장음표시 사용
321쪽
PhiIosopbIe . rementis ad verum dirigendas suscipit r unde non male definitur Scientia , vel Ars cogitandi , hoc est percipiendi , iudicandi , ratiocinandi , ordi. nandi . In Docentem , & Utentem vulgo distri buitur: sed Utentis nomine , si Doctorem Ante licum audieris , reliquae omnes Philosophiae partes intelligendae sunt, puta Physica, Ethica, &c. quae definiendi , ac demonstrandi regulas ad uissum reducunt.
II. Prima cogitationis species , quam spectat Logica , perceptio vel idea dicitur : eaque felleius intelligi , quam verbis explicari potest . Ne tamen ulla vocabulis subsit ambiguitas : ideae nomen vel pro perceptione mentis, vel pro re ipsa percepta sumitur : haec objectiva ; illa formalis idea vocatur . Sed eum ideae nomen simpliciter profertur, obiectiva tantum , non formalis idea intelligitur. Rursus perceptio, si phantasma corporeum speculetur , imaginatio est ; secus pura intellectio , aut etiam aliquando conscientia seu
Ut vero pereeptionem dirigat, hoe est, distinctam reddat Logica, in id praesertim in eum bit , ut quaecumque animo comprehendi possunt , ad
certas classes aut categorias revocete sic enim effieitur , ut neque modum entis cum ente menseonfundat ἱ neque res spiritales imaginari ; nee rebus corporeis affectus spiritales , ut satis obvium est, tribuere perperam moliatur. Sed quis demum Categoriarum typus meliori Aristotelis , an Recentiorum eerte id utrique commune est,ti verum ; ut quicquid concipitur , vel spiritus si , illiusve modus , vel corpus, aut illius aff.ctio , puta figura motus, &c.
Lieet autem Ideae in se spectatae singulares sint .' multa tamen possunt exhibere singularia ; unde sunt universales quoad repraesentationem. Nomina quoque quae eas significant , sive sint substaniativa, sive adiectiva , universalia sunt in significando . In nominibus porro , quae ideas expri
munt, ut in vel bis, quae seni j pdiciorum signae,
322쪽
3ro Thessa, raater significationem primariam aliae sunt,quagaeeetarias dicere possis , quae aliquem animi a L ectum, ut impudentiam, verecundiam , venera intionem , contemptum denotant et unde aliae voἀces sunt verecundae , aliae obscoenae , aliae impuldentes, &c. v. Judicium est simplex mentis assirmantis veInegantis actus : ipsit praesertim nocent anti ei palae piniones, praecipitatio mentis , ti vitiosa hominum loquendi ratio . Primo vitio occurrit , qui praeiudicium omne exuitῶ alterum prudenti cunctatione ; tertium accurata vocum de fioitione cuia ratur. Iudicii interpres est propositio: quae seminper vel vera est, vel falsa, etiam si sit de futu-' ro contingenti . Propositio singularis ad universalem potius, quam ad particularem est revocanda. Indefinita in quavis materia semper universalis est, nisi ubi factum narratur. v I. Ratio ei natio est actus mentis iudieium aliquod non ex uno solo , sed ex duobus saltem iudieiis antecedentibus inferentis, quorum quidem altero contineatur , altero contentum indicetur tertium ex his due um . Quare ratiocinatio species est quaedam judicii . Illius interpres est Argumentatio, cuius varia sunt genera . Syllogismum praecipue spectant Logiet , sive is simplex sit , sive compositus . Syllogismi simplicis & dire et i quatuor sunt figurae , in quibus novemdecim modi ad concludendum utiles per combinationum doctrinam facillime ac evidentissime demonstrantur. . VII. Ad hane Syllogismorum speciem accommodari possunt operosae vulgatarum reductionum regulae. De aliis communi principio iudicandum , quo praemissarum altera conclusionem in se continere, altera contentam debet ostendere. Ratiocinatio ,
si falso nitatur argumento, sophisma est; si probabili, Opinatio; si certo & immobili fundamen.
to superstruatur , Demonstrationis nomen obtinet. Non tamen unica semper ratiocinatione continetur Demonstratio , sed multas aliquando po-nulat, sive ea sit a posteriori , & per effectum , sive sit a priori, & per causam. v III.
