장음표시 사용
291쪽
18 NOU ACT ER. MENf. IUN. A. MD LXI. I. Quidquid ipse OLFIVS ordiendo suum systema sibi
proposuerat, severa imitationis lege hic observabitur. Nos integrum hoc opus tributum in IV volumina charutae quadruplicatae, quorum quodlibet V vel . Alphabeta, quae vocant, impleat, et VI circiter figuris ornatum sit, tanta diligentia curabimus, ut nemo partum impensae circa nitorem et elegantiam caussari queat. Forma quoque operibus olfianis iam publicatis respondebit Tomus primus exponetur instantibiis huius auinimni nundinis Lipsiensibus, et reliqui, se quisque mensum, vel annuo certe, spatio interiecto, sequentur D. Halae Prid. Non. Maii . . .
292쪽
GIRISTOPHORI SAXI ORATIO IN SEPTEM
Arrium Liberalium Magistros. Habita publice Traiecti Batavorum a. d. IV. Nonas Apriles, quum in doctorum hominum Paneori Academiae se rectura δε-
lemniter abdicaret. Traiecti ad Rhan. 76 i. ex ossic Ioh Broedelet Acad. typogr. plagg. 9ς. in . Suius. Vir celeberrimus, cuius insignem peritiam ut omnium humanitatis partium, ita elus maxime, quae peditinet ad monumenta antiqua, tot egregiis documentis spe-ominibusque probatam, nos Germani, quorum ille apud Batavos summum decus ornamentumque vivit, vere vehementerque admiramur, ratione ista etiam oratoris amiatque docti laudem sibi vindicavit tot praeclaris nos quidem gravibusque sententiis illam, tam lectis exquisitisque verbis. xesertam exornatamque reperimus In exordio narrat, praeter alia, Sarius, ante quatuor et septuaginta annos a Consulibus et Senatoribus civitatis Traiectinae, quibus inscripta est ratio, lege sancitum esse ut Rectores Academiae Traiectinae et adirent munus, et eo abirent publice, non privatim, ut antea ; praedicatque , anno suo magnam humarusi, morum iuvenum multitudinem et copiam confluxus litterarum caussa et convolasse Traiectum. Oratio ipsa, quae eo- opinionem labefactare, atque adeo evertere conatur, psi
293쪽
septem Arte liberaus, hoc est, Grammatieen Dialemcen Rhetoricen Geometriam, Arithmeticen, Astronomiam, et Musicen architectati et commentisnt, descripta est in partes duas. Prima parte docetur et demonstratur, nullum vestigium, neque numeri istius, neque ordinis artium, reperiri in scriptis Uecorum Romanorumque veterum. De eo 'quidem consentiunt omnes veteres una et mente et voce qui versari bene in studio philosophiae velit cum m- structum esset caeditumque oportere multarum aliarum artium scientia sed quaenam sua artes illae, et quot de eo stalde dissentire inter se videntur. Plato enim, vel potius So rates apud Plutonom in Philebo, p. 9 o. s. nominat Musicen Medicinam Architecturam Arithmeticen Geometriam Dialecticen Rhetoricen alibi artes alias, vel totidem in Gorgia p. 28 a. s. , vel etiam pauciores VII de rep. p. 483 487.J. In nobili illa Cebetis tabula laudantur
quidem septem artium doctores, poetae, lictores, diale-etici, musici, arithmetici, geometrae, astrologi sed celere. Saxius locum illum cum Petito, Thomasio, aliisque, interpolatum et contaminatum arbitratur. Etiam a Cicerone celebrantur commendanturque alia artium genera, alia a Varrone, Philone, Seneca philosopho, Quinctiliano, Galeno, clemente Alexandrino quorum omnium loca in notis adiectis diligentur laudantur. Et igitur veteres de mmero et ordine artium liberalium tantopere dissidere inter se reperiuntur; cuius dissidii opinionis causae Saxis videntur esse, vel interitus tot librorum veterum, maximeque Varronis, e quibus sententia Graecorum Romanorumque ea de re cognosci certius a nobis atque planius posset, vel animi magnitudo humanitatisque incredibilis et insatiabilis cupiditas eoi undem hominum, qua allecti et eapti nullam artem contemneridam despiciendamque immo omnes non tam attingendas leviter et gustandas labris primoribus, quam imbibenda penitu devorandasque totas censi; erunt, ut ridiculum ineptumque videretur singulas commemorare in seriptis, et veluti annumeriure tamen certussimum habetur,
