장음표시 사용
131쪽
editum, tum quia ut ventorum furorem obiecta mole veI praepo tens oppugnaret, vel expugnaret inuictus ;tum etiam quia ut Pop. Panormitani animos ea noui prodigi, delectatione recrearet; quique dum vel Rhedis prouectus , vel equis euectus vltro, citroque commearet, patriae urbis potentiam vel admiraretur, vel praedi
Alterum vero supra ipsum mare collocatum, ut vel mare ipsum iam panormitanae Vrbis imperio subiectum, ceteris id legendum quasi peculiaris potentiae monumentum suapte sponte & praeserret,& offerret. Sinistrae. Henrico Guzman in aren. Comiti Principi O . Sicili Pror. Optatiss. AEuenienti. PANORVVS prae ineredibili utilia fuisse ibus continere non
lenssaxea hac mole ad mare excitata extitians obuiam procedit. D.Coriolano Bononia Prael. D. Francisco Lombardo, D. Laurentio Bonaum, Antonino Bonaccolis , Don Vincensio la MD, mn Gasparo Bellacera, Iacobo canio PP. CC.Dexterae Ad Henricum GKmo Olivaren. Comitem Siciliaequ/ρουν egem Hanormum imo venientem
Lignea facta aliis ,posita in bifaxea moles
Himus ct insolito litus honores is . Scilicet Vrbs meritis ingentibus aequat honorem, Aeter que cupit quodHcat,esse decus.
Huic prodigiosae moli Arx imminet & ad pulchritudinem, & ad
oblectationem composita, quae vel etiam ipsa cum sortuna saeuiente sic praeliatur, ut non sortiter obsistat solum, sed etiam vincat. Sic ipsa maris potentia Panormitanae urbis venerata potentiam &victam sese , & ab una panormitana urbe dumtaxat isthaec patrari miracula confitetur. Quoties .n. Panormitanus Quis in huiusce Arcis areola muris circumsepta, namque contermina spatiatur,
maris sibi fluetus calcari, deprimiqud iure persuadeat. Exiguum plane hoc ξ illud maius. Fuit Urbs Panormitana quondam totus portus, cum illi in Sici
132쪽
lia uniuersa nullum plane similem natura sormauerit;& ut supra cap. 3. De Pyrrho eX Diodoro retulimus, qui Panormitanorum urbem uiuast,quae pulcherrimum totius Siciliae portum haberet. Hunc vel incolarum incuria, vel temporum iniuria, vel arenarum colluuione oppletum perdidit Panormus; sed haec iacitura gloriae potius Panormo,quam dedecori suit; nunquam .n. haec potentiam ostentasset suam, nisi tantum,ac tam singulare beneficium sibi a natura collatum fortuna perdidisset. Imo, ut ingenue fatear, haec haud inimicam, sed amicam se praebuit, ac beneuolam. Qui .n. Ciuis Panormitanus ingenium venditasset suum, nisi haberet, unde id posset nauus exercereὸ & qui itidem virtutem animi praetulisset sua, nisi cum ipsa ipsius maris potestate certasset ξ Domuisse gentes immanitate barbaras, locis infinitas, omni copiarum genere abundantes, haud quidem singulare praeconium , cum ee conditionem, ac naturam,quae vinci possent, habebant. at fluctus cohibere, maris impetum reprimere, ingruentibus hyemis tempestatibus fines collocare ; hoc sicut peculiare potentiae genus, ita & singulare laudationis argumentum . In hanc rem extat inscriptio meo quidem iudicio digna, quae ab unoquoque perlegatur, quaeque mirumquan tum celebretur. Est Antoni j Vinitiani, quem siue orationem numeris solutam, siue pedibus astrictam summa cum laude scribentem debent omnes, velint, nolint, vel Praeceptorem sequi,vel om
Gardas Tolidus Prorex Praeclarisi. O orae maritimae aut frustra uniatum, aut omnino omnibus ante se inexcogitatum dignum ingendi,dignumani sui prae tantia,qui vastuarem maris explerestrinunitatem aqua rei vim, O impetum non citra admirationem interrupto cursu natura armie coerceret,irangeretque in aeternam Urbissecuritat alij;gloriam POR
TVMfaciandram Didacus Hemique , ct Gu an Comes AlbaisAlis P rex V.C.nobilitate actitassia ad exemplum praecipuus inchoatum tan-D viri auspicio peragendum, O memoriam perpetui nominis incisse μὰ bravL C. Nicolao Bononio Prael. b. Colantonio Spatafora, ct Andrea Sala 'rare Prae. Anno. M. D. LXXXX.
