장음표시 사용
41쪽
1 Covs ID. I. ARTI C. I. qui sorte ex uno ordine parvitate ingenii prosunditatem restitutionum attingere non possunt , diversitate Tractatuum comprehendant: Et ut etiam qui diversos Tractuus eorum habere non polliunt , hunc unum compendiosum habentes clare cognoscant quod a diversis est ordinatum : Et sic mihi mea praesumptio prosit , qui cum Veritate nunc ago juxta determinationem L. Cum quidam is de adquirenda selomittenda haereditate : & religiosa Consessorum solicitudo au
geatur , sicuti fieri debet juxta illud L. I. C. Pro galbus
i En testum L. a. C. de veterI jure mucisando I. 28 - Sed quia d visae quidem res perfectissiuae sunt, stimani vero juris conditio semper in infuitum decurris, re nibia est, quod flare perpetuo posmet multas enim formas edere natura novas deproperate non desperamus, quαdam postes emergi nego-νIa , quae adhue Ieram Iaqueis non sunt innodata . Si quid igitur tale contμgerit , Augustum implaretur remedium: quia ideo imperiatim fortunatu rebustumanis Deus praeposuit, ut post omnia, quae noviter contingunt , ct emem dare, o componere, di modis regulis comperentiscis tradere. En textum L. Cum quidam C de adquirenda ueι omittenda haeredvate g. 4, - Guer igitur ei sua pr sumptio Iroficis, quoIies concurrit eum veri
En denique textum L. I. C. Pro quibus ecusis fervi- uoniam reiitio D s licitudo ad augendam, provocandamque fidei observationem , Iuris p misiudfici debet.
Qui Tractatus tribus Considerationibus erit distinctus;
Considerationes vero Articulis; Articuli autem Dubiis , 1eu Quaestionibus declarabuntur . Et quoniam tertius Articulus primae Considerationis multas quaestiones declarare requirit: ut facilius inveniatur quod quaeritur , in ipso Titulos apposui, quilibet de sua materia Continens suas pertinentes quaestiones . Quarum Considerationum prima erit: quis restituere teneatur: secunda, quomodo : tertia , quando. Explicit Prologus .
42쪽
Rima Consideratio , in qua declara.
tur , quis restituere teneatur.
Circa primam Considerationem , in qua quis restituere teneatur , declarari debet , notandum est pro Regularquod quilibet restituere tenetur quidquid habet de alieno, &quidquid est alienum vel ad alium speetat, & quidquid alteri debet ex contractu vel quasi , ex maleficio vel quasi , sive ex testamento, vel ex quacumque alia causa honesta. Arguitur cap.
re . Sive obligetur jure naturali , & civili, sive naturali tantum , sive tantum civili, scilicet quando est per sententiam con. demnatus . Item tenetur talis non tantum ad principale , sed ad sequens, videlicet fructus rei. Item ad omne interesse. Item ad omne damnum, quod ipse dedit per se , vel per alium : & quod occasione sui datum est , quod alias datum non sui siet. Item ad omne damnum datum a subditis propter ejus negligentiam. Item ex omissione.
0 I N eap. Si res aliena ita scriptum est ' Si rer aliena, propter quam pestineatuis est, tum reddi possit, no redditur, non uisur poenitentia, sed latur. Si autem veraciter agitur, non remittitur peccastim nisi resimatur adi/atuis . sed, ut diri, cum restitui potest- Hoc caput Augustini est Ep. ea. ad Macedonium. T
43쪽
Lex Iustitis ita habet - urit praecepta suns Lec, honeste visere, aherum non laedere , Dum culque restiere Plurimae tuerunt allatae definitiones restitutionis . Theologi Scotistae di-' xerunt, quod - restitutio est redduio aequivalentis pro aegraivolante a Iias inde-Htι - , ex Scoto in 4. dis . a s. q. I., S ex Eminentiss. Card. de Lauraea Tom. a. de Virtutib. in gen. disp. 13. num. I, , ubi num. 6. probat restituti nem rerum alienarum praecipi de jure naturali, divino, gentium, Canonico,
S Civili. Thomis, icripserunt - restittitionem esse actum itistitiae t mmutati.
