장음표시 사용
441쪽
a ei simplicia, rationalia,& prima.Quae autem ex his si untur,sunt quidem compotita, sed nihilo secius exii dentia & credibilia,& primis masis rationalia. Quam
ergo propriam orationis facultate habemus omnes natura inma,ea est ex eo quod con sinuens&eo quod repugnat. Siqua ergo fuerit eiusmodi inuenta oratio, ut
ex iis quae iam stant credibilia, iis quae nondum sunt probabi lia, possit fidem fac
re , eam 1 Psam dicemus esse essentiam demonstrationis. Dictuni est autem fidei quoque a demonstrationis genus esse duplex.Vnum quidem, quod si iam assere persi rasionem animis auditorum.Alterum vero, quod efficit scientiam .si quis ergo inceperit ex iis quae sunt euidentia sensu & intelligentia,&deinde conueniena tem intulerit conclusionem, vere demonstrat. Sin autem ex opinabilibus selum, sed non primis, hoc est, neque sensu euidentibus nec intelligentia, si conuenientem quidem inferat conclusionem, ratiocinabitur quidem, sed non quae scientiam
constituat et sciet demonstrationem. Sin autem non conuenientem: ne omnino
quidem ratiocinabitur. Diliare autem demonstratio a res bitione. Vnumqtiotaque enim ex iis quae demonstrantur,demonstratur per qua clam aliae demonstrantur, illis quoque prius demonstratis ab aliis, donec recurrerimus ad ea quae si intper se credibilia , aut ad ea quae sunt euidentia sensu & intelligentia,quod quidem nominatur resolutio. Demonstratio autem est, quando a primis venit id quod quaeritur, per omnia quae sunt intermedia. Oportet ergo virum qui est praedie ius facultate demonstrandi, veritatis quidem propositionum multam curam gerere, nomina autem non curare, siue quis pronunciata, sue propositiones, siue assumptiones quis malit eas vocare. Similiter autem magna quoque cura est gerenda quorum nam subiectorum quid concludat, an autem concludentem orat ionem, an syllogisticam quis velit appellare, non curare. Dico enim eum qui demonstrat oportere haec duo obseruare in omnibus, nempe ut veras quidem assumat propositiones, eis autem consequentem inserat conclusonem, quam quidem nonnulli etiam appellant .m νοῦν hoc est, illationem, id scilicet quia in umquaque quaestione infertur propositionibus, de eo quod quaeritur. Atque diuerss quidem opus est propositionibus Ti autem quod est propositum, id quoque, quod est ei propositum ad orationem, conueniens allumere necesse est,&hane orationem oportet esse apud Omnes certam & extra omnem controuersiam. Si sit mantur autem propositiones quae quaestioni propositae non conueniant, non contingit eum aliquid recte inuenire, cum ignoretur tota quaestio proposita , quae etiam quaestio naturae appellatur. In omnibus ergo suae quaeruntur, est aliquid quod prius quaeritur, quod cum sit omnino ex seipsis credibile, creditur absque demonstratione, ὶ quo quidem est procedendum ad eorum inquisitionem, si
tuendumque est id este iudicem eorum quae videntur esse inuenta: Omnis enim quaestio inuenitur ex ea quae prius consistit cognitione: esse autem cognitionem quae prius constiterit ante quamcunque rem quae quaeritur, aliquana o quidem solummodo essentiae, cum eius ignorentur munera & officia, ut, verbi causa, latapidum, & omnium animantium, quorum ignoramus operationes aut affecti num, aut facultatum, aut, ut semel dicam, eorum rixag insunt in iis quae sunt. Nonnunquam autem cognosci quidem aliquid ex his facultatibus, vel allectionibus, vel aliqua ex his, ut animae cupiditates & affectiones: ignorari autem & quaeri essentiam. In multis autem cum ipsa nostra intelligentia sit sibi ipsi subiectit,hte
omnia in qu stione versari cuinam ex substantiis sic insint. Nam cum viroruque essentit scilicet&operationis, notiones cogitatione conceperimus, ita questionem aggredimur. Sunt autem etiam aliqua, quorum cum sciamus operationes
simul cum essent iis , ignoramus affectiones Est ergo inuentionis ratio & methoν dus eiulmodi. Incipiendum enim est acri'itione earumque proponunturqurnionum. Sipe enim decipit figura dietionis,&confundit ac perturbat cogitationem, ut non sicile inueniat ex qua st differentia. Vt, exempli causa. An non sit
animal foetus qui gestatur in utero. Nam cum & animalis di foetus qui in ut ZZ i i i
442쪽
