장음표시 사용
31쪽
dio Compendium Logἰ ea. Subali mae pugnant secundum quantitatem so-Iam, ut, omnιν homo es linus ς quidam θomo essiussura Contradictoriae pugnant tum secundum quanistitatem , tum secundum qualitatem : ut omnis homo es iussus, quidam homo non eβ iussus. Propositiones singulares , quarum una negat quod assirmat altera , dicuntur etiam contradicto inriser ut insoleIes in Philosopborum Princeps: Armoteles non es Philosophorum Princeps. AEquipollentia est reductio propositionum oppositarum in eumdem sensum ope particulae, Non , quae praeponitur subiecto unius e contradictoriis r postponitur subiecto unius e eontrariis : prae & postponitur subjecto unius e sub alternis, juxta hunc versi culum e
Conversio propositionum est mutatio subiecti in attributum, & attributi in subjectum , remanente semper veritate propositionis r sed mutata nonnunquam illius quantitate seu extensione . Unde duplex est huius conversionis ratio . Altera dieitur sempIex , eum nempe remanet eadem propositionis quantitas. Altera per aceidens , cum non remanet eadem quantitas propositionis. Propositio universalis affrmans convertitur perae ei dens ς ut omnis homo es animaI: aIiquod ania maι est homo. ' Propositio universalis negans ,& propositio partieularis affrma fis eonvertuntur simpliciter: ut,nti IIus homo ess inere rus : nu IIum in ereatum vi
homo : Aliquis homo es jusus : aliquis jusus es
Propositio partieularis negans eonvertitur per contrapolitionem ς eum nempe termini ex fultis evadunt Uniti , seu potius indefiniti , scilicet Per adiectionem particulae non . Ut vox illa non homo est indefinita; & quia nimis significat, ideo nihil signifiear . Quae omnia hoc disticho exprimunt ut .
32쪽
Pars Secunda cap. IV. Hc A P U T IV. De variis enuntiationis seu propositionis Deciebus.
E Nuntiatio in varias species distribui potest ,
videlicet ratione materiae , ratione formae , ratione quantitatis, dc ratione qualitatis. Materia enuntiationis sunt sermini , ex quibus componitur. Forma vero est dispositio terminorum , seu debita illorum connexio per verbum, es. Quantitas est id , quod respondetur ad quaestionem quanta sit enuntiatio seu propositio et nempe tinibe alitas vel particularitas, ut diximus. Qualitas enuntiationis est id , . quod respontetur ad quaestionem factam qualis sit enuntiatio :& dicitur esse .rmans vel negans; vera vel falsa. Enuntiatio spectata ratione .materiae seu termis
notum dividitur in simplicom , & complexam , tieompositam.
Simplex est ea, quae ex FNIieibus 9 ineomplexisterminis conflar : id est , ex terminis qui rem . quamdam unam significant , & unico vocabulo exprimuntur: ut cum dicitur: Petrus es homo . . . Complexa est ea cuius alteruter , vel uterquaterminorum es complexus.seu plures ideas complectitur: ut eum dicitur : homo qui Deum dili git, Iegem impieν. Subiectum istius propositionis, nempe homo qui Deum diligiν , est complexum,& ineludit in se aliam propositionem quae vocatur incidens , scilicet , qui Deum diligis : cujus propositionis subjectum est relativum qui , quae, quod . Dicitur autem incidens , quod in aliam iniseidat propositionem, quae vocatur primaria , seu principalis. Propositio composita est ea , quae ex multi ieisubjecto , vel ex multiplici attributo eonflat e vel multiplex simuι habet subjectum S attributum. Enuntiatio ratione quaoritatis dividjtur in &
niversalem, particularem, singularem, di indos tam: de quibus supra.
33쪽
dia Compendium Logis . Rat one qualitatis dividitur in νmantem de negantem , υeram & falsam : de quibus itidem ea- Pite superiori. Detiique ratione formae seu connexionis attri-huti eum subiecto , dividitur in neetifariam , confingentem , possibilem , & imposuebilem. Necessaria est ea , evius νε ini necessario funies tine i et sive , oujus attributum in id ea clara a distincta subiecti continetura ut e reuius es ro-
Contingens est ea , euius termini sunt tantum sontingenter coisaerro eae ς & possunt non esse eo n-
Iuncti: ut, aliquis homo in Medietis. dicitur ea, euius τε ini possunt semuleonsedere e ut, Petrus erit doctus . Impossibilis vocatur , eritis termini nunquam csnjungi possunt e ut menν hominis in eorporea : id enim neque esse, neque eoncipi potest. Huiusmodi autem enuntiationes vel sunt ab δε- uta , vel moda es. Absoluta est .ai, kn qua non exprimitur mσdus quo attribuitim eonvenit subjecto: ut eum dicitur, circialtis es rotundus, non exprimitur, an necessaria, an eo ingentor tantum si rotundus . Modalis ea es , in quo exprimisur modus , qu attrabulum .rmaxων υσι negatur de subiecto e ut cum dicitur, necesse H eircui- esse rotundum.
