장음표시 사용
281쪽
stibus, expugnandis castris, urbibusque apiendis, Iura laepe conlilio ac prudentia, quam ferro, effeciner
II. INOR. Eugenius Dux Sabaudiae es prudontus mus, ito igitur nomen unquam in uniuerso orbe Christiano ob prudentiae laudem eelebrius fuit euius consilia paria R A ΙΟ L iusprudentiam tres Imperatores Romanorum probarunt. In quo principe tres Romanorum imperatores, id quod maximum prudentiae argumentum est, tantam spem collocarant, ut eum maximis exemeitibus Imperiique sui fatis summo cum imperio praese-eerint.
II. Prudentiam, multis variisque bellis felicite adminifratis,' peperit. An vero quidquam prudentiae ei deesse posse existimatis, quem a prima adolescentia in castris versatum, in omni bