Pomp. Gaurici Neapolitani De sculptura liber. Ludo. Demontiosii De veterum sculptura, caelatura, gemmarum scalptura, & pictura libri duo. Abrahami Gorlaei Antverpiani Dactyliotheca

181쪽

Cum vero ait lib. xxxv i. cap. v. ab Oriente caelavit

Scopas i Septentrione Br axis,a Meridie Timotheus,

abo seu Leochmi Videtur indicare casatura etiam

ad marmora pertinere. Non enim tantum opus, vel auro,vel argento etiam caelatum esse, verissimile est. Fallit igitur regula. In gemmis quoque,quas actatura Quintilianus exeludit, scalpturaretribuit, possit aliquis ab eo lis. sentire. Nam caelatam a Pyrgotele Alexandri Magni imaginem,ait Apuleius Florid. lib. I qui quamquam de gemma mentionem nullam faciat, Plinio ramen supplente dubitatio tollitur. Is lib. XXXV o. cap. I. Confirmas inquit Ianc opinionem ediolum Alexandrinagni, quo metuit ingemmast ab auo ait, quam a Pyrgoteli. Quid' quod ligneo de opere dixit Virgil Eclog. m. Hatum d vim opus A inedoni.

Verurn detur Poetis haec liberras, ut a verborum proprietate interdum discedant tria iamcn supeliora exempla, unum de argilla alterum de marmore, tertium de gemma Qtunt ilianum coarguunt cui si quaeritur excusatio: dicamus primis temporibus metalla dumtaxat cfaris lita ei D, piaulatim deinde hanc arrem reliquis generibus communicatam-Sic non omnino Quintiliano abrogabitur fides Quod licanaturam a scalptura,vt illius verba lectarat materia non distinguit,quo signo internoscen tu Namsi aurum aIgentum S, ferrum communis

utriusque materia est: sequitur, Ut, quod casatum idem scalptum sit, quod scalptum, si modo sit in auro, argento,aere,ferro,idem Hatum Quaerenda igitur aliqua nota est , qua discernantur: ea mihi videtur esse ima,

182쪽

I o ALDVs MANV Trus non rnateria. Opm Oi enim celata opera dici a Veteribus, qua vel in materia plaria Vel in lumida, Vel in convexa ita fiunt, ut in ipsa materia,quaecunque sit, haereant, dc aliqua parte promineant Scalpta vero, quae Vel megra undique, solida cernuntiir, ex quacumque mare ita scalpendo facta, quo in genere sunt stat ice vel in ca , vo deprcssii. neque solidam exprimunt emgiem, neque integram ab omni latcre ostendunt ut sigilia Nam si scalptura in statuis tantum versaretur, non dixisset PliniuS lib. XX v. cap. xi I PALIDen matrem essestatu riae calpturaeque, δ' aeuturae Quo loco diversari

esse scalpturam a statuaria Ma caelatura perspicue demonstratur res enim artes quia differunt inter se, ideo separatim singulae nominantur. Di I Tertini autem c em modo quo torum a partibus. Nam scalp:ura duas reliquas complectitur scalpendo enim AEDtuae fiunt in caelata opera nisi liquis Objciat, caelata ex argilla scalprum non requirere, quod ex incisa lignea tabula argillaque impressa exprimantur. Cui responde ri possit, ii ne scalpro tabulam illam non incidi. Atque illud scalpturae iertium genus est, nam reliqua duo vel solida integraque sunt opera,vt ita mae Vel dimidiae eminentie Ut celata. Tertium .ut dixi, incisum intus in maleria, vel ut ipsum per se delectet .velit inde caelata efTgies exprimaturinam ceream uigiem sigillo emetimi inter celata Opera retulerim, quoia ana dimidiam habet eminentiam. V igitur,qui ita tuam cit signum dicit, sed nominis aut Dei, neque solum e lapide, sed ligno e-

corura, qui signum idem statuam dici quia brutorum

183쪽

DE A LATURA I SCALPTURA. 7I quoque signa sunt, quae, ' Opinor statuae nCn Vocantur, licet communis eadem utrisque sit materia sic qui scalpturam idem statuariam,& caelaturam dicit nCn contra. Calata vero opera eminere omnia,&subjextam habere unde exstent,quaque ambiantur,materiam aliquas dem ille rerum pulcherrimarum arietate copia excellens,

familiaris noster Plinius libxxxiij. cap. xij. indicat his verbis: Haec ars ita exole it Tisoti iam Vetustate cen.

fatur inque adeo attritis calaturis , ne figura discerni

possit. Caelata etiam dici video, quibus ornamenta ex alia materia sunt adjuncta, ita scite, ut ex eadcm educta videatur: qualia fuere vasa illa,quibus crustas emblemata Verres detraxit, quod caesarum argentum appellat

