장음표시 사용
11쪽
nunquam malum. ' 27o Q EST. IV. Utrum bonum moraIe , seu virtis sit a natura. 27I QUAEST. V. Utrum virtutes morales sent in meis dio . 27
QUAEST. VI. Do subiecto virtutis moralis . a V QUAEST. VII. Utrum virtus sit habitus essentialiteν bonus. 28 IQUAEST. VIII. Utrum virtutes morales finx omnes inter se connexae. 28
De proprietatibus relaetivis eatis. 28 QUIEST. I. De NIaιions. ibid. QUAESI. II. De oppositione. 3CI QUAEST. III. De duratione , ordine , ct eaeteris proprietatibus, seu attritatis reιativis entis .
12쪽
bpthiae partes, praesertimuiae Me taphysicam : sive Seri siontun Ontologicarum natural
Uni qui qusruntur , quod in Instit tionibus nostris Philosophicis magnum
praetermiserimus numerum duaestionum , quas ad acuendum ingenium exercendosque Iuvenes accommoda
tissimas iudicant . Quorsum ei im , inquiunt , a communi receptaque in Scholis consuetudine r cedere λ Nonne fatius erat solita dodere methodo , quam singularem in tradenda Philosophia viam di rationem affectare r Hic usus in Scholis obtinet a tribus quatuorvo seculis , ut Philosophiae Professores singulis Philosophiae partibus di Grutationes non paucas inserant , a quibus nemo actenus abstinuit , quin animi novarum rerum eupidi fuerit insimulatus. Alii e contrario disputationes illas non tantum inutiles , sed etiam magna ex parte futiles & inanes , proindeque aὐera solidaque Philosophia procul amovendas existimant . Enimvero quid ad Logicae seu cogitandi scientiae assecutionem prodest , magnis ani
morum contentionibus excutere , utrum naturae
sint uniυersales in essendo, ut loquuntur, ει prae- dieando a parte rei , vel a parte mentis p Quae quaestio eum pluribus aliis similibus a veteribus Sophistis , otiosis hominibus , excogitata est, ut inquit Porphyrius in Praefatione Isagoges ad Categorias Aristotelis . Quid ad Ethicam seu mo-Tum scientiam confert expendere , utrum bellua agant propter Mnem formaIDeν ; vel utrum finismo υeat facundum σε intentionale , an fecundum ossa jeaιε ῖ uid ad Physicam, utrum materia formas omnes appetat , ut xurpis foemina mares Z Idem sentiunt de innumeris aliis , quas pepWic M. V. Λ Ars
13쪽
Ars sophistica , subtilioribus Arabum argutiis adiuta, quibus depravari dicuntur animi Adolescenatium , & studia in ipso limine praefocari . Neque hodie primuis viri sapientes & cordati adversus infellaes illos nimiumque luxuriantes Sophisticae, Arabicaeque subtilitatis surculos invecti sunt. Sed qui equid illi contenderint , prava consuetudo ,
quae nimium altas radices egerat , contra meliorem a veteris Philosophiae Principibus , Platone, Aristotele , ac caeteris usurpatam monstratamque
philosophandi viam semper praevaluit. Id intelli gi potest ex arti c. 4 I. Statutorum Facultatis Aristium Universitatis studii Parisiensis anni Is 98. , cuius hae e sunt verba: Arisotelis di putationes adversus veteres P, si eos , in q&ibus Agenii summa Dbtuisas elueet, accurate examinentur, reiectis inanibus
quaestiuneulis, quas OIim barbari invexerant ; ει ab hamaniore politioreque faeculo e Iosas, a Peri dω- sique homines non ita pridem refricare fer redintegrare sunt e nata. Has querelas utrimque ti a multis & ispe re . petitas audivimus. Quamobrem omnibus, & singulis satisfacturos esse nos minime spera Vrmus , . Sed'eum fimus m omnibus di singulis debitores ,
mediam inter extremas opiniones viam tenere nobis induximus in animum . .
