De libera quam dicunt, hominum voluntate dissertate philosophorum ordini in academia regimontata ...

11쪽

Saepenumer viris eruditis, tu res philosophi-

tractarent, illud accidisse ubi visum est, quod in via quadam tenebriuosa variisque ossendiculis impedita ambulantibus in indum accidere solet. Qui quum melius sibi consulerent, si iaceviam IIustrantes, ubicumque commode eundi eo , pia san dari perspicerent, ibi incederent, saepe tamen in itineris iam initio statuunt, iuxta sepem piandam in via latere prominentem sese esse

processuroS, cui inhaerentes non lare sperant, ut

labantur. Ac ne dicam, quod tamen manifestum est tali modo iter iacientes, si, quo tenderent, etiam pervenerint, solere ita pervenire, ut faece admota vestes lato obductae, manus spinis laeeratae, calcei Iapidibus obtriti pedesque vulnerauappareant, ne, inquam, ea memorem illud tam

tum monebo, fieri nonnunquam, ut, quam epem

ibi ad nenio sese speravissent, eam, ubi longius progrediantur, ita putridam et infirmam deprehendant, ut, si paulo vehementius ea innitantur, comeidere eam intelligant. Quocirca ne omni itineris duce et praesidio destituantur, illam, ibi insi

mam esse cognoscunt, ipsi potius sustentant, quam, linio voluerunt, sui sublevandi ἔ- ea Mantur.

12쪽

Α ne diutius in si hi sis versemur, ubi duram ve- itatem ante oculos sitam habemus, est in philosophiae ditione illud iter, ut videtur, tenebricosum est illa sepes, cui homines inliaerent, infirma et putrida. Nempe proclive virtutis fastigium phialosophi desperant assequi non re quidem sed inite eiu et cognitione , nisi ad libertatis sepem iter direxissent quae quam parum ad Madus firme sustentandos apta sit, illud nunc demonstrare mihi in animo est. Etenim sum ad mustassimum hilosophoram ordinem in Academia Begbmontana specimen aliquod eruditionis mihi deserendum esset, nullum disserendi locum inveniri

posse iudicari, qui plures philosophiae partes attingeret, facilioremque in eas digrediendi copiam praeberet. Nec vero in fugit, quantum hic mihi

subeundum , sit certamen, quum Regimontanus ille homiumn animos ita ceperit, ut inde ab eius temporibus quicunque voluntaru humanae libertatem poncedere recusaret, pro convicto iamiam et remun philosophicarum .prorsus impς- haberetur. Neque imur quidquam aliqua certe probabilitatis vehi commendabile a me prosem posse intellexi, nisi exposita ante antii doctrina, ea quae minus

eum recta ratione consentanea esse viderentur, i culenter exposuissem. At vero, quamvis ille m-mum acutustae et ube me hancce de libeaetate doctrinam expositit, omniumque sere, qui post eum

philosophiae operam dabant, choragus quasi ei

13쪽

hod is laetus est, tamen rei nim satis secisse nobis videremur, mute ad libertatem vestiniati nanae vidicandam iam prolata sunt, tantum

refutaremus, neveOmnino non osse EIam esse

Mohaam o inlatis Ebertatem, demonstraremus. Et, quum experientiam istam inter*m, qua un quisque nostrum se vere libemm esse ipse semtiat, crepantes, liberae voliintatis defensores am es

nostras obtundere soleant, neque ullam quoque via tutem et esse et ab homine postulari posse, voluntatis libertate sublata contendant, utraque haec res risiis accurate a virenda erit. Ita enim animum experientia obsessum habet et obedientem

ut quaecunque metaphysica illi contraria quantumvis subtiliter acuteque dis erendo tauat, nihil eorum mens experientiae adsueta recipere vesit, nisi per psychologiam reconciliata secum metaphysica. Quod autem ad virtutis studium attinet, iblii respicientes nostrae. re adversarii tantas cometerunt turbas, ut propositum nostrum non e equuti esse videremur, nisi e nostra parte non

solum nullii virtuti periculum moveri, sed etiam totam di riplinam morum hac nostra doctrina niti demonStraremus. Quinque igitur capitibus tota nostra commentatio distinguetur, quorum in

quae antius de libertate voluntatis docuerit, ex-Wnemus aecundo eadem resitabimus ν tertio, nullo modo posse votivitatem absolui liberam esse, iuuniveraum demonstrabiuina quian erroris causas

14쪽

psychologiae ope explicabimus; insit et o ex haedoctrina disciplimae morim fructus seratur, aliquiis

remis.