294쪽
auctoritateque Platonis, Aristotelis, Ciceronis, Senecae. Plutarchi, Galeni, odium Sexti Empirici doceri plane potest,
veteres dialecticen noluisse esse in numero alitium, quae Sapientiae ministrae essent et adiutrices, sed eam in nrema
quasi arce fastigioque Sapientiae collocasse Augusti rus, coluber ille magnusque Hipponensium Theologus primus
ausus est dialecticae locum inter Grammaticen et Rhetoricen medium assignate, artibusque tribus his ad ungere alias quatuor Arithmeticen Musicen Geometriam, Et Astronomiam svid. lib. II de ordine c. I -I6.J. Quae quidem artium descriptio et distributio a Martiano Capella primo, cuius Nuptias Mercurii et Philologiae nemo ignorat deinde ab Severino Boethio, Cassiodoro Isidoro, Reda Venerabili, Alcvino, Rhabano Mauro, Iohanne Sarisberiensi, Piobata est et propagata ad posteros. Hactenus de prima Parte rationis Sasianae. Alterius Partis summa haec est. Omnia studia, ait Auctor doctissimus, esse vel cognitionis, vel scientiae neque quod ex omni sua parte unum semper, idern, et secum consentiens sit, cuius stabilitas nusquam vacillet, quod penitus perspeclis, in unum odiitum speclarit bus, scientia comprehcnsis, et nunquam sallentibus rebus absolvatur, in id totum naturam artiun nomenque cadere ullo mo-
do posse sud vel doctriuce, vel disciplinae nota signari opo terc. Nam etsi Latii interdiis artem doctrinam, si Mia si disci inam prona I me dicant: a. nen id non ubive fieri; id quod locis Ciceronis nonnullis confirmatur ab e udiuitimo Gai, p. 7.J et Latinos saepissimo disei imen facere interopin Murru. et silentiam, inter litteras et sudia doctrinae, intoringenium et uoctrinam, inter eruditos et tactos homines, et a Graecis , - veluti Plutone, Alistotele, Philone, τεχνην sere
semper illingui ab ἡπN, M. Ubi enim opinabilis ratio
extet, quae maximam partem sensuum et ingesti selicitate contineatur, ibi Artis vim potestatemque essorescere. Itaque nec Mathematicen, nee Logisticen nec Geometriam, in numerum Artitim resemi debere; sed Grammatice a Rhe
295쪽
das et dialecticen non esse in Artibus, Matheseos et philosophiae quasi a ateambulonibus, verum in medio Philosophiae regno, ex mente veterum, collocandam. De quibus omnibus tam doti et scienter, tam ornate et copiose, dis . putat axius, ut magni Christi nostri diicipulum v. p. 44 Jfacile agnoscas. Cueterum concluso Orationis hae est, ut orator, iii ante sexennium docere humaniores litteras Traiecti publice iussus est, mortem Ita si Theologi, qui ante eum Rectoris munere in Academia Traiectina iunctus erat, lugeat de iniuria Burmanni, HIs placet, secundi, conqueratur Rectoris iniignia Synem Theologo publice tradat; salutem denique et incolumitatem Academdae Traiectinae
ELEMENTA PHYSIOLOGIAE CORPORIS HUMANL
