Iustini historiarum ex trogo Pompeio excerptarum libri XLIV. Ad meliorum librorum lectiones accurate editi

151쪽

LIBER XVIII.

ARG. Cap. I. 2. Pyrrhi cum Romanis bellum. 3. De Carthaginiensi, um origine. 4. 5. De Tyro et Elissa, conditore Carthaginia. o. Elissae fatum. T. Carthaginienses in Sardinia. Malchus. Carthalo.

CAP. I. Igitur Pyrrhus, rex Epiri, quum iterata Tarentinorum legatione additis Samnitium et Lucanorum precibus, et ipsis auxilio adversus Romanos indigentibus, satigaretur, non tam supplicum Precibus quam spe invadendi Italiae imperii inductus venturum se cum iexercitu pollicetur. In quam rem inclinatum Semel

animum praecipitem agere coeperant exempla mai rum : ne aut inserior patruo suo Alexandro Videretur, quo defensors iidem Τarentini adversus Bruttios usi s erant; aut minores animos Magno Alexandro habuisse,

qui tam longa a domo militia Orientem subegit. Igitur relicto custode regni silio Ptolemaeo annos quindecim nato exercitum in portu Tarentino exponit, duobus Pa vulis filiis, Alexandro et Heleno, in solatia longinquae secum expeditionis adductis. Cuius audito adventu consul Romanus Valerius Laevinus sestinans, ut prius

cum eo congrederetur, quam auxilia Sociorum conV

nirent, exercitum in aciem educit. Nec rex, tametsi numero militum inserior esset, certamini moram fecit. Sed Romanos vincentes iam invisitata ante elephantorum serma Stupere primo, mox cedere proelio coegit; rict resque iam nova Macedonum monstra repente Vicerunt. Nec hostibus incruenta victoria suit. Νam et ipse Pyrrhus graviter Vulneratus est et magna pars militum eius PaeSa: maioremque gloriam eius victoriae quam laeti-xi'm habuit. Huius pugnae eventum multae civitates

152쪽

LIB. XVIII. CAP. 2.

secutae Pyrrho se tradunt. Inter ceteras etiam Locri dito praesidio Romano ad Pyrrhum deficiunt. Ex ea praeda Pyrrhus ducentos captivos milites Romam gratis remisit, ut cognita virtute eius Romani cognoscerent' etiam liberalitatem. Interiectis deinde diebus, quum S ciorum exercitus supervenisset, iterato proelium cum

Romanis facit; in quo par fortuna priori bello fuit. CAP. II. Interea Mago, dux Carthaginiensium, in

auxilium Romanorum cum centum Viginti navibus mi SuS Senatum adiit, aegre tulisse Carthaginienses adsimmans, qu0d bellum in Italis a peregrino rege Paterentur. Ob quam caussam minum Ss, ut, quoniam saeterno hOSis oppugnarentur, eaeternis auae illis iuvarentur. Gratiae a senatu Carthaginiensibus actae auxiliaque remiSSa.

Sed Mago Punico ingenio post paucos dieS tacitus, quasi pacificator Carthaginiensium, Pyrrhum adiit speculaturus consilia eius de Sicilia, quo eum arcessiri fama erat. Nam Romanis eadem causa mittendi auxilii Ca

thaginiensibus fuerat, ut Romano bello, ne in Siciliam transire posset, Pyrrhus in Italia detineretur. Dum haec aguntur, legatus a senatu Romano Fabricius LuscinuS missus pacem cum Pyrrho composuit. Ad quam confirmandam Cyneas Romam cum ingentibus a Pyrrho donis missus neminem, cuius domuS muneribUS pateret, invenit. Huic continentiae Romanorum similo exemplum iisdem serme temporibus suit. Nam missi a

senatu Aegyptum legati quum ingentia sibi a Ptolemaeo

rege miSSa munera Sprevissent, interiectis diebus ad enam invitatiS aureae coronae missae sunt: quas illi honoris causa receptas postera die statuis regis i Suerunt. Igitur Cyneas i, quum turbatam sum Rom nis pacem ab Appio Claudio renuntiasset, interrogatus a Pyrrho, quaIis Roma esset, respondit regum urbem Sibi IUSTINUs. Κ

