장음표시 사용
11쪽
restre vero secundum naturam non nisi certis Paribus atque usibus destinatum. Quae cum ita sint, haud Obscuram esse rationem puto, qua ductus gelatinam inter catholicos corporis succos recenseam, ejusque sedem in spatiolis areolisque, quas stamina vitalia interciplunt,ponam. Uenio nunc ad humores Particulares. Horum tanta est varietas,
ut nihil evidentius doceat summam & plane tacomprehensibilem industriam ac subtilitatem, quam natura secundum certas & a Deo constitutas leges agens in struendis, quibus illi succi parantur, organis adhibeat. Hos autem succos diu & diligenter intuentibus nobis perquam dissicile semper visum est recte &. secundum dialecticas Ieges partiri. Varias ingressi vias, ubicis obstacula offendimus. Primo se offert mellaintus, quam in succis catholicis secutus sum, ut scilicet ex sedibus, quas singuli habent a natura tributas, partiti nem faceremus. Et sane obiter intuenti haec via particularibus succis etiam aptior, quam univcrsalibus, videri posset, propterea quinniam singuli privam habent partem corporis & IOcum, ubi secemuntur. Sed tamen hujus methodi incongruitas simul apparet, ac nobiscum reputamus, in partibus corporis admodum diversis & a se multum distantibus similes parari humores. Vehit mollis ille & un- Ediosus vapor, qui ad humesaciendum & lubricandum, item ad comcretionem impediendam datus est, nonne similis ubique sibi existit pNonne idem in ventriculis cerebri, inter Pleuram, S Pulmones, in Pericardio, in abdomine est 3 Pariterque Mucus, qui in cavea narium assidue paratur, numquid a mnco asperae arteriae, insophagi, intestinonam, vesicae differt Praetereo alia cxempla, quae ab hac
12쪽
methodo nos plane abstraxerunt - Altera, quae nobis se' obtulit, via & sane optabilis, si modo steml posset, ea est, qua succi pa
ticulares ad normam universalium ita exigantur, ut secundum assinutatis, quam cum his habent, gradus ordinari ac distribui queant. Sunt enim , ut vidimus, quatuor succi universales : Gelatina, O- Dum, Sanguis & Lympha, ex quibus inter se varie mixtis paristicularcs humores sine dubio constituuntur. - Optandum ergo esset, ut secundum proportionem , quam in sngulis natura observat, diviso fieri posset , quandoquidem ex hac proportione cognatio & assinitas proficiscitur. Sed huic voto varia o, stant. Primo enim ipsi universales succi nondum satis cogniti sunt, neque usa arie determinari potest, quantum quisque ad essiciendum aliquem succum particularem conserat; deinde ipsi universales neutiquam simplices sunt, sed ex variis elementis, quod in sequenti s reone plenius domonstrabitur, conflari; denique natura adeo subibliter, adco perfecte miscet, componit &ι si ita loqui fas est, d componit ac supradecomponit, ut nulla resolvendi arte veram ingredientium proportionem assequi nobis liceat. Una igitur & optima ad divisionem recte faciendam via haec esse videtur, ut primo singulos particulares succos seorsim diligentissime comsueremus, deinde omnes adurate inter se conferamus, atque ex emi. nentibus quibusdam attributis, quae nonnullis commun a sunt, notiones niversalcs formemus; hoc enim est, quod vulgo dicitur, genera constituere, quae revera nihil aliud sunt quam ideae abstractae, quae in notionibus plurium rerum singularium continentur. Hanc viam pers B quen-
13쪽
quentibus nobis non incongruum viderur septem genera particula- xium succorum constimere. Iv. Gas animale, quod vulgo Spiritus nomine venit, estque su tilis materies, quae de corporibus hominum perinde atque caeterorum animalium exspirat, quam canes acerrimo odoratu praediti meliusquam homines percipiunt, siquidem ejus interventu heros suos ab aliis omnibus mortalibus discernunt, & longo etiam intervallo distantium vestigia lagunt. Gas appellamus ideo, quoniam cum effuviis, hoc nomine insigniri solitis, quae in multis natum & artis operibus observantur, tantam labet amitatem . ut in loco aliquo clauso collectum atque coercitum, flammam extinguat, vitae animali inimicum sit, aquam Calais turbulentam reddat, caetera quoque faciat, quae huic
ap. meus, quo nomine succos in diversissimis corporis regionibus parari solitos complector, qui lentore & ductilitate mucilaginem res runt; sed tamen a gummi segetabili perinde atque a gelatina mimagdiserepant, neque coagulabilis lymphae indolem habenti 3'. oleo si lueei, qui proxime ad pinguedinem accedunt, aquam
prorsus respuentes v. g. medulla ossium, se m , unguen cut eum, ceramen aurium &C.