Auctore ALBERTO de HALLE' Praeside Societatis Regiae Sciretiarum Getting. etc. TOMUS TERTIUS. Respiratis. Vox. Lausoduni I76o sumtibus Sigismundita Aman Alph. II. plag. s. in . Illustris HALLERUS, qui, quanquam gravissimis occupationibus civilibus obrutus, non tamen desinit derelitter ria et arte inprimis medica bene mereri, satis naviter inceptum opus pertexere pergit. Nos huius etiam Voluminis contenta, quam breviter fieri poterit, percensebimus Libro VIII. PD. L. describuntur instrumenta exteriora illa, quas respirationi inserviunt. Itaque de vertebris dorsi costisqus descriptio anatomica praemittitur. Cossis rad eandem fir-mtatem esse adversus dubitantes pugnat, atque argumentis, partim ab anatomia, partim ab experimentorum fide repetitis, confirmat. Cum de sterno disseritur, sera cartilaginis raphoidis in osseam naturam mutatio notatur, ut et in semina centesimo aetatis inho mortua apprime cartilagineas III. Auctore si inventa. Rarum est, illam omninoeartilaginem eo loco ab Auctor inventam esse. In descriptione
296쪽
MENfI IUNII A. MDCCLXI. P. II. 28s
ptione universae compagis thoracis monetur, cartilagineam naturam ad eostarum fines conspicuam, ad ducendum spirithim non persecta necessitate requiri, sed etiam rigidas omnino virgas locum habere potuisse idque tum avium exemplis, tum hominum, quibus otiae costa plerumque absque mobilitat detrimento osseae fuerunt. Post haec thoracis divorsa mobilitas accuratius, sed ita delineatur, ut compendium aegerrime admittant dicta Sequitur descriptio virium, a quibus motus costarum perficiuntur, ubi idem fatendum est neque enim praeter historicam narrationem, et ea, quae ex aliis celeberrimi viri scriptis iam nota sunt, aliud quid re perias, nisi utilem beneque ordinatam doctrinam de rebus
in controversiam vocatis. Semper nos admirati sumus summam celeb virorum pertinaciam, internis externisque inter
statibus musculis contrarias actiones vindicandi, eosque musculos sibi contrariantes ponendi, quorum neuter vel laxari, vel contrahi potest, quin alter simul aut brevior fiat, aut longior. De officio musculorum, stem, mastoidei et cleido- minoidei, verba faciens, obiter utile felicis aliquando curationis seminium spargit scilicet in curvati colli vitio contortique prudentius ore ac perinde essea consitum, alterius lateris musculum mastoideum repetito electrici torrentis motu confirmare, quam quidem, non facili aut metus experie administratione, adfecti lateris musculum rescindere Monet quoque, capitis veram intortionem a sterno-
minoideo, ut obliquiori, evidentius, a cle id, mastoideo aliquanto lenius Uci; item tum claviculam et costam phimam a coniuncta actione utriusque musculi sursum duci popse eamque sicaciam hactenus ignotam fuisse Musculo pectorali maiori levationem sterni ct costarum tribuit, experimentis in se ipso animadversis ductus Actionem diaphragmatis exponens, confirmat, non oesophagum solum, scd vcnam etiam cavam, a diaphragmate tempore inspirationis constringi. Sect. II partes thorace contentae enumerantur,
eaque opportunitate amplissime et luculentissime disseritur de controversia celebri, num aer verus et elasticus inter pleu-N a ram
297쪽
ram et pulmones reperiatur omnibusque in utramque partem allatis expcrimentis demum concluditur, eum ibi non adello. zonchiales glandulas conglobliti generis liquoremulique: in bronchia mittere latetur .lst. Auctor, vulgari eo experimento ductus, quo constat nigricantes strias si equim-tissime adultiorum' liminum muco sese immiscere Uerum
huic experimento nos parum aut nihil tribuimus, cum manifestum sit, aere ni inspiratum particulas alienas omnium
generum pulmonibus inferre quibus igitur tingi et infici