vae , quo damnum proximo datum reficitur ad qualitatem - ex S. Thoma a. a. q. 61. art. I. & ex Eminentiss. Card. de Lugo Tom. I. de justit.&jure disp. g. num. I7. Theologi Morales asseruerunt eam esse - svum Iustitia, quo etiique redditur quod ab eo ablatum , vel acceptum est Ita ex Eminentiss. Card. Tolet. in Sumna. lib. s. cap. x . num. x. Canon istae responderunt, quod restitutio est condigna fatisfusio juxta faetitiares pro dumo contra iustitiam ἐπι-
rogato in ex cap. In Litteris, de Roptoribus, & ex Card. Cavalior. decis.6 11. num. 4. Alii tandem notarunt este aram justitiae eommutativae reddentis tinsecuique debitum μυ- - , ex Rebel I. de oblig. justit. lib. 2. q. I. nutri. I. Sive quod sit - reddario rei acceptae , ve damni illari compensatio - . ex Tamburin. in Decia. lib. 1. Tract. g. Restit. cap. r. num . . Aut- da ι injuste dati fecundum aequalitatem arithmeticam restauratis- ex Layman lib. I. Trach. 2. cap. r. num. a.
Omnes quidem opti ine . Haetenus Ioannes Clericatus Praepositus in suis Decisionibus Μilcellaneis Decis. 79. num. 1. Apposite iccirco idem Author Tom. 3. cap. 73. num. r. restituti me in es ponens inquit -- Est actus justitiae, quo reparatur damnuis iliatum prox mo per injur Iam ad aequalitatem rei. Dicitur actutitistitiae, quia haec est radix restitutionis , & ideo damna illata contra charitatem non obsigant ad restitutionem, sed quae inseruntur contra justitiam , scilicet vi lando jus, quod proximus habet in re, vel ad rem. Item dicitur per injtiriam, quae est duplex: aut materialis tantum, ut si quis domum destruat, rem auferat, credens id sibi licerer aut formalis, cum qu is mala fide rem alienam surripit, vel damnum intere. Vel dici potest culpabiliter, vel inculpabiliter . Dicitur - ad aequalitatem rei e quia si quis da innificavit in ce tum , debet ea centum restituere et Haec ille . Apposite pariter Regula . Iuris In Sexto : Peccatum non dimittitur, ns restituatur ablatum - , quam Anactetus in suo Tractatu de Regulis Iuris cap. v. , ubi de eadem Regula , sic exponit num. a. Eam non de quovis, sed de solis peccatis contra iustitiam , inauste auterendo , retinendo , vel injuste damnificando commissis intelligi , quae non dimittuntur , nisi injuste ablatum vel retentum restituatur, vel, si physica aut moralis Iinpossibilitas intervenit, id, quamprimum fuerit possibile , praestandi seria habeatur voluntas . Ratio intextu citato nempe cap. Si res supra producto allegatur - quia si reddi potest, ct non redditur, non agIttir poenitentis, sed fingitur - Quod item inte lige de eo, cui quidem hic di nunc moraliter vel physice impossibile est restituem
44쪽
stituere , vel damnum resarcire , voIuntas tamen id iaciendi deest, quando poterit e quia praesens physica vel moralis impossibilitas juxta communem tam Iuristarum quam Theologorum sententiam non extinguit, sed tantum suspendit obligationem restituendi, quamdiu impossibilitas durat: cum res semper clamet ad Dominum suum - Ηactenus Anactetus . Apposite demum S. Thomas 2. h. q. 62. art. r. - Dicendam , quod restituere mhil aIiud esse τμdetur , quam iteraro aliquem statuere in posseponem , vel dominium rei f--, quem praeivit L. Plus ae de verborum significatione inquiens - Plus est in rostitutione , quam in exhibi lone Nam exbibere est praesentiam ecvcris praebere: restituere est etiam possessorem facere, fructusque reddere: pleraque prst rea restitutionis verbo continentur - , & L. Restituere ibidem, quae est in o dine 7 si - Restituere is videttir, qui id restituit, quod habiturus esset actor, si controversia ei facta non esset - . Restitutio distinguitur a solutione . & satis laevone . A prima quidem, quia restitutio praesupponit rem tuisse in potestate illius, cui restituitur;
solutio autem est collatio , seu datio rei , quae al, eo . cui datur, nondum ha
hetur . A satis tactione autem distinguitur ex triplici capite. Primo, quia satis- tactio magis ample signi ficat quam restitutio, eo quod omnis restitutio si satist actio, non vero omnis satisfactio restitutio e puta qui solvk pretium anuli satis- tacit, sed non restituit nisi In Improprio sensu . Secundo, quia ut docet S.Thomas in . dist. I s. q. I .art. s. ad I. - Restitutio est reparatio inaequatitaris in rebus: repuratio autem in aequoIitatis exseutis in actionibus, o passionibtis, fatisfiactio nominatur - . Satis lactio itaque retertur ad personam , cui satis fit, ta in etsi non fiat aequalitas , ut patet In satis tactionibus nostris Deo oblatis rrestitutio autem efficit aequalitatem rei ad rem . Tertio, quia satis tactio proprie accepta praesupponit injuriam personale iri, pro qua coinpensationem offert, quod non praesupponitur a restitutione proprie accepta : puta dum quis reddit mutuum, restituit commodatum, in quibus intervenit restitutio absque satist actione . Ita Cuniliati de septimo Decalogi praecepto cap. .
