Institutionum medicinae practicae

191쪽

s IVE C A p H A L I T I D E . fdeinde penitus intercipiantur: cerubellum vero, atque oblongatam, spinalemque medullam, unde potis limum nervos habeat praecordia, dc natis culi ad artus spectantes, ita irritari necesse est, ut an Xietas, inquies, membrorum jactatio, motusque inor sinati cuia sequantur, donec his perfecta in se ii

sibilitas, sive ano besia sinem imponant. CLXXVI.

In caussarum remotarum censum veniunt sanguinis acrioris, & biliossioris copia, & fervor, ejus concitatior Caput verius impulsus, insolationis vis , aeris constitutiones calidae, di humidae, acreepidemicum, putridae febres, conlisiones, vulne Ta, aliaque exteriora, a quibus non solum gene ratim inflammationes cientur , sed speciatim

phrenitidis ea species , quae inflammatoria . CLXXXIX dicitur, confieri consuevit.

g. CLXXVII.

Non tamen cum phreniti de inflammatoria unum, Discrimen eumdemque morbum esse cerebri sphacetismum pu ι λά- res velim, quamquam utrique Communis caussa ct phreni-

esse possit. Nam non leve dis rimen est inter utrius tabi bi

que naturam, & phari omena. Phrenitis enim qua capitiscunque ex caussa sat, delirium acutum, dc astita mς θρεν

duum est, dc quando ab inflammatione pendet , plerumque feroX, dc audaX cum perpetuis vigiliis. Contra sphacetismus, ut di tum , repentinus, dc acutus capitis dolor est cum stupore, dc quadam sensibilitatis diminutione, breui in anaes thesiam desinente. Fortasse loci etiam assedin ratio differentiam facit. In phreniti de magis exteriora, in spha-

192쪽

17 2 CAP. VI. SI HAC EL. CERAe . HIpp. celismo interiora cerebri, & cerebelli occupari probabile est. Sed qua ratione unus ab altera differat, opportunius dicam alibi, ubi phrenitidis

CLXXXIV. ad CXC. ) historia tradetur.

Nunc ostendam , quae differentia inter eum inter cedat, atque a popleXiam , epilesiam , reliquosque soporosos affectus. In apoplexia mox ab initio &motus, & sensus omnino feriantur, & nulla, sit purus morbus sit, febris adest: contra in sphaceli mo& febris acuta perpetuo tenet, & sub finem tantum 1ensus, & motus omnis extinguitur. Eadem ferme de caussa spha celi mus discrepat ab epilepsita, in qua etsi movendi facultas supersit , tamen motus vehementes, inordinati, in voluntarii, aegro nempe nec sciente, nec volente fiunt. In sphace lismo animi nutum , voluntatemque sequi , atque ad certas actiones dirigi videntur ; nec demum spuma ulla ex Ore profluit. Febris praeterea indivisibilis eum comitatur, non Vero epilopsitam. Carotici porro, dc lethargici profundo somno opprimuntur, fereque immobiles jacent, nisi vi extrinseca excitentur . Febrisque vel ab iis abest, si primario morbo laborant; vel ea soporem jam arite cessit ut princeps morbus, & caussa, vel sopori supervenit, non vero una, ut in sphacellimo,

exorditur. Curatio .

9. CLXXVIII.

Si unquam, hic certe quam citissime ad ea pro perandum est, quae valent i is me inflammationem solvunt, ne corruptio, gangraena, suppuratio, Auzabscessus cerebri, & cerebelli hominem interficiat. r. s. Itaque sanguine larga manu tam e venis, quam

193쪽

CXXIV. CXXV. o praeceptum est , mox ab incipiente malo detrahere opor et . Quod si neque iterata phlebotomia, neque arteri Oto me quidquam profecerit, e naribus sanguis ut erumpat, danda est opera; nam hac via sponte ibi ritum quandoque morbum Clinici tellantur. Inter ea, quae ad fanguinem e naribus proliciendum adhiberi a medicis infudi- 1 olent, PATRO s SALl Us a) DIVERsUS e X peditis P simum omnium auxilium, nempe hirudines, deli- te fui,

git, quas interioribus narium partibus admoven- naribus das suadet, ut repetita etiam applicatione, dc ibongia ex aqua calida expressa , dc crebro admota ubertim sanguis emanet. Hoc enim auxilii genere aliquos a se restitutos, ac 1 ervatos Vir CX per tissimus a fleverat. α) L. c.

g. CLXXIX.