Sed amabo te mi lector quidnam Ioannes Boterus tam de Panormitana Vrbe,quod obiter, quam de hoc panormitano portu ab P arte
133쪽
L 1. deI- arte elaborato, atque ab operatoria potentia constructo . quod ad ι μοχ ι.ε. rem, conscribat, breuiter accipe, ut luculentissime cognoscas nimis.- um dicendi, stribendique genus non ex animi asseetione,sed ex veritate prosectum. Sic itaque is habet. Verso SemAtrione non m ἡ astra Clita notabile,che PALERMO,ma per grandetra disito,e permoltitudine di habitatori,e per concorso di nobiliae per magnis excra di fabri che,e di contrade, e per amentia,e rictbeffeta di territorio P tale, che puo honorare dae Sicilis, non che isa'. Sed haec quidem cum ceteris scriptoribus communia, cum ita omnes de Panormitana urbe tum sen tiant,cum scribant. Hoste suus erit recensendi locus. Ad portum
redeamus. Audi quid ille de portu. Non hamea , sic idem ille Buterus, porto, mane hamo orasatio uno capacissimo con se molo mira
bile,e non in segno della grande a Romana. haec ille. Lege, quae scripsimus da hoc cap. x. ted obiter. Recte autem Buterus actirmat, Enon inigno della grande a Romana, Si .n. Vrbem Panormitanam
inspexeris se se maris fluctibus opponentem, quid augustius, si maris potentiam superantem, quid potentius, si prosunditatem maris exaequantem quid mirabilius ξ si vero eiusdem sumptus consideraueris vel ad coarctandum mare, vel ad coercendas tempestates,vel ad aptandum nauibus commodiorem sinum, quid gloriosius, quid laudabilius, quid magnificentius 8 Et quidem supputatis sumptibus inuentum hactenus ab urbe panormitana ad maris rabiem edomandam,atque ad portum efficiendum fuisse tantum pecuniae consumptum, ut attingat hunc aureorum numerum 36oo ocio. Quod inde liquet; cum . n. huiusce portus Isso. Panormiis sundamenta
collocarit, qui vel iam tum pro dote triginta septem aureorum millia quotannis accepit,ad hunc usque diem lupputatis rationibus aureos 36Oo ooo. summa cum liberalitate laetus insumpsit. Praeter quam quod maior vis auri, argentique proiecta, si ad ipsa primum iacta inchoamenta, antequam statuta dos esset, aduertas animmum . Id certe Senatus Panormitani naturam attendenti patet satis, nec is audebit prosecto in meam pedibus ire sententiam. Huc accedit & illud singulare argumentum, quod ad potentiam urbis ostentandam maxime facit. Proximum eit nauale armamentarium Prorege D. Francisco a Castro Comite Castri, ac D. Didaco Pigmentellio totius Siculae classis praesecto, ac praecipua S. P. plura aureorum millia erogantis liberalitate inchoatum. Ab eminentissimo, ac Reuerendi T. D. D. Ioannetlino Doria S. R. E. Cardinali amplissimo primus lapis sacer. Ob hoc tam singulare, ac nouum Panormitanae urbis ornamentum ab eodem D. Didaco plures instituti
134쪽
tuti iussi, plissimae peract comediae.totum hoc celebre, ac Roma na potentia dignum aedificium ab Mariano Smiriglio in Siciliae Regno Philippi Regis auctoritate Architerio designatum. Ea par tium absolutio, quam nunc vides, Illustriss. D. D. Petro Corsetto Panormitanae urbis amantissimo adscribenda qui vel patriae desiderantis studio, vel tanti aedificij inchoati pulchritudine, ac magnificentia excitatus curauit, ut singulis quibusque mensibus centum quinquaginta aurei soluerentur, quo pedetentim opus hoc magnificum, ae regium undequaque perficeretur. Stet igitur. singularia extare in panormitanae urbis agro miragula,& singui rem S.P. L lucere potentiam. . si uad lut
N huiusce primi libri calce nullo mihi pacto est Pa-