323쪽
Methodus in cogitationum ordinatione eonfi- sit, tum ad inveniendam veritatem, quae latet, tum ad eam exponendam cum iam inventα est . Hi ne duplex Methodus ; Analytica nimirum, seu resolutionis ac inventionis , & Synthetica , seu compositionis ae doctrinae. Utraque suas habet leges. Prima a speciali rei, quae in quaestionem de ducta est, examine orditur, ut ad principium aliquod commune , & omnibus notum perveniat, unde quaestionis petatur solutio . Secunda a comis munioribus sententiis incipit, sicque a genere ad species progreditur ., ut consequentia. omnia ex antecedentibus probata iotelligantur.
EThi ea seu morum scientia actus humanos ,
prout ad honestatis regulas intuitu finis ultimi eonformandos, spectat. Hanc merito praecipuam Politicae partem vocat Aristoteles; eodemisque jure praecipuus ipsi in oeconomica tribuendus est locus , ut tam familiae , quam civitatis mores apprime instituantur . Quare i psius naturam non satis norunt, qui eam in Monasticam , Oeconomicam , & Politicam velut in partest dividunt . .Quod recta ab eodem Aristotele pronuntiatum , Iuvenem aetata minus idoneum esse Po-ιitices auditorem , Iuvenem vero moribus ineptum, cur ad Ethicam transferatur, non video. II. Morum institutionem ab inspectione finis auis spicari par est . Finis autem vel bonus est, vel
videtur . Nam voluntas. in malum quatenus malum est, propendere non potest ἀμ cumque aliunde ipsius motus in infinitum non abeat, in finem tandem ultimum desinat nece sis est. Hie ultimus
finis idem est, ac summum hominis bonum: quod nec in voluptate corporio, ut Cyrenaicis plaeuit, nec in doloris vaeuitate, ut Epicureis , Se . sed in solo Deo quaerendum: quippe solus Deus beatos nos essicit, quia solua veris perpetuisque gaudiis nos perlantis . .... . III.
324쪽
. Theses III. Ad beatitudinem per actus bonos , sed vo Iunistarios contendimus. Voluntario opponuntur vis,ti ignorantia insuperabilis . Ad vim accedit meistus gravis, sius, ut Iurisconsultus loquitur, majoris malitatis . Quare quae fiunt ex metu gravi absolute sunt in voluntaria ς licet comparate almaius malum, quod effugiendum est, voluntaria diei possint. Ad ignorantiam quoque quadant enu Arefertur concupiscentia , quae menti tenebras of rundit : sed ea quamvis voluntarium quandoque minuat, non tamen omnino tollit. Quicquid voluntarium, id liberum quidem a coactione, non tamen ab omni necessitate.
I V. Est autem in homine non tantum libprias a
coactione , quae nempe vim externam excludit squaeque libertas Dontaneitatis dici possit: verum etiam est libertas a necessitate intrinseca, & naturali, quam liberum arbitrium , seu libertatem electionis nominamus , quaeque recte definitur a Sancto Thoma, Vis electiυa. Haec citra indiffere tiam , saltem contradictionis , ut vocant , non consistit . Unde ei rea ea tantum quae ad finem ultimum ducunt, in quibus videlicet mereri pota
sumus, non circa finem ipsum ultimum versatur. Illius origo a mentis extensione, cui nullum ex aequatur bonum creatum , est repetenda.
