigunt aetas juvenilis; temperamentum proetum sanguineum, aut cholericum; regi O, & tum 'ista, stas praefervida; liquores fermentati, spiritusquc ardentes; vigiliae protractae; vehementi )re S a n i l . . iassectus; & curiae, dc studia intentiora; alimen- ea, ct medicamenta acria ingesta, hemorrhagiae narium, aut cujusque aliae coniuetae excretionis retentio; inflammatoria diathesis ; 1erosa Co u vies ; iners, lentus, acerque humor; putrida, debiliosa cacochylia , dylcrasia i corbutica ; sanguinis dissolutio putris, altiusque in cerebri penitiora adyta penetrans; r et astasis anginae, pleuriticus, peripneumoniae, variolarum, morbillorum, miliarium , aut petechialium eXanthematum, arthritidis, podagrae, erysipelatis, lochiorum, lactis inprimis non lactantibus, scabiei, aliorumque ab acri lympha morborum; miasma epide micum ; 1 bris acuta, vehemens, ardenS, maligna, pete' chialis, miliaris, lenta, nervosa , & perniciola quaevis; dolores capitis atrociores; frigida nimis, aut nimis calida capiti imposita; ictus, contusito, vulnus, cranii fracturae; & demum morsus Vene nati, imo venena quaedam, uti belladola a, si v C solanum furiosum, hyosciamus, stra monium, cicuta aquatica, & reliqua.
His . CXCII. I tamquam frequentist m m dijhra iaphrenitidis evidentem caussam adjungant pleriquet, sed tu primis Cl. Tisso GUS σ), inca tam est, . . .
204쪽
' Ence phalo . Differentiae CX scriptorum
CAp. VII. DE DELIRIO, VARIIIQUE lationem, potissimum verno, atque aestivo tempo' Τὰ a uis enim solaribus , quibus caput diutiuSObJectum fuerit, vasa primum dilatantur, cruor Ialescit, atque ebullit, in aliena spatia irrumpit, Ignea materies in motum cietur, fortasse aer il 1atuS, dc Coercitus exsolvitur; dc elasticam formam acquirit, liquidissima deinde exhalant, ac difflantur, reliqua pensantur , siccescunt , acria reddentur: hinc magna in vasis aestuatio, tensio ,
Ilsitatio; uno Verbo ea cuncta fiunt, quae sanguini in E κ-φαλον valentius provocando, atqHecongellioni inflammatoriae inducendae aptissima universim habentur. Avis Peupl. Tom. I. e b. X. Du coust de Fo'
. CXCIV.C oni muniter phrenitis dividi solet in primariam,
dc fecundarium. Primaria dicitur illa, in qua ce rebrum primario afficitur , febrisque eodem tempore , aut paullo post accedit: secundaria , in qua cerebrum quidem laborat, non tamen primario, atque ab ipso initio, sed secundario, sive morbi progressu ; veluti quando aliis morbis acutis, aut febribus supervenit. Febris in hac vel jam antea
ut primarius m Irhus aderat, vel ut comitans aliunde orta Cum ipsa complicantur, vel otiam ut symptoma adjungitur . Interdum haec phrenitis appellatur om tomatica, quando nimirum alterius morbi adhuc praesentis, uti febris acutae, malignae, Atat epidemicae, pleuritidis, peripneumoniae, variolarum, morbillorum, ilei dc C. symptoma est. tamen, ut sh undaria, dc symptomatica ,
in quibus cerebrum idiopathice affectum ponimus,
205쪽
EIus CENERIPUS. PHRENITIS. 18scon undantur cum illo delirii genere , quod a
causis alibi eYistente , cerebrumque sympathicae tantummodo perturbante excitatur, quodque, ea remota, istico ce dat ; nam id potius ad paraphre nitidem ' attinere videtur , ut deinceps exponam. Rursus primaria plerisque eadem est: cum phreniti de vera ; fecundaria vero cum sympto matica . At ex aliorum tententia phrenitis Pera ea haberi consuevit, quam inflammatio meningum ,& cerebri parit ; spuria, quam aliae Caussὼe, Cerebro tamen, ejusque tunicis inhaerentes. Verum quaeri adhuc potest, vera ne phrenitis ab aliis e tiam caussis, quam ab inflammatione quandoqueeκstiterit t' Non paucae phrenitides a Cl. STOLLIO l. c. descriptae verius ad paraphenitidem spectant.