' normitanae urbis omittenda Maiestas; quae licet mi- rumquantum ab unoquoque veritatis lectatore suris P t ri spiciatur, ac celebretur , hic tamen rudi minerua , quod aiunt, describenda; ut qui nunquam Panormmum appulerunt; eamque dumtaxat ob nominis famam terrarua ubique vulgatam concordi scriptorum laudatione cognorunt, h/z dicendi ratione non secus atque penicillo tamquam in scaena quoquomodo descriptam contemplentur, ijque si minus oculos, gnit mos certe eo grato ucundoque spectaculo depascantur. De praeclara Panormitanat Vrbis natura, eiulque partibus, qualisnam ea florebat antiqpitus ,rahit ijs vltra addendum censeo, quae de ea, ut omittam reliquos, satis egregie doctissimus, Ut cum Clu' LA. L sis uerio loquar,in cuiuxore concivis laudatio non minuitur,Marianus ans.f. 27s. Valguarnem in libro de urbis pan mitanae primordio prosecutus, ac varijs eruditionum generibus dismissime disertissimus illustrauit. Quem huiusce perantiquae urbis videndi decus desideriun tenet, eum consulat. Meae igitur sunt partes, qualisςRcerte numsit,quaue laude flore scat,ob ocul os distinctius, apertiusq; luculenta,veraque orati me proponere= I I. O 1 V A . . . ....
Quadrifariam emu Vrbsim IK tur; quasi in quadruplices dil- P a lecta
135쪽
secta urbes urbis unius ambitu contineri non possit. Et quidem si nos singulas attente contemplemur , contemplabimur certe luam singulis retineri tum Venustatem, cum Maiestatem. iii . I .
Panormitana Vrbis Vrbs prima describitur .
PM ut reueseatius progrediamur, ab ea nobis exordiendum uri est , qtiam tutelaris Christina tuetur, ac seruat. Quid in ea
non pulchrum, quid non magnum videas ξ . Porta,quae generatim Noua dicitur, quaeque ad Montem Regalem vergit, ita opificio quodam, miroque artificio elaborata est,ut prima tibi fronte sese ob ijciant ob oculos consideranda Caroli V. Imperatoris augustissimi ex Africa triumphantis praeclara monum menta. tanti nimirum Ducis gloria digna quidem satis , quae non hostium modo sanguine celebretur, sed ab imaginibus etiam ipsissensu, ac ratione destitutis merito commendetur ;vnaque dumtaxat Regia urbs ceterarum omnium prima auspicatissimi Regis dignitatem qua voce, qua signis , qua acclamatione proloquatur, ac Marco Antonio Columna Prorege ob Caroli V. triumphum exul tante, perfusa etiam ipsa mira quadam alacritate triumphet ac gestiat. Quamobrem duplex extati foribus elogium, alterum viam Toletanam, alterum vero Montis Regalis urbem spectat. In utroque digna panormitana maiestate maiestas. Scilicet Antonius
136쪽
M. Antonius Columna Prorex portam nouam ob Caroli V. Imperatoris ex Africa triumphamis redditum auspicatam in ampliorem formam er xit, gnis abundantiae,Iuratiae,veritatis , ct pacis cultor irae exornaui ct Aa iam dixit, in paterna gloria ex Uij pietate illuHri apud D
Beros commendetur monumento ..M. D. L XXXIIII.
Et quidem haec & opere, & magnitudine ,& serma inter Sicularum urbium ornamenta recenseatur, suspiciatur est necesse, quae, cum pleraque alia & eminentiora,& nobiliora in urbe contemplentur, fere pro nihilo a ciuibus,non ab exteris,quorum oculi rerum pulcherrimarum sunt indices, ac iudices, aestimatur. Copia contemptum parit. Quidne pulchrum considerastin quid magnum nunc ipse mecum una contemplator. Nihil afferam de meo. Praestolatur & Fa- U. t. mc. zelus, praestolatur θ Hugo Falcandus. Illius perelegans de Regia, P venustaque descriptio. Lege si velis. satis ad sontem digitum in 1. si . tendisse. Loquentem interim Falcandum attendito. 1 9.
