Justi Fontanini archiepiscopi Ancyrani Discus argenteus votivus veterum christianorum Perusiae repertus ex Museo Albano depromptus et commentario illustratus ..

51쪽

NL VIII

operis, justu Reverendissimi Patris Magistri sacri Palatii Apostolici a se perlecti pretium gratulatur e domestico Musto Nonis Aprilis MDccxxvII. Proeseus Blanchinus Sanctissimi Domini Nosyri ripa Frautas Domesticus. IMPRIMATD R.

Fr. Gregorius Selleri ordinis Praedicat rum Sacri Palatii Apostolici Magister .

52쪽

DISCUS

ARGENTEUS CHRISTIANUS

COMMENTARIO ILLUSTRATUS

E T E R A monumenta sacros Christianorum mores

& ritus spectantia sive ea in lapidibus & metallis , sive in fictilibus sint expressa , magno nobis in pretio habenda sunt, quos primaevam illam simplicitatem , Veramque piet tem erga Deum, vitio nostro jamdudum obsblescentem , non Oculis tantum perlustrare , sed . vel maxime intimo cordi infigere decet. Hinc optandum, ut ubi e terrae visceribus prodeunt, rerum Christianarum studiosos & liberales dominos nanciscantur . Diseus argenteus huc reserendus , non ita pridem Perusae repertus, &hono salo in avaras manus haudquaquam det pius , quae susum , inque massam insormem redactum , ut alias sepe contingit , nobis eripere potuerint, singulare nimirum & fortasse unicum priscae Christianitatis superstes cimelium , G vir Albame locupletandae merito destinatum. D suar quinquelibralem & quincuncem esse comperimus, ex puro argento conflatum . Alicubi est fractus , duraque rubigine asper, qua eum A in-

DI latra Christiamu

quanti iaciendus .

53쪽

CAP. II

ni ira Perusinna est Gabata Foti .

a Discus CHRISTIANUS invidiosa vetustas nonnihil vitiavit, interioris taemen orbicuti literas & caelaturam laedere verita . Di ameter aequat palmos duos Romanos architectonicos , unciis tribus minores. Ejus ectypon aperita manu detineatum quum mihi inspiciendum 'tradidisset Amplissimus Cardinalis A LEMANDER ALHAN Us , quaedam statim in oculos mentemque incurrerunt, quae lubet hic breviter enarrare.

Ex ingenio nihil decernere est animus. Constat enim , in talibus id probari, quod exemplis 8c auctoritate sulcitur. Hanc unam laudare , & inconsultis doctrina praestantibus viris nihil statuere, eoque minus aliena pro suis venditare, ingenui pudoris plena res est . DIscum appello Vas rotundum, patulum, Rcavum , seu mavis lancem , clypeo persimi

tur in ditissimo illo Christianae eruditionis gaχ phylacio , libro inquam Pontificali, qui Anastasio S. R. E. Bibliothecario passim adstribitur : tantum M. Antonii Sabellici librum Anasusio tribuentis auctoritas valuit i Loca inde plurima congerit Iulius Gesar Buten gerus in libro iΙ. de

Donariis pontificum cap. XXV. Volo enim suae cuique industriae honos reddatur. Gabatae erant lances seu disti , in Ecclesiarum sanctioribus locis servati. Vocabulum ad lancem escariam indicandam veteribus notum . Martialis libro VII. epigram. XLVII. de Annio quopiam , convivia brevi duratura instruente, sic canit

auum

55쪽

Discus CHRIsTIANUS c A P. II Iuum menses habeat fere ducentas, Pro menses Babet Annius minifros: Transcurrunt GABATAE volant fur lances. Quum enim mos esset, ut mensa serculis onust singulis convivis media adponeretur , Annius ipse , ut lautior videretur , non quidem mensa , sed ministerio plurium servorum usus , accumbentibus singula ministrabat sercula. Explicatio est viri, legationibus regiis & literatura nobilis , Lazari Bay fit in libello de Hasculis pag. I 47. editionis Roberti Stephani: quod argumentum am- filiori opere dignissmum est. Rursus idem Poeta ibro XI. epigr. XXXII. in Caecilium :Me implet GABATAS, paro dosque, Et Ieses scutulas, cavasque lances. Apud Carolum Cangium in Glossario Graecogabathon & gabata est catinus alveatus, cavatus . Pro g lata saepius gazata etiam Occurrit. Discos votivos& sacros , quod gabatae escariae speciem quandam reserrent, interque sacrae niense ministeria adponerentur , majores nostri gabatas dici voluerunt. Planae erant quaedam, aliae fundalx, quas vocat