Super restitutione sequentes habemus Propositiones a Summis Pont L scibus Alex. VII., & Innoc. XI. proscr tas , quas in unum congessit Da ni et Concina de justitia & jure Dissert. a. cap. I. I. I. r. Suando Iitigantes habent pro se opiniones aeque probabiles, potest Iudex pecuniam accipere pro fero da sententia In favorem tinitis prae alio. Est 16. Alexandro VII. 1. L citum est mutuanti aliquid tiItra fortem exigere , si se obieet adnoa repetendam fortem usque ad certum tempus. Est 4 a. Alex. VII.
a. Permissum est furari non solam in extrema necessitate, sed e iam intravi. Est 36. Innocentii X. 4. Famuli ἐν famtilae domesticae possint secuIte heris suis farripere adeo refundώm operam Dam , quam majorem judicant falario, quod recipiunt. Est 37. Innocentii. s. δ ca
45쪽
s. Non tenetur quis sub poena peceatI mortalis restituere quod ablatum est per pauco furta, quantumcumque fit magna summa totalis. Est 38. Inn centii. 6. 2 ιι olium movet, aut indutIt ad inferendum frave damnum tertio , non tenetur ad restitutionem istius damni illati. Esh I9. Iunoceatii . . Coatractas Mohatra Iicitus est etiam respectu ejusdem perfome, dicum contractu retrovenditionis praeviae inito cum iurentione lucri. Est 4 o. Ιω
8. CuW numerata pecunia pretiosior fit numeranda , is aeutius fit, quιηφη majoris faciat petuniam praefentem quam futuram, potest ereditor aliquid DPro fortein exigere, o eo titulo M usura mensari. Est 4t. Innocentii. s. 7jura non est, dum vItra fortem aliquid exigitur tamquam ex hensevcIratio, re gratitudine deblatim, sed solum si exigatur tamquam ex justitia debituis. Est 4 a. Innocenti I. Adjici potest haec propositio num. 1 o. improbata a Ciero Callican
Etiamsi Donatario perspectum sit, bona sibi data a quopiam ea me te , ut creditores tria strentur, non tenetur restituere, nisi eam donationem suaserit, vel ad eam induxerit. Item haec alia num. s. ab eodem CIero eo tempore proscripta - Usura , etsi esset prohibita Iudaeis, non tamen Christianis, lege veteri in judicialibus praeceptis aboleta per Christum.
Et quoniam quodcumque damnum omnium istorum m dorum , quo homo proximo satisfacere obligatur, ad triplex secundum Scotum, S Ricardum , in ψ.dist. I potest reduci, scilicet spirituale , corporale , ct temporale : ideo ut clarius , non solum quis, verum etiam quantum , & quid restituere teneatur, percipiatur , praesens haec prima Consideratio tribus Articulis declarabitur , Articuli vero quaestion, bus, seu dubiis, dilucidabuntur .
46쪽
ΡRi Mus ARτic υιυs primae Considerationis, spiis
ritualis laesionis manifestativus .