Alterius vero, oin auris rerum o ps tam Palatium nounm infe- δι mira ex quadris lapitatas diligentia, iro labore con tractam, terius quide pacto is minorum anfractibus circumclusim, interius vero multo gemmarum,auri Vplendore conspicuum. Hinc habes turrim Pisan ibesaurorum curiodiae demnatam ; sitic turrim graecam ei ciuitatis parti, quae Memonia dieitur imminentem . Medium vero locum pars illa palatii , quae Iobaria nuncupatur, plurimum habens decoris illustrat, quani multiformis ornatus gloria praefulgentem,Rex ubi octo,qaietique indiage re voluerit amiliariusfrequentare consueuit.jInde per reliquumspatium
maria sunt circumuoqia dispositae mansiones Matronis, puell AZ, Eunuchis, quid egi, Reginaequὸ serviant ad catae. Sunt O alia ibidem
palatio a multo quidem decore nitentia, uti Rex am destitu regni cum familiaribus fasse omas disseris, avi delablicis, ct maioribus regni ne, solis locuturus Procerer introducit . Nec vero nobiles illas palatio MLae mente Gentio praeterira conuesti iniri ni υθι ιυJa variis dissincta cois oribus ferum vellera tenuantur, osita inuicem multiplici texendi mere aptaritur. Hinc .n. videas amita , dimiraquὰ, ct trimita minora peritia iamptuquὸ perfici; bine examita uberioris materia copia condensem Hic Diarbodon igneo se ore visum reuerberat. Hie diapim colorsu viridis inruentium oculis graro uanitur aspectu. Hic exanIbemata timculorum varietatibus insignita maiorem quidem artifico ivdUriam materiae ubertatem desiderant; maiori nibilominus pretio ius ahenda. Miata quidem O alia Uideas ibi varii cotiris', ae dures generis orna menta in quibus mericis aurum iniexitis , in multiformis pictura va-
137쪽
elatas gemmis interlucentibus illis tur. Margarisae μορῶ aut integrae esulis aureis mcludunt-,aut perforatae A tenui conmeritamur, ct eis: gauit quadam di sitionis indu a picturati iubentur formam operis ex hibere . Porro ex ea parte, qua urbem respicit latium ingressuris cape ila regia primum occurrit μmptuosi operis pauimento coistrata , parietc ἔ.habens inferius quidem pretiosi marmoris tabulis decoratos ,superius --um de lapillulis quadris partim auratis, parum diuescoloribus veteris, ae mi tenamenti depictam historiam continentes. Sapremi verosa re tabcilatum insignis elegantia caelaturae , O maranda picturae varietas passimqtie radiantis aur/splendor exornant. Sic ergo dispositum ,μω- tum Me omnimoda voluptatis gratia delibutum palatium tamquam capus reliquo corpori, sic rotisupereminet ciuisati. Haec Falcandus egregie . Non haec sunt Poetarum commenta, non iactantium opinio.
nes , aut delirantium voces sub aspectum cadunt. Qui dictis haud credit, oculis habeat fidem, de maximam a nobis inibit gratiam , si Panormitanae maiestatis oculatus testis,non auritus existat.