mucus ille haud dubie potest. Ab ea sententia, qua aerem ex ronchiis in venas pulmonales penetrare posse clari viri putarunt, non prorsus Micnus est Auctor noster Uenas pulmonales arteriis minores esse probati me vesiculis pes.' monalibus ita decernit, cum omnibus a se sectis calidorum et frigidorum animalium incisionibus consentire, non in albquam singularem ampullam quemque ramum bronchi terna, nari, sed cellulosum opus in humano, perinde ut in canino pulmone eise, cuius cavernulae impersediae inter se libere communicent, donec acris iter lobuli cuiusque vagina cretur, prohibeatque ne is de lobulo in vicinum iobulum transeat. Sect. III. aeris natura et qualitates percensentur, sicut Illusr Auctor nihil sibi proprium quidem dicat, attamen aeris historiam qua spectare Medicum potest, plene summoque labore cointextam exhibeat. Sect IV. docetur respirationis ratio. Multum docti viri disputarunt de anxietate ea, quae hominem urget, si aerem inspiratum impedita exspiration reddere nequeat. Reiettis aliis opinionibus Isim Iris allirus eorruptionem aeris pulmonibus recepti causam eius anxietatis esse ex eo colligit, quod aer talis elastica sua vi privatur, fines igitur bronchiorum dilatare non potest;
quare vires pulmonem contrahentes rursus agunt, vesiculas aereas comprimunt, et vasa sanguinea rexiora reddunt;
hine ea in plicas se colligunt, sibique incumbunt, fitque is
status pulmonis, qui erat ante inspirationem. In quo statu cum sanguis per pulmones circumire ncqueat, novus vero languis continuo a corde adveruat, necesse est eum in pul
298쪽
MENSIS IUNII A. MDCCLXI. P. II. 287
misne congeri, congestumque anxietatem summam creare. Post hanc alia, nec minus elebris atting tur quaestio, ea scilicet quae de causa nece litatis agitatur, qua exspiratio por in i pirationem sequitur Mechanicam necessitatem multi clari viri anhelarunt. Sed horum opinione parvi acit, et ad Voluntatem animique imperium recurrit illi,stris urturus. Cum enim respiratio haud dubie voluntaria sit, regitur, ut ea omnia, quae voluntati obsecivuntur, vestipitio et dolore. Doloris, et quidem minime tolerabilis, genus os anxietas. Anxietatem homo porcipit, cui surria minatur exspiratio exspirat igitur eodem modo, ut sternutat s encs deponit, et urinam egerit, ut tolerabili incommodo se libe: ed. Ad
vires, quibus exspiratio perficitur dupl8x potestas sese contrahendi pulmonum substantia adsci bitur altera laturalis ea contractio, qua quaeque' ibra animalis policta, alfora muscularis, fibris carneis insidens, iis quidem maxime, quae pulmonem undique decurtant, cum bronchiorum longitudinem sequantur, atque adeo ab omni ambitu superficiem visceris versus bronchi ingressum contrahant. Foetus, qui aerem non respiravit, pulmonem, si putredo acesserit, natare, sibi persuadere videtur vir eximius. Sed huic opinioni experimenta hic Lipsiae a magnis Medicis instituta repugnanti Allegat quidem testimonia dot orum hominum,nuae, si fidem merciitur, id a Uiro summo postulare, deatur, ut ipse, qua est exquisita diligentia et indefatigabili industria, experimenta capore vel . t. Momentum enim, quod ea res ad vitam hominum habet, nobis etiam tacentibus intelligit. De Nix sere primus exposuit alterus, eumque ita linit, esse diutumam inspirationem, et diaphragmatis maiorem descensum, cum longa aeris detentisne, dum laterim musculi abdominis una agentes vehemcnter exspirabonem moliuntur, neque ad affectum perducunt, quia dia- Phragma pari cum ipsis robore una laborat, et resimi, ne in thoracem se repellarat; glottis vero accurate clauditur. Sect respirationis utilita proponitur, ac primo quidem disquiritur, unde sit respirationis noeessitas , Quod notum
299쪽
illud problema Harvolanum eth, varie a dotas viris tenta. tum videlicet si ita concipitur cur Metus qui modii in
actui vi xerat, nunc vero in aerem liberum expositus hiat,acemque captat, continuo pereat, quam primum aeris
