장음표시 사용
41쪽
go Compendἰum Log ea. Demonstrativus syllogismus aliquando eontinet demonstrationem perfeltam : aliquando pluribus syllogismis , aut aliis argumentationibu 2 opus e ut absolvatur demonstrario . Nam demonstratio est ratio einatio. Neι rapiocinarionum seνies , eanflans em rami ps necessario veris , hoe es veι per se eυ dentibus , ve peν alias propositiones iam probatis, ex quibus necessario vara infertur conelusio. Duplex autem est praesertim demonstrationis spiei es, altera a pνMνi , qua effectus demonstra tur per causam k altera a posseriori , qua caus demonstratur per effectum . His adiungitur dein monstratio per absurdum seu per impo bin, per quam nimirum res probatur esse per aliquod absurdum quod sequeretur, si vel non esset, vel amitter se haberet. Syllogismus topleus sive dialecticus est DID-gismus conflans propositionibus probabilibus, s σ-
Syllogismus sophistinus est D Iιogismus conflans Ox fas; propositionibus , sed apparanser voris, σσrrorem pariens et qui si demonstrationem mentia tur , paνaιogismus nomin ri. consuevit,.
ΜEthodus o quarta. eogi xtionis species, qua non male definitur via re rario. inquirendδvari, ed adbus D est ejus explieanda , eum iam inventum est. Hi ne duplex methodus , scilicet Anabetea seu inventionis , A Durantea, se sompositionis et Sit igitur C A
42쪽
eam esse substantiam cogitationis participem. . Tertio, quaeram , utrum in idea corporis contineatur cogitatio a & videbo nan contineri r unde inferam mentem non esse corpoream , auu e S Par tibus eompositam: nec proinde pendere a corpore ut sit; nec instar corporum eorrumpi: sed esse natura sua incorruptibilem, semperque viventem seu cogitantem, & consequenter immortalem. Duae sunt potissimum huius methodi legesia
Prima , ut status quaestionis inte & distincte percipiatur. Seeunda, ut ab eo quod in quaestione notum est, ad id quod est ignotum pedetentim fiat progressiu , dones ad finem quaestioni perveniatur.
inventa coramo modo ει ordine aliis evan
sus . Sic qui perspecta habet ea omnia , qu- ad n turam, proprietates, di species corporis nat valis pertinent , hac methodo uti debet, ut sis-fula convenienti modo & ordine exponat. Du-int maxime illius leges. νPrima, ut res naturali ordine , quantum fieri Potest, pertracteatur, sumpto semper a generalioribus & simplieioribus exordio, & exposita prius eneris natura , quam ad singulas species descen
εος unda, ut unumquodque genus in suas spe-3 sit a
43쪽
3 2 compendium Μενυβ. ei es, quodlibet totum in suas partes, & quaevis dissi euitas in omnes suos casus distribuatur . His autem legibus consequitur Logica , ut quae aliunde fastidium & molestiam allatura essent, ea facile & iue unde addiscantur.
Ethaphystea est scientia exponens ea quae 'a L sunt supra Physi eam . Agit enim de Entegeneratim , di de substantiis spiritalibus , quae corpora omnia dignitate antecedunt . Unde Me taphysie a non tantum est scientia, sed etiam sapientia: id est , sublimior quaedam scientia, quaeirea ens generatim , illiusque assectiones per meum rem abs ractas , noeiatim vero eirea subsantias D
ritales prout naturali ratione cognoscendas occupatur .
Huius duae sunt partes. Prima vocatur Ontologia , quae de Ente generatim disputat. Secunda dieitur Pneumatologia, sive spirituum scientia , quae Deum , Angelum , & humanam mentem considerat.
HIEo prima pars ei rea ens generatim versabitur tribus capitibus. Primum erit de Ente , & modo Entis genera tim a Secundum de attributis tum ipsi Enti , tum Entis modo communibus.
Tertium de attributis soli Enti seu substantiae propriis .