rogestatur aliquam habeamus notionem, quaerimus an statui qui in utero gesta Atur an sit esse animal. Hoc autem est, an substantiae quae gestatur in utero inlit ut tunc possit moueri, & praeterea sentire. Quamobrem operationum & assecti num inquisitio est in essentia qui prius cognoscitur . Statim ergo is qui proponit prius est interrogandus quulnam vocet animal. Hoc enim est maxime faciendum, quando viderimus nomen duci ad diuersos vliis . Et perscrutandum est an de significato dubitetur ex appellatione, an sit apud omnes extra controue sam. Si enim dixerit se vocare animal, quidquid augetur & alitur: rursus eum rogabimus an plantas quoque cxistimet animalia. Deinde cum sic quidem dixerit , iam oportet ostendere quid sit quod utero gestatur & alitur. Plato enim plantas quoque vocat animalia, Vt quae solam tertiam antinae speciem,nempe eam quq a concupiscit Jarticipent. Aristoteles autem censet elantas ct naturalis & nutrientis animae esse participes:animantia autem non censet esse vocanda. Quod enim alterius animi, nempe sentientis , est particeps, id tum vult vocari animal. Stoici autem naturalem seu vegetantem facultatem non nominant animam. Quod si is qui proposuit negauerit plantas esse animalia, ostendemus cum secum pugnantia dicere. Nam cum definierit animal ex eo quod alatur & augeatur , &plantam non elle animal pronuntiarit, nihil aliud visus est dicere, quam quod id quod alitur&augetur, est&animal,&non animal. Dieat ergo quid velit discere. Nam an augeatur θ nutriatur scelus qui est in utero. aut an sit particeps sensus alicuius, an etiam motus qui est ex appetitione. Nam ex sententia quidem Pla elonis, planta est animata&animal. Ex sententia vero Aristotelis, nondum quiadem est animat: deest enim ei vis sentiendi, sed iam animata. Est ergo,ut ipse vult, animal, essentia animata lentiendi potestate praedi ta. Ex Stoicorum autem sentenxia, neque animatum, neque animal est planta . Est enim animal animata essentia. Si ergo animal est animatum: .anima autem est natura vi sentiendi praedita: clarum est quod iam animatum est sentiendi potestate praeditum. Si ergo is qui quaesiuit vicillim siderit interrogatus,an animal quod est in utero adlluc vocet animal, quia alatur, c augeatur, habet resiponsionem. Sin autem dicat esse id quini quaerit, utrum fixtusqxii gestatur in utero sit iam sentiendi vi praeditus, an etiam per aliquam appetitionem sit se mouendi potestate praeditus, sit iam aperte rei per- oscrutatio, non manente amplius deceptione nominis. Si autem non respondeat ad id quod fuit vicissim rogatus, neque velit dicere quidnam intelligat, aut cuinam rei tribuens nomen animalis, fecerit propositionem, iubeat autem nos diuidere , potuerit cognosci cum esse contentiosia m. Si autem cum sint duo modi, unus quidem qui sit per interrogationem & responsioncm , alter autem persequendo & explicando latius , negauit alterum: audiat nos omnia persequentes quae pertinent ad questionem propositam. Deinde postquam perfecerimtis, tunc licebit ei vicissim tractare de unoquoque. Si autem conetur interrogando interrumpere examinationem, planum est eum nihil velle audire. Sed si malit quidem respondere, primum omnium est rogandus cuinam: rei tribuat nomen animalis. aEt ubi hoc responderit, rursus est rogandus, quidnam ei significet flatus qui gestatur in utero, an quae sunt iam sol ara& animalia, an etiam semen deiectum vult significare id quod est in utero, an ea quae iam sunt membris efficta di e pressa , quae appellantur , felix. Cum autem ad hoc quoque responderit oportet deinceps id quod est propolitum concludere & docere. Si autem ipse nos velit dicere non respondens, audiat. Quoniam tu non vis dicere de quonam significato dicas id quod propositasti Sic enim fieret ut ego non verba sacerem de signiscatis , sed iam de rebus ipsis considerarem: Scias te perinde fecisse ae si proposuisses an canis sit animal, merito enim dixissem.De quo cane. Ego enim di de terre- sstri &marino, dc de astro coelesti, quinetiam de Diogene,& de aliis deinceps I
quor canibus. Non enim diuinauerim virum de omnibus interrogas, an de aliquo . Quod ergo postea es facturua, hoc cum iam didiceris, dic aperte de quo
443쪽
nam quaeras. Sin autem in excutiendis nominibus lubens verseris : clarum est quod ipsum nomen scelus, nectve hst animal, neque planta, sed nomen, & vox,
de corpus, & id quod est , & anquid, & quiduis potius quam animal. Et si hoe
proposuisti, habes responsionem. Sed neque quod signincatur ex nomine foetus, est animal. Sed illud quidem est & incorporeum , & dicendum est id esse & rem