Disputationes igitur Seholasti eas circa Ens generatim, quas idcirco Onto uisas nominavimus, quantum potuimus, accurate tractavimus , ut qui il-Ias amant, nostram hae etiam in parte diligentiam non requirerem . Verum ex singulis Philosophiis partibus, quibus citra rationem , ct saepe contra omdinem intermiscentur , illas seiunximus , ac in
corpus ordinatum digessimus; ut qui Philosophiae
studium iis abrumpi , doctrinaeque methodum interturbari arbitrantur , in hujusmodi offendie ula non incurrerent , sed liberum ab initio ad finem currieuli Philosophici planumque iter invenirent. Itaque hoe opus ad Institutiones Philosophi eas nullatenus pertinet ς cum ipsae sine uumstronum onrologi earum studio penitus intelligi valeant . Ut autem hae quoque Quaestiones sine Instituti num Philosophicarum subsidio intelirgerentur ,
breve Philosopbiae compendium eodem volumino
14쪽
Campend. Phiaosophia. 3 complexi sumus , ex quo definitiones ti divitiones necessariae erunt petendae . Hoc consilium si pluribus probabitur, praeter spem nostram id accidet ; si sapientibus non displicuerit , magnum perae pretium Mobis videbimur consecuti.
Compendium seu brevis expositio praeeipuarum
Philosophiae definitionum , ac divisionum norisne causa Tractatibus amplioribus praemittitur, ut vocabula , quorum usus in iis frequens est , clare ae distincte percipiantur. Est quippe Compendium veluti voeabularium quoddam Philosophicum , quo voces explicantur, A quo proinde studentium labor non .medioeriter sublevatur . Id igitur hoc loco e singulis Philosophiae partibus excerptum tradere in Adolescentium gratiam minime gravabimur . A nomine Ride finitione Philosophiae ducemus exordium .
D. Philosophia tini verse. Hilosophia nihil aliud est , si interpretari ve x iis, quam stidium θ' amor sapientiae , inquit
Tullius lib. a. de officiis. Sapientia autem est Reriam divinarum oe δtima. narum, causarumque, quibus his res continentur , sientia.
Dieitur primo Runtiar id est, cognitio vera , certa, & evidens . Secundo , rerum divinartim, id est, Dei ipsius, ct divinorum eius operum. Tertio , humanarum , id est , earum rerum , quae ab hominibus pendent, aut ad homines praecipue referuntur. De Deo & de spiritalibus eius operibus agit Metaphysica; de operibus vero eor-Α a poreis
15쪽
poreis agit Physicia.. At de rebus humanis disputant Loti ea , & Ethica ; illa quidem de cogitaritionibus mentis , quas dirigit ad verum ; hae γvero de actibus voluntatis , quos ad honestatem
Quarto additur , eausarumque , quibus hae reseontinentur: quia res sciri non dicitur, nisi ea u- se ipsius sint cognitae . Hae autem causae sunt finalis, efficiens, formalis seu exemplaris, & ma
Quamvis porro Philosophiae nomen significet tantum amorem sapientiae : nunc tamen pro ipsa Sapientia , seu pro complexione scientiarum o mnium , puta Logicae , Metaphysicae , &c. solet usurpari. Quinimo quinque mentis habitus , seu potius virtutes in se complectitur , nimirum Ια- selligentiam , Sapientiam , Scientiam , Prudentiam,
Intelligentia dieitur eunitio primorum prinentiorum seu axiomatum communium e cuiusmodi est Iud; Totum majus es, sua parte. Sapientia vel sumitur pro scientiarum omnium complexione , & idem quiddam est , ae Philola Phia , nempe scientia rerum divinartim oe istima
narum , se. Uel sumitur pro eos nitione rerum aια
si imarum per alti pima principia et tunsque nihil aliud est quam ipsa Metaphysica . scientia vulgo dicitur eognitio vera, certa, oeeυidens rei necessariae p. proprias causas. Dicitur cognitio , sive notitia , non quidem actualis , sed habitualis , id est , facilitas cognostendi , non actus . Nam scientia rei cuiuspiam in homine etiam dormiente , minimequa de ea
De iniue dicitur eognitio vera , id est , consentiens cum re cognita, ut distinguatur ab Errore, qui vero repugnat ; a,c si versetur in materia fidei, & pertinax fuerit, vocatur baeresis. Praeterea est cognitio eerta, iδ est , firma, stabilis δὲ immobilis : ut ab opinione secernatur , quae ineerta est, & in utramque partem nurans.
Est etiam esidens: id est, manifesta δ serspicua; ut disserat a fide, quae di vera di certa ea, sed obscura.