Bibliothecarius quicunque is suerit ) nimirum

profundae & eaus, contra Buten gerum explicante Cangio in Glossario Latino . Ait Bibliothecarius Leonem HI. pontificem obtulisse in Ecclesia sanctae Susannae gabatas aureas FUNDAT As tres, peu fantes libras quatuor Θ semis . Ita ille pag. I 78. editionis Moguntinae. Quaedam gabatae erant anGH hae , aliae partim cristae, partim purc, quas

56쪽

interrasses in eodem libro Lepe dici videmus, o Ap. HTvocabulo apud Plinium, rei metallicae peritissimum, alias usurpato in libro XII. cap. XIX. Coronas, inquit, excinnamo , INTERRASILI AVRo inclusas

primus omnium in templis Capitolii atque Pacis di- easit Imperator Vespasanus Augustus. Locum ad Lid comprobandum alias protulit Antonius Dadi-nus Alleserra in notis ad Bibliothecarium in Gregorio HI. pag. 9S. Est ergo interrasse per inter valla laevigatum & politum , quod rassi opponitur , & subinde caelatura & plano variatur . Aineas Uicus in Commentariis pag. Ia9. editionis Aldinae anni I 56a. argentum rasse dicta ait simulacra , laminis planis, rasisque & politis consecta. Nos lisio Italice dicimus . Vide Iohannem Harduinuni ad Plinii locum jam adductum, & Cangium v. interrassis. Hinc nutat Bollandi sociorum sententia, qui tomo ΠΙ. Maii pag. 393. haec habent: eorona interrasilis seu trans arens, per intervalla rarescensqperforata. Idem auctor Bibliothecarium dico) pag. I93. ait, Leonem HI. secisse in Basilica beati Petri Apostili nutritoris sui gabatam

gabatas argenteas intersatiles lege interrasiles

FUNDATAS XXI. fecisse tradit. Uam damus gabatam , est fundata, anagθ- Saerae tabat ρba & interrassis. Alias gabatas argenteas s 'pendentes in eatenulis Bibliothecarius enumerat in Leone Iv. pag. 259. Antea vero in Leo ne III. pag. I 87. leguntur gabatae ex auro purifismo xv. pendentes in pergula ante altare, pensantes libras Lxv. Osemis. Item pag. I9 I. gabatπ sex

57쪽

6 Discus CARI sTIANUSCA P. ira cum cruce ex argemo purisssimo, quae pendent ante arcum majorem dextra iamque , pensantes simuι libras xii. O semis . In Sergio II. pag. 2Iq. g batas ex argento purissimo , auroque perfusas quatuor pendentes ante vestibulum sacri altaris, a que gabatas. interrastis deauratas eum bullis si

bus. Ad haec gabatae quoque eum pedibus suis a

Gregorio IV. oblatae dicuntur. In sacris basilicis gabatae variis figuris caelatae offerebantur. Ex his faxisae non semel occurrunt in Leone HI. pag. a s. & in Benedicto III. pag. 3o I. quas Alte serrain notis ad Gregorium III. pag. 9q. sic dictas censuit, quasi in Saxonia, vel Romae in vico Sax num fieri solitas . Nomen inde sumtum , quod lapillos & saxeas conchulas & patinas, in rupibus atque antris repertas , artificio rustico imitarentur . Butengero sic serme explicanti non invitus adsentior . Sariseus enim nomen est diminutum a saxo , quomodo Thraessus a Thrace, Graeciseus a Graeco , & alia id genus , quae a Cangio densantur in Glossario v. Franciscus. Sic calathiseus a cala

stremo vocabulo pro eo , quod Italice dicimus sumpstelis , usum comperio magnum popularem nostrum Hieronymum Aleandrum seniorem , Comitem Palatinum , & poetam laureatum, dein S. R. E. Cardinalem , in pervenusto carmine phaleucio de Arto typographica ad Bertholdum Rembolium Argentinatem, typographum Parisiensem , operibus sancti Cypriani per illum editis A. D. III a. ptaefixo . Eius mihi Hist riam literariam Fortes ulli scribenti indicium fecit clarus ingenio &doistrina praesul, scriptor aqua

58쪽

CoΜΜENTARIO ILL STRATUS 7 rariorum sedulus venator Dominicus Passioneus c Ap. i v

Ephelius antistes, & Romanae Sedis Apocrisarius apud Remp. Helvetiorum . De istiusmodi nominibus diminutis agere memini Claudium Lancellotium in Nova methodo perdistendae linguae latinae pag. 68 a. editionis Italicae.

GAbatae non tantum saxisis , sed palmis,

leonibus , gophis , Angelis etiam caelatae vetetes ciuiluino exhibebantur. Gabatas argenteas, habentes gryphos, pensantes libras II. - legimus in Leone III. pag. 179. Ad haec in Gregorio iv. gabatas intemr iles de argento XII. Angelorum opere constructas, or alias gabatas interrasi s v. eum pedum suis . In Leone IV. pag. 277. gabatas de argento

puris o numero vi. Tres quidem siloparer signo Chrisi , or duas etiam similitudines palmarum, O unam interrasium , quae est saxisca, pensanies smul libras Iv. Ibidem pas. 29 . memoranturgabatae ex argento fusus , mallores minoresque VII. pensantes libras XVI. or unciam unam. In Leone III. pag. 3O8. argenteae gabatae numero Vm.

quae pensant simul libras CC. Lxx. O v I. Erant enim gabatae magnae , & parvae etiam: quas inter nostra medii est ponderis &mensurae. Τot testimoniis ex uno Bibliothecario petitis gabatam explicuisse , intercedet puto , quominus virorum illustrium auetoritas ad Aeta Sanctorum Maji die XIV. tomo III. pag. 39 S. col. I. gabatam pro lampade pensu obtrudat: in quo eodem errore veratum deprehendo Alleserram in his verbis ad Gregorium UI. pag. 9S. gabatae sunt patellae cavae ex auro sel argento, vel cre, in quibus araebat oleum .

Atqui

59쪽

8 Discus CHRIsTIANUS eM T. Atqui lampades & patellae, in quibus ardebat oleum, non gabatae , sed phari de phara dictae sunt. Post Cangium in Constantinopoli Christiana libro HI. cap. XLVIII. pag. qO. adi Conradum Ianningum , veteri necessitudine mihi conjunctum, de Pharis seu θchnuehis pendulis agentena in Iunio Bollandian O to. Uri. pag. Ia9. q. IX. Hujus loci est se Io, ad aerendendos faros reposita , in Actis translationis sancti Sebastiani saeculo iv. Benedicti no

Parte I. pag. 4o8. Immensium plane numerum g batarum ex auro argentoque , in Romanis basilicis adservatum, ab uno libro Pontificali d centur . Immensa quoque anathematum strues utranque paginam implet apud Butengerum, ea recensentem . Ipse de Coronis dixi nonnulla in Dis. sertatione de Corona ferrea Langobardorum , quam non frustra auctam & editioni I v. paratam habeo. Tot ac tanta pietatis antiquae pignora , in ecclesiarum tabulis descripta, exponebantur in pergula ante altare , inquit Bibliothecarius in Leone ΠΙ. pag. Ι 87. Pergula, saepe memorata in libro Pontificali , erat exedra ante altare, in qua exponebantur sacra donaria , inquit Iacobus Cujacius lib. II. Observat. cap. XIII. Eam erudite explicavit politissimus Carolus Datus in Vitis Pictorum veterum pag. Io7. Festis diebus solemni oribus sacras aecies pretiosis cimeliis ornari consuevisse adnotarunt sanctioris Minervae ocelli, Iohannes Cardinalis Bona in rebus liturgicis lib. I. cap. XXV. q. II. nosterque cl. Bonarotius in observationibus ad Uasa vitrea antiquorum pag. 26o. Quantacunque vero fuerit primorum Christianorum tenuitas& parsimonia inter angustias, persecutorum odio

60쪽

eonflatas , in rebus tamen Dei cultum & saera ministeria spectantibus, praelargi suerunt, &quammaxime liberales . Mox ab Apostolis Lucianus ille sannio gentilis locum, quo nostri conveniebant, domum aurato ningio insignem v

eavit in Philopatro si ejus est ) to. i I. operum

edit. novae pag. 776. Ceterum antiquam Ecclesi rum opulentiam palam faciunt sesertia centum millia nummum , quae ex unius Carthaginiensis gazophylacio ad fideles Numidas e barbarorum captivitate liberandos misit sanctus Cyprianus epist. LX. vel Lxi I. Sed de spissis & magnis Basilicae Vaticanae donariis Paulum Orosium loquentem pmstat audire lib. VII. cap. XXIX. ubi Romanae Urbis direptionem , Alarico Rege Gothorum auctore iactam, enarrat: qui tamen edicto vetuit , ne profugi in aedes sacras, praecipue sancti Petri, vel minimum laederentur. Locus est peri signis & maxime dignus, qui, licet longiusculus , huc totus adseratur. Sunt verba Orosii: discumrentibus per Urbem barbaris, forte unus Gothorum,

idemquepotens risianus Arianum intellige)saeram Deo Virginem ,jam aetaleprovectam, in qu dam ecelsasica domo reperit: quumque ab ea aurum argentumque honesti exposceret, illa fideli constantia , ese apud se plurimum mox proferendum spopondit , ac pro ut e dumque expostis opibus attonitum barbarum magnitudine or pondere aesuia critudine, ignota etiam vasorum qualitate , inteia geret Clazo Chrsi, ad barbarum est : haec Petri soli saera miniseria sunt. Praesume, si audes ede facto tu sideris. Ego, quia defendere non valeo,

C A P. IU