CAPUT PRIMUM. Quae A mius de coluntatu humaniae libem tot docueris, Meriter evonuruunmm- sane et successu dubium snscepisse tu videor, qui ex universa quadam disciplina philosophica vim partem aliquam ita abscindere eonatus sim, ut omissis ceteris omnibus, illam innis describere velim et illustrare. Etenim ut quisque eiusmodi disciplinae auctor ingeniosissimus est et sincerae veritatis inveniendae Mussi ausimns, ita maxime certa quadam via et rationeniens, hoc essest, ut omnia inter se quam aretissime cohaereant. Quapropter mihi illam antianae philosoliniae partem, qua de lilio hominum voluntate agitur, exposituro ind. a primis illius doctrinae principiis rem repetendam fore intelleri. Et quum de duplici Dadam libertate antius di eat, altera transcendentali, altero libero arbitrio praetico, quarem hoc illa contineatur et nitatur, illius quidem vim ita describit, ut facultas sit, actio in narumlibet sive extemarem sive intem rem seriem sua monte incipiendi, id est nulla nexus causalis lege cogente. Iam vero nexu

15쪽

causalis notionein amantio in mi quas dieii

intellectus notionibus numerari constat, quae, quemadmodum sena siserri endi faciatas u bus utatur formis animo innatis, spatio et tem pore, ita et ipsae visundi Arma ac conditiones contineant. Etenim quia animo nostro duplicem inesse Ognoscendi facultatem Icantius animadve tisset, unam sensibus vel externis vel interno percipiendi sive intuendi, alteram, quae percepta essent, notionibus comprehendendi iudicandique i. e. cogitandi, illi quidem duas subesse sermas statuit animo innatas, quibus singula quaeque sensibus

percepta certis Statim rationibus ordinarentur, patim dico et tempus, quorum illud solummodo ad quaevis extrinsecus, hoc ad omnia vel extrinsee vel intrinsecus percepta pertineret Nee ogitandi facultati id est intellectui serinas quasdam deesse voluit animo itidem innatas, quibus rerum perceptarum animoque repraesentatam varietas certis rationibus disponeretur et distingueretur, atque ita demum cogitari posset. Nec dubium esse docuit quin sormae istae intellectus, quippe quo non intueremur sed tantum cogitaremus, nil nisi no tames,

a quovis sensuum eommunione Purae essent, quae,

quum cogitare idem sit ac iudicare, iisdem distimguendae essent assibus, quibus iudicia, ne te quoad quantitatem, qualitatem, relationem, Od litatem vanas aulam esse et inanes puras has intellectus notiones, tanquam cogitandis os, nisi

16쪽

intrusonum ope cogitandi quasi materia adimplerentur valere tantum ad haenomena relatas id est res intuitione empirica me extem sive imisma perceptas atque intellectui oblatas atque ita valere, ut tanquam innatae omnibusque cogitatio nibus suppositae pro viiiversassus et necessariis cogitandi conditionibus essent habendae. Si qumn phaenomen puraeque intellectus,'sones res pro sus diversi generis esse viderentur, Mntius, si bis illae quasi arripiendae et occupandae essent, vim eae quodam opus esse osteridit, quod utrique ab aliqua parte cognatum, ambo coniungere possit et consociare Tempore autem illud vinculum exhLiberi, cuius cum Fuis intellectus notionibus hoc esset comumne, nod et ipsum regula quadam sive lege Mutuo innata ideoque necessaria et uni- missi conssaeretur simul, quum quorumvis pha nomenom sema esset, his quoque illud esse homogeneum. Quocirca solo isto transcendentali notionum intellectus schemate a tempore desumto,

has ipsas ad obieeta phaenomen adhiberi posse

et adaptari.

Verum ab his ad nexus ansas notionem iam redire, atque quae nunc exposuimus, ad illam transferre placet. Xempe quum iudiciorum, si relatio eorum respiceretur, triplex esse gen AEam lius statuisset, categoricum hypotheticum et disiunctivum, ex hypotheticis quidem puram nexus causalis notionem deriva'it, quae, quemadmodum

17쪽

onines istae notiones, sima quaedam cogitatuli, non nisi ad phaenomena reserenda, universata et nece sis esset, et schemate supra dicto transcem dentali adhibito, eam assumeret potestatem, ut SuC-

cessio quaedam esset variorum phaenomenorum legi alicui adstricta. qua notione liniversali ad illud, quod in analogiis e resentia seeunda vice en meravit, intellectus principiunt deveniens, hunc proposuit canonem a quid feret, oriendum esse aliariari cui iud lege qua in successisset quod idem esse antius voluit, ac si diceres quodcumque foret, feri nora sis causa quod principium

quomodo fusius a Kanti explicatum sit, enarrare, quum illa nexus causas notione totum iam comtineatur, recte hoc loco omittere nobis videmur. Ita autem nexus causalis notione descripta, derivataque exinde synthetico illo intellectus principio ubivis ad experientiam adhibendo, res amnii ad resiainem desertur, quae omnium cognitionum absolutionem quandam et persectionem desiderans, relictis cognoscendi finibus, quos ab imiellectu sibi scriptos videt, a quovis sub conditione dat ad illud, quod conditionem continet, ipsum

autem nin conditione liberum sit et absolvium

evehi studet Veram quum experientiae ditionem, qua absolutum nihil datur , tali modo deserat atque ad notiones ac principia omnem experientiam trans dentia sive ad deus esseratur, ita dissicuti talibus implicatur et Obruitur, ut secum ψε pug

