장음표시 사용
331쪽
Hane formam in rebus mere corporeis Uarie ex- Presserunt veteres simul ac recentiores Philosophi. Pythagoraei harmoniae & numerorum , Platonicii deae, Peripatetici formae, Democritus & Epieu rus tum omni Neotericorum turba dispositionis nomine , omnes rem eamdem designasse videntur Materiam quoque omnes, modo ut primam , modo ut secundam spectaverunt . Primam docet Aristoteles neque esse quid , neque quantum, & . cujusmodi fingi possuat vel atomi Democriti Gasse odi , vel triplex Cartesii materia. Secundam cum corporibus sensibilibus promiscue usurparunt.
Materia neque admittit intra se , neque admittere potest vacuitates disyprias. Ejusdem est ubique rationis: sed magnitudine, figura , & motu varii, sumit discrimina . Quare alia primi elementi , subtilissima nimirum ae mobilissima ; alia secundi, minus agitata minusque subti l is ; alia denique crassior seu tertii elementi materies non absurde distingui potest . Materia secunda seu corpus sensibile aliud est elementum , aliud mixtum.
Inter elementa numerari possunt eum Peripateticis aer, aqua, & terra , non ignis; eum Chymi
cis vero, sed minus proprie , sal, sulphur , λο
In haec elementa ignis praesertim efficientia
mixtum resolvitur , raro aut nunquam in in te riam primam . Ignis autem ex partibus praesertim sulphureis & nitrosis; aer ex fibris tenuioribus de elasti eis ; aqua ex oblongis & flexibilibus liarticulis ; terra ex mole culis fixis ae solidis ς ales ex duris ac rigidis eo lumellis ς olea ex implexis adhaerentibusque ramulis constare videntur. Rursus partea ignis a primo elemento summa pernicitate abripi partes aeris, aquae, S liquorum Omnium secundo elemento, seu aethereae substantiae innatare ; terrestres denique salinasque partes omnino quieseere probabilissimum est.
Primariae eorporum affectiones sunt magnitudo, quae augeri vel minui potest salva rei sus stantia; Sura , situs, motus , quies . Magnitudinem se- '
332쪽
32s Thesesquitur divisibilitas , in qua nullos huin ana ratio
fines advertit, eamque proinde in indefinitum ais bire tuto pronuntiat . sed utrum in infinitum nee ne i Labyrinthus inextricabilis. Quietem tanquam statum corporis realem, non tamen ut uim
aut potentiam concipimus . Motus per spatium seu locum non physice, sed mathematice spectatum intelligitur. Tempore perfici postulat . Tem-Pus tamen non est niensura motus , sed motus temporis est mensura. v I. In motu spectandae praesertim sunt determina tio , per quam in unam potius partem quam in aliam dirigitur, quaeque a motu ipso revera non distinguitur; & quantitas, quae ex corporis mo Ie & motus velocitate est de sumenda. Etenim aequa est motus quantitas in duobus corporibus , quorum alterum alterius duplum est , sed dimidiata tantum veloeitate motum d in iisque min ris ponderis vis maiori velocitate compensatur .
Atque hoc est commune Mechanices principium, quo Geo statica, & Hydrostatica nituntur , malo 1 que corpora cum minoribus librata modica vi
Machinae, quibus passuri utitur statica , ad V Ehem & Planum inclinatum commode Possunt revocari . Ad Uectem quippe pertinent Axis in pexi trochio, & Trochlea , quae vel monospastos est, val dispastos , &c. Ad Planum verio ine linatum Cuneus & Cochlea . In quibus omnibus id semper ad corporum aequilibrium requiritur , ut reciproca sit ponderis seu molis , & velocitatis seu spatii aut temporis ratio . Idem quoque in corporum collisionibus fieri cernitur. Nam ipsa hoe Iortius percutiunt , quo maiori velocitate , &mole donantur: ac si eae sint reeiprocae , in ipsa collisione, sectuso elaterio, sistuntur. VIII.