Ea quidem hosce deposcit. Multiplici oculorum ossicio veritas
delectatur . Palatio conterminum est S.Ioannis ab Heremitis peruetustum , ex M. S. auitumque caenobium ab Gregorio Magno Pont. Opt. Max. supe-.rioribus saeculis extructum. Structura quidem & antiquitatem operis suadet,& conditoris pietatem olet. Dignum opus,quod colatur, cum ex eo tamquam ex praecipuo quodam S.Gregorij monumento Panormus illustretur . . Inter utrumque recens Porta anno I 62 o. annuente, eodemque
probante Comite D.Francisco a Castro Prorege Opt. t eligiosissimo,deque Panormitana urbe, ac Siciliae regno benemerentissi patefacta,quae ad eam regionem vergit ,que Κhemonia dicituriex qua olim aquarum eluvione Panormus oppressa nobilem illam suorum Ciuium est passa iacturam. O spectaculum non hominibus modo, sed undis ipsis luctuosum. Vt prudens Prorex& ciuium , popula ' rium ; commodis consuleret , & urbis pulchritudini prospiceret,& demum ingruentibus suturi temporis tempestatibus non secus ac si clypeum obi*eret nomen suum. Ne singulare tapti Pro regis beneficium,ac tanti viri memoria,consequentibus annis, Obliuione deleretur, idque grati non homines modo, sed memores etiam vel lapides ipsi testarentur, hoc illi inscriptum elogium. i
P.&.Philippo III. Hispan. 9 Sicilia EGO . . .:iab eis que vices gerente
138쪽
D.Francisco H Camo Comite GHri a urbis decus, ct commodram, in regione, a Memmiafuit appellata .PIP.P.portam banc vexit, utque lapides etiam Principis benesistentistar promerica loquamur, ponam de Coro dicit.
Porta de muro aperta CI I. I I.: X. iiD. Abaro de Ritia senesta Praetore. Pompilio Plaga Barone Varieani. D. incentis ti Rofa. D. Iacobo Lacchisi Barone Camas . D. Vincentio Landolina , D. Gaspare Bellacera Rarone Pedagogi . D. Franciso Iaxtra Barone Fi Drae Senatoribus PP.5 Conscrip.
Iam progrediamur vherius. In urbem a Palatio pergentium oculis insigne quodam ex antiquiori lapide obijcitur aedificium a Matthaeo Sclasano Mamstedi Claramontani Motycae Comitis, qui praeclarum ad mare sibi struxerat domicilium, aemulatore Adriani olim Comite a 33 o. a fundamentis excitatum . Ingens quidem , ac fere omnium maximum, uniusq; anni spatio perfectum undique,vndique absolutum. Quod plane cum prae incredibili magnitudine humanum captum exuperet lapis ille marmoreus grandioribus characteribus conciliat inscriptus fidem . Barbarum quid sonat, sed veritatem profert.
Felix Matthaeus Scironis memoria dinus, in Fabricam banefecit nobilem pius, benignus. ' am ne mireris moHeo tam tempore factam, Vix anaus fluxera quam cervis ua peractam.
Anno itaque ab orbe red. I o. cum venale Sanctius Rodericus Vicecomes id proponeret S. P. P.ut aegrotantium necessitati succurreret, eorumdemque saluti, vitaeque prospiceret, ac panormitanae pietati consuleret, Alphonso Siciliae, & Hispaniae rerum potiente, coemit, quod tum operis magnitudine, tum loci pulchritudine Magni Xenodochii nomen assecutum. Nihil in eo, quod ad bonam aegrorum valetudinem conducat, desideres. Munia quidem sic prudenter, sapienterque distributa, ut alter alteri opitule tur , & alter alteri ob hominum multitudinem non obsit . Plures aegrio,
139쪽
gris, que ad victrum, potumque sunt necessaria,non stipendio him aflaeti, sed pietate commoti suppeditant viri. Sacerdotes non pauci Sacramenta subministrant, ut morbo laborantibus neque co-gruus tibus, neque Sacramentorum omnium desideretur opportuis nitas. hac de re latius suo loco. Nunc iam, eodem auctore Mattheo, Diuς Clarae Monialium extructum est Cςnobium, quod hac tempestate refectum , eiusque templum penitus instauratum, exornatum,nobilique o deo illustratum . Haec pre foribus extat antiquissimis characteribuS Exarata inscripti O,que tempus, annumque non tacet. Annus erat quartus, Dominipori mille recentos, Triginta se rem Ludovicus regna tenebat. Plura Fraelus. Ceterum nihil est quod dicam de templis Mo nialium resectis, atque in augustiorein formam redactis; quae auro undequaq; collucentes Aureς Conchae Maiestatem suinma cum conspiratione commendant. tam .n. hoc, quo de verba iam feci. mus,quam etiam illud alliglione dictum id itidem ad Sanctimo niales spectat ita hoc tempore magnificum, praeclarumque suspi, citur, ut non minus certe Ciues,quam aduenas in urbem confluentes ad eorum contemplationem invitent, quo facilius ij templo rum maiestate pestecti Divini numinis maiestatem religiosius venerentur; exteris vero nihil plane sit reliqui, quo moti, suasique vrbem non laudent, non praedicent, non admirentur. Carnobijs hisce finitimum est, Ioanne de Dios auctore, Xenodochium hodierna luce de buon fratelli nominatum. Honestis viris, ac Sacerdotibus peruium . Neque mirandum plane. Sicut .n. hic olim turris extitit, quae Patitellorum portae urbis imminebat, a primis totius Siciliae Christianis extructa ea inscriptione.