s. CXCV. Quare in hac discrepantium sententiarum varie-
tate , ut omnis evitetur altercationiS Occasio, re que spu-ctius fortasse phrenitis Tera dicetur ea, in qua delirium perpetuum , audaX, ferOX, garrulumque cum febre acuta eYcandescit: contra spuria in qua delirium neque adeo continuum , neque audax , sed placidum , aut taciturnum est, neque febris adeo urget. Utraque sva vera , silve spuria , tum primaria,
tum secundaria in medentium commodum, ratio- neam , sene a caussis diicta , distingui licet in fangi iveo , .
in sero fam, in mixtam , in m tostatricam , in ptaru m8ta, tali- Antam, & sic porro. Rursus sanguila am praestat subdividere in phlegmonodem, & in er ip lotρdem sanguinea Nec absonum est , fero fam quoque in duas diuribue dupἱe P. re, alteram videlicet avi lcide, crasto, ac muco 'O E, V ἡ humore vatis cerebri, meningumque hinc illinc ob-
206쪽
rgue CAP. VII. DE DELIRIO, VARII QUA struente alteram a lympha tenuiori , & magis acritate, quam iptilitudine peccanti, atque alie nis , noxiisque recrementis infecta , cerebrum men ingesque irritante progenitam . Atque ad hasce differentias universae fere caussae phrenitidis com mode perstringi posse videntur. Ad eas igitur Medicus animum advertat necesse est; si secundum rationalis medicinae praecepta suis aegris opitulari velit.
ue νά ἡ Scire etiam magni in t si rest, diversum esse a
pidi . . ph nitide delirium illud, quod Vsehementio resin.
iri riteo, termittentium febrium accessiones comitatur, quod- ἡ . - , xVI' i tum ingruit, atque manifestatur, quanthisituri do is bris CXacerbatur , atque increscit; remittits . vero, & Cessat, quando febris inclinat, ot decedit. Hanc delirii speciem alii deri, jum febrisu , alii uti LOMMI Us', parapbro sim, alii simpliciter, uti CARRERI Us, paraphrosian, id est delirium , vocant. Differt enim a phrenitide, quod inter- mimionem habeat, di per circuitus refleat, dum contra in phreniti de ex superioribus cognovimus perpetuam esse desipientiam, dc minime interrn-ptam. Qua demum ratione a phreniti de discernantur paraphrenitis, inania , melancholia , aliaeque insaniae, patebit ex iis, quae infra tradentur. Praenosis.
g. CXCVII. r. i, Phrenitidem fargularam . CXCVI.) antea
phre viti- Cedunt vigiliae continuae, acutus Capitis dolor, dc
ti calor ingens, quaedamque insolita ad iram, fura
207쪽
EIUS GENERIBUS. PHRENITIs . It
remque animi proclivitas; imo interdum ipsa ma nia. Ad haec accedit febris acuta, vehemens; pulsatio arteriarum in universo capite valde molesta, in pris ais temporalium; oculorum insueta mobilitas ; eorum, dc faciei totius rubor, tumor , ac torvus aspectus; mentis perturbatio subita , aut sensin Oborta, plerumque in somno incipiens , deinde perpetuus ejus error, modo Cum audaCia,ec furore, modo sine his; rerum, etiam praesentium, oblivio facilis; pulsus frequens, Vel OX, ab initio sae pe magnus, postea parvus , inaequalis, contractus , valde tamen durus , dc chordae instar tensae renite ias; respiratio magna; dc rara, audinaequalis; oris, cq linguae siccitas, atque asperitudo; nullus plerumque sitis senius , tametsi val de lingua, dc fauces arci cant; urina pauca, flammea, modo tenuis, dc aquea, modo turbida, nullus somnus aut ii quis obrepat, interruptus, ocspectris ibinniisque perturba tu S. g. CXCVIII. iCaussae etiam, quae morbo occasionem dedere, ou ιu, plurimum ejus naturam illustrant. Dispicien .ma igitur est, utrum eae fuerint tales, qUM ian' lin dio: istici accumulando , inflammatione exsuscitanda ido neae censentur; temperamentum an sanguineum , aetas, habitus corporis, vitae ratio respondeant; alae vacuationes sanguinear defecerint; an metast sis
inflammationis alicujus partis praecesserit ρ Ita enim probe indagata judicium de phreniti de sangu dea, sῖena
Stque inflammatoria multo probabilius e ni cient .cii simul soporosa affectio, aut notius coma Vi amon. is . concurrat, tumeatque facies, dc collum, ian uis
e vena missus densior sit, si usior, dc tenaci a ba
208쪽
188 CAP. VII. DE DE IRIO, vARII DUAsigna Crusta, quam di sunt pleuriticam , tectus, phygniti-ὰ ut ἡ ' dem 6Dgmonodem indicabunt. Si vero vigiliae matato dis. gis, quam somnus; furor, quam taciturnitas, dolor capitis lancinans magis, quam pulsans ; favescens cutis color potius, quam ruber; sanguis detractus tenuis, rutilus, flavo sero innatans, & lente, aut difficulter concrescens; temperamentum cholericum ; aestivum tempus; febres; biliosae, at dentes , putridae stationariae fuerint: Conjecturam ex
his facere licebit, porem iidem ominatodem esu.