Primus igitur Articulus erit spiritualis offensionis de
clarativus , Pro cujus expeditione undecim quaeruntur dinbia sPRIMuM Dua IuM . Utrum quis possit damnificari 1n bonis animae Respondeo secundum Scotum in A. dist. I s. q.3., quod duplex est bonum animae , scilicet naturale , & accidentale. Bona igitur naturalia , quum sint incorruptibilia sicut Sc ipsa anima , non possunt laedi directe : di talia sunt illa , sine quibus non contingit animam esse , ut est inteIIectus , liberum arbitrium , voluntas , & hujusmodi . Indirecte autem potest quis in talibus honis alium laedere secundum Bonaventuram in a. dist. 2 s. art. I. q. q. primae partis, scilicet usu talium privando: sicuti si quis poculum daret, vel aliud faceret, quo amentem aliquem redderet.
gentiam est notandum , quod est loqui de libero arbitrio quantum ad astitari exteriorem, & quantum at interiorem , sive quantum ad actum prinprium, & quantum ad actnm alienum. Si loquamur de libero arbitr7o quantum ad actum exteriorem, sic respectu talium actuum potest inveniri coactio; potest enim quis compelli, ut genua coram idolo inectat, & ut manibus propriis thura altaribus imponat, vel incendat. Si autem loquamur quantum ad actum imteriorem, qui scilicet est velle, vel eligere, aut consentire , sic respectu talis actus potest liberum arbitrium aliquo mcido induci: potest & Impediari a sed nullo modo potest compelli. Induci quidem potest, quando amat aliud a se, & quod infra se esi. Unde per oblationem alicujus rei am
is , vel ablationem potest induci ad consentiendum In aliquid multum e scaci persuasione, per quem modum idololatrae tentabant Sanctos Martyres consentire in id lolatria, modo promittendo delectabIlia , modo Inflia gendo tristia . Ista tamen inductJo longe distat a coactione , scut probat ipse exitus, quia nec blandimentis allici, nec tormentia terreri adeo potue
47쪽
runt, ut a veritate justiti e mutarcntur e & sic liberum arbitrium Induel potest , quia amat aliquid Intra se , utpote vitam temporatum , vel aIiquidco.isimile , quod potest agens creatum conterre, vel aui erre . Potest etiam impediri propter inclinationem, & conjuuctionem sui ad corporalem natu ram, qliae subest virtuti creaturae: unde bene posset aliquis alium ita te dere, quod usum liberi arbitrii amitteret; ex hoc tamen liberum arbitrium
nou cogeret. Coactio enim priuit liberi arbitrii actum, & usum, sed iij tio , vel impedit Io tollit - Haec ille .
In bonis autem accidentalibus animae, cujusmodi sunt bona gratiae, morum , & virtutum tam acquisita , quam
acquirenda , porcst quis secundum Scotum ubi supra indirecte aliquem laedere , & dispositive, scilicet inducendo ad
actus vitiosos , quibus talia corrumpuntur . Directe autem non : quoniam talia non corrumpuntur nisi per Peccatum , & PecCatum oportet sit voluntarium , ut sit Peccatum 23. q. q. cap. Nubuchodonosior. 1 Caput Nobticlodonosor Augustini est In Iib. de praedestinat Ione &gratia cap. I sita habet - fuchodonosor poenitentiais meruis fructu sum . Nonne post innumeras impietates flagellatus poenituit, o regnum quo ἐperdiderat, Ius accepit 3 Pharao autem ipsius flagellis est durior effectus, o periis. Hic mihi rationem reddat qui disinum confiitim nimirum συο, I
pientique corde dis udicat , cur medicamentum tinius medici manu confectum , cIii ad inter itim, alii valuerit ad IaIutem : nisi quia Gripi δοntis odor aliis odor mortis in inortem y Iuantum ad naturam, amfo homines erant. Suaa sum ad dignitatem, ambo Reges. Suantum ad causam, aino captivum po
'ulum Dei popdebant. Suantum ad poenam, ambo flagellis clementer admo niti. zuid ergo faer eorum fecit esse diversos, nisi quod unus mantiis Dei femriens, in recordatione propriae iniquitatis ingemuit , alier libero contra Dei επφ ricordibDam veritatem pugnapit arbitrio λEadem exhibent cap. Non est 1 s. q. I. - Non est, quod cuiquam nostromadscrisamur aerumnam, nisi nostrae voluntari. Nemo tenetur ad culpais, nis ιIuntat propria dest xerit. Non hasent crimen quae infertiuIur reitictanti Bus . Voluntaria tantum commissa I equitur delictor vis inridia , quam in allat deriva s. Volutari in sibi inuitem ιegit Christus z voluntariuis fervum DI
Ssicu Νου M DUBIuM . Utrum laedens aliquem in bonis anima: naturalibus, licet indirecte , teneatur ad restitutionem ZResp
48쪽
CoΜς ID. I. ARTI C. I. 9Respondeo, quod sic. Et quoniam nullus tali laeso dignam recompensationem facere potest . S multo magis si in perpetuam amentiam deduxit illum ; ideo arbitrio boni viri satisfaciet: qui bonus vir judicabit primo, ut petat veniam Per se , vel, si non potest , per interpositam personam : deinde ut satisfaciat secundum posse plus vel minus secundum malitiam olfendentis , & damna , quae laeso , &aliis evenerunt , ut infra dicetur de vulnerante , ct occidente , in dubio primo , & secundo secundi Articuli. Pro Regula a Ricardo in Φ. dist. Is . art. s. q. 3., ct commu niter a Dodi tibus tenetur . quod , quando restitutio non Potest fieri secundum damnum , arbitrio boni viri relinquatur . Ideo notanda est. Item est alia Regula secundum R, carduin ubi supra , nempe quod , quando res male ablata
non potest restitui , restitutio debet fieri in aequivalenti si possibile est Extra Ut Iite pendente nihil innovetur cap. E eissa Sanctae Mariae secundo videlicet ita incipiente .