44쪽
ρ' De Ente, ει modo Entis generatim. - pro participio praesentis temporis , & signifieat id quod nunc, seu praesenti tempore existit. Aliquando sumitur pro nomine , & significat rem 1eu substantiam , quae aut existit , aut existere potest . Ens igitur hoc modo sumptum idem est ac res, seu substantia . . Dividitur Ens sumptum pro nomine , in Ens reale , & Εns rationis . Ens rationis vulgo dicitur, quod habet tantum esse in mente . & definiri solet in Seholis Impossibile eognitum , ut chimaera , ut hirco cervus, sive hircus qui sit cervus . Sed , ut verum
fatear , hircocervus non habet esse in mente a quia non magis concipi potest hircus qui sit cervus , quam Iapis ligneus , aut circulus quadra tus . Unde omnes huiusmodi chimaerae, sive re rum repugnantium compositiones a sana philosophia procul sunt rejiciendae . Ens reale est res aliqua sive substantia , quae stet existit , vel existere potest : sive est res per se subsistens : quae vel spiritalis est , vel corporea , Re . ut diximus in Logica ad Categoriam substantiae.' Modus Entis sive aecidens est affectio seu dispositio ipsius Entis . Cumque duplicis generis sint Entia, nimirum spiritalia & corporea , duplicis quoque generis sunt Entis modi , se ille et spiritales , ut perceptio, desiderium , recordatio,&e. vel corpore i , ut mensura , quiis , motus, positura, figura.
45쪽
GEnus , species & differentia: sunt attributa. essentialia reii cuilibet quia res sine illis neque esse, neque concipi potes . Verbi gratia Angelus est essentia litet spiritus, substantia. Ens. Lapss est essentialiter corpus , substantia, Ens . Recordatio. est essentialiter, modus spiritalis. Fi
sent alim includunturi ire categori rei vel modi, . eui ML sunt. attributa , nec extrae eam vagantur. Alix autem sunt attributa , quae tum ipsi Enti, tum euilibet Entis modo conveniunt, nec imuna duntaxat Categoria continentur , sed omnex Categorias transcendunt ; unde attributa tνanscenis denti vocantur , ut sunt e sentia'. exissentia , euinctitas, singularitas, octus ν potentias λο-- . . Essentia dieitur id quod primum in re eonc ι--ruν. sive , id quod, respondetur, ad quaestionem s.ctam , quid res. M Q Und etiam quidditas ita. scholis nominatur. Natura est quia idem ae essentia , nempu. id quod primum in re eone pistir .. Existentia est id qua res actu es di sive id quod respondetur ad quaestionem factam, om res sit . . Entitas est non tantum entis, , sed etiam ali-.quatenux ipsius modi Entis realitas. Singularitas est id quo rex aliqua singulaνis σἰndividua esse dieitur . Dicitur etiam haeceitas quia res per singularitatem fit hae, non alia. In Petro dicitur pereenas in. Lentulm, Lemuisitas. Potentia hoc locα dicitur tantum saeuitas se aeapaeitas aliquid. recipiendi vel patiendi . Unde essentia est potentiis respectu. existentiae λ genus. respectu differentiae, &c. Actus est rei perfectio aut eonsummatio , ut exi stentia respectu essentiae, differentia respectu ge-
' Unitas definitur indiuim νιλ μ δε ρο divisio,
Distinctio definitur identitatu segatio. Nam eri
46쪽
Pars Prima. Cap. II. ' Mdistinguuntur, quae non sunt unum quid λ Mim. Aliud tamen est quaed in esse disincia : aliud quaedam e me divisa: aliud esse diυersa. Ea divisa sunt, quae sunt separata r e vero diversa sunt , quae diverris habent naturas . Quae ς umque igitur sunt distincta , ea non sunt semis
per divisa: ut duo globi media distincta sunt ,
non tamen sunt divisa . Ite ii, quae isset divisa , non sunt semper diverse : ut Petrus & Paulus sunt divis, non tamen diversi . Sed Petrus & B cephalus sunt simul distincti, divisi, & diversi. Distinctio duplicis est generis : ηlter disso-ctio νealis; gltera diffiinctio rationis