16쪽
odiapend. Philosophiae . I Insuper est rei necessariae, id est , rei immuta bilis; sive rei quae non potest aliter , atque aliter se habere . Verbi gratia circulus non poto
Denique est eognitio per eausas , id est , per rictiones, propter quas res aliqua est. Non animest nuda rei perceptio , sed per ratiocinationem acquiritur, ti cum iudicio est coniuncta. In eoque distinguitur scientia a cognitione vulgari ; Vulgus quippe rem cognoscit , sed rei causas i
scientia autem vel speeuIatiυa est , quae nempe eonquiescit in objecti oontemplatione , ut Metaphysica . & Phyllea ; vel est practi , cujus finis est praxis, ut Logica , & Ethica . Prudentia est eognitio practi a eorim , quae a viro probo sunt agenda. Ars denique est Oognitio practim eor*m , quae indoris possunt esset. Discrepat effectio ab actioiso seu praxi , quod praxis sit actio moralis, in qua spectatur agentis intentio comparat ad honest tem moralem : e sectio vero sit quaelibet operatio , in qua potissimum agentis industrii. Consideratur Unde prudentia spectat actiones, Ars effectiones. Haee de nomine & definitione Philosophiae dicta sint. Nune ad singulas ipsius partes veniendum.
ogi ea, si nominis rationem quaeras , nihil a -- liud est, quam diseiplina rationalis , sive disciplina quae rationem seu mentem dirigit . Quamobrem definitur scientia dirigens eo gitationes mentis ad veritatem et vel uno verbo fetentia aut
Cum ergo quatuor sint eogitationum modi , quos considerat Logi ea , hine est , quod in quatuor partes dividi solet. . Prima est de perceptione seu idea, Secunda , de rudicio, Tertia, de ratiocinatione, Quarta, de methodo.
17쪽
atuor erunt huius primae partis capita. . Primum quaeret, quid sit pereeptio seu idea. Secundum aget de universalitate , particularitate, & singularitate idearum . Tertium de ipsarum elaritate & distinctione.
artum denique de idearum signis. CAPUT Iia
i auid sit percrptio vel Mea. Ereeptio quae, etiam in Seholis nominatur,x apprehensis, , definiri soIet prima cogitationis
Perceptio seu idea formalis est modus seu di rositio vel assemo mentis percipientis. Perceptio eu idea obiectiva est obiectum mente pereeptum live res ipsa , aut rei species in menta expressa. Rursus pereeptio duplex. Nam vel copiistit in imagine quadam eorporea , vel fit sine huiusmodi imagine : prior imaginatio dicitur , posterior est pura inteIlectio. Praeterea alia dieitur a Cartesio idea innata , quae nempe menti nostrae divinitus ingenita est ; lia adtientitia , quae ex corporum occasione nobis advenit; alia factitia, quae ex pluribus aliis
Quaedam etiam idea vera est , sive consentiens cum re percepta e sed nulla est proprie falsa , cum neque affirmet, neque neget. Denique alia est simplex , quae rem unam re
18쪽
Pars Prsma. cap. II. 7 praesentat , v. g. baculum : alia zomplexa , quin rem exhibet cum aliquo attributo aut modo, sive cum aliqua qualitate, qua afficitur : cuiusmodi est idea baeuli fracti, vel montis praerupti. C Α P U T II. De universalitate, partieularitate , s singula-νitare idearum. IDea universalis vocatur , quae multa ex aequo singularia repraesentare potest . ver. gr. idea circuli generatim omnes circulos exhibet. Idea particularis rem aliquam singularem reis Praesentat , sed indefinitam & indeterminatam , - V. g. aliquem hominem. Singularis exhibet rem aIiquam singularem certam & determinatam , U. g. Aristotelem .
In idea universali duo sunt distinguenda ; scilicet eomprehensio, & extensis . Per comprehensionem intelliguntur attributa ,sne quibus res concipi non pol sit . Verbi gratia circulus concipi non potest finψ rotunditate , quae primario ipsi attribuitur , cum dicitur circulus
Per extensionem ideae intelliguntur subiecta, quibus ista id ea convenire potest ; v. g. idea hominis. sonvenit Socrati, Aristoteli, & caeteris. Quinque sunt huiusmodi ideae universales se- eundum Porphyrium: scilicet genus, Decies , differen ta , proprium, & accidens . Genus definiri potest attνibutum vi iversis, quod multis speeiebus eonvenis , ad quaestionem factam . quid res es , tanquam pars essentis communior is Verbi gratia, animal eonvenit homini & belluae, tanquam diversis speciebus , ad quaestionem factim quid res es. Nam si quaeratur quid sit homo ἀ respondetur esse animal, quod est illius genus, & pars essentiae communior , qua cum beIlua convenit.
