장음표시 사용
311쪽
Disputat. V. Sect. II. Ques. I. 22ρssius est momenti , non puto acriter esse decer
Responsiones ad obiecta . . Obi ieies primo . si homo multas haberet paternitates ob multos filios , esset multi patres ς quod absurdum est. Respondeo negando propositionem . Non enim esset multi patres , sed multoties pater et ut homo qui multas callet artes , non dicitu et multi artifices . Siquidem, ut vulgoe aiunt , ad multiplicationem nominis concreti substanti vi , v. gr. Patris , requiritur multiplicatio formae & subie formae, inquam, v. gr. relationis ς subjecti , nempe hominis Patris . Est autem idem Pater , tametsi multiplex sit relatio. Nota ergo hoc Axioma Sholasti eum . Ad muι- θIicationem nominis eo nereti substantivi requiri-gur muItiplicatio tum subjecti seu suppositi , rum formae . ad multipIicationem vero eo nereti adject vi requiritur tantum muItiplicatio suppositi , non tavero formae. Verbi gratia , Pater & Filius in Sanctissima Trinitate sunt duo supposita , sed unam tantum habent relationem ad Spiritum Sanctum, se ille et spirationem activam. Unde Pater & Filius dici non possunt duo Diratores, sed unus is ratον . At diei possunt duo spirantes e quoniam Dirator est nomen substantivum; spirans vero est adiectivum . Vide S. Thom. I. Part. qu. 39. ar.
Obiicies secundo. Non possunt esse plura accidentia solo numero distincta in eodem subiecto. Respondeo distinguendo propositionem . Plura ae ei dentia ab Iuta , transeat : relativa , nego . Relatio autem est accidens relativum, non absolutum. Nunc sit Dioisio ReIationis. Dividitur vulgo relatio in transcendentiam, geearesoνicam , de quibus diximus . Rursus relationes categori eae veI sunt aequips-νantiae, ut aiunt, id est, eiusdem nominis in subiecto S termino , ut aequale dicitur aequali aequa-Ie, simile simili: ve I sunt disquiparantiae, seu di-N 6 versi
312쪽
filii , dominus servi. Hae voces aequiparantiae, &d quiparantiae har rae sunt , sed in Scholis usitatae Praeterea uel sunt eiusdem generis , nempe quae in eadem ea tegoria fundamentum habent vel di vera generis , quae funda tur in diversiis catego-Tiis. V. gr. relationes identitatis , S aequalitatis , & similitudinis sunt diversi generis . Nam relationes identitatis fundantur in substantia , re- Iati es aequalitatis in quantitate , & relationes smilitudinis in qualitate fundamentum habent . Sed relationes isntitatis & diversitatis, quae fundantur in substantia , sunt eiusdem generis . Item relationes aequalitatis , & inaequalitatis , quae inquantitatev vel relationes similitudinis 3t dissimilitudinis, quae in qualitate fundamentum habent, sunt eiusdem generis . Relationes vero identitatis & diversitatis sunt diversae speciei . Item rein lationes aequalitatis & inaequalitatis , vel relationes similitudinis & dissimilitudinis sunt diversa
speeiei. Igitur relationes suam unitatem specificam deis sumund non a subiecto soloe, in quo sunt.' siquiisdem in eodem subiecto possunt esse nota solum
Plures relationum species, sed etiam plura genera : ut in eodem homine sunt relationes identillatis, & diversitatis; aequalitatis , & inaequalitatis.similitudinis. , & dissimilitudinis , &e. No αα solo fundamento remoto nam, eadem v. gria
substantia seu natura , puta hum Ana , fundare potis est in Petro relationem identitatis cum Paulo , di diversitatis eum Bucephalo . Item eadem quanis tiths fundare potest rotationem aequali tatis , &inaequalitatis : eadem qualitas , puta albedo vehPhilosophia , fundare potest relationem similitudinis, & dissimilitudinis &c. Non denique a fundamento & termino simul , & materialiter sumptis , Pro ut sano v. gr. quantitates , vel qualitates &e. Nam quamvis Philosophia , & alhadcifint qualitates di νeris speciei , fundant tamen reo Iationes eiusdem speciei , nempe relationes simi- Iitudinis. Igitur saperest, ut unitas specifica reisiationum sumatur a fundamento, & terminosor.
institer sumptis , hoc est , a fundamento ,. quae
313쪽
enus obit munus fundandi, & a termino, quatenus fungitur officio terminandi. Et conseque nister omnes relationes identitatis sunt eiusdem speciei, non secus ac omnes relationes diversitatis . Item omnes relationes aequalitatis , omnes reta tiones inaequalitatis , omnes relationes similitudinis , omnes relationes dissimilitudinis sunt a tu Ddem speciei. Exempli causa , relatio identitatis inter duos homines , & relatio identitatis inter duos Leones sunt eiusdem speciei et quia utrobi que eadem est ratio formalis fundandi, & terminandi. Item relatio similitudinis inter duos homines do hos , & relatio similitudinis inter duos parietes albos sunt eiusdem speciei ; quia licet doctrina , & albedo sint qaalitates diversae speciei , tamen eadem ratione fundant relationes , ut homo & paries eadem ratione illas terminant . Denique unitas numerica relationis repetitur ab unitate numerica fundamenti di quia est ipsum futa-damentum , prout lon notat terminum . Jam sitnt Proprietates ReIatἰon s. Quatuor numerantur ab Aristotele .