Collisionum regulae a Cartesio allatae eum e Perimentis non plane consentiunt. Quarta maxime, sexta , & septima vel illustrissimis Cartesianis sunt falsis . Aliter sentiendum de iis natura
ιςgibus , quibus motum omnem a Deo solo Pro sectum
333쪽
Philosopbieae . 82Ifectum essir; eorpus semel quiescens semper quie.
turum , nisi impellatur ; corpus motum sempermovendum , nisi ab alio sistatur , ipsumque in suo motu lineam rectam constanter affectare , de cerianit . Hae quippe leges & experientiae & rationi adeo sunt consonae, ut iis quasi fundamentis motuum scientiam superstruere necesse sit. I X Gravium motum , quo in terrae centrum niti videntur , a vorticoso liquidae substantiae circum orbem terraqueum motu proficisci probabilissimum est . Eumdem secundum numerorum imparium progressum saltem ad aliquam distantiam aeceleis rari testantur experimenta tum a Galilaeo , qui primus hoc inventum prodidit, tum ab aliis deinceps diligentibus viris tentata . Ex quo sequitur, spatia a corpore gravi decursa inter sese esse , ut quadrata temporum : ti proiecta in ascensu &descensu , dummodo perpendiculares non sint, P rabolam describere , quae tum est maxima , cum
ad augulum s. graduum fit proiectio.
Non in aere duntaxat , verum etiam in proin Priis , ut vocant , locis gravant corpora . Sed cum in liquido posita sunt , tantumdem iis gravitatis decedit, quantum par liquidi, in quo natant, pendit volumen. Liquorum autem pondus secundum eorum altitudines simul & bases in Hydrostati ea aestimandum est , ut ii inter se , puta aer cum aqua , & haec eum hydrargyro , librari possint . Nam ab aeris pondere , aut etiam non nunquam elaterio , hydrargyri suspensio in baram et rct , aquarum ascensus in antliis , & similes essectus , qui tribui solebant horrori vacui , deinducuntur .
seos , & alia id genus ad terrorem composita nomina , inanes esse videntur soni , ut & eaeteraequalitates occultae , quae ex figura , motu , situ& aliis assectionibus melius petuntur. Lux enim in eorpore tenui consistit , cuius varia pressionis .vibratio, non, ut Cartesio placet, recti & ei reu-I.ris motus comeositio , colorum facit discrimi-
334쪽
na. Sonus in aeris fremitu, seu tremulo ae reeiis proco motu: odores in effluviis corporeis: sapores in figura & motu partium , praesertim salina rum oleo sarumque , convenientissime statuuntur. XII.
Calorem effeti perturbatus ac celer partium insensibilium motus , ut in acido & alla a It peria mixtis ac tumultuantibus , puta in spiritu nitri in oleum tartari , vel in cupri scobem iniecto , aliisque cernere licet Frigus in partium quiete; Iiquiditas in earumdem exiguitate & motione in Omnem partem sita videtur . Liquiditati opponi-
tur firmitas aut durities, non siccitas . Ad firmitatem conferre videntur partium textura & quies, sed maxime subtilis corporis circum quaque ambientis compressio . Ab eadem compressione vis e Iastica , tum etiam ab interfluente subtili mat via non absurde desumitur.
XIII. Postquam de Principiis, & proprietatibus eorporis physici generatim est disputatum , ad sin gulas corporum species descendit Physi ea , & accelestibus ducit initium. Ea vero , ut Cartesius obseruat , vel lucem ex se emittunt , ut Sol &ssellae fixae, quis totidem soles esse videntur; vel transmittunt, ut coelum ipsum , quod inter stel-1as e st dii susum , quodque liquidum est, non s Iidum , nec incorruptum , ut post Aristotelem et ventur Peripatetici; vel denique remittunt , ut Planetae omnes seu stellas erraticae, quae una cum terra & eo metis inter opaca corpora merito re censentur.
Ad explicandos coelestium corporum motus tria praesertim excogi rata sunt mundi Systemata ; Ptolemaicum , Copernicanum , & Tychonicum. AePtolemai et quidem vitia. iam cuivis nota sunt tum ex cometis, qui cum sensibilam non habeant , Parallaxim , per aetheres spatia vagari, non infra Lunam , ut Aristoteli visum est, coerceri demon-Brantur; tum etiam ex phasibus Veneris , quae una cum Mercurio, modo ultra, modo citra Solem,
modo pleno orbe lueens , modo instar Lunae in
335쪽
PbiI Ophleae. 3 3Co pernieano vel Tychonico sit acquiescendum.
x U. Sed Tyehoni eum cum saero contextu magis consentit , quam Copernicanum e unde illud eo
nomine praepositu iri oportet . Copernicanum tamen defendi potest , ut hypothesis salvandis phoe
nomenis accommodatior. Imo Cartesii vortices innovarum stellarum ortu, incremento & extinctio. ne explicandis non inutiles videntur , praesertim si eaedem redeant stellae , ut quae in collo Ceti interdum cernitur & evanescit. Quin vortices circa Saturnum & Jovem in quovis systemate videntur admittendi, in quibus Saturni , Jovisque satellites circuitus suos absolvant. XVI.