1 Inquirunt Morales Theologi, quaeiram sint , te quot rad Ices re stitutionis, seu ex quibus oritur obligatio restituendi. Et quamvis alii plures, alii pauciores adsignent, omnes tamen in idem recidunt. Placet cum communiori eas ex quatuor capitibus repetere , ex re vIdeIIcet accepta; ex Injusta acceptione . & detentione , ex damno injuste illato , & ex comtractu . Ex re inquam accepta : puta eum quis rem alterius hona fide aa-cipit , vel possidet, qui, statim atque cognoscit ese alterius, tenetur eam Domino restituer e quia, uti sancitur Regula 48. Iuris in Sexto LοιωρIetari non debet aliquis eum alterιus injuria, vel Iastira - . Ex in)usta acceptione , culpabili puta rei alienae ablatione vel retentione, de qua dicitur cap. Si eulpa Extra de injuriis, o damno dato - Si ctilpa Iaa datum est damnum , ve injuria seruata . feti aliis irrogantibus opem forte tulist , aut Me imperiria rua, sive negligenIta evenerunt: jure super his satisfacere te opor ret, nee Ignorantia te excusat, fiscire de/nisti ex facto suo initii iam seri Lliter posse contivere, vel jasuram . Ex damno injuste illato: puta quum quis nihil alterius aceIpiens, aut detinens, eidem damnum Infert, comburendo domum, devastando segetes, vel dolose impediens, ne bonum aliquod quis consequatur. Ex contractu demum tum explicito , tum Implicito; tenetur enim quis restituere pecuniam mutuo acceptam, etiamsi eam tortuito casia arniserit. Haec pene omnia complectitur S. Thomas a. E. q. 6a. art. 6. in COD
49쪽
pore scribens Dico duis, quod circa illum, qui rem Glisam creeρIt , duo funt consider da, scilicet i a res accepta fa acceptio . Ratione amrem rei tenetur eain restituere, quamdiu eam apud se habet et quia quod B
Bet uItra id, quod suum est, dehei ei subtrahi , di dari ei , cui deest secum dum formam commutarime justitiae. Sed ipsa acceprio rei ahenae ρ test tripliciter se habere . Iuandoque enim est iniuriosa , scilicet contra vciuntatem existens ejus, qui est rei Dominus, ut patet in furto di rapina , o tune renetur ad restitutionem non solam ratione reI , sed etiam ratione injuriose actioni. . etiamsi res apud tuum non remoeat. Sicut enim qui percutit aliquem, tenetur recompensare injuriam passo, Damvis apud ipsum ni isti maneat; ira etiam qui furatur, veI rapit, tenetur ad recompensationem damni illati, etia. nihiι inde Babeat: θ ulterius pro injuria illata debet puniri . Atio modo aliquis acc0it eis alterius is utilitatem suam a que injuria , cum voluntate scilicet ejus, cujus es res. D eune ille, qui accipit, tenetur ad restitutionem ejus, quod accepit, non Dium ratione rei , sed etiam ratione acceptionis, erismsi rem σωμ erit: tenetur enim recompensare ei, qui gratisim fecit ; quod non flet, si per Me eswnuis incurrat . Tertio modo aliquis accipit rem alterius absque injuria , non pro sua utilitate, sicut patet in depositis . Et Meo ille, qui sie a cepit. in naIIo tenetur ratione acceptionis I quis immo accipienco impendii οὐ- sequiuis: tenetur autem ratIone rei. Et propter hoc si ei subtrabatur res om
gna sua culpa rem depositam amitteret - .