I. Relatio suseipit aliquando magis & minus tui Petrus habere potest maiorem similitudinem cum Paulo, quam cum Polycarpo a. Relatio est aliquando alteri contraria , ut smilitudo est eontraria similitudini 3. Relata de se mutuo dicuntur , ut pater est 6 Iii pater, & filius patris filius. γ4. Relata sunt simul natura , & eognitione nam pater non prius est, nee cognoscitur pater , quam
De oppositione Lin tuor sunt oppositorum genera, ut de ela- Iatum est priori parte Compendii Metaphy-
νia , eontradictoria , quorum definitiones eum ibi sint allatae, faeile determinari potest, quae sit Oi
314쪽
Probatur. De relativis nulla extat controisversia . Inter privativa autem , v. gr. inter diem& noctem datur aliquod medium , nempe ante-Iueanum tempus. Item inter contraria datur meis
dium , ut inter virtutem & vitium datur status medius , quem Tacitus Galbae tribuebat , dum
eum aiebat esse magis extroe vitia , quam eum vim furibus . Inter contradictoria autem nullum omnino existit medium, neque peν participationem , neque per exclusionem ..
Ergo oppositionum maxima est contradictoria . Quae res quid sit medium per partieipationem , quid medium peν excιusionem iaRespondeo primo , medium per partie pationem esse illud , quoa aliquid participat de extremis ;ut antelucanum tempus aliquid de luce & tenebris participat. Respondeo, secundo, medium per exelusionem esse illust, quod removet utrumque extremum : quomodo vir lux ab Horatio dicitur esse media inter duci vitia per amborum exclusionem e ut homo pius neque est superstisiosus, neque irreligiosus. Virtus vi medium vitiorum, oe utrimque reductum
De duratione , orrina , ij eaeteris proprietatibus , se. at νributis relativis entis ἀDUrationem, ordinem, & caetera entis attributae relativae , seu proprietates definivimus Prima parte Compendi, Metaphysices cap. 2. Hic tantum quaerendum superest, utrum duratio, o do, tibieatio , & caetera huiusmodi attributa sint νeeulae quaedam , sive entitatulae a rebus durantibus, ordinatis , locatis , Sc. distinctae . Qux de re sit contra Modiitas
DUratio, ordo, ubicatio , &c. non sunt entiis tatulae quaedam a rebus durantibus, ordinatis, locatis , dic. distinctae .
315쪽
Probatur. Quae neque esse, neque concipi pota sunt , quaeque aliunde omnino inutilia sunt , ea admitti non debent apua sincerox R eandidos.
Sed, quicquid obtendant Mod istae , huiusmodientitates a rebuς ordinatis,. durantibus , & loeatis distinctae neque e neque conci p. possunt ut fatentur quicumque veraces se profitentur aliunde omnino, sunt inutiles , cum nullus hactenuς earum usus assignari potuerit. Ergo duratio ordγ , ubi catio , &c. non sunt νeculae quaedam , sive entitatuLe a rebus ipsis du-xantibus ordinatis, locatis, &c distinctae ν Responsiones' ad objecta ia hi ieies primo ia Substantia & aeeidens re ipsassistinguuntur , scille et ut entitas ab entitate. Atqui ordo , durati , ubi catio , caeteraeque huiusmodi proprietates entis fiunt accidentia. Ergo sunt entitates a suis subjectis. re vera distinctae. Respondeo distinguendo mai. substanti a x ae-eidenx absolutum , transeat: acciden x relatiuum, nego ia Simili moiso distinguo minorem , D nego
consequentiam. Accidens enim relativum est tantum eonnotatio. seu respectus;. non vero est parva entitas seu entitatula , vel parva re& seu reeuis
subiecto superaddita ut omnes, qui attendunt , clare intelligunt. Ubi ieies seeundo. Quae sunt in diversis eat egoriis , re ipsa distinguuntur , sive diversae sunt entitates ἀAtqui duratio , ubi eatio , Le. sunt in diversis eategoriis.' nam sunt in ubi, & quando, &c. res vero sunt in substantia Ergo sunt entitates distinctae a rebux ipsis. Respondeo negando maiorem. Nam ut quaedam sint in diversis categoriis , satis est quod diversae sint con notationes: nec necesse est, ut sint diversia entitates, ut iam de actione, & passione , imo de ipsa relatione antea declaravimus.