di cogitatum,&quiduis potiusquM animal. Fuerit autem quaedam alia natura animalis. Aperte enim ostentiam'est, a re ipsa de qua qu aeritur, natura,inquam,soetus qui est in utero, cuiusmodi ea st, alia est quae proponitur quaestio designificatis huius nominis animal. Dico ergo , si hoc Acis animal quod potest sentire&moueri ex appetitione, est animal non absblute, id quod ex appetitione& mouetur&sentit. Nam potest etiam dormire, aut si non adsint sensilia,non sentire. od autem potest vel impelli appetitione, vel etiam sentire, est a natura datum signum quo animal cognoscitur.Tale quid enim ex his significatur. Primum quidem an foetiis qui in utero gestatur, ex appetitione non sentire aut moueri possit, quod quidem proponitur considerandum. Alterum autem. An scelus quis statur in utero, aliquando sentire aut moueri potest ex appetitione. In quo significato nullus quaerit, eum sit euidens. inaesitum autem fuerat utriam foetus iamst animal, an adhuc planta. Deinde nomen animalis traductum est ad definiti nem , ut esset manifestum, cum sentit & motu qui proficiscitur ex appetitione,inuentisimus ipsum differrea non animali. Id rursus distinximus a rebus ei adiunetis, dicentes aliud quidem esse id quod notestate est tale, quod nondum quidem sentit & mouetur , erit autem aliquando tale: Alterum autem, quod a tia iam est tale. Huius autem est aliud quidem quod iam agit,aliud autem, quod agere quidem potest, quiescit autem vel dormit. Hoc est autem id quod quaeritur. Non enim ex eo quod alatur suetus, dicendum est esse animal, quod quidem est eorum qui recedunt ab essentia , iis autem quae alioqui accidunt mentem adhibent. In omnibus autem quae dicuntur inueniri posita est demonstratio, qui quidem est oratio quae probat aliud ex aliis. Ea autem ex quibus probatur id quod quaeritur,oportet eum qui discit consteri S cognoscere.Horum autem omnium est principium, id quod est euidens sensu & intelligentia. Atque prima quidem demonstratio constat ex his omnibus. QP autem ex iis quς per hanc prius suere demonstrata, rursus aliquid aliud concludit, & quidem non minus credibilis quam prior: non potest tamen prima quoque nominari, quoniam neque ex primis concluditur propositionibus. Prima ergo species disserentiae eorum quaequetruntur, cum tres sint, est ostenta. Dico autem cum cognostatur essentia, ignorari aliquam eius actionem vel affectionem. Secunda autem erat differentia earum qias proponuntur quaestionum, in qua actiones quidem & affectiones omnes cognostimus, ignoramus autem est entiam, ut, exempli causa, in qua nam parte eorporis sitast pars animae principalis. Eadem autem demonstrationis pertractatio est etiam in hac quaestione. Dicunt aliqui non contingere esse plura principia unius animalis. Atque unius quidem generis princieta non contingit esse plura unius animalis: generibus autem diuerta, non est abiurdum. Apud Pyrrhonios, inquiunt , est et c. hoc est assensionis sustentatio, quae vult nihil este firmum ac stabile. Ea si a seipsa inceperit, clarum est quod primum seipsam infirmabit. Aut ergo dat aliquid esse verum: & non est de omnibus sustinetida assenso. Aut persistit dicens nihil esse veri:&clarum est quia nec ipsa prius verum dicet. Aut enim ipsa verum dicit, aut non. Sed si verum quidem dicit: concedit vel inuita esse aliquid veri. Sin autem non verum dicit: vera ea relinquit quae volebat tollere de medio. Nam quatenus falsa ostenditur quae perimit Epoche, seu assensionis sustentatio , eatenus vera esse ostenduntur ea qui perimuntur, quomodo somnium quoddicit omnia somnia esse falsa.Nam cum seipsam perimat, confrmat alia. Et in summa si est vera, ducet a seipsa principium, cum non sit alicuius alterius sistentatio assensionis, sed primum sui ipsius. Deindes comprehendit quod sit homo,
444쪽
vel quδd sustinet assensionem: clarum est eum non sustinere assensionem. Quo amocio autem respondit etiam ad rogatum. Nam clarum est eum de hoe non sustinere aliensionem. Atqui se sustinere assensionem pronunciat, quo seque do si oporteat nos de rebus omnibus sestinere assensonem, de ipsa assensionis sit
stentatione assensonem primum sustinebimus , sit ne ei credendum an non. Praeterea si hoc ipsum verum est, eum verum nescire: neque omnino veri quid
quam ab illo datur. Si autem hoc quoque dicet dubitabile verum ignorare 'e' ipso dat verum cognosci posse , quὁd sitam de ipse assensionis sestentationem vicleatur non confrinare. QEM si haeresis est dogmatum inclinatio, aut, ut quidam dicunt, inclinatio quae multis dogmatibus praebet consequentiam inter se &ea quae videntur, tendens ad recte vivendum: & dogma quidem in qu dam que ast ratione comprehensio: comprehenso autem est habitus re allensio animi:nonsbium Ephectici, sed etiam quilibet dogmaticus, id est qui tradit dogmata in
nonnullis solet sustinere assensonem, aut propter mentis imbecillitatem,aut rerum obscuritatem, aut vires aequales rationum. Ante definitiones autem, d