153쪽

visam. Post haec legati Siculorum superveniunt tradentes Pyrrho totius insulae imperium; quae adsiduis Camthaginiensium bellis vexabatur. Itaque relicto Locris Alexandro filio firmatisque sociorum civitatibus valido praesidio, in Siciliam exercitum traiecit. CAP. III. Et quoniam ad Carthaginiensium mentiaonem Ventum est, de origine eorum pauca dicenda sunt, repetitis Tyriorum Paullo altius rebus, quorum caSUS etiam , dolendi ' suerunt. Tyriorum gens condita a Phoenicibus suit; qui terrae motu vexati relicto patriae Solo Assyrium stagnum primo, mox mari proximum litus incoluerunt, condita ibi urbe, quam a piscium ubertate Sidotis appellaverunt: nam piscem Phoenices sidon Vocant. Post multos deinde annos a rege Ascal niorum expugnati, navibus appulsi Tyron urbem ante annum Τroianae cladis condiderunt. Ibi Persarum bellis diu Varieque satigati victores quidem fuere: Sed a tritis viribus a servis suis multitudine abundantibus indigna supplicia perpessi sunt: qui conspiratione facta omnem liberum populum cum dominis interficiunt: atque ita potiti urbe lares dominorum occupant, rempublicam invadunt, coniuges ducunt, et, quod ipsi non erant, liberos procreant. Unus ex tot millibus servorum

fuit, qui miti ingenio senis domini parvulique filii eius

sortuna moveretur, dominosque non truci feritate, sed piae misericordiae humanitate respiceret. Itaque quum Velut occisos alienasset, servisque de statu reipublicae deliberantibus placuisset regem eX suo corpore creari

eumque potissimum quasi acceptissimum diis, qui S lem orientem primus vidisset: rem ad Stratonem hoc enim ei nomen erat) dominum occulte latentem detulit. Ab eo sormatus, quum medio noctis omneS in unum ''mPum processissent, celeris in orientem speetantibus

154쪽

solus occidentis regionem intuebatur. Id primum aliis videri furor, tu occidente solis ortum quaerere. Ubi vero dies adventare coepit editissimisque culminibus ur- bis Oriens Splendere, ' exspectantibus aliis, ut ipsum solem adspicerent, hie primus omnibus fulgorem solis in summo fastigio civitatis ostendit. Mn servilis ingenii ratio visa; requirentibusque auctorem de domino confitetur. Tunc intellectum est, quantum ingenua Serviliabus ingenia praestarent, malitiaque SerVOS, non Sapientia vincero. Igitur venia seni filioque data est: et venui numine quodam reservatos arbitrantes regem Strat nem CreaVerunt.' POSi cuius mortem regnum ad filium ac deinde ad nepotes transiit. Celebre hoc Servorum s cinus metuendumque exemplum toto orbe terrarum fuit.

Itaque Alexander Magnus, quum interiecto temp0re in Oriente bellum gereret, velut ultor publicae securitatis, expugnata eorum urbe omnes, qui Proelio Superfuerant, ob memoriam veteris caedis crucibus adfixit: genus tantum Stratonis inviolatum servavit regnumque.Stirpi eius restituit, ingenuis et innoxiis incolis insulae attria hutis, ut exstirpato Servili germine genus urbis ex int

gro conderetur.