Modi autem illi sunt quatuor, scilicet, necesse , eontingens , possbila , k impolybiae.
Praecipuae autem propositionum speetes a Logi eis spectandae , suns definitio, & diυisio..
Definitio generatim est oratio , quae quod in re vel in nomine obf-νtim es , exponit . Unde alia est ns inis, alia rei definitio. Definitio Nominis est ea qua determinat aliquis quid per nomen aliquod m. Istae : ut si di eam , per hanc vocem Haterium intelligo vim, qua cor-Pus pressum, puta arcus tensus, resilit , sive in Prastinum statum restituitur, parum sollicitus , in quo virtutis illius essentia aut natura consistat. Haec definitio permagni est usus,& extra omnem controversiam positae unde principii loco assumi
Definitio rei est oratio explicans nazuram υνοῦ qua
34쪽
quae iterum; duplex est , scilicet essentia is , A
Essentialis rem explicat per principia eius essenistialia , nempe per genus & differentiam : ut eum homo dicitur animal νationis paniceps. Haec definitionis species citra examen admitti non debet. Definitio accidentalis , quae etiam descriptis dicitur , rem explicat per accidentium seu qualitatum exteriorum congeriem; -qualas vulgo latit omnes plantarum descriptiones in Bolanicorum
Tres sunt definitionis leges . Prima, ut sit clarior re definita . : Secunda, ut quantum fieri potest, sit brevis. Tertia, ut omni &soli definito conveniat. Divisio est totius in partu didributio. Quod si totum illud sit potentiale , ut vocant , seu tin versale, quod nimirum parvas habet sub se , seu partes subiectivas ,. ae aiLatinis vocaetur Omne ς tum eius 'divisio retinet .nomen generiaum diu sonis. Si vero totum sit, actugias seu fingulare , quod nempe partes habet i R A , qusae Partes vocantur actuales; tum divisio dioi potest pisiuio rut partitio corp/is humani in caput , manus ,
Tres quoque statuuntur divisionis Ieges iPrima , ut divisio adsequet totum diuisum. Secunda, ut Pausis, quantum fieri potest , eonis
Tertia , ut fiat in membra immediata di op-
35쪽
a4 Compendium Logisae. quod mens ratiocinando ab antecedentibus iudieiis
ad eonsequens currere seu discurrere Uideatur . . Si ratiocinatio verbis exprimatur , dicitur argumentatio : quae in varias species distribuitur , quarum praecipua dicitur DIlogismus, qui &ipse fuas in species dividi solet. Quocirca tribus capitibus dicemus. Primo quidem de δrgum ςntatione generatim , R eius speciebus. 'Secundo, de natura syllogismi.
Tertio de divisione syllogismi. . . , CAPUT Ι.
De argumentatione generatim , er eius speciebus. Λ Rgumentatio definitur oratio , qua unum ia-Xα dicium ex prioribus iudieiis illatum disine is propositionibus exprimitur. In argumentatione tria spectanda sunt, scilieet 'antecedens, consequens , & consequentia. Antecedens est id , ex quo aliquid infertur: ac duo saltem iudicia includit, sive ea expressa sint duabus propositionibus , sive alterum. Rorum sit
Consequens est id quod ex alio eo equitur: sive est pro posit io aliqua collecta ex antecedentibus latus propositionibus , quarum altera nonnunquam1uppressa est. 'Consequentia denique est connexio eo equentis eum autecedente , quae bona esse potest , etiama consequens sit falsum ; & mala , quamvis conseisquens sit verum. Septem vulgo numerantur argumentationis species a scilice I Inductas, Exemplum, Sorites , Dilem ma , ollogismus , Entvmema, & Dicborema . Inductio est argumentatis , que ex omnium sevo generum , sive specierum , sive indiυiduorum enumeratione aliquid iis commune is tinive ale con eludit . V. Ar. si verum sit aurum & argentum pone liquari; item cuprum , stamnum , plumbum, te terrum liquari posse e re et e concludetur . lai-
Iur Omae metallum Potest liquari.