Q. A queo Vatini Deei, in quibus quidquid olein & serosi est, maxima aquae copia, interventu salini principii, involutum est Hue
pertinet humor aqueus oculi, pars maxima lacrymarum & imprimis urina.
14쪽
is seibiles, sed ab acidis, ab alcohola, & a solo calore IIo graduum coguntur, ut solubilitatem in aqua perdanti Ad hoc genus pertinet ab tamen ovi, liquor amnii. & si e , non semper tamen, ut postea ain parebit, halitus Pericardii, Pleurae, Perit ei, ventriculorum cembri dcc. 6 . Serofo-a in quibus eongelabile serum cum oleo animali junctum & concorporatum est; cujus singularis missionis exemplum praebet vitellus ovi, & unguen articulorum: accedit etiam lac, in quo butyrum olei, caseus seri coagulabilis praesentiam & notabilem copiam declarat; sed tamen tertia pars, quae vulgo serum lassis dbcitur, hune succum ab hoc genere serme excluditi 7 φ. Succi famnaret, qui quamvis a vulgari sepone manifessis imdiciis distineti sunt, tamen deficiente aptiore titulo sic appellari m
rentur, quoniam ad solvendum, attenuandum, detergendum, & diversarum rerum missionem faciendam sunt accommodatL Hujus generis sunt saliva, succus gastricus, pancreaticus, bilis & sepe sudor, utpote ex perspirabili materie & oleo 1bb cute mistus. Haec succorum particularium partico ferri quidem posse videtur; sed tamen accuratius perpendenti singulorum naturam, non potest exuato placere. Exemplum Iactis , quod paulo ante memoravi, taceridem ter docet, quod cum sbi proprium habeat serum, a sero sanguinis pro sus distinctum, idque copiosissimum, certe non opumo jure generiseroso oleo rem succorum accensetur, si Inomaclitas ex nominum ambiguitate orituras evitare cupiamus. Nec placet titulus aqueossi linorum succorum, cum nullus sit in corpore humana succus ex m.
15쪽
ra aqua & sue conflatus, saltem secundum naturam. Dissicultatem: quam nomen saponaceorum succorum liabet, jam attigi. Ad haec ii mores in corpore existunt, qui ad nullum ex septem constitutis generibus recte annumerari videntur: velut semen masculinam, quod a mucosis, serosis, & oleosis omnino diversum est. Alia praetereo argumenta, quae me movens, ut pro polliam partitionem ipse in de scribendis succis non sim secuturus; sed eam tantummodo experiundi causa proposivam, naturae Curioserum examini & tempori atque observationi, tanquam optimi S praeceptoribus, committo. Superest adlauc una partiendi ratio, ex finibus, quas in secresono horum succorum animadvertimus, petita. Hos enim fines dum paulo diligendus persequimur, duo genera principasa particularium suc- eorum constitui debere intelligimus: Unum est viilium & neresari rum, qui praestantem aliquam vim in oeconomia animali exserunt; alterum est excrementisiorum, qui continent particulas Iindomabiles, detritas, ossicio suo fimctas, detrimento corpori, si retinerentur, suturas, quas idcirco natura semper actuosa & vigil per varia colatoria eliminat, nunquam tamen sinceras, sed sub ipso secretionis & expul- sonis molimine, ne in via nocerent, utilibus humoribus temperatas
Succi utiles & necessarii ex usu vario, quem praestant, ita dividi