Porro plurimi interest scire Egregie Petrus Colletus suis in Institu-- tionibus de justitia & jure cap. g. art. I. quo ex titulo teneatur quis ad restituendum. Si enim tenetur quia rem alterius inique possidet, persevexat restituendi obligatio , re etiam destructa , vel sublata ; licet non indeditior tactus sit: quia iniqua damnificatio fundat restitutionis obligationem , quae subsistit donec realis ponatur damni reparatio. Si vero teneatur ad restituendum absque praevia injustitia, tunc it absque ipsius culpa pereat res, quam restituere debebat, uota tenetur nisi quantum ex ea factus est ditior , quia totum Obligationis ejus sundamentum inde est, quod habeat rem a terius vel in se , vel In aliquo, quod ei succedat . Est autem disserentia inter rem ipsa in secundum se, & id quod loco ejus succedit, quod res tysa semper clamat Domino, eique secundum se debeatur quamdiu superest, excepto p scriptionis casu ; Id vero, quod loco rei succedit, tunc solum Domino debetur , quando & quantum bonae fidei possessor iactus est locupletior - . Haec ille atuor raclicibus supra enarratis nonnulli duas alias adjiciunt, ex lege scilicet positiva , & ex justa sententia . Ex lege quidom s haec ea linquandoque obligat ad restitutionem , tametsi in eo casu non habeatur res accepta, nec injusta acceptio , nec damnum injuste illatum , nec contractus.
ExempIum esto quod sancitur L. Prator H de mi , qui effuderinι - unde
50쪽
. C o M s I D. I. ARO C. I. I Iis eum latum , quo utilio ister fiet, veI in quo comistetur dejeyum mel σ- fusum quid erit, quantum ex ea re dώωnum datum, factumque erit, in eum, qui ibι ho itaverit, n duplam judicu- dabo. Si eo ictu homo liber periisse dicitur, quisquatin a aureorum judicium dabo . M viseι, nocitumque ei es edicetur, quantum ob eam rem aequum Iudici videbitur, eum, cum quo age tur, condemnari, tanti Iadicium dabo. Si fer us is ciente Domino feeisse dicetur , in judicio adjiciam , aut noxam dedere iubebo - Utor Corpore Iuris Civilis impresso Augustae Taurinorum anno r717. Ex sententia pariter. quippe contingere potest, quod Iudex sententiam restitutionis terre debea non ob aliquam ex memoratis radicibus , sed vel ad puniendam contum. clam, vel ob aliam justam causam. Caius, de quo Author, reducitur ad damnum Injuste illatum , quod ad aequalitatem compensari nequit e quoniam , si se in homine mero utilis corporis aestimatio fieri potest - , uti habet lex nunc producta f., multo minus fieri poterit aestimatio mentis liberae, quae ob inductam amentiam impotens facta est regendi eum familiam , tum proprios animi motus . In eo igitur fieri debet compensatio arbitrio boni viri , pensatis prius omnibus damnis inde secutis , quae varia quidem erunt iuxta personarum varietatem, sed tamen semper gravissima.
TERTIuM DugiuM . Utrum laedens in bonis animae accidentalibus , licet indirecte , sicuti faciunt qui docent peccata , vel provocant alios ad peccata , contaminantes eos suo malo exemplo , suadentes , blandientes , rogantes ut talia faciant, & hujusmodi, teneatur ad restitutionem Respondeo secundum Astensem lib. s. tit. 29. , quod sic. Et multo magis quam damnificantes in honis temporalibus s. q. I. cap. Deseriores. Et ideo tenetur doctrina, consilio , auxilio , oratione , & hujusmodi, quantum potest .& in se est , per seipsum , & per alios, dummodo peccatum occultum non pandat, eum ad bonum reducere . Concordant Scotus , & Ricardus in 4. dist. Is . , & Girardus Obdonus. Et nota secundum Scotum ubi supra q. . ., quod licet quis digne non possit satisfacere . tamen non est dimittendus sine aliqua satis faetione: quoniam plus tenetur quam ille , qui damnum dedit in temporalibus.
6 Agunt hae de re nedum Asteianus noster, Scotus, aliique ab Authoro laudati, sed insuper S. Antoninus in summa par. a. tit. a. cap. a. q. I B , S. Be