monstrationes,& diuisiones, prius ponendum est quot modis dicatur id quod quaeritur: ct tractanda sunt homonyma ,& synonyma sunt apte & distincte manenda in Cia signiscatione. Deinde qu rendum est an ex iis quae considerantur relata ad alia, sit id quod proponitur, an per seipsum sit matur. Potaec. An sit. Quid st. Quid ei accidat. Aut se etiam. Αnst. Quid sit. Propter quid sit . e Αὐiaec autem contemplanda confert singulorum cognitio & uniuersorum ,&ea quae sunt priora , ct differentiae, di earum diuisiones. Atque inductio qui dem assert id quod est uniuei sum& definitionem. Diuisiones autem speetes, de quid sit, & individuum. Contemplatio autem qua consideratur,quot modis dicatur , aliari assumptionem eius quod est proprium. Dubitationes autem, eas quae sunt in ipsis diuerentias&demonstrationes. Et alioqui augent contemplationem ea qtiae ipsam consequuntur. Ex omnibus autem ostenditur scientia & veritas Rursus id quod in simmam redigitur ex diuisione, appellatur definitio. S mitur enim prior dii ii sonis & posterior distin tio. Prior quidem,quando conces sum vel prospositum fuerit. Posterior autem, quando demonstratum. Porris au- otem per sensum, ex eo quod est sinsulare, in summam colligitur id quod est uni- Dei sim ac generale. Inductionis enim principium est sensias: sinis autem, id quod est uniuersum ac generale.Atqile inductio quidem non ostendit quid sit,sed quod sit vel non si Divisio autem quod si, dedistinctio smiliter atque diuisio, esset tiam docet & quid st,non autem an sit. Demonstratio autem tria, nempe an sit, ct quid sit, & propter quid si operit. Sunt autem nonnullae quoque definitiones
qui causam continent. Quoniam autem scire est quando causam viderim tu, sunt autem causae quatuor, materia, id quod mouet, forma, finis: erit quatuor modis distinctio. Prinium ergo sumendum est genus in quo sunt ea qtiae si intproxima iis quae sunt suprema. Postea propinqua ac continens differentia. Di Ilerentiatum a autem continuatio qu scinditur& diuiditur, implet quid sit esse seu rei es natiam ac definitionem. Non neccsse est autem dicere omnes uniuscuiusi ie d.ssearentias, sed eas quae formam tribuunt. Geometrica re lutio & compositio est
diuisorii dialecticae& definitioni similis. Et a diuisione quidem recurrimus ad ea quae sunt simpliciora Sc magis principialia. Atque genus quidem rei quae quaeritur diuidimus in eas quae ei insunt species. Vt exempli causa, in homine animal quod est genus,diuidimus in eas quq in ipsb apparent species nempe mortale & immortale. Et se semper sonera quae videntur ei te composita,secantes in species simpliciores,accedimus ad id quoci non qu ritur,& non amplius sescipit diuisonem. Cum enim animal diuiserimus in mortale Sc immortale. Deinde vero mortale in , terrestre S aquatile: dc ruris terrestre in volucre & pedestre: & se propinquam ei quod qu ritur speciem quae etiam comhrehendit id quod tu ritur diuiserimui
iecando deueniemus ad simplicis .mam syccic', qua nihil quidem aliud, sed id
445쪽
A Blum quod quaeritur comprehendit. Rursus enim pedestre diuidimus in rati nis particeps & expers rationis. Deinde ex iis speciebus quq siimuntur ex diuisi
ne, eligentes ea quae sunt magis propinqua homini, cum ea in unam composia erimus orationem, efficimias hominis definitionem, quae est, animal mortale, terr
stre, destre, rationis particeps. Quo sit ut materiae quidem locum obtineat diuisio, definitioni quaerens simplicitatem nominis. Artificis autem & opiscis,desnitio quae componit di construit,& eius quod est ostendit cognitionem. Non
harum autem rerum, nec idearum sint definitiones, sed rerum quarum habemus uniuersas & generales in animo notiones.Harum notionum dicimus esse orati m nes quae eas interpretantur. Harum enim notionum sunt etiam diuisiones. Ex
diuisionibus autem, una quidem diuidit id quod diuiditur, in species, ut genus.
Altera autem in partes , ut totum. Alia vero in ea quae acciὸunt. Atque totius quidem in partesdiuisio, ut plurimum consideratur in magnitudine. Qias si autem in ea quae accidunt, nunquam potest tota accipi, siquidem oportet unicuique etiaomnino inesse eorum quaesiant essentiam.Vnde etiam reprobantur ambae hae dia
uisiones : sesa autem probatur diuisio generis in species, aqua formam characteremque accipit quae est in genere identitas, de diuersitas quae est in differentiis specialibus. Species semper in aliqua parte consideratur. Non tamen contra si quid est pars alicuius,hoc erit etiam species. Manus enim est pars quidem hominis, none est autem species. Et genus quidem inest in speciebus: animal enim inest in homianeta boue. Totum autem non in est in partibus. Homo enim non inest in pedibus. Quocirca species est parte magis principalis. Et quaecunque de genere pra dicantur, ea etiam Omnia praedicantur de specie. Atque optimum quidem fuerit contemplari genus in duabus speciebus. Sin minus autem: in tribus. Species ergo diuisae quidem generalius, characterem accipiunt ex eodem & alter .Deinde vero diuisae, per ea quq generali ter significantur characterem accipiunt. Vnaqusque enim species, aut est essentia,ut cum dicimus. Ex iis quae lunt, alia quidem sent corpora: alia vero incorporea: aut quantimit aut quod refertur aὸ aliquid:aut v bi: aut quando: aut agere taut pati. Cuiuscunque ergo rei habet aliquis stientiam , eius, etiam dabit definitionem quemadmodum qui noni,otest oratione comprehendere &definire quodlibet, eius rei nunquam habuerit stientiam. Ex ignoratione autem definitionis,accidit ut multae dubitationes oriatur & deceptiones. Si enim