Genus vel supremum est . quod nempe nullum aliud habet genus supra se: vel est subalternum, quod est genus respectu inferioris, di species respectu superiori .
19쪽
s compend. Loglae. Igitur genus eontinet sub fe speetes, & est totum aliquod potentiaIe respectu illarum , quod a
Latinis voeatur omne. Species vero dicuntur Pa
tes subjectiois generis, sive Inferiora. Species est ars ributum , quod multis pndividiais, sive singuIaribus convenit , ad quaesionem factam , quid res es, , tanquam tota rei essestia . Verbi gratia , homo est attributum , quod Soerati , Platoni , & caeteris singularibus eu individuis
convenit, tanquam tota eorum essentia. Si enim
quaeratur , quid sit socrates , respondendum , i- Pium esse hominem ς & hoc vocabuIo tota ipsius
individuum seu singulare dieitur, quod dividi
non potest in plura talia , quale ipsum est . Ver. gr. Plato non potest dividi in plures Platones ,
licet dividi possit in partes . Vade aliud est dividuaem; aliud indiυisibile.
Dividitur species in subalternam, & infimam .. Species subalterna dicitur , quae genus est respectu inferioris, & species respectu superioris . Species infima dieitur , quae sub se eontinet immediate individua r ut homo continet sub se Petrum, &e. Quamobrem species infima totum est potentiaIe respectu individuorum : nam habet obsa individua tanquam partes subiectivas . Quod linet autem undividuum est totum actuale , id est , totum quod habet partes ira se r ut Petrus habet in D corpus , & mentem . Differentia generatim est id , quo tinum dissere ab alio : Κ triplex est: nempe vel essen ri Iis, quae Derisca dieitur : vel propria , & appellatur Proprium: vel aeeidentalis , & accidens nominatur. Differentia essentialis , & specifica definitur -υibutum essentiale s primarium , quo una species
ab alia se iungituν ; sive quod respondetur ad quaestionem factam quate es quid ementialiter . Verbi gratia, si quaeratur quid sit homot respondetur ipsum esse animal ; quod est ipsius genus ,
sive pars communior , qua cum bellu is eonvenit: deinde si quaeratur quale sit animali respondeture me rationale e quae est differentia , per quam Rbellu is essentialiter secernitur. Gqriere autem , & differentia continetur spe-
20쪽
Pars Prma.. ωρ. LII. v acies: sive, quod. idem est , differentia addita generi eonstituit speciem . Verbi gratia , rationaIeadditum animati facit hominem. Proprium quatuor modis dicitur apud Porphy
I. Quod convenit soli speciei, sed non omni . ' Uti soli homini convenit esse Medicum, sed non
a. Quod convenit omni speciei, sed non soli . Ut omni homini convenit duos habere pedes, non soli: si quidem etiam avibus id eoncessum est. 3. Quod omni , & soli speciei convenit , sed non semper . Ut omni , & soli homini eon Uenit sermoeinari: non tamen semper sermocinatur. . Quod convenit omni, & soli speciei ,& semper. Ut omni, & soli homini convenit, & semper puse sermocinari . Nam etiamsi non semper sermocinetur , retinet tamen semper potestatem
Accidens definitur a Porphyrio , id quod adessoe abo sine subiecti, quod astas , o in quo in
haeret , corruptione. Verbi gratig , figura rotunda Potest adesse cerae ,, aut ab ea abesse sine iIlius
Dividitur accidens in extrinsecum , Ze intrinse
Eetrinsecum rem extrinlaeus desominat ; &vocatur denominatio externa o ut paries denominatur visus ab hominis visione , quia est parieti
Intrinsecum dieitur, quod in ipsa re, vel la lecto recipitur et cuiusmodi sunt reeordaris vel amor respectu mentis; quanιiras, motus , quies ,
situs , di Hura respectu corporis. CAPUT III. Da eIaritate , ω dsinctione idearum. ΙDea clara dieitur , quae per D Iuce , ae Pla
mentis attentione istinat ere.
Distincta dieitur, quae qui iam ab omnibas a Iiis ira se unctum exbibet, ut mirame eam iis pos