CAp. IV. Hoc igitur modo Tyrii filexandri auspi ciis conditi parcimonia et lab0re quaerendi cito convaluere. Ante cladem dominorum quum et opibus et multitudine abundarent, missa in Africam iuventute Uticam

condidere: quum interim rex Tyro decedit, silio Pygmalione et Elissa filia, insignis formae virgino, heredibus institutis. Sed populus Pygmalioni adm0dum Puero regnum tradidit. Elissa quoque Acerbae avunculo Suo, Sacerdoti Herculis, qui honos SecunduS 3 rege er3t, nubit. Huic magnae, sed dissimulatae opeS erant; aurumque metu regis non tectis, sed terrae crediderat:

155쪽

ΙUS ΤΙΝΙ Η ΙSTOR. quam rem etsi homines ignorabant, sama tamen loqu batur. Qua incensus Pygmalion, oblitus iuris humani.

avunculum Suum eumdemque generum Sins respectu

pietatis occidit. Elissa diu fratrem propter SceluS 3Ve sata ad postremum dissimulato odio mitigatoque interim vultu fugam tacito molitur, adsumtis quibusdam primcipibus in societatem, quibus par odium in regem eSSeeandemque sugiendi cupiditatem arbitrabatur. Tunc se trem dolo adgreditur: fingit se ad eum migrare veID, ne a Ilus ei mariti domus cupidae oblivionis gravem motus

imaginem renovaret, neve ultra umina admonitio Oculis

eius occurrat. Non invitus Pygmalion Verba Sororis audivit existimans cum ea et aurum Acerbae ad So Venturum. Sed Elissa ministros migrationis a rege missos navibus cum omnibus opibus suis prima Vespera imponit, Provectaque in altum compellit e0S Onera arenae pro pecunia involucris involuta in mare deiicere. Tunc deflens ipsa lugubrique voce Acerbam ciet: orat, ut Iibens Opes SuM recipiat, qua8 reliquerat; habeatqus ins ri , quas habuerat causam mortis. Tunc ipsos ministros adgreditur: sibi quidem ait optatam oIim mortem sed illis acerbos cruciatus et dira supplicia imminere qui Acerbas Opes, quarum Spe parricidium reae fecerit, avaritias tyranni subtra rint. Hoc metu omnibus iniecto comites fugae accepit. Iunguntur et senatorum in eam n0ctem praeparata agmina, atque ita sacris Herculis, cuius Sacerdos Acerbas fuerat, repetitis exsilio sedes

quaerunt.

CAp. V. Primus illis appulsus terrae Cyprus insula fuit: ubi sacerdos lavis cum coniuge et liberis deorum monitu comitem seElissae sociumque sortunas Praebuit, P Qtus sibi posterisque perpetuum honorem Sacerdotii. L0uditio pro manifesto omine accepta. Mos erat Cypriis

156쪽

virgines ante nuptias statutis diebus dotalem pecuniam quaesituras in quaestum ad litus mariS mittere, Pro reliqua pudicitia libamenta Veneri soluturas. Harum igitur ex numero octoginta admodum VirgineS raptas navibus imponi Elissa iubet, ut et iuventus matrimonia et urbs subolem habere posset. Dum haec aguntur, Pygmmalion cognita sororis fuga, quum impio bello fugientem persequi pararet, aegre precibus matris et deorum minis Victus quievit: cui quum inspirati vates canerent

non impune laturum, si incrementa urbis toto orbe auspicatissimae interpellamet, hoc modo Spatium reSPirandi fugientibus datum. Itaque Elissa delata in Africae sinum incolas loci eius adventu peregrinorum mutuarumque rerum commercio gaudentes in amicitiam sollicitat : deinde emto loco, qui corio bovis tegi posset, in quo sessos longa navigatione socios, quoad proficisceretur, reficere posset, corium in tenuissimas partes secari iubet; atque ita maius loci spatium, quam petierat, oc- Cupat: unde postea ei loco Byrsae nomen suit. Confluentibus deinde vicinis locorum, qui spe lucri multa hospitibus venalia inserebant, sedesque ibi statuentibus ex frequentia hominum velut instar civitatis essectum mi. Uticensium quoque legati dona ut consanguineis attulerunt; hortatique sunt, urbem ibi conderent, ubi sedes sortiti essent. Sed et Asros detinendi advenas amor cepit. Itaque consentientibus omnibus Carthago conditur Statuis annuo Vectigali pro solo urbis. In primis fundamentis caput bubulum inventum est: quod 3uspicium quidem fructuosae, sed laboriosae perPetuoque Servae urbis suit: propter quod in alium locum urbs translata. Ibi quoque equi caput repertum, bellie0Sum P0tentemque populum suturum significanS, urbi auspicatam sedem dedit. Τunc ad opinionem noVae urbis