Revellendum quoque essicacissime a capite est ζςVς te

cucurbitulis tam siccis , quam scarificatis, qua S plurimaS admoveri, atque altius defigi oportet; frictioni bas item, dc ligaturis dolorificis extremarum Partium, quas halneo etiam tepido, dc mollienti fovere expedit, dc demum cantharidibus empla stro e XCeptis, quae humeris, dc scapulis apponi Possunt, ut eY ulcerent. Interest praeterea alvum leniter, sed satis bene ducere, abdomen e X teri US, interiusque mollire, dc capiti ea, quae reprimunt, dc refrigerant , dc simul resolvunt , imponere . Rele Tato deinde cerebro plar mica a nonnullis

proponuntur; sed tutius consilium videtur gratis adoramentis, dc mitioribus spiritibus, dc sua vocientibu S cerebrum recreare, quam acrioribus stimulis concutere, aut irritare.

s. CLXXX.

194쪽

1 4 CAP. V1. SpHACEL. CEREBR. HIpF. I. CLXXX. e.- R ro as cidit, ut ante quartam diem cibus dari' poisit; tribus enim primis vel nihil alimenti aegri

capiunt, vel etiam eos alendi occasio adimitur; quia praeceps morbum est, dc saepe eo , patio pereunt. Interea, si fieri possit, plurimum aquae cumo xymele, dc nitro bibere cogantur, quo dc re sol vendae inflammationi, dc viribus sustinendis satis prospicitur. Transacto vero triduo, si res eκ Voto cessiira sit, aliquantulum relevari incipiuntdc sensuum ulum recuperare ; tuncque alii posse . . sunt, sed tenuiori victu , dc partitis vicibus paul- his in. asim . Vinum, donec morbus naanifeste totus dis cmitten, cussus sit omnino circumcidendum est. Postea ve ro dc vino, 1ed pauco; dc aqua dii luto, paullo'que liberaliori cibo uti liceat.

CAPUT VII.

DE DELIRIO, VARIISQUE EIUS G8NERIBUS. . CLXXXI.

'Minis imaginationis, mentisque a recta ra- Paraphro-tione aberratio in universum παραφροσαυδ , T cpc-- u hebνὴ.' 00 Vel παραφρο η, ις ' a Graecis nominatur , ' raraphro- a LatiniS Uero delirium, insania, vel disipientia . ' Fere illud delirantibus accidit, quod dormientibus dum somniant, sic ut non inepte fomnia deliria dormientium : deliria vero vigilantium somnia dici possint. a ) FERNEL Pathel . l. V. cap. 2. 9 Lexico Me .

A. CLXXXII

195쪽

DIIS GENERIBUS. PHRENITIS . 17S

Complura sane existunt, deliriorum genera , ta .i eque una est eorum natura. At praecipua solum , t renitidem videlicet, paraphrenitidem, maniam,& melancholiam, in quibus modo imaginatio, modo ratio, modo utraque sim his depravatur, hic explicanda suscipiam, quod ad haec quatuor reliquae Omnes species commode reducuntur, rejectis ad finem paucis verbis de fatuitate, tametsi haec stiκ ad Medicum unquam pertineat.

s. CLXXXIII

A primo genere ut exordiamur, scire licet φόωr ' meniti-2 ίδδι , sive φηγιτια ν ' , a voce cppeίες ', id est . huiii diaphragma, aut etiam praecordia derivatam sti i s sion. se, quod in his partibus mentis, & prudentiae se RςΤ dem vetustissimi medicorum collocabant. Hinc Omnes insanienteS, cum eX praecordiorum culpa deli pera crederentur, phrenitici antiquitus appellabantur: a qua sententia non longe abfuisme videtur HIPPOCRATES ipse, cum phrenitidis signatam in tertio de morbis b), quam in eo, qui

inscribitur de ali ctionibus c), libro quamquam

hic discipulo elus POLYBO GALENO tribuatur )enumerans, speciatim de dolore praecordia , &septum trans, erium divexante mentionem faciat. a) AUCTOR de morbo 'sacro N. 18. o de virgis VPrb, n. a. b) N. 9. c) N. Io. 9 Q. ad Marine