Ut actus liber bonus dicatur , ipsum regulis
morum, tum ratione obiecti, tum ratione finis,& ei reum stantiarum consentaneum esse oportet ς si vel in minima circumstantia defietat , malus est : nec ullus proinde in individuo , ut ajunt , spectatus est indifferens . Regulae autem morum primariae sunt , non probabilitatis commentum nuper excogitatum, nec humana auctoritas ; sed lex aeterna ct recta ratio, quae & lex naturalis di citur, quaeque immutabilis est, nec sola hominum Conventione , sed naturali ratione est suffulta,&amore Dei ac proximi omnino comprehensa. v I. Ab hac naturali lege eae terae omnes positivae &voluntariae leges, sive divinae, sive humanae, ii
325쪽
Philosophiete. 3 3eeolesiasticae, sive civiles descendunt, quae ut obligent , debent esse promulgatae . Iis onanibus non tantum Voluntatis actus reguntur : sed ipsis etiam affectibus animi seu passionibus, ut vocant, fraena injiciuntur . Affectus igitur illi non sunt omnes natura sua mali, ut Stoici aiebant : sed si eos temperet ratio, laudem quandoque promoverii ossunt . Ad rectum vero illorum usum id pr&ertim requiritur , ut secundum praescriptas a recta
ratione , & morum scientia regulas , ad iustam mediocritatem, intuitu finis ultimi , redigantur. v I I.
Hanc mediocritatem statuit virtus, quae ex Aristotele est habitus bonus honum reddens habentem, & opus eius bonum . Ea vel supernaturalis est , & infusa, de qua Theologi ; vel moralis, k aequisita , de qua Philosophi ex officio disputant. In omni virtute moralis pars duplex distinguenda: superior altera , quae est constans ordinis amor , & qua proinde nullus abuti potest ealtera inferior , quae in affectionibus corporeis praesertim consistit, quaeque ad pravos usus nonnunquam detorquetur. At ea, quoniam tunc contra rationem , & ordinem pugnat, vera virtus ne- 'quit appellari . VIII. Itaque neque ille vere prudens, qui dolo mainto alios decipit: neque iustus, qui fRV re nocentem absolvit, vel Magistratum non eiurat potius, quam insontem in causa capitali contra propriam scientiam condemnet: neque fortis, qui seipsum oecidit : neque temperans, qui a voluptatibus abstinet, ut avaritiae serviat . Implenda enim sunt virtutis officia constanti firmoque amore boni , sive ea nos ipsos, sive proximum respieiant. Quae quidem ossicia sive parentum in liberos , & vieissim; sive dominorum in servos , &c. ex principiis in Ethica constitutis facile deducuntur. E X M E T A P Η Υ Γ Ι C a. a
KEtaphysica non male definitur Sapientia, ils V L est , superior quaedam scientia et quae Ens
326쪽
generatim , illiusque affectiones per mentem abis
stractas ; speciatim vero Deum , & creatas menistes naturalis duntaxat rationis praesidio munita speculatur . Quocirca duae sunt illius partes . Prior quidem , quae ontologia , aut scientia generalis vulgo dicitur , Entis ipsius , modorumque , & attributorum illius generalium notiones exponit ; praecipuaque axiomata ex primis illis tum Entis , tum modorum , aut attributorum Entis notionibus conflata , & ad omnes disciplinas pertinentia persequitur. II. Inter Axiomata vero communia primum locum
sibi vindieat istud notissimum : uuiequid in ideaelara oe dis incta rei alicujus continatur, id de ea re eerti sime potes affirmari. Ex quo fluunt illarnutequid es, perfectionis in re aliqua , id in
prima totaque lilius ea a vel formaliter , vel eminenter continetur. Nihilum nullius rei ea a e sese potes , oee. Causa autem est principium i fuens esse in aliud : quae quadruplex ne tantum , an quintuplex recensenda sit, Iis est de solo nomine . Inter eas porro sola effectrix causae Phy- sese nomen proprie ac stricte promeretur. III. Posterior Metaphysicae pars , sive Pneumato Io-gi , Deum in primis considerat , cuius existen-xiam in vietis argumentis demonstrat , & praeeipua, quae in illius notione continentur, attribu-t, ipsi soli propria, ut infinitatem, aeternitatem, futurorum praescientiam, &c. evolvit. Summum illud Ens reliquis existentiam dedit , ac conserinuat; eorporibusque motum tribuit, Idem voluntati creatae inclinationem generalem ad bonum generatim perpetuo imprimit , vi cuius ipsa bonis privatis adhaerere potest e sed eam in singulis actibus , si modo naturae vires non excedunt, Praesertimque in malis, speciali motione Physica non
De Angelis pauca Philosophis nota . Mens humana recte definitur a Sancto Augustino , Suhsantia rationis particeps , regendo corpori RC-Lommodata. Ea lege cum corpore a suo Conditore
327쪽
tationes velut causas occasionales certi corpori sumotus excipiant , & vicissim occasione certorum corporis motuum , quaedam in ipsa cogitationes excitentur . Hinc illius habitus naturales petendi. Cave ergo cogitationem e corpore dicas profuere: mens enim naturaliter cogitat , nec ullo
corporis subsidio, sed solo Creatoris concursu ad cogitandum indiget.