qui rem nouit,habet in animo cius cognitionemi potest autem etiam oratione explicare id quod habet in animo : eius autem quod animo cogitatur explicatio est definitio:necesse ut qui rem norit, possit eius etiam dare definitionem. Assumitur autem in definitionibus etiam dii serentia, iis signi locum obtinet in desnitione. Hominis itaque definitioni adiret uni,vi ridendi praeditum facit totum, animal ra- ionis particeps, mortale terrestre, destre, vi ridendi praeditum. Quae enim per differentiam adhibetur definitioni, sunt signa rerum propriarum:ipsarum autem
a rerum naturam non indicant. Iam verδAicunt disserentiam esse proprii redditi
nem,& quatenus differt ab aliis id quod habet dimerentiam, quod soli inest& de
re mutuo praedicatur: necesse est in definitionibus primum genus assumere ut principiale,& quod possit consistere.Et in longioribus quidem desnitionibus, multitudo specierum quq inueniuntur perdecem praedicamenta: in minimis autem,que ex propinquis & continentibus speciebus Himptae fuerint principales, rei essentiam & naturam significant. Quae est autem minima, constat ex tribus, ex gener & duabus speciebus maximenecessariis .Hoc autem fit propter breuitatem. Dicimus ergo.Homo est animal viridendi praeditum. Tunc assumendum est id quod praecipue accidit ei quod definitur,aut propria eius virtus,aut proprium eius mu- nus ae offirium,aut aliquid aliud eiusnodi .Quare desnitio quae res exponit essentiam, non potest quidem rei naturam accurate comprehendere:ter praecipuas autem speetes declarat essentiam .Habet autem desinitio propemodum essentiam in qualitate. Quae efficiunt ut sustineatur affensio,causae sunt duae supremae.Vna qui-
446쪽
dem,mens humana quae est multiplex & instabilis, cui quidem natura est insitum
ut generet dissensionem aut eorum inter se,aut sui ipsbrum a seipsis. Secunda autem, ea quae est in rebus discrepantia,quet etiam maxime efficit ut sustineatur assensio.Nam cum neque omnibus visis pollimus credere propter repupliantiam: neque omnibus fidem non habere,qubdid quod dicit omnia ei ae incredibilia, cum sit ex
omnibus in numerum etiam omnium adscribaturineque aliquibus quidem credere,aliquibus verδ non credere, propter aequalitatem,eo deducti sumus ut sustin remus assensionem .Harum autem principalium causarum assensonis i ustentati
nis,cogitationis quidem instabilitas, senerat dissensione.Dis sio autem est propinqua causa sustentationis assensionis.Vnde plena quidem est vita iudiciis& euriis, & in summa, eoiram quae dicuntur bona & mala, electione,quae quidem dubiae mentis & ad oppostarum rerum infirmitatem claudicantis, sisnt argumenta.
Sunt itaque libris plenae bibliothecs classesque & commentationes iis qui in dogmatibus inter se dissentiunt,&sibi persuaserunt se in rebus tenere veritatem. In voce tria versantur,nempe de nomina quae sunt signa eorum quae animo cogitantur, principaliter: per consequentiam autem , etiam subiectorum secundo autem cogitata, quae res subiectas reserunt & exprimunt.Vnde sunt omnibus eadem c sitata,propterea quod ex rebus subiectis eadem forma & typus ingeneretur omnibus: non itidem etiam nomina, propter diuerses sermoties.Tertium autem, sunt res subiecit, ex quibus nobis imprimuntur cogitata.Atque nomina quidem reducit Grammatica in viginti quatuor uniuersa ac generalia elementa. Oportet enim
esse elementa definita,eorum enim quae sunt singularia, cum sint in nita, non est scientia. Est autem proprium scientis,uniuersis acgeneralibus theorematibus nitici defini tis.Vnde singulat ia reducuntur ad uniuersa ac generalia. Philosephorum autem indagatio versatur&in iis quae mimo cogitantur,& in rebus lubiectis. Quoniam autem singularia horum sunt infinita, horum quoque sunt qu tam inuenta elementa, ad quae reducitur quidquid quaeritur Et si videatur quidem subire unum aliquod vel etiam plura ex elementis, id esse pronunciamus. Quod si omnia effugerit, nequaquam esse. Ex iis quae dicuntur,alia quide dicuntur absque
connexione, ut homo,& ut currit, &quaecunque orationem minime perficiunt, quae habet verum vel talsiim.Alia vero cum connexione.Ex iis autem quae dicuntur absque connexione' alia quidem significant essentiam: alia autem quater alia vero quantum: alia autem, quae referuntur ad aliquid: alia autemvia: alia veris quando: alia autem situm esse: alia autem habere: : alia vero agere: alia autem pati.