possimi, ut ad quatuor genera reserantur. x'. Quidam ad humefaciendas, lubricandas, ac defenssendas Padites dac sunt; quo pertinent primo vaporet molles in omnibus corporis cis talibus assidue secerni soliti, deinde murus Ancerus, denique smegmata otiosa hinc inde occurrenua. a . Su
16쪽
rum, vel casu aliquo laesarum a natura adhibentur; quos inter eminent Deeus reticularis, ex quo Epiclermis identidem renascitur, dc Pus, ex quo vulneratae aut quovis modo laesae partes redintegrantur. Exerementitii Dedi tribus titulis comprehendi possunt. Sunt enim primo recrementa primae digestionis, id est sordes in intestinis relictae& per alvum excerni solitae; sunt deindo recrementa secundae coctionis, quae urinam sive locum conssiluunt; sunt denique recrementa tertiae coctionis, qu ae materiae perspirabilis aut gas animalis nomine
Hanc ordinationem quamquam ad ingenium cujusvis succi declaram dum nihil valere inteUgo, tamen sequi in hoc specimine constitui, quoniam caeteris facilior & minus hypothetica videtur. Nec tamen tempus, quod mihi superest, nec limites academici speciminis permittunt, ut omnes ac singulos succos, quorum magnus numerus est. latius excutiam. Postquam igitur quatuor uniuersitos humores pro viribus descripsero, Praecipuas tantummodo particularium species attingam.
17쪽
Sanguis. S anguis, qui per arterias & venas vehitur, siquor admodum mir bilis est, cujus parandi modus est naturae solius in corpore vivo actu sae arcanum. Nec mala a quibusdam vivere dicitur, omnesque vitae characteres repraesentare. Et certo similam humorem natura mira corpus animale nulli bi Producit, nec ars unquam parare potuit. -- De arteria aut vena saliens homogeneus primo succus videtur, rinbet, & insignem calorem monstrat. Pelvi exceptus spissiusculuin, pinguem gelatinosum liquorem exhibet. - Dum adhuc calet, halitum spargit nidorosum urinae sere similem. Collectus & condensatus hic vapor aquam quasi meram reseri, particulis odoriseris imbutam, nullum vero scalinae aut acidae natum signum praebeti Interim sanguis paulatim frigescens externo aeri, qui sese insinuare conatur, quasi resistit ; siquidem sponte in spissamentum seu coagulum rubrum couvertitur, dum particulae ejus semet trahunt mutuo & ap- Prehendunt. Non omnes autem particulae in hoc statu aequabiliter se trahunt, ideoque humor, qui homogeneus primo videbatur, sua sponte in duas partes secedit. - Particulae rubrae majorem inter se
18쪽
cohaerendi proclivitatem monstrant, grav orcs etiam sunt, huic & padirem leviorem nempe serum de suo ordine excludunt. Hoc ergo gutitatim exsudans circa placentam sensim diffuit, & partem rubram ve, ut insulam in medio tenet. Singulas Partes seorsim breviter describam. Serum licet vere fluidum sit, nihilominus visciditate quadam gaindet & aquam quodammodo pondere superat. Ubi tranquille stetit in superficie semper aliquam pelliculam format, quae a pari libus sin Iuta cadit. Colorem, si serum purum & quiete a cruore bene sinparatum fuerit, pellucentcm & leviter flavescentem monstrat; paditiculas rubras nec continet, nec evaporatione in rubrum mutatur.