usu privatur. Ita autem id solvit vir eximius, ut miraculum ipsum molliat extenuetque non enim tam subitam necesIitatem respirationis urgere, ni si animal iam sat diu et sic aerem duxerit, ut vasa pulmonum, hique adeo ipsi plane explicatasnt. Hoc nisi sit saltum animal suppressa licet respiratione, aliquamdiu vivere. Primae autem hespirationis neees statem, et quam ob rem omnia tum animantia tum vege tantia, acre indigeant, non satis luculenter explicari posse is fetur quamvis de hac etiam quaestione non parum multa utilia dicat. Nobilem controve siam illam, intretne ac re ipsa in Pusa et succos animalium, ita explicat, ut certi quid, et quod ad sustinendam vitam necessario requiratur, ex aere in sanguinem omnesque partes corporis venire haud negeti, aerem vero clinicum in sanguine reperiri non concedat. Negat porro, pulmonem ad refrigerium istium esse. De addensatione sanguinis per pulmonum aerisque actionem dubitanter scribit. Liberisumus disputationem do voce et loquela complectitur, et Sect L quidem de voce Srct ILvero de loquela disseritur, eadem oinnino diligentia, eruditionis et multifariae temonis copia, ut neminem ex Medicis ore credamus, quin operis absolutionem quadam impatientia nobiscum expetat exspectetque.
Acad. Berolin Meditationes de motu vertiginis Plan tarum, ac praecipue Veneris, ab Academia Petropolitana die VI. Septembris 76o in conventu publico pra vii affectae.
Petropoli typ Acad. Scientiarum, 76 o. inuta sorina, pl. 8. cum duabus ab aen. Inter
300쪽
Inter dissiciliores in praxi aeque ac in theoria astronomica
quaestiones merito refertur ea, quae motum Planetarum circa axes coneernit. Solius enim telluris nostrae vertiginis motum adhuc certo cognoscimus partim quia eius ratio in omnitam coelestium corporum motu apparente cernitur; partim quia iste telluris motus cognitu est facilis, quod non
solum unishrmiter peragitur, sed etiam axis, circa quam revolvitur, perpetuo sere sibi manet parallelus. Quodsi ocontrario motus iste vel non esset uniformis, vel axis multas et magnas titubationes pateretur, vix etiam nunc perspectam eius cognitionem haberemus. Uniformis enim ille motus ita Astr momiae totius undamentum constituit, ut ei certa temporis mensura unice innitatur. Cum itaque Astronomia determinandum reliquorum planctarum motum circa
axes progressi sunt, hanc, quae in nostra tellure loeum habet, hypothesin supponebant, eique omnes, quas ex observationibus deduxerant, conclusiones suas in aedificarunt. Ipsa vero post observat axis telluris nostrae titubatio, Lunae libratio, ac dissensus conclusionum, quas summi Astronomi ex observationibus suis elicuerant, gravissimas suppeditant eausas dubitandi, an hi pothesis haec sit veritati consentanea, ipsius adeo quaestionis dissicultatem satis declarant. Academia itaque cientiarum Petropolitana, cui augmenta Astronomiae potissimum curae cordique sunt, ut diligentiam
Astronomorum excitaret, in annum II '7. quaestionem: Motos dimos planetarum circa axes proprios, imprimis Veneris vertiginem, accusatius observare, et inconcussis observationibus iisdemque novis, una cum postione aequat rum, demonstrare ae definire, pro praemio proposit, sper, vitque, ore, ut anni antegresti 1736. siderum status iis amplam suppeditet opportunitatem, necessarias observationes instituendi, arduumque problema solv ndi. At fefellit spemoventus, nunciatumque est, nusquam locorum in Europa quibus Astronomi celeberrimi observandis coeli phaenomenis incumbunt, neque in ipsa Italia quae faventissimo utitur coelo, observationes capi potuisse. Quamvis vero non licuit o Astro-