L CLXXXI

196쪽

176 CAP. VI. DE DELIRIo, vARIISQUE

M. CLXXXIV.

alis At postea, ut recte notat VPGELIUs sa), cum citari ΔΘ.ῆb HirPOCRATA, tum a CORNELIO CELso, qui LSO. plurima ex eo in latinum sermonem transtulit O) , phrenitis ea insania dici coetiit, quae is acuta , continua , in f bre est. Husus autem ingens erat apud eos varietas . Siquid m, inquit idern C. CELSUS c), ex threniticis alii hilares , alii tristes sunt ; alii faci ius continentur, itθ' intra verba d sipiunt ; alii insurgunt, violen er quaedam manu factu ut, atqud ex bis ipsis alii nilli impetu, parcant; alii etiam artes adhibent, jummam ua 1 3ciem 1anitatis in captandis malorum operum occasionibus praebent, exitu deprebdnduntur .

g. CLXXXV.

phrenitia Paullatim vero ab illorum doctrina non nihil viii Vi'' descitum. 6st, idque nominis non delirio solum ιuerit. ' acuto, & continuo , cumque febri conjuncto , sed ei speciatim, quod ferox, ct audax esset , tributum n); ex eo, ni valde erraverim, quod ab inflammatione meningum, & cerebri, quam proximam phrenitidis caustam jamdiu credere coeperant bo, non nisi vehementem, audacemque furorem, dc desipientiam exciri poste opinerentur. a ) BOERHAAU. De cogn. ct cur an . morb. g. 77 I.

LUD IG. Institui. Med. Clinis. P. J. cap. a. sese. I. g. 188. QUARIN. Method. medend. febr. cap. 1. de phre

197쪽

EI Us GENERIB Us . PHRENITIS. III

text. 38. RIVER. Prax. Med. l. r. cap. XL phreni ii l. NIC. PISO de morb. cogia. O' curand. l. I. cap. X. FERNE L. Patholog. l. V. c. 2. LOMM. Medis. observ. l. a. p. 65. & alii bene inulti. Qui phrenitidem esse docuerunt membranarum Cerc-bri inflammationem , distinguendamque idcirco a cerebri ipsius inflammatione, fortasse ita senserunt, quod crederent illas sensu exquisito pollere , hoc vero nequaquam . Inter eos, qui hujusmodi sententiam tulerunt , merentur

primum locum BAGLIVIUS , FRID. HOFFM ANNUS BELLINIUS, & demum SALIVAGESIUS, qui propterea cerebri inflammationem peculiari cephalitidis nomine donavit, ut a phrenitide, sive meningum inflammatione eam seiungeret, distingueretque. Sed fallaci opinione de cepti prosectio videntur; nam Hallerianorum periclitationes,Bc elinicae obsorvationes evicerunt; rem Contrario modo se habere, nimirum sensu men inges Carere, nCn Vero Cerebrum . Compertiss: mum pi Pterea est , in phreniti de ipsa , quando ab inflammatione pendet, non solum men inges insana mari, sed citam Cerebrum saepissime . Nec ali der sane fieri potest, cum summa vicinitate, & communicatione nectantur. Neque reticeri licet, phrenitidem interdum, id est serox, & audax cum febre delirium , observatam, illaesis omnino meningi bus, quemadmodum ex sectis cadaveribus patuit . Qua de re videatur etiam CARRERIUS in Tractatu Des Mala dies Inflammato tres P. 3 ferii. I. ch p. I. γ 2.

s. CLXXXVI.

Uerum jam GALE Nos in commentario ad illa HIPPOCRATIS verba: tremulae, obscurae desipientiae, O i ubi aegri continuo quasi attrectando aliquid palpant, valdil pbroniticae a palam erroris COS

damnavit, qui phreniticum crederent esse neminem, nisi exsiliret e lecto furens, & vociferaretur , imputumque faceret. TaciturnaS autem e-

des e iam tacita,

198쪽

Phrenitis

1 3 CAp. VII DE DELIRIO VARIISQUEjusmodi mentis emotiones in phreniticis, ut supra M. CLXXXIV.) ostensum est, ante GALE

NUM ipsum CORNELIUs CELSUS commemoravit . Nostra vero aetate idem prae ceteris praellitii Cl. S I ET NIUS , ut ps te qui non solum eas e se Hippocraticis monumentis b) depromptaS, Verum C tiam a semetipso vitas recenset, atque hisce Omnibus adductam GALENI sententiam to) confirmat.

s. CLXXXVII.