157쪽

IUs ΤΙΝΙ Η ΙSTOR. concurrentibus gentibus brevi et populus et civitas

magna laeta. CAP. VI. Quum successu rerum florentes Carthaginis opes eSSent, reX Maxilanorum Iliarbas decem Po norum principibus ad se arcessitis Elissae nuptias sub

helli denuntiatione petit. Quod legati reginae referre

metuentes Punico cum ea ingenio egerunt, nuntiantes regem aliquem pOScere, qui cultiores victus eum Afrosque perdoceat: Sed quem inveniri posse, qui ad barbaros et ferarum more viventes transire a consanguineis velit pTuno a regina caStigati, si pro saluto patriae a8periorem vitam recu8arent, cui etiam ip8a vita, si res eaeigat, de- beatur, regiS mandata aperuere dicenteS, quae praecipiat alii8, ipsi facienda esss, si velit urbi comultum rase.

Hoc dolo capta Acerbae viri nomine cum multis lacrimis et lamentations flebili invocato ad postremum ituram 8s, quo Suas urbis sata vocarent, respondit. In hoc trium menSium Sumto spatio, pyra in ultima parte urbis ex- Structa, velut placatura Viri manes inseriasque anto nuptias missura multas hostias caedit et sumto gladio pyram conscendit; atque ita ad populum respiciens ituram 8s ad virum, Sicut praeceperant, dixit Vitamque

gladio finivit. Quamdiu Carthago invicta fuit, pro dea

culta est. Condita est urbs haec septuaginta duobus anniS ante quam Roma: cuius Virtus sicut bello clara suit, ita domi status variis discordiarum casibus agitatus est. Quum inter cetera mala etiam peSte laborarent, ruenta Sacrorum religionse et Scelere pro remedio usi sunt: quippe homines ut victimas immolabant; et imPuberes, quae aetas etiam hostium misericordiam ProVocat, aris admovebant, Pacem deorum e OSCenteS,Pr0 quorum vita dii rogari maXime solent. CAP. VII. Itaque adversis tanto Scelere numinibus,

158쪽

quum in Sicilia diu feliciter dimicassent, translato in

Sardiniam bello, amissa maiore exercitus parte gravi proelio victi sunt: Pr0pter quod ducem suum Malchum, cuius auspiciis et Siciliae partem domuerant et adve

sus Λfros magnas reS MSSerant, cum Parte exercituS, quae Superfuerat, eXSulare iuSSerunt. Quam rem aegre

serentes milites legatos Carthaginem mittunt, qui reditum primo veniamque infelicis militiae petant; tum d

nuntient, quod precibus nequeant, armis Se conSecutur . Quum et preces et miuae legatorum spretae eSSent, interiectis diebus conscensis navibus armati ad urbem veniunt; ibi deos hominesque testati: non se eaepugnatum, Sed reciperatum, patriam venire, OStenSurOSqus civibus suis non virtutem sibi priore bello, Sed fortunam cte uisse, prohibitis commeatibus obsessaque urbs in summam desperationem Carthaginienses adduxerunt. Interea Cartato, Malchi exsulis ducis filius, quum pra ter castra Patris a Tyro, quo decimas Herculis serre ex Praeda Sisiliensi, quam Pater eius ceperat, a Carthaginiensibus missus fuerat, reverteretur arceSSituSque a patre esset, prius publicae 8st religionis os licia eaesecuturum quam privatae pietatis respondit. Quam rem etsi indigne ferret pater, non tamen vim adferre religioni ausus est. Interiectis deinde diebus Cartalo petito commeatu a populo, quum reverSus ad Patrem eSset ornatusque purpura et insulis sacerdotii omnium se oculis ingereret, tunc in Secretum abducto pater ait: AusuSnera, nefandistimum caput, ista purpura et auro OrnatuS in convectum tot miserorum civium venirer et morata ac lugentia castra circumfluentibus quietas felicitatis i segnibus velut eaesultabundus intrare' Nusquamne te aliis iactare potuisti Z Nullus Iocus aptior quam SordeS p tris et eaesilii infelicis aerumnas fuerunt ' Quid, quod