- Sapor leniter salsus est. - Serum non solum ab aqua facile obivitur & quasi solvitur; sed etiam multos alios liquores subit ex gr. laviter acidulos, vinum Rhenanum, acetum, spiritum aceti, nisi cum oleo vitrioli fuerit paratus. - Ηaud secus cum scalicis & lixivio s. ponario tranquille coit. - Sed cum acidis sortioribus mixtum sing. larem naturam monstrat, spissescit, & cito in coagulum satis dummabit. - Cum scol le nonnisi in pulticulam mucilaginosam mutatur, is neque cum eo unquam tam durum, quam cum acidis coagulum sor. mat. - Calori qui in scala Farenti. gradu I AO aut IIo notatur expositum, vertitur in corpus tremulum, secum, in aqua non amplius s
lubile; immo fi in aqua antea dilutum fuerit, hoc calore ex illa iterum separatur & grumorum alborum forma cadit. Nec sub hac coagula, done per calarem Dista multum amittit, utique non ultra sui ponderis Tale seri coagulum, quocunque etiam modo natum sit, ac dis fossilibum nunc patet; & mirum certe est, quod, cum acida liquidum serum cingam,
19쪽
gant, eadem coagulatum diversis iterum coloribus solvant. In spiris sal s solutum colorem elegantem amettiystinum refert; in acido vitrioli Purpureo coloret quescit; in acido nitri colorem savum acquirit, nec tam plene quam a prior bus dictivitur. - Si serum per siquot dies aeri aperto exponitur corrumpi incipit, laetet & putrescit; immo licet in lagena perlecte clausa diu servetur, putredinem tamen comcipit, & insignem simul volatil, alcati copiam gignit, adeo ut salam siccum forma ctastallina intra collum lagenae conspexerimus in d monstraconibus chomicis CL HAHNII; materies quoque albicans Puri similis id fundum cadit. Quod cum Alcohole suit inspissatum, Per ipsi e tempus a putredine I berum manet. - Si sero aliquid
sacchari admiscetur, incipit post breve tempus gratum acorem sΡira
re, eumque per plures dies conservat; cum simile serum sine addit, mento interea temporis insignem foetorem & manifesta putred nissima exhibeati - Serum licet putridum, coagulabilem tamen naturam non sicile exuit: Quamvis enim Per duos menses in vase aperto retinu ssem, tamen calore Iso gr. cum foetidissimus & putridus odor prodiret, in tremulam & duram massam ex max: ma parte coiit. Ex sero recenti diluto cum acidis deb libus nuxto ClL Rou ELLE& Bouaug T sal medium, cujus basis escali fixum minerale erat, obtinuerunt ci . Unde patet in sero naturalitcr a cali min. perinde ac in bile existere. - Serum s igni traditur dum recens & purum est, sequentia prodit. - Seri humani purissimi Unciae 8 3. in retorta intra
20쪽
17 surnum ligneum calore Ioo graduum expostae primo die liquoris exeoloris Suij dc gr. x. dederunt, qui nullam mutationem vel in ac, dis vel scalicis, vel in solutione inrcurii corrosivi produxit. S cundo die liquor similis talavit pondere '. dc gr. x. - Si ignis non augetur, aut quod melius adhuc, si calorem animalem non superat, omne seri phlegma salis expers est, dc sympum violarum numquam mutati Abstractis sic ἔ partibus seri, residuum in forma flavae rusescentis resinae a retorta fuit elevatum; hoc de in in balneo arenae dedit spiritum volat. alcatinum, aliquid olei, de vapores salem sc- eum monstrantes; horum omnium pondus erat S.θ. Geum erat duplex, unum spiritu gravius, alterum superuatans. Remansit carbo exbguus Bij. Ex quo carbone recentiores sola elutione in aqua magnam copiam salis marini δι alcesi fixi mineralis extraxerunt; dissicillime incineratur, relinquit tunc cinerem gliseum, in quo sere nullae particulae ferrugineae deteguntur. -- Aer sub destillacone seri vix prodit,& nulla sere ponderis jactura observatur; quamvis recens serum subanssilia pneumatica bullas de spumam sormet. Pars sanguinis, quae insulam conlatuit, quaeque Physiologis eris appellatur, singularem omnino dc a sero multum diversam naturam monstrati Simulac motu do calore animali privata est, consistit de gelatinosam tremulam placentam format. Haec omnem sanguinis colorem compreliendit; ubi aurem attringit hetissime rubet, intus de ad fundum magis nigrescit. Pondus insigne habet do aquam sere', parte superat. Mombranulis tenuissimis cellulis quasi inclusa ha
ret, idcirco aquae immissa non solvitur; cum ea decocta in grumum c d