Praeterea illud accedit contra eos, qui phrenitidem ab inflammatione meningum repetunt, quod tarpe constitit ex. anatomicis observationibus Q ILLIS II, MORGAGN I , CARRERJI, aliorumque Pr sectorum non indiligentium , non modo mel inges, sed etiam a) cerebrum ipsum l. flammatum apparili se, quin tamen ullum delirium, nedum feroX, ac vehemens subsecutum b) sit. Id praeser tim in s hac elismo cerebri g. CLXVI il.) pe saepe manifestissimum est. Imo ab eisdem observοῦ- toribus certo evincitur, frequentius cum mel in-gum, & cerebri i sim matione soporosos copul ri affectus, atque adeo lenes potius; α tacitaS desipientias, quam fersae, & audax delirium.

. CLXXXVIII

199쪽

s. CLXXXVIII.

Demum quamvis in dis ectis phreniticorum cadaveribus gravet illarum partium CLXXXVII. inflammationes sa), suppuratiunes, corr0'tionets, a fit abscessus interdum invent, fuerint ue), sic ut

inde phrenitidem originem habui se e negari nequeat rat tamen sine vera etiam inhammatione delirium feroκ, continuum, & febre acuta stipat 'ra, qua te nempe volunt phreniticum, ab aliis ital e caui sis plane diversis, dissimilibuique natum extispicia pariter olfenderunt, ut nullum dubium hac de re superesse possit. Nam in phreniticorum Capite alias sola gelatinosa , sive mucosa materies, concreta nimirum lympha interstitiis va forum piciematris intercepta, atque aliqua aeri effusi portiose exhibuit o ); alias paucum ser una sub men in-gibus, dc concretiones Polypolae, alba , durae, e tilles in singulis durae matris sinibus su), aut serum mucosum, aut subrubum inter meninges ,

aut intra ventriculos dispe su in e); alias in ple Ribus choroi libus hydati es non parvae f), ct

non raro in ipsa cerebri medulla complura vasa conspicua, nullo Vero in ejus Corei se; interdum Ctiam tumores, fungosa eχcret centiae, pustulae in summa me ninge durae, o sese in ea concretiones,

ct tandem membranarum, Cc cerebri ariditas

magna. a) MOR G. epis ἡ cit. n. 13. alibi ; ubi etiam mi iam ma vasa praeter modum sanguine turgida in meaingibus , atque in cerebro reperta dicuntur . b Id. ib. ΠΜm. z. DONET l. c. obserm 3. q. 7. D . ELLE R. observ de cogn. Θ curan . morb. se F. VII. mihi p. UEI ΤAUD. Precis de Modin. mnia . inrorn. de la Tete l. I pag. ro'. LANZONI Eph. N. C. Dec. r. an. o. obser

200쪽

Multiplex

. CLXXXIX.

Ex quibus patere arbitror, phreniticem in qui busdam tantummodo fieri a cereb G, in aliis ameningum , aut utriusque loci inflammatisne ,

aut certe a quadam vasorum san P ifero im distentione ', quae tamen tanta non sit, ut cerebrum valde premat, sed irritet solum, & commoveat; in aliis vero ab effusa lympha, aut sero , sed acri, dc mordaci, aut fallo, aut a mucosa pituita in cellulosum te X tum ex si id ante, auta polyposis concretionibus simus venosos obstruentibus, humorumque refluxum retardantibus, aut

ab reliquis caussis paullo ante CLXXXVIII. )

recens iis, aut a pluribus eorum una conspirantibus η .' Mirabitur, & quidem non iniuria, quispiam, ab una cadem caussa , inflammatione videlicet inhia iugum, &cerebri modo Vbacetismum g. CLXXV. , modo soporosos ast elus fg. CXI) , modo delirium ferox, & audax, modo placidum, & taciturnum, sive utramque phrenitidem 53. CLXXXV. CLXXXVI, dissimiles adeo morbus, modo eriam delirium nullum proscisci. Si caussam is quaerat . hanc in loci alleciti diversitate, in vario inflammationis gradu, variaque ejusdem agendi ratione, ac potentia sitam esse, verisimillimum reputarem. Q aando enim iustammatio cerebri medullam , quae idearum, cogitati/num sedes perhibetur, sive proxime, sive remote magis irritat, agitatque, quam comprimit, idque sine ulla remissione , aut intermissone sit, delirium ferox, perpetuum insurgat uocesie est; sive phreni;ii eS sententia recentiorum. Cou tra