159쪽

paullo ante vocatus, non dico patrem, ducem ceris civium tuorum superbe Sprevisti Z Ouid porro tu in puripum ista coronisque aliud quam victoriarum mearum titutos geris p Quoniam igitur tu in patre nihil nisi eaesulis nomen regn98cis, ego gusgus imperatorem ms magis quam patrem iudicabo; Statuamgus in te me Ium, nequis posthao infelicibus miseriis patris iIIudat. Atque ita eum cum ornatu Suo in altissimam crucem in conspectu urbis suffigi iussit. Post paucos deinde dies Camthaginem capit; evocatoque populo ad congionem exsilii iniuriam queritur, belli necessitatem ex Sat; con tentumque victoria sua punitis auctoribus miserorum civium iniuriosi eaesitu omnibus se veniam dare dicit. A

que ita decem senatoribus intersectis urbem legibus suis reddidit. Nec multo post ipso adsectati regni accus tus duplicis, et in filio et in patria, parricidii poenasd dit. Huic Mago imperator successit, cuius industria et opes Carthaginiensium et imperii sines et bellicae gloriae laudes creverunt.

LIBER XIX.

, ARG. Cap. 1 - 3. Carthaginiensium in Sicilia bellum.

CAP. I. Mago, Carthaginiensium imperator, quum primus omnium ordinata disciplina militari imperium Poenorum condidisset, viresque civitatis non minus bellandi arto quam virtute firmasset, diem fungitur, relictis duobus filiis Hasdrubale et Hamilcare: qui Per V 'tigia paternae virtutis decurrentes, sicuti generi, ita et

160쪽

LIB. XIX. CAP. 2.

magnitudini patris successerunt. His ducibus Sardiniae hellum illatum: adversus Afros quoque Vectigal

pro solo urbis multorum annorum repetentes dimic

tum. Sed Afrorum sicuti causa iustior, ita et sortuna superior fuit; bellumque cum his solutione Pecuniae, non armis finitum. In Sardinia quoque Hasdrubal graViter Vulneratus, imperio Hamilcari fratri tradito, interiit: cuius moriem quum luctus civitatis, tum et dictaturae undecim et triumphi quatuor insignem secere. Hostibus quoque crevere animi, veluti cum duce vires Poenorum cecidissent. Itaque Siciliae populis, propter adsiduas Carthaginiensium iniurias ad Leonidam, fratrem regis Spartanorum, concurrentibus, grave bellum natum; in quo et diu et varia victoria proeliatum fuit. Dum haec aguntur, legati a Dario, Persarum rege, Ca thaginem Venerunt, adserentes edictum, quo Poeni humanas hostias immolare et canina vesci prohibebantur;

mortuorumque corpora cremare potius, quam terra O

ruere, a rege iubebantur; petentes simul auxilia adve sus Graeciam, cui illaturus bellum Darius erat. Sed Carthaginienses auxilia negantes propter adsidua finitimorum bella, ceteris, ne per omnia contumaces riderentur, cupide Paruere.

CAp. II. Interea Hamilcar bello Siciliensi interficitur, relictis tribus filiis, Imilcone, Hannone, Giscone. Hasdrubali quoque par numerus filiorum fuit: Hanni- has et Hasdrubal et Sappho. Per hos res Carthaginien

Sium ea tempestate gerebantur. Itaque et Mauris bellum illatum et adversus Numidas pugnatum et Asri compulsi stipendium urbis conditae Carthaginiensibus remiti re. Deinde, quum lamilia tanta imperatorum graVis liberae civitati esset, omniaque ipsi agerent Simul et iudi revi, centum ex numero senatorum iudiem deligun-