36쪽
paps Tertia Cap. t. a IExemplum est argumentatio, qua ex uno aliqu singulari aliud singulare simile eolligitur. Haec .argumentationis species est errori obnoxia 1 Sorites seu gradatio est argumentatio , quae expIuri' us propositionibus sie eonstat, tist attributum prioris siς sub ec iam eonsequentis , donee primae propositionis subjectum eum ultima attributo consocietur , ut eum dicitur: Avari multa desiderant: Qui multa desiderant, multis egent:. Qui multis egent, sunt miseri: Ergo avari sunt miseri. Dilemma est argumentatio eomposita, neommodum undequaque inferens , in qua pos divisionem totius in suas partes , id eoncluditur de toto, quod de quavis parte conclusiam fuerat, ut eum dici Iur.' Si Reipublicae administrationem suscipias r vel Iuste te geres, vel injuste. Si primum , homines offendes et si secundum , Deo displicebis. Ergo generatim dicendum , non esse suseipi ea-cam Reipublicae administrationem . .
Syllogismus definitur ab Aristotele , Iib. I. Priori Analytic. cap. I. oratro in qua quibusdam positis,
aliud quiddam diυemum ab his quae posita fune necessario sequitur , ex eo quod hae sina e id est ,
oratio in qua quibusdam propositionibus, majora scilicet & minore positis , alia quaedam proposipio, scilicet eouel io, diversa ab illis, sequitur. ex eo quod verae sint illae duae propositiones , ma-3or nimirum α minor, quae praemissa vocantur , quod in syllogismo conclusioni pram istantur. Exempli causa.
Ergo ex isto. Enthymema est Bllogismus truncatus, cuius uinna propintio reticetur , oe in mente retinetur r ut
Ergo ex isto. Epie herema denique est L IIvimus , euius aI-
37쪽
as compendium Log ea, Atqui ego cogito: nam percipio, iudico, Sc. Ergo ex isto
Da natura DIIuissimi. SYllogismus vel simpIex est , vel Mn unctivus .
De simpliei tantum hic' agimus, in quo pectari possunt matereia & θν na. Mathria syllogi lini est id ex quo eo omparonogismus et eaque duplex est o altera remota .gil. termini ; altera proxima , nimirum proposi
Termini sunt mi mero tres: a cilicet moον , nu-nον, & mediux ; si ve ut loquuntur , Urius extremum , minas exeremtim , , eui m - . . . Maius extremum est attriburum egue ahonis στω acta, id est , es lusionis, is qua natoralis ordo terminorum servatur 3 habita p missarurn ratione . Ideo vero majux extremuis vocatur , qui Rut plurimum. maius est , S universalius minore Minus extremum est subiectum renelusionis militeν directae . in . . Medium est vineulum ma res, ρο manoris ex me .mie quod pro .nde non ingreditur conclusionem. . Propositiones syuogismi sunt quoque tres : qua- sum duae peiores Ma M scilieet & minor , dicuntur praemima ἰ tertia renclusio nominatur . . Maior propositio est ea, quae eonflas maIνre Miseremo , or medio a ' Minor ex minoνε extremo , ct medio eremonitur. Conclusio denique ex imajore o minore extremo eoaIUeis. Sit in exemelum sequens syllogiturus omne animal est vivens. Atqui omnis homo est animal. ' Erno omnis homo est vivetis . Homo est minus extremum : est maius extremum; animal est medium . . Prima propositio istius syllogismi est mnor Dein
Forma syllogismi est diuinato materia νπυεύ- mi, quae itidem duplex ust s scilicet vel materiae
38쪽
pars Tertia. cap. TI. 2' Emoeae, A dieitur figura; Al materiae proxima,
Figura syllogismi est apta medii eum extremis ad eoncludendum eispositio : quae quadruplex e Potest. Uel enim medius terminus subjicitur in majore, S praedicatur in minore , & est prima figura . vel praedicatur in maiore & minore, & est se eunda εgura. Uel subii eitur in utraque, ae est, tertia fisura. Vel denique praedicatur in maiore , & subiicitur in mitiore, & est quarta fg
Sub pra: sum pra prae et rum sub subitin
Modus est apta praemissarum heundum quantitaram ct qua itatem σου eontiadendum di Urio . Novemdecim sunt syllogismorum simplietum modi , totidem Ertificiosiis vocabulis expressi , di
quatuor hisce versibua comprehensis. Barbara , ceIarem, dari. , ferio . Eam alipton ,
Cameβνes, dimatis, s uno, De omarum , - Cesara, eameares , finino , saroco , Darapti FeIapion, di famis , dari si, Foeardo; fer fon . Quatuor primae dictiones exprimunt quatuor morios primae rigurae. Quinque sequentes ad qua . tam I quatuor de ceps ad secundam ; denique sex postremae ad tertim. figuram pertinent. aquaeque vox' artificiosa tribus constat syllabis, quarum prima designat maiarem ; secunda minorem ψ tertia conclusonem. Si pi ares sint in iis quam tres syllabae , eae sunt saperfluae, Se additae metri eausa s ut in bamat*ydn , di De Oinorum . In his dictionibus potissimum considerari is lent vocales singularum syllabarum A , E , I, O, quae quidem vocales quantitatem & qualitatem
propositionum denotant e nam A sit nificat uni versalem affirmantem; E u ni versalem negantem ἔI partieularem affirmantem; o particularem ne gantem , ut diximus. Observa , propositionem singularem revoeari a1 universalem , non Rd particularem proindeque
propositionem singularem affirmantem frnifieari per Α οῦ negantem vero per E . Horum omnium exempla usitata subjiciemus.