Mae etiam dicimus esse elementa eorum quae sunt, quae sunt in materia &post principia. Considerari enim possunt haec ratione.Quae carent autem materia, so-Ia mente possunt appret Mi per primam applicationem. Ex iis autem qui collocantur sub decem praedicamenta:alia quidem per se dicuntur, ut nouem pridicamenta. Alia autem relata ad aliquid. Et rursus ex iisquet sunt sub his deeem pridicamentis, alia quidem sunt synonyma, quorum&nomen est ambobus commune, ut animal, & ratio eadem,hoc est de nitio,hoc est,essentia animata.Heteronyma autem sunt,quae circa idem subiectum sunt in diuersis nominibus, ut adscensi is de descensus. Est enim eadem via, siue sarium, siue deorsum.Est autem alia species heteronymo rumolpote equus, 'c niger, quq ct nomen & rationem habent alterum ab altero diuersam,& neque sabent idem subiectum. Sunt ea autem dicenda altera, non heteronyma. Polyonyma autem sunt quς eandem quidem habent rationem,nomen autem diuersum,Vt ensis, spatiaa, gladius.Denominatiua autem sim quet ex aliquo alterosunt nominata,via sortitudine sortis.Homonyma aute sunt, qui utuntur eodem nomine on habent autem eandem rationem , ut homo, &qui est animal, & homo pirius. Ex homonymis autem lia quidem habent idem
nomen ex sortuna, ut Aiax Locrus, ct Aiax salaminius. Alia aute ex cogitatione.
Et ex his,alia quidem per similitudinem,ut homo,& qui est animal, & q ut pictus.
Alia autem per proportionem ac conuenientiam' u pedes Ide,& nostri pedes, propterea
447쪽
a propterea quod sint inserius. Alia autem ex operatione, ut pes nauis per quem nauis nauigat,& pes noster,per quem movemur.Dicuntur etiam homonyma ab e dem & ad idem,ut a medico liber & scalpellum medican ex medico qui utitur,&ad ratione medicam. Ex causis ,siae quiam sunt quae dicuntur procatarchics, at vero θnectic , aliae autem adiuuantes,aliae,sine quibus non. Procatarcticae, quae primo dant occasionem ad hoc ut aliquid fiat,quemadmodum pulchritudo dat in cotinentibus occasionem amorisaeis enim visa solom ingenerat affectionem amatoriam, nec tamen necessario.Synecticae,quae etiam per synonymiam seu univoce vocantur per se persects,quandoquidem per se est eniciens uste tus. Deinceps au, tem sunt omnes cau sae ostendendae in eo qui Jicit. Pater quidem est causa proc tarcticaseu primordialis,disciplinae.Magister autem, synei ica , id est continens. Eius autem qui dicit ingenium,est caula adiuuans. Tempus autem obtinet rati nem causarum sine quibus non.Causa autem proprie dicitur, id quod agendo est aliquid praebens seu pr bendi potestate praeditum. Sicut etiam serrum dicimus esse πια ι hoc est secandi potestate praeditum, non solum in secando, sed etiam in non secando. Sie ergo ἡλκων quoque, id est, praebendi potestate praeditum , ambo significat,&id quod iam operatur :&quod nondum quide operatur, sed vim
habet operandi. Porrὁ autem alii quidem dicunt causas eue ex corporibus: alii vero ex incorporeis. Alii autem dicunt corpus quidem esse proprie causam: incorpo. reum autem per abusionem & veluti caul aliter.Alii autem conuertunt ecotrario, res incorporeas quidem proprie dicentes esse causas: per abusionem Utem corpora,vt,vereii causa,sectionem, quae est operatio,esse incorpoream:& esse causam s
eandi,cum sit operatio & incorporea, ct quod secetur similiter gladio & eo qui secat,quae sunt co ra. Aliquorum autem causa dicitur tribus modas, una quidem quae est causa ut statuarius.Alia autem,cuius causa est ut fiat statua. Alia vero cui eli causa, ut materia.Aeri.ri. causa est ut fiat statua. Fieri ergo discindi, quq simicausae cuius sunt,eum sint operationes fiant incorporea .Qtra ratione, cates rematum,vet,ut nonnulli dicunt dictorum, categoremata enim Mi hoc est dicta, voeant Cleanthes & Archedemus,siant cause,vel quod potius dicendum est, alit quio dem dicentur causae categorematum,ut huius scinditur,cuius casus est scindi .Aliquero, pronunciatorum. Vt huius, nauis fit. Cuius rursus casias est, nauem fieri. Aristoteles autem vocat appellationem nempe eorum quae sunt huiusmodi. D mus: nauis:vstionis: sectionis. Est autem extra controuersiam casum esse incorporeum. 