Ex isto Iouis satellitum motu I eelipsibus tertius quam alia quavis hactenus excogitata methodo , locorum praesertim remotissimorum longitudo , ut vocant , ad tabularum geographica ruine mendationem definitur . Solem pariter circum proprium axem circumagi ostendunt maculae subis Inde in eo nascentes, quae sunt fortasse fuligines quaedam in summa illius superficie concretae , Sc in ingentem molem condensatae . Item a Lun , quatenus in ellipsi mota cogitatur , omnia aestus maris discrimina tam accurate ducit Cartesius ,
ut nihil ingeniosius excogitari posse videatur. XVII. Sphaera ignis in concavo Lunae , somniantium
commentum ; tametsi aetherea subii Iiorve substan tia aeri circumfusa videtur . Ad aerem pertinent meteora , ut venti , quos adumbrat IEoli pyla ;multiplex causa producit . Pluviae ex vaporibus sublatis, & frigore mediae aeris regionis densatis prodeunt . Earum guttulae in nivis floccos aut grandinis globulos nonnunquam constringuntur . Cum his una sulphurei ac nitrosi halitus evehuntur , ex quibus intra nubes pressis accenduntur fulgura: tum fragor ex nubis disruptione, & aeris commotione exauditur . Iridis colores ex rς
flexi & refracti luminis modificatio se in aquae
x VIII. Paretia in conglaciatae nubis superficie forma,
336쪽
ri; nec multum absimili ratione ha Iones , ear te. Taeque impressiones, quas emphaticas vocant, prodire intelliguntur . Maris salsitudo ex salis particulis in aqua exsolutis, & mari coaevis: fontium di fluminum origo ex aquis nonnunquam subter raneis , sed maxime ex pluviis & nivibus fusis ducenda. Terrae tremor sulphureo, & sa Iino spiritui accenso: aquarum mineralium calor & em eaeia sulphuribus salibusque mineralibus non inepte tribuitur. Fossilium quatuor sunt genera; s
Ies , sulphura , lapides , & liquabilia seu metalla . Inter lapides , & metalla ambigunt magnes , stibium , arsenicum , Sc.
XIX. 'Lapides pretiosi a fluida materia: horum colores ab halitu tingente originem habere videntur. Aurum potabile , chrysopoeia , fixio Mercurii , Rugae venales. Vis magnetis , qua se is ad utrumque Mundi cardinem convertit , aut ferrum ad se rapit, ab effluvio substantiali e terra, quae ingens est magnes, erumpente desumenda videtur: Iecutiares tamen effectus explicatu sunt dimetis es . Plantarum vita in subtili quadam actuosa-
qu.e substantia consistit . omnes e semine oriunt ar. In iis succum nutritium quodam quasi ei r- tuitu circumagi suadent experimenta. X Xa
Brutorum anima in spiritibus animalibus , hoe est in puriore ae subtiliore sanguinis portione videtur constituta . Omnia ex ovis animalia , ne ex e epto quidem homine , nasci , opinio est ingeniosa, magnaque veritatis specie donata . In eorum ventriculo digestionem non solo calore , sed tum ipsius ventriculi motu , tum etiam fermento quodam perfici; chylum per venas lacteas k ea. nalem thoraci eum ad venam subclaviam finistram, deinde advenam cavam, ac demum ad cor deferiari ; sanguinem a corde ad extrema per arterias fluere, &ab extremis ad cor per venas refluere, tanquam certum indubitatumque merito habetur. XXI.
Causa istius motus non ebullitio guttae sanguinis in diastole, ut vult Cartesius , sed eordis impulsis in systole, ut recte censet Harvaeus, Eummotum
337쪽
PhilosophDae. 3 is motum adiuvat respiratio, quae a thoracicis mi se ulis & diaphragmate pendet . SanSuis in pulmonibus coccineum colorem cum it , In hepate abile , in renibus a sero expurgari dicitur , Lie, nis usus admodum incertus et Spiritus animales e sanguine in parte cerebri cinerea praeparari , in callosa perfici arbitramur . Qui e cerebro defluunt
in musculos, motum spontaneum ; qui e cerebello prodeunt, motum naturalem efficere creduntur. XXII.
Ab iis quoque pendet sensuum perc*ptio , quae
in organis exterioribus inchoatur, ire cerebro absolvitur . Tactus organum, cutis extima , aut quia in ea sunt, papillae nervosae. Gustus pariter in nerve is linguae papillis; olfactus in tenui membrana interiores narium anfractus obducente ; a uinditus in nervi auditorii fibris , positi videntur . Grata afficitur auditus in concentu , cum aeris vibrationes , quae sonos graves , & acutos procreant, simul identidem incipiunt, ac desinunt :ut in octava, quinta, aliisque consonantiis accidit. In octava quippe sunt ut I. ad a. in quinta
x XIII. Visus organum retinam putamus , in qua distinctae rerum imagines tum pinguntur, cum radiorum fasciculi seu penicilli , a singulis obiecti punctis prodeuntes, sic in oculi humoribus, pyaesertimque in crystallino franguntur , ut cum adipiam pervenere, in totidem .punctis colligantur, vel certe in confusi remaneant . Quo propius est objectum , hoe magis divariantur radii , 3t difficilius coeunt . Hinc myopes , quorum globosior est erystallinus , obiecta viciniora ; presbytae remotiora facilius. vident . Hinc perspicilio convexo presbytae, concavo myopes adiuvantur. XXIV. Luminis radii ab aere in aquam, aut vitrum, quae sunt aere densistra, transeuntes sic . franguntur , ut ad perpendicularem lineam accedant . Hinc vitra convexa transmissos radios, & axi parallelos in foco colligunt , concava dispergunt . Hinc microscopiorum , & tele copiorum rationes
in Dioptrica Petendae; in quibus vitra sphaerica,
338쪽
316 Theses . quae faellius elaborantur, ellipticis , aut hyperis boli eis sunt anteponenda . Reflexio radiorum in quovis speculorum genere ita fieri videtur , ut anguli ine identiae , & reflexionis sint aequales et hocque principio Cato ptrica omnis innititur. iEX ET HIC A.
EThi ea seu Moralis scientia in eo eaeteris praeis stat disciplinis, quod ea sola quicquid mente perceptum est, ad praecipuum vitae usum , morum se ilicet institutionem referat. Unde Politicae seu civilis scientiae pars optima merito ab Aristotele iudieata est , nec minoris a Christianis est facienda . Ut autem mores nostros ad honestatis regulas conformemus , statim ultimus creaturae irationalis finis sive Deus prae oeulis est habendus, qui solus replere potest in bonis desiderium nostrum : nam animam Dei capacem quicquid
Deo minus est quomodo impleret 'II. Ad finem illum ultimum per actus bonos tendimus; id est, per eos actus, qui a libero arbitrio , seu υi electiva oriuntur , quique morum regulis tum ratione obiecti , tum ratione finis ,
tum ratione circumstantiarum consentiunt . Regulae autem morum primariae sunt lex aeterna ,
S recta ratio, quae & I ex naturalis dicitur, quaeque apud singulos interius clamat , alteri ne feceris , quod tibi seri non vis . Ea lex indelebili charactere mentibus humanis inscripta , immutabilis est, non sola duntaxat hominum conventione, sed naturali ratione suffulta, & amore Dei, ac proximi omnino comprehensa.
Ab hae naturali Iege caeterae omnes positivae N voluntariae leges, sive divinae , sive humanae, sive Eee Iesiasticae , sive civiles descendunt , quae ut obligent, debent esse promulgatae . Iis omnibus non tantum voluntatis actus reguntur , sed affectibus etiam animi sive passionibus , ut vocant, iraena injiciuntur . Non enim animi affectus omnes sunt mali, ut Stoici aiebant : sed si
339쪽
philosophie . . eos temper et ratio , laudem quandoque inrome .ri possunt. Ipsos non in corde, ut em is ins est , sed in cerebro excitari constat . Inter eos primum locum habere videtur admir tio vi tum amor ,& odium , &c. ..ξ : IV. 'Affectibus moderandis nullum . potentius auxilium naturale habitu bono seu virtute . Huius pars duplex di, altera superior , nimirum eonstans ordinis amor , quo nullus abuti potest ; altera inferior , quae ad Pravos a Ius nonnunquam detorquetur; sed tunc verae virtutis, i obien ac rationem non amplius retinet . Implenda enim sunt virtutum ossicia constanti firmoque amore boni , sive ea ad nos ipsos, sive ad proximos pertineant. Quae quidem ossicia sive subditorum in Principem , sive liberorum in Parentes , sive servorum
in Dominos, & vicissim, ex principita in Ethic constitutis facile deducuntur.
340쪽
dello Studio di Padova. Concedi amo liceneta a Gio: Munfre libraro di poterristampar il libro Inritolato.Ι stitutiones Philosbphicae Cl. Edmundi Purchorii in Tomi cimque giusta gi' essemplari stampa