316쪽
ΡΗilosophia est disciplinarum , seu scientiarum
plane omnium complexio. Eodem tamen modo definitur in Scholis , ac scientia , nempe cognitio vera, &c. cuius primum principium est illud , uuicquid in idea , &e. Hanc possibilem adversus Aeatalepticos , existentem, contra Scepticos cum Dogmaticis defendimus. Circa res plane omnes sive spiritales , sive corporeas , tanquam circa materiam propriam occupatur , quale nuneae naturali lumine possunt cognosci. Causam formalem proprie nullam habet , sed habet finalem, se ille et vel cognitionem veritatis , vel praximvirtutis, vel quamlibet praeclaram effectionem. ε
Prima illius causa effectrix Deus opt. Max- qui eam primo parenti infudit . Secunda , Philosophi omnes , sed maxime veteres , qui viam. Posteris monstravere. Fidem & opinionem se eum in eadem mente de eadem re patitur quantum. ad argumenta, quibus innituntur: sed ex tamen scita tune movet, aut afficit animum. In Specu Iativam , & Practicam distribuitur, quae sese mutuo variis nominibus antecedunt . Speculativa Metaphysicam A Physicam Practi ea Logi eamdi Ethleam comprehendit et Mathematicae disciplinae ad utrumque genu S referuntur.
c I. tologia prima est Metaphysicae pars , quae Moy ei rea ens generatim occupatur . Ens autem seneratim nominis potius , qu m participii vim here videtur . Prima illius divisio est ens rea - Ia ,
317쪽
mente tantum existere dicitur, ac vulgo impossi- File eognitum definitur. Sed sane si cognoscere aliquid sit idea clara & distincta id percipere . nulla est rei impossibilis, puta circuli quadrati, aut lapidis lignei eognitio: nec eae res aliter imposis sibiles judicantur, quam quod earum ideae sese simul compati, seu mente comprehendi nequeant. II.
Si quis igitur quaerat, a qua facultate fiat ensrationis sie definitum ' facilis est responsio, a nulla : quia nec esse omnino , nec concipi potest . Atque ita ens non est uni vocum respectu entis rationis & eatis realis . Sed nec synonyme convenit substantiae, & aee identi, nec Deo, & subsantiae creatae. Unde fi proprie ac stricte loquamur , non est Deus in categoria substantiae cumentibus ab ipso productis eollocandus. Varia diis
Ringui solent entis prinei pia metaphysica , scili-cut actus & potentia; essentia de existentia; genus R differentia; substantia & subsistentia, &ρ.
III. Actus tamen , R potentia taetera comprehenωdunt. Potentia, quae obedientialis vulgo dicitur, a naturali re ipsa non est secreta . Quousque pateat quis definire possit J Certe ad ea, quae manifestam involvunt contradictionem , extendenda non videtur. Rei possibilitas, & illius non repugnantia ad existendum idem significant . Principium individuationis in ipsa vel rei vel modi existentia recte constituitur . Inter essentiam , ω 'existentiam realis non intercedit distinctio. Quare
essentiae creaturarum nullae sunt ab aeterno. Sub-
si stent ia nullam entitatem addit ipsi substantiae . , I V. Gradus Metaphysiet , seu attributa essentialia in entibus plane spiritualibus, ut in Angelis; vel in entibus plane corporeis, ut in ligno, &c. nec inter se , nec a suis subjectit rivera distinguuntur . Sed in homine , qui partim spiritalis est vi partim corporeus, gradus corporei, qui sunt quia idem ac corpus, a spiritalibus, qui a mente non discrepant , reali distinctione secernuntur . Ex quo recte infertur, o ullam in rebus ipsis extare nata r M
318쪽
ram universalem. sed nec talis per mentem exi- sit, saltem in essendo, ut vocant, & praedicando . si quidem triplex tantum est universale; nempe, Deus in operando ; idea in repraesentando ;pomen in significando: praeterea nullum .