Non en alius Deus praeter unum Deum. Non ess alius potens praeter eumdem Deum. Neges en alius victor praeter eumdem,Pem colimus , Deum. Huius turris Pro Ius m 5anu Filius Elphar, Filiν Esau fratris Iaco lj Isaac, Fili, Abraham. iurei quidem Vst nomen in Mycb . Sed turri huic proαι- Aomen ei
Ita progrediente tempore turri fide, ac sanctitate compactis lac -eessit extructum Sacerdotibus Xenodochium, qui non minus verbo , quam vitae, morumq; probitate unum, trinumq; Deum consitentur,
140쪽
fitentur, venerantur,colunt. Conterminum est S.Saluatoris monia
lium carnobium, quod& antiquitatis religione, & Constantiae Re.ginae olim Sanctimonialis gloria praeclarum. Templum suis inni- Num columnis templi antiquitatem suadet. In ipsis semicibus pIu, res Sanctorum, Sanelarumq; antiquiores conspiciuntur Imagines. Ips um vero Coenobium ita magnificum, ut Regis potentia dignum videatur. Asseruat ad Costantiae breuiariu diligentissime tamquam gloriae monumentum suae . hac de re pluribus suo loco Quarto sere ab hoc lapide distat D. Nicolai ab Albergariatem, plum parochiali dignitate insignitum, atque a Regina Blanca Anno I oo. ut ex publicis tabulis Fa lus testatur, eraruinam. Imminet leberrimo illi venali foro Sa racenice dicto Segeballarata Quod ipsa die, de prauato a plebaeis paulatim nomine ex Gallorum internecione per syncopen hodierna luce Ballaro vocatur. ': Omittenda hoc loco non est Carmelitani Templi instauratio. quae cum paene a landamentis R. P, M. Heleodori Stremulae fami,
liam administrantis virtute duce excitata ducat originem, magnumquid S. P. P. iure pollicetur. Prudens nimirum Pater ille didicerat nullam omnino Religiosam similiam habete posse feliciter, nihilq; boni unquam consequi, nisi augusti sum Dominis c i corporis Sacramento aedes digna comparetur, summusque honos vel Templorum magnitudine, vel peristromatum varietate.
vel altarium pulchritudine habeatur. Quare nihilis certe habuit antiquius, Ibi prouinciam totius famulae administrandam suscepit, quam numini sub panis, vinique spetie latitanti augustius Templa inchoare, ut ipse, si per tempus liceret , vel ceteri inchoatum numeris omnibus absoluerent.
IES V, quae ΣS. Philippum, O Iacctum Apostolos tutela res v aeeratur. I'innatu i fiunte G. Ignatij, dc X uerij si alacrum vel ad contemplandum, vel ad adorandum ijcitun. Plurifus illa .gradibus ex areola conscenditur. Aedicul e mira arte elaboratae 3 auro conuestitae Martyrum, ac Sanctorum imaginibus illustratae. Σacello, quod Ss. vel ignatio, vel x verio sacrum, ni Io et pub r- nursi ius. In utroque .m res praecia re gestae ridentur ita descriptae, ut spectantium oculos: ad sese ra-Prant, accorum demanimQs noua quadam oblectatione suffurentur . Denique Tςmplum ipsum .hodierno die sic est orpatum, sic
castum, ut mullamnatius, cultius nihil illius . n. vestigia retinent