iu . . . que minuS Uehementia CVeniunt, ubi phrenitis Ie- lyt in cundarior est, alteriusque morbi sumptoma: m Hl- . eo inu- to etiam mitiora, si ieroya notius fuerit; quae prae: ι Squo . sertim eκ temperamento phlegmatico, habitu pituitoso, aetate puerili, aut senili, victit humido , regione palustri, vita desile, vultu decolore, pulsu molli; exiguo ad frontem calore, non magna temporalium arteriarum pulsatione, minore tum linguae, tum faucium ariditate, aliisque , quae supra g. CSI.) notavimus, apparebit. Gravitatis potius, quam acuti doloris sensus , major ad somnusia proclivitas taeniorem; punctionis perceptio , atque a grypnia acritatem, & tenuitatem seri, &lymphae patefaciunt; ut nihil memorem antecedentia, ex quibus maximum lumen affulgebit. MiYLiroque ' tam e X utraque caussa; sanguine nimirum , &serosa significabunt notas utriusque propriae una
MetMIn- consociatae. Sola anam ne sis ni iasticam, aut pu- μ' pulentam indicabit. l ariores vero, occultioresque
ejus alias caussas g. CLXXXVIII. CLXXXIX.)ex prima m0rbi origine sedulo indagata , peculia-
209쪽
BJUS GENERIBUs . PHRENITIs. I syrique, atque insueto symptomatum genere divinare oportebit. Sed arduum isane opus hoc est. ,α perspicacist num solertissimumque investigatorem requirit. g. CC. Ceterum cuicunque phrenitidi commune est multa sine sensu, atque ordine effutire, ridere, plorare, irasci, prosilire, & fugam tentare; ingravescente deinde malo manibus tremere, floccos carpere, sestuca S colligere, muscas Venari, stragula complicare, dentibus stridere,. & demum in soporem , vel coum summa cum Visium, dc pulsuum imbecillitate delabi, vel nervorum distentione corripi, morte paullo post tragoediam claudente . Prognosis.
Hoc genus dementiae est longe acutissimum , quippe quId intra brevissim uua tempus enecare so let. Apud aegyptios saepe intra paucas horas, ut refert PROSPER ALPIMUS a) homines perdit. Narrat enim phreniticos se complures vidisse, qui tribus, quatuorve horis perierint; contra quam GALE No contigit b) observare . Ut plurimum tamen intra tres, quatuor, aut septem dies Occidit. Id autem futurum prope declarant continua tumitas ania, tum vigilia; alvus, atque urina pertinaciter compressa , aut hujus color albidus eκ satura ta, aut tenuitas ex crassia quae erat, subito aCCC-dens; deglutiendi difficultas. aut impotentia sine ullo interiorum faucium visibili vitio ; aut Iuttv
210쪽
Io CAP. VII. DE DELIRIO, VARII sQUA iis, cervi lique sine tumore dolor; dimicilis crurum eχtensio; syncope, aut vervorum distentio. ain Medis. AE pr. l. I. Ιῖ. p. 27. b) In l. 3. idcm.
. CCI. Exitiosum quoque est, sudorem frigidum super
venire, extrema perfrigerari, & non recalescere, aut delirium in lethargum, aut soporem sine bona caussa commutari. Gangraena enim, aut abscessus, aut in farctus ad silminum perducti indicium est. Idque certius fiet, si sobris se remittere visa sit, si vomitu aeruginosa eae primantur, sta ciem pallor occupet, pulsus langueant, inaequali terque subsiliant, ct mentis aliqua, licet brevis, quemadmodum paulla ante mortem interdum ac cidit, redeat tranquillitas.
Male phaeterea ominantur sanguinis e naribus prodire nitentis exiguae, di paucae stillae, itemque urina semper aquosa, & tenuis, aut post quaedam octionis indicia in crudam, & percolatam conversa , aut ' nigrum exhibens. Quorum alterum morbidor ad caput materiae translationem alterum humorum corruptionem, & quasi necro sim indicat. Nulla, aut plane exigua spes relinquitur in phreniti de ex ria et a stasi orta, aut labentibus jam viribus, longoque morbo eae haustis sti perveniens . Hinc fortasse est, Cur metuenda magis ea censeatur a PLAT NERO, quae paullatim in gruit, insurgitque, quam quae repente adoritur: quamquam utraque periculi plena nobis videatur