'circa illud quoque Sophisina sic seluitur. Qu*d tu dicis transit peros tuum, quod quidem est verum. Domum autem dieis. Domus ergo transit peros tuum,quod quidem est verum. Neque enim domum dicimus quae est corpus, sed casiam qui est incorporeus, quem habet domus.Et aedificatorem dicimus aedificare per eam relationem que fit ad id quod futurum est Sic dicimus texi chlamydem. Id enim quod facit, significat operationem. Non est autem alterius quidem, id, quod facit .alterius vero, causa, sed eiusdem & chlamydis & domus. atenus. n. causa est ut fiat,ea ratione est etiam efficiens quia fiat.Eadem autem est causa &efficiens &propter quod .Et si aliquid quidem est causa & ei sciens, hoe quoque est omnino propter quod. Si quid autem est propter quod, non est id omnino quoque causa. Multa quidem certe concurrunt ad unum effectum,propter quae sttinis.Sed non sunt omnia causae.Filios enim non occidisset Medea, rusi fuisset irata,neque fuisset irata,nisi laborasset zelotypia: neque sitisset zelotypa, nisi amanset.Neque amasset,nis Iasbn Colchos nauigasset. eque Colchos nauigaset , nisi Argo fisisset aediscata neque Argo Disset aedificata, nisi ligna misent scissa ex Pelio.In his enim omnibus cum sit propter quod,non sent omnia causae eaedis fili ν rum: sed sela Medea .Quamobrem id quod non prohibet, non operatur. Qu'cim ea non est causa id quod non prohibet, sed id quod prohibet. In aliquid enim agendo & operado causa intelligitur. Preterea quod non prohibet, separatum est ab eo quod fit. Causa autem refertur adia quod fit.Nonsuerit eiso causa id quod non
448쪽
prohibet.Propterea quidem certe perscitur,qubd non adsit id quod potest prolii abere.Quatuor autem modis dicitur caula: efficiens,ut statuarius.& materia, ut qs:
di forma,ut character:&finis,ut honor gymnasarchae. Eorum ergo' sine quibus non ,rationem aes tenet,ad hoc ut fiat statua. Et est similiter causa. Nam quidquid est sine quo non contingit fieri effectum,causa est necessario.Causa autem non abiblute.N on est enim synectica seu continens causa id sine quo non, sed adiuuans. Quidquid autem operatur, effectum reddit cum eius quod patitur aptitudine. Nam allicit quidem causa. Patitur autem unumquodque prout ei fuerit aliquid a natura insitum,cum sit ea quae id prεbet aetitudo, dc eorum sne quibus non,rationem obtineat.Est ergo cauta inestico absque aptitudine.Non est autem causa,sed . caula adiuuans.Omnis enim causa coli sideratur in agendo. Se iam autem non se- acerit terra Quare nec fuerit eausa sui ipsius.Ridiculum est aute dicere, non ignem esse causamAonis, sed ligna: neque gladium,sectionis,ssed carnem: neque quM victus sit Athleta, vires aduersarii, sed suam imbecillitatem. Causa continens noopus habet tempore Nam cauterium simulac carni fuerit applicatum, praebet dolorem.Ex procatarcticis, aliae quidem tempore opus habent, donec ad finem per ductus seerit effectus aliae autem non indigent,ut casus in fractura.Num ergo h e non dicuntur expertia temporis per eius priuationem, sed perdiminutionem , ut etiam repente, quod nec ipsium quidem factum est absque tempore t Omnis eau si,quae tanquam caulis comprehendi potest cogitatione, est alicuius, & versatur e in aliquo. Alicuius quidem effectus, ut gladius secandi. In aliquo autem vers tur, nempe in eo quod est aptum dc accommodatum, quemadmodum ignis in ligno, non uret enim adamantem. Caula est ex iis quae reseruntur ad aliquid. Mente enim concipitur per eam quae est ad alterum habitudinem & relationem. Quo fit ut duobus sibi inuicem applicatis causam ut causam intellisamiu. Ea-α autem est ratio opificis effectoris,& patris. Non est aliquid, ipsum sui ipsius
causa, neque est aliquis pater suus.Nam sic primum suturum estet secundum.Causa quidem certe agit & afficit .Quod a caula facti im in patitur & amicitur. Non potest autem idem a seipse sumptum operaris mul& assici,neque esse filius& pater. Et alioqui id quod est causa eius quod fit ab ipsa,est prius tempore quo ad esten otiam,vt gladius incisonis.Non potest autem idem simul & tempore esse prius quoad materiam,quatenus est causa, & tempore esse posterius, quatenus est opus caust. Et differt esse ab eo quod est factumeile. Sic etiam causa quidem eius quod fit: Pater vero filii.Non contingit enim idem per idem &est e simul deseri. Nihil est ergo sua ipsius causa Causqnon sunt altera alterius inuicem,sed altera alteri .Spleniaca enim qu prius existit affectio non est causa febris sed ut fiat febris,& quipr cedit febris, non splenis causa est, sed ut augeatur affectio. Sic etiam virtutes sunt sibi inuicem causae ne separentur, propter mutuam consequentiam,& qui si intin fornice lapides, sunt sbi inuicem causae manendi,non sunt autem sui inuicem causae. Magister quoque&discipulus sent sibi inuicem causae prosciendi .Di ,