Cum vero cogitationis nomen haec duo significet, nimirum percipere , & velle r hine fit . ut in mente , quae simpliciis ma est , duae cogitentur facultates, intellectus, qui percipit, & voluntas , quae Vult : cum tamen eadem mens &percipere & velle dicenda sit. Percipiendo autem non agit, sed recipit; hoc est, vel id eis claris, quae omnes innatae sunt, informatur; vel aliquo sensu confuso afficitur 2 at, cum Vult, vere agit. Iudicare porro , seu assentiri , est voluntatis actus. Ad intellectum referuntur phan tasia , & memoria ; ad voluntatem libertas ,&Pppetitus ses-Quae omnia cum vera sint, mentemque humanam diversi prorsus a corpore ordinis substantiam esse constet, eam citra corporis consortium, non citra conservatorem Deum , suapte natura subsistere debere & vivere hoc est, cogitare, adeoque e immortalem esse, manifestissimum est. Frustra igitur sunt Epicurei, cum illius spiritalitatem e
vertere conantu V, ut eam mortalem faciant ;frustra Pomponatius , dum illam citra corpus in statu violento versari ; neque proinde naturae suae conditione, seorsim ab illo existentiam, & vitam exigere, seu quod idem est , interitui ex se obis . noxiam esse contendit.
328쪽
circa finem biennii Philosophici
EX PRO LEGOMENIS. ΡΗilosophia nihil aliud est, si interpretari velis, quam studium & amor sapientiae, tametsi ad sapientiam ipsam haec dudum translata sit appellatio. Definitura veteribus Philosophis rerum divinarum & humanarum , causarumque quibus hae res continentur , scientia . Est autem scientia, cognitio vera, certa, &c. quae &. existit aliqua , & hac prima certitudinis regula nititur et
Quicquid in id ea elara & distincta rei alleuius comprehenditur , illud de ea re certissime potis est affirmari. . EX LOGI A.
ΡRima Philosophiae pars est Logica , quae Ue Iscientia , vel ars cogitandi seu cogitationes ad verum dirigendi merito dicitur. Cogitationum P vim a perceptio vocatur , vel etiam in Scholis apprehenseo : eaque vel elara est & distincta, ut perceptio entis generatim , primorumque illius Zattributorum & specierum ; vel obseura & eonfusa, quae nimirum occasione motuum corporis excitatur , cuiusmodi sunt perceptiones qualitatum sensibilium , puta luminis , soni , caloris , frigoris, & caeterArum. Ut pereeptionem dirigat Logica, attentam es.se mentem, seque tum ab impressionibus sensuum, tum a perturbationum motibus immunem , quanis tum potest , servare iubet; deinde quaecumque intelligi possunt, ad certas classes aut categorias , se ille et ad Substantiam spiritalem & corpoream , ad Modum itidem spiritale & corporeum , additis rursus divisionibus necessariis, revocat. Sic eo nim
329쪽
nim effoitur ,.ut neque ens cum entis modo mens confundat; nec res spiritales in aginari; conetur ;nec rebus corporeis affectus spiritales perperam attribuat.