18쪽

nam non inire non possit. A si tu nolim eam

Salem spectans, illud quaerat quod inni conditisne absolutum sit, eo ipsam devenire Mntius intersa rationis purae antinomia exponenda ostendit, ut ab altera parte esse libertatem transcem dentalem statuat sive ea ain ab alia causa non dependentem, ab altera autem parte nullam eam esse libertatem conclusione aeque iusta e M.

Atque hoc quidem postefius ex ante dicto inteluctus mi pio: hasim, si causa ι - -

Iecetum, aperte sequitur. Esse autem libertatem Mandam transceudentalem, ita antius ostendere conatur. Si quodcunque fiat, nexus causalis e-gibu fieri ponamus, lege quadam id successisse concedendum est alii cuidam rerem Matin, qui antea obtinuerit. Sed ne hic quidem semper obtonuit, quia si hoc ita sese habuisse . illud, quod boestatu essectum esset, non factum esset sed et ipsum semper fuisse Quapropter et huius sui causa albqua praecedens. Quodsi ita ratiocinmitergeremus, nunquam sane absolutum quoddam in hac ausa

rum serie nec fimam aliquam causam SSequer mur, qua tandem ceterae omnes vicerentur. Iam

vero id ipsvin nexus causas legi, qua nili seri potest, nisi susscienti causa a priori data, aperte repugnat quare si quis in hac lege tenenda satis- sibi constet, eum sibi ipsum tamen ontradicere perspicuum est. Itaque quod initio posuimus, nota nisi causa aliqua effectrice fieri, tollendum ac

19쪽

prima quaedam causa omni conditione absoluta, unde ceterarem mutationum in Phaenomenis obvi rem sine deducatur, ponenda est, id est liue in transcendentalis sive sacestas sua sponte neque ossa ansa es iente actionum seriem incipiendi. Iam si vis huius libertatis positionem cum nexus causalis lege, pugnare credat, eum vehenienter errare antius demonstrare conatur, quum

et libertas illa et nexus ansas in rerum universo una et esse possit et siti tenim omnibus in re-M discemendum esse illud quod sub sensum aliquem cadat ideoque semove vocati possit, ab que illud, quod sub sensus non cadens solummodo rebus tanquam m---s id est per se

spectatis suppetat, ideoque intel ibiae possit vocis lambero nihil esse, quod causa quaesiuet

cum essectu sit homogenea necesse esse dicamus;

nec quidquam prohibere, quo minus causa Miqua

intelligibilis, offectus autem sensibilis esse possit; quo concesso et libertatem transcendentalem et nexui causalem simul ante oculos posita esse. Namque secundum nexus ausalis notionem ex effectu sensibili ad causam aliquam recuta ad hanc autem experientiae ditione exemtam nullam intellectus notionem posse adhiberi, neque pure ab illa rursus ad aliam causam efficientem recu rere nobis licere. Ubi i tu ad causam aliquam intelligibilem pervenerimus, causam etiam omni conditiose absolutam, hoc est, sua sponte agen-

20쪽

tem et liberem nos assequiitos esse. Atque si omnino posse libertatem transcendentalem obtinere concesserinins, ita antii ratiocinatio com tinuatur etiam in homine posse eam inesse, perspicum est. Omnes videlicet eius aetiones, qu tenus ad experientiam pertinent, nexus causalis lege maiusesto tenentur; intelligibilis autem causa eariun, omni experientia superior, animo tanquam

nouineno insidere atque totam actionin seriemessicere potest. Aitamen hac ratione nihil in iΚantius declarat, nisi osse Iiberam esse hominis voluntatem esse autem re vera philosophiae, ratis ope ita demonstra Legem quandam mora-um ad virtutis studiiun nos excitantem, nobis im ita esse videmus, quam nemo est, qui abnegare possit. Iam vero omnis virtutis hoc est summum principium summaque conditis, voluntatem nulla alia re regi atque moveri, nisi sola praeceptori In

quae lege morali contineantur, Arina legali. Qui

vero fiet potest, ut sola hac iam voluntas regatur, si nexus causalis in phaenomenis sive sans, in illam quoque vim suam exerceat Qui fieri potest, ut quis legi morali obsequi iubeatur, demia tamen obsequendi facultate Igitur lege morali posita etiam voluntatis libertas posita est; atquin illam nobis inesse, negare nequimus hanc

ergo concedamus necesse est. Quapropter ita inter se ambae coniunctae sunt, ut legem moralem ratio In Vnoacerusi quoad libertatem, liber talem