Cicero. Negotium, inquit, dedit Archagatho D qui

qui maluntj esset argenti caecazi domnestatim ad mare

ex oppido deportaretur. Subjungit autem lauto post Omnia deferuntur, Cibratae fratres vocantur Tatica improbant i probarant uirustae aut emblemata detrahuntur. Sic Hesuntini, excusiisdeliciis, cum argentopuro domum redierunt. Idem ostendit satis aperte infra cu ait: In regiam maxima alam artifice omnes Matores ac mustularios convocari jubet,menses octo continuos opus

his non defuit um vas nultam fieret visi aureum. Tumida expatectis,ex turibilis,quae Desierat lascite in aureis poculis Pigabat ita apte inscyphis aureis includebat, rus ea ad uiam rem nata esse diceres. Haec postrema a verba

184쪽

I7 ALDVs MANVT 1is verba caelaturam plane indicant ex addita materia non Esubjecta,expe a Nec aliter inrelligitur duobus Livii locis sup a recitatis firma enim icuta auroce ata, ipsa non sunt aurea sed auro addito exornantur. Omitto alia exempla nec tamen negaVerim,caelata etiam esci ex quibus ipsis exsculpuntur Opera, ut ex ausi O videmur posse conjicere. Nam Opera illa praeclara in tabulis opinor fui Te marmoreis eductae subjecti materia, non Opposita ex alia. Esit igitur Caelatura dupleχ, e eam facit forma non materia. Alioqui esset idem quod Sculptura A verbis enim tignificantibus Vtraque deducla,a eraa scalpendo,altera a caedendo, d in L permutata ut ait Festus dc glare Nonius interpretatur, in amre . . Ab hoc verbo atque ab illa significatione quam posuimus, deductum H nome putavere nonnulli , videlicet eam rationem secuti, quod in caelo sidera illa quae sui si perpetuo sedibus inhaerent,Vt in cute humani corporis verrucae, promineti evideantur. Hanc analogiam probavit Plinius lib. II cap. LV. Eum quidem, inquit, haud tibis Gelata argumento diximus Ut interpretatur . Varro,

adjuvat rerum ordord scriptos circulo fluisignifer vocatur in duodecim animalium effigies. Plinius ipse quid

semia apparet At de Varroni S interpretatione quod addi est quod ambigam. Nam Varronis hac sunt vel balib. 1 v. de Lingua Lat. Ego magis puto a Chao cauum, , hinc coelum quoniam hoc circumsupraque quo com

flexu continet terram cavum corium. Alios igitur Varronis libros qui hodie non exstant Plinius legerit ne- cesse esti

185쪽

ce Te est: in quibus aliter, atque in his quos habemus, de Cacti sensit Elymologia. Nam qui Varronis libri legui n dubium venire nCn possunt, nominati a Ca-r i in Onio.

PHILOSTRATVSI CONVM INITIO.

DE PICTURA.QVicunque picturam minime amplectitur,non modo Veritatem, Verum d eam, que ad Poerra pertinet, iniuria assicit sapientiam. Eadem enim est utrisque ad Heroum tam species tam gesta intentio Symmetriam praeterea contemnit, per quam ar ipsa rationem attingit. Et si quis Sophistarct more loqui Voluerit Deorum. est inventum cum ob specieS, quibus in terra horae prata pingun tuni vel maxime, quae in coelo apparet. Per scrutanti autem plius arti Sortum, imitatio utique est: vetusti mimum in 'emum maturaeque cognatum. Ipsam aut e sapientes excogitarunt viri, partim pictura partim

plasticen appellantes. Et plasticeS quidem multe species. Nam Sc fingere,&quae in aere fit imitatio, Lydium, Pariumve lapidem atque ebur polire,& per Iovem sculptura ipse,plastice est. At pichara coloribus quidem constat sed non hoc solum ericit, iterum ab hac sane exsistente longe plura,qua ars aliae multi Smolitur Vmbram enim demoIntrat,4 alium iurentis, alium moerenti

186쪽

a Hrtes rRATV reo NUM INITIO.rentis,aut gaudentis aspectum vit, Oculoiumque sui. gores qualescunque fuerint . quod plasticus quispiam minime praestaret. Nam fulmine,caesiumque ac nigrurn novit oculum, nec non&comam flavam , utramque ac subcandidam, vestiumque atque armorum colorem. Thalamos praeterea ac dumos, nemora q. montes,&in quo haec sunt, aetherem. Quinam autem ad hujusce scientiae culmen perVenerint, quotq. ciVitates ac Reges studio ipsam persecuti fuerint,cum ab aliis,lum ab Aristodemo ex Caria oriundo litterarum monimentis mandatum est: apud quem ego picturae causa quadriennium hospitatus sum Pingebat enim ad mel sapientiam,multam ipsi addens Venerem.