Distinctio rationis est ea , qua a mento excogi tatur in iis quae reυera non fani diflincta . Rursu iaque duplex est: scilicet distinctio rationis rario-einantis; & distinctio rationis ratiocinata. Distinctio rationis ratiocinantis est ea, quae ' sine fundamento in re et qualis esse dicitur inter Tullium ct Ciceronem Distinctio r. tiunia ratiocinatae dicitur ea, quσμ ςum aliquo fundamento et qualis intercedit inter misericordiam & iustulam Dei, qyae propter diversos effectus, cum legitimo fundamento, distinctis eoneeptibus pereipiuntur. Huiusmodi distinctio etiam virtuaIis appeIIatur, quod huius beneficio una & eadem re mulintis virtvt. aequivalere eoncipiatur. Verbi gratia, misericordia di iustitia Dei , quaei sunt uita R eadem res , nempe Deus ipse , duabus virtutibus revera distinctis aequivalent . Distinctionem formaIem statuit Seotus inter distinctionem rationis & distinctionem reale me do cerque eam esse , Per quam quaedam distinguuntur non ut alia & alia Naiisas ; sed ut alia &alia forma Das . Atque hoc modo distingui putat attributa divina tum inter se , tum a divina essentix . Sed inutilis est huiusmodi distinctio sese
malis; suffieit 3 virtualis . Distinctio. realis dieitrer ea , qua muIta acts nemine cogitante non itine una ον eadem νεν . It
eumque vel est distinctio realis majον, vel est distinctiq realis minor. Distinctio realis major est M , qua intercedis, B 6 in-
47쪽
3 Compend. Metap .ἐnter res qua vel separatae sunt , vel separari pose sunt, Eadem admittitur inter personas sanctissimae Trinitatis . Adde, distinctionem dici ad qu tam , qua duo tota ζ inadaequatam vero, qua totum & pars distinguuntur . Distinctio realis minor, sive modalis est ea, que nrereedie inter rem aliquam oe ipsius modum e verisbi gratia inter digitum, & digiti inflexionem. Veritas transcendens & Metaphysica est eonυenientia rei υρι modi eum Do exemplari , id est , eum idea divina. Bonitas est rei υρι modi in suo genere perfectio. Duratio est permansio rei in effer eaque vel ea
Resternitas est durario quae prineipio ει fue earet Tempus est duratio qua initium habuit , ω δε-nem habere potes . a ordo dicitur quo quaedam priora , alia posseriora , alia simul posita eoneipiuntur . Quinque autem modis aIiqua in scholis dicuntur priora di posteriora , aut etiam simul posita . Tempore , natura prius, ordine die , ω bonore i Causaque ea ato dicitiar esse prioν. Relatio est respectus veι habitudo unius ad aliud : quae vel essentiaIis est , vel aee identaria. Relatio essentialis est ea , sine qαa quidpiam
eo utor non pσtes o ut modus entis non potesteonei pi sine relatione ad ens quod con notat Unde ista relatio etiam connota/is vocatur. Icelatio accidentaria est ea quae accidentario adis
Uenit : in eaque spectari debent subjectum , fumdamentum , ω terminus .
Subiectum relationis est id quod refertur ad mliud . Terminus est id ad quod si relatis. Fundamentum est id propter quod fit relatiff.
Fundamenta autem relationis ab omnibus Categoriis petuntur . Nam in substantia fundatur relationes convenientiae & discrepantiae 2 in quantitate fundantur relationes aequalitatis , R inaequalitatis: in qualitate relationes similitudinis &dissimilitudinis r in actione & passione relationes ea uta ad effectum, & effectus ad causam, &c. . Oppositio demum est pugna duorum ensium.β-
48쪽
se modosum, qua sibi peculiariter adversantur. opposita quippe dicuntur , quae ira Deum pugnant, ut eum aliis eodem modo non pugnent: ut luX, S. tenebrae. Diversa sive disparata die untur, quae ita Deum pugnandi , ut cum aIiis eodem mstis pugnent , ut natura equi ita repugnat naturae bours , ut eo indem modo repugnet came vi naturae. Oppositorum quatuor distinguuntur genera in Schoiis: scili cet reIativa, eontraria , privativa V& eontradictoria. Relativa seu correlata sunt ea qua ad D mutuo referuntur: ut pater, & filius.1 Contraria sunt ea , quae sub eodem genere qua- Iitaris posita maxime a se dissant : ut virtus , &
Privativa sunt forma feti babitus , oe ejus privatis r ut visus , & caecitas ; scientia , & ignorantia. o.