cuntur autem alteri alterius inter se causae, aliquando quidem eorundem. ut mercator & caupo sunt sibi inuicem causae ut proficiant, aliquando autem alterius &alterius quemadmodum ensis & caro. Ille quidem carni,ut scindatur.Caro autem stadio ut scindat.Oculum pro oculo, & animam pro anima.Qui enim alicui vultanus inflixit lethaie, is ei causa est mortis,aut ut ei mors accidat. Qui autem ab ipsi est vicissim lethaliter sauciatus, eum vicissim causam habuit: non quatenus ei fuit causa,sed per aliud. Ipsi enim fit causa mortis: non autem mors mortale ipsi vulnus vicissim intulit, sed ipse sauciatus .inare ipse quidem iiiii alterius causa, aliam autem causam habuit. Et qui alii fecit iniuriam,causa quidem est alterius, nempe eius cui facta est iniuria. Lex autem quae contra iubet eum sutplicio affici,non ina , iuriae ac maleficii sed alteri quidem vindictae,alteri vero disciplinae causa est. lamobrem non sunt sis inuicem causae ut causae si causae sunt. Praeterea quaeritu an inulta fiant multae causae ius per congressum. Congressum.Coniuncti enim homines
449쪽
mῖnes cauasi intra nauis attrahatur, sed cum aliis,nisi sit etiam aliqua causa adi uans, quae concausa dicitur. Alii autem dicunt,si multae causis fiunt seorsum vna unius causa; eius quidem quod est esse beatum,quod unum es causae sint virtutes quae sunt multae:&eius quod est calefieri & dolere multet sunt causissimilliar.Numquid ergo multae virtutes sunt una potestate; & quae calefaciunt,& dolore assiciunt: es multitudo virtutum quae est unum genere, sit causa unius, nempe eius quod est esse beatum. Revera autem procatarcticae quidem causae sunt unius plu- rres &genere dc specie. Et genere quidem, ut cuiuslibet morbi, exempli gratia, algor,resblutio lasor,incococtio,ebrietas specie autem, febris.Continentes autem, cause genere lum,non itidem etiam specie. Eius enim quod est bene olere, quod est unu genere , multae sunt causae specie,utpote thus, rosa, crocus,styrax,myrrha, unguentum. Rosa enim non fuerit adeo odorisera,vt Urrha.Idem autem fit causa contrariorum,aliquando quidem ob causae tum vim tu magnitudine, aliquando autem ob eius quod patitur aptitudinem. Ob certam quidem vim nempe eadem chorda ob intensionem, aut remissionem,acutum aut grauem edit sonum. Oba titudinem autem eorum quς patiuntur, mel quidem sanos dulcedine allici t, amarore autem eos qui febre laborant,& unum &idem uinum alios quidem ciet ad iram, alios uero exhilarat, &idem Sol ceram quidem liquefacit: lutum autem exierat. Porrd autem ex causis ali quidem sunt aperis,aliquerbobscur ,& alis quidem consideratione comprehenduntur,aliet ratiocinatione. Ex Osscuris autem, alit quidem sunt obscuri ad tempus,ut quq aliquo quidem tempore abdit et suerint, aliquando autem rursus aperte videantur. Alis autem obscuri natura qui nullo tempore possunt esse aperis. Et ex his quidem quq sunt natura, aliae quidem pota sunt comprehendi,quas quidem vocabant non obstaras, quae per signa sumi intur reputando ac ratiocinando,quemadmodum symmetria dubiarum orationum quae cadunt in contemplationem. Aliae autem quae comprehendi nequeunt,quae nullo modo possunt cadere sub comprehensionem, quae etiam omnino dicuntur obscurae. Et aliae quidem sunt procata licae,seu primordiales,aliae vero synecticae, id est,
continentes,aliae autem concausae: aliq vero adiuuantes.Et aliae quidem, eius quod est secundum naturam, aliae verὁ,eius quod est praeter naturam. Aliae autem morbi,& per accidens, aliae quidem assectionum,aliae vero earum magnitudinis. Aliae autem temporum de occasionum. Atque si tollantur quidem causae primordiales, manet tamen effectus. Continens autem causa est, quae si adsi t,manet esse tui: & si tollatur, tollitur. Continetem per sinonymiam appellant, etiam per se perfectam, quandoquidem est susscienter per se ei sciens effectus.Si autem causa per se pers diam significat operationem; adiuuans causa significat ministeriit, & munus quod obit eum alio. Atque s nihil quidem praebetur,ne licetur quidem adiuuans. Sin autem praebetur; eius sit omnino causa cuius etiam praebetur: hoc est, eius quod si per ipsam. Est ergo causa adiuuans, quae cum adest, fit effectiis, aperta quidem apertae, onscura autem obscurae. Porro autem concausa quoque est ex genere causam,
quemadmodum commilito est miles,& coephebus est ephebus. At ite adiuuans quidem causa, fert opem causae continenti, ad intensonem eius quod ab ipsa st. Concausa autem non ita mente concipitur. Potest enim esse concausa,&u non sit aliqua eausa continens.Intelligitur enim concausa cum alio,quod nec ipsum per se potest essectum esseere,ut quae si causa cum causa. Differt autem adiuuans causa a concausa, quod concausa quidem ei quod seorsum non esscit praebeat effectum Adiuuans autem, in eo quod seorsum quidem non efficiat, alteri autem accedens quae seorsum ciscit,ei opem ad hoc ut sit effectus vehementisimus. Maximὸ autem ex primordiali causa factam esse causam adiuuantem. ad vim causae intemdendam adducit. '.