39쪽
28 'Compendium Logicie. Exempla modorum primae figura. Baν omne animal est mortale . ba omnis leo est animal. νa Ergo omnis leo est mortalis . . is Filius Dei est Redemptor omnIum. A Christus est Filius Dei. A Ergo Christus est Redemptor omnium. Ce Nullum creatum est infinitum. Ia . Omnis Angelus est creatus. rent Ergo nullus Angelus est infinitus. Da Omnis indigens est miser. νi Quidam dives est indigens., Ergo quidam dives est miser. Fe Nullum turpe est expetendum. νi Aliquod lucrum est turpe. o Ergo aliquod lucrum non est expetendum. Bar
MOdi quartae figura. Omnis Angelus est spiritus. Omnis spiritus est substantia . Ergo aliqua substantia est Angelus.
Omnis superbia est Peccatum . . Nullum peccatum est opus Dei. . . Ergo nullum opus Dei est superbia.. uidam ignarus est verax . Omnis verax est audiendus. Ergo aliquis audiendus est ignarus . Nulla materia est cogitans. Omne cogitans est beatitudinis capax .
Ergo quoddam beatitudinis capax non est
Nullus ignavus est aptus bello. Aliquis aptus bello est nobilis. Ergo aliquis nobilis non est ignavus. Modi saeundae Murae.
CV Nulla temeritas est virtus. o Omnis fortitudo est virtus . ve Ergo nulla fortitudo est temeritas. Cam omne bonum est munus Dei. Nullum litigium est munus Dei. . ινιs Ergo nullum litigium est bonum . . . - νHI Nullum peccatum est Iicitum.
40쪽
Pars Tert a. Cap. III: Σηii Sed aliqua delectatio est licita. no Ergo aliqua delectatio non est peccatum Bar omnis virtus est prudens.s Aliquis zelus non est prudens. Ergo aliquis zelus non est virtus. Μοdi tertia figure . Dar omne mysterium est obscurum. v omne mysterium est certum. si Ergo aliquod certum est obscurum. Dis Aliquis dives est improbus. - omnis dives est honoratus. is Ergo aliquis honoratus est improbus,mo Quaedam ira non est peccatum. omnis ira est affectus animi. Ergo aliquis affectus animi non est pec
Nullum honestum est negligendum. Aliquod honestum est arduum . Ergo. aliquod arduum non est negligendum . modi sunt direm , sive directam
Omnes isti habent conclusionem ς quia quod debet eme subiectum in ipsa, revera subiectum est quod de-ibet esse attributum , est attributum. Sed possunt fieri modi in directi in qualibet figura per conversionem' eonclusionis ; hoc est laransferendo attributum in locum subjecti, di subiectum in Io' cum attributi. /
TIII. De diυsone I Ioglymi. Yllogismus dividitur rin simplieem x eo. lu
ctivum. Syllo ismus eoniti ne tuus iterum' dividitur in conditionilenu, eopulativum ,& disiun clivum et de quibus agere non est huius loci . s. Sed inter varias illius divisiones celebris est'. ea, qua in domoUrativam , . topleum, & sophira ieum distribuitur. Syllogismus demonstrativus est ille, qui eonfias ex propositionibus necessario υeris, hoe es, vel persevidentibus, vel per aIias propositioues fiam proba νisa ex ovibus nepessario vera infertur conclusio