Contradictoria die untur ea quae pugnam , upens , ω non ens. Contradictio definitur .rmat o negatis eiusdem de eodem saeundum eadem omnia, ut cum d eitur, ens non enset homω non homo, &c- ,
De attributis soli Enti aut subsantia propriis V,
SUbstantia sive res est iis quod ρον D subsistis Φ
sive e st eas: nam quod per se aoni subsilit j non est ens, sed modus entis Substantia autem vel spiritualis est. ,οῦ vel eorporea , ut diximus ; vel etiam mixta , nemP composita ex mente & oorpore, ut homo. . . Rursus vel completa est , & vocatur totum stut homo : vel est ineompleta , & dicitur pars νut pes, Vel m nus. Praesterea si eompleta sit , vel est completa iaratione nartire seu essentia tantum , ut corpua humanum ti anima rationalis naturam seu essentiam humanam complent : vel est completa ira
49쪽
.η compend. Metaphine . subsisteritia igitur seu hypostasis est utilistim
substantia complementum, eam reddens incommωni--biIem alteri tanquam supposito e adeo ut ipsa sieprineipitim totum s integrum suarum functionum aut operosionum , si qu F hobo . . suppositum est subsanxia finguraras uIismo eo-νIεω , quae nempe est Principium totum ti inteis
Persona est supposirum rationis paratraps : & deis finitur a Boetio, natura rationalis indiυidua subis flantia . omnis igitur persona est suppositum , non omne suppositum est persona . Arbor enim est suppositum, non persona et Socrates est persona & suppositum. Socratis mens non est persona, neque etiam Socratis eorpus persona est aut . sup Positum: quia non est principium totum & integrum operationum Socratis ς sed corpus ti mens Soeratis simul sunt suppositum. In Christo autem corpus & mens non sunt sup-Bositum seu persona: sed hypostatice seu persona- Iiter uniuntur Verbo divino . Neque operationes Christi a sola natura humana, sed a verbo simul di a natura humana sunt oriundae et unde rheanis driea, hoe est , divino humanae nominantur . In Christo igitur duae sunt naturae , sellicet divina a humana r sed unica est persona , seu supposiIllum, aut principium totum di integrum operationum Christi. -
Iam vero substantia singularis , sive sit pars , live sit totum, vocatur , & revera est subjectumaeeidentium, seu modorum. '.
Sub ectum autem triplicis est generis et sci I ieet subiectum inhaesionis, denominasioniέ, di informa
subiectum inhaesionis est iuud in quo horast a cideas , ut digitus est subiectum inflexionis : mens est subiectum recordationis. Subiectum denominationis est silus , quod a- aliqua μν-s seu perfectiona veι defectia υει actioiam aut affectiona denominaruν : ut homo denomiis
natur Philosophus a Philosophia. Denominatis sim o sotius suppositi.
subjectum informationis est ιιIμου, is quo reex
50쪽
m s ρονἰma. cap. III:8um ἰUoνmatur adi eonstituendum totum ali os pse eum. Verbi. gratia . corpus humanum dieitue subiectum informAtionis respectu animae rationalis. Quartum est subiecti genus quodl attris usionis voeant sest illud: ini Scholis, saepius, vocat ut o
Obiectum autem est id quod' potentiae vel habia mi objuitur: χ sive id cirea, quod potentia. veI habitus occupaturi& daplex. est , scilitet mates, Ia in forma Ie Mobiectum materiata est illus et ea, quod potentia vel habitus. ote patur ud visuru circa colores: Logica circat mentis. cogitationes Metaphysica circae enu generati m. versatu . obiectum format 'est modias. quo, obiectum m se tale attingitur: qui modus exprimituri his particulis, ,. proust, quatenus , &c. ut Logica, mentis cogitationes attingi P, prout ad verum dirigendas , Ex obiecto materiali & formali. exurgit obiectum totum: seu totais, Praeterea. ex. substantii allax dleuntur: eausae, a Iiis effectus a. Causa. vulgo, definitura priuelitim. ἐ-tiens esse im Miti . .
Dieitur pνincipium t & hoe voeabulo, exprimit ut illius. genus... Nam omni S, causa est, Principium,. non. Ompe Finsisti uini est enuta, ut infra videbimux in, compendio. physicoe et siquidem privatio. eae principium non, tame, causa. e porta naturalis . . Causa igitur est. species; principii . Additur , influens, esse ἐπὶ aIiud , id em , in alia m. naturam, . saltem numero, a se distinctam . UL patet in hominibus dieitur caua. filii, quoniam, influid esse in filium οῦ ω alia, estis natura μlii, aliat patris. Sed in, Sanctissima Trinivata patest dicitur tantum Principium; filii non, gausa Σquia. eadem: eis utriusque - natura & di Winitas unde, filius quidem alius. est a patre,. id est, aIta persona ς non. aliud , id est nox ali natura. Haee cauta definitio soli effectri ei, proprie eonis venit . tu e tamenι ,. im quinque retenserii solent eausae. nimirum Maias ,. ouus , marrai lis , Ο-His, &.exe Iaris.