III. Iudicium est altera eogitationis species , quae
in affrmatione , vel negatione consistit . In eo maxime vitandae sunt praecipitatio mentis, & prae- audicata ex sensuum impressione opinio. Ut nomen ideae , sic Iudicii verbum est interpres . In nominibus porro & verbis, praeter eorum significationem primariam, alia sunt, quas accessorias dicere possis , quae aliquem animi affectum aut motum, ut verecundiam , impudentiam , contem-Ptum, aliosque affectus denotant: unde fit ut ex vocibus aliae verecundae habeantur , aliae Obscce nae, &c. I V. Ratioei natio est Iudicium ex duobus saltem aliis iudieiis ductum, cuius praecipua species Syl-
Iogismus . Quatuor Syllogismorum figurae, & no-Vemdecim. modi directi ac simplices per doctrinam com hinationum iniri possunt . Εκ una, aut pluribus ratiocinationibus fit demonstratio , siveae Priori, & per causam , sive a posteriori, & per effectum. Methodus in cogitationum ordinatione consistit, tum ad inveniendum, tum ad exponen dum verum . Hinc duplem methodiis , Analytica &Synthetica: illa veritatem inquirit, haec exponit.
i KEt physica sive scientia generalis ens uni e o L se , praeeipuaque illius attributa a affectio
nes per mentem abstractas , speciatim vero Deum& creatas mentes naturalis duntaxat rationis subsidio muni a speeulatur . Dei nomine intelli gunt omnes ens summe perfectum: cuius existentiam , praeter Morales, ac Physicas demonstrati mes , invictis argumentis, praesertimque innata omnibus hominibus idea Dei, probat Metaphysica. Enti autem summe perfecto omnes adsunt perfectiones nullae desunt. adeoque aeternum est , infiat tum , Sc.
330쪽
Praeeipui illius ministri , Angeli ; de quibus
quidem multa per coniecturam & quasi divinando memorantur, nihil fere demonstratur. Angelis finitima est mens humana, quae recte a Sancto Augustino definitur substantia rationis particeps , regendo corpori accommodata . Ea lege cum corpore a suo Conditore videtur coniuncta, tit quasdam illius cogitationes velut causas occasionales certi corporis motus exeipiant, & vici Gsim occasione certorum corporis motuum quaed Amin ipsa cogitationes exeitentur . Hinc illius habitus naturales petendi. III. Cave ergo , cogitationem dieas a corpore profluere , vel nihil esse in intellectu , quod prius non fuerit in sensu. Mens enim naturaliter cogitat , suarumque cogitationum sibi est conscia ς nec ullo proinde corporis auxilio ad cogitandum, sed solo Dei lumine ad ens omne, & modum en iis percipiendum indiget . Ipsa igitur citra cor- Poris consortium , non citra conservatorem Deum
su b si ste re debet ae vivere , hoc est , cogitare zhincque immortalis esse demonstratur . Verum haec, quae Metaphysea est demonstratio , Physicis ac Moralibus argumentis adhuc sustinetur.
T Hysi ea eorpus naturale eontemplatur , quate-- x nus naturale est , sive quatenus est substantia quaedam ex te usionis, impenetrabilitatis , figurae, motus , quietis , aliarumque affectionum ex his Profluentium naturaliter particeps. Muitas huiusmodi substantias extare ex variis illarum in nobis impressionibus, posita bonitate Divina, nobis est certissimum . omnes a Deo secundum ideam aliquam sunt productae . Quocirca nullum esteorpus sensibile , quod ex materia seu subiecto ,& forma substantiali , sive , ut loquitur Sanctus Thomas , essentiali , qua suo Archetypo respondet, non somponatur.