Cum ergo genus , vel speetes , aut alia attributa multis convenire pronuntiantur; id eo tantum sensu verum est , quod idea quadam generali exhibeantur, & communi nomine exprimantur . Aliunde enim cum socrates homo dicitur , R Aristoteles homo, non idem homo de utroque Praedica rur , nec eadem utrique humanitas , hoc est non idem eorpus aut eadem mens inesse a ste xi t u r . Nihil tamen obstat, quominus quinque vul gata Porphyrii attributa universalia retineantur, quae in actuali praedi eatione de aIi quo singulari, sua universalis ratione excidere sunt dicenda. v ΙἀGenus vel supremum est , vel suba Iternum. In uni ea specie aliis possibilibus conservatur. Sub se
habet speetes, quae vel subalternae sunt, vel infimae. Speetes infima in unieci individuo tota remanet . Differentia genus constituit , & dividit speciem . Raro oceurrit uniea simplex , & eum specie reciproca . Eam aliquando negativam esse nihil vetat, dummodo in alia specie sit positiva Proprium quatuor modis dicitur apud Porphyrium . Tertii & quarti exempla non congruunt.
Aeeidens recte dicitur adesse posse subjeeto , &ab eo abesse sine illius interitu. v I I.
Causae entis quatuor ne, vel quinque retenseri debeant, lis est de solo nomine. Finalis est vera causa, quae movet secundum esse reale, non secundum esse intentionale. Omne agens agit pro pter finem et agens quidem dia noeticum, tormaliter: quolibet aliud, materialiter tantum. Nemo Potest plures fines simpliciter ultimos sibi proponere; leu unicus est omnium finis ultimus ; nem-Pe Deus , qui etiam est prima omnis entis causa effectrix r sed mundum sibi eoaeternum eondere non potuit. Caeterae eausae effectrices saltem corporeae in rem distantem non agunt.
319쪽
Philosophicae . Eo VIII. . Causa materialis, sive materia duplex: prima, in secunda . Materia prima propriam haber existentiam. In eam usque non necessario fit tesolutio , dum mixtum corrumpitur . Ia mixto Vera, remanent elementa & potestate & actu , sed di Uersa ratione Causa formalis dat esse tale materiae , non esse simplieiter . Causa exemplaris effectricem in operando dirigit. Proprietates entis aliae sunt
absolutae, ut unitas, veritas , bonitas r altae re-
Iativae, ut relatio, ordo, &c. Unitas nihil addit post tuum ipsi rei . Ex unitatibus fit numerus , cuius forma non est ultima unitas, sed unitatum
veritas metaphysi ea est rei consensio, seu eon- formitas cum suis principiis , maxime vero cum idea Divina . Bonitas metaphysi ea est rei perfectio: quae sol x ita est obiectum amoris , ut malum quatenus malum est , expeti nequeat . Bonum & finis non convertunturia Morum probitasse a virtus est bonum morale, quod a natura inchoatur , exere itatione perficitur . Virtus secuniadum partem superiorem , quae sola essentialiter hona est, in parte homini x rationali ; secundum inferiorem vero, in parte animali , res det. Uirtutes communes in statu perfecto sunt inter inconnexae
Relatio est ordo unius ad aliud . Altera diei-
tur transe en dentalis, altera categorica r utraqu nemine cogitante existit tum in Deo , tum in creatura . Relatio. categorica non est entitas a fundamento , prout termi Rum con notat , distincta . Connotatio igitur termini ad essentiam re- Iationi a categoricae pertinet; non terminus , qui semper absolutus est , non . relativus , &quo multiplicato moti plicatur relatio . Relationi finitimae sunt oppositio, ordo, duratio, ubicatio, &c. quae minime concipi debent , quasi entita tulis quaedam a rebus oppositis , Ordinatis , durant .
hus , locatis, dic. distinctit.
320쪽
Ex Logica, Ethica, & Metaphysica .
ΡΗilosophia nihil aliud est , si interpretari velis, quam studium&amor sapientiae, tametsi ad Sapientiam ipsam hae e dudum translata sit appellatio. Definitur a Veteribus Philosophis Rerum Divinarum, & humanarum , causarumque . quibus hae res continentur , scientia . Est autem scientia in se holis cognitio vera, certa, & evidens rei necessariae per proprias causas, quam possibi- Iem adversus Academicos , existentem adversus Scepticos eum Dogmaticis defendimus: angustissimis tamen finibus conclusam non dissitemur . II. νPrima illius ea usa effectrix DEUS OPT. MAX. omnis dati optimi, omnis doni perfecti Auctor . Seeunda , Philosophi omnes , sed maxime Veteres , qui viam posteris monstravere . In speculativam & practi eam distribuitur , quae sese mutuo variis nominibus antecedunt . speculativa Meta physicam, & Physicam, Practi ea Logi eam & Ethi eam comprehendit : Mathemati eae Disciplinae ad utrumque genus referuntur. Qui Philosophiae studio tenetur , errores pristinos emendet ; ideas deinceps non admittat nisi claras e non tamen aequalem ubique certitudinem quaerat.
Convenienter quidem Logi ea primo loco quas caeterarum organum tradi eonsuevit: ipsa quippe ad earum asseeutionem utilissima est , tametsi non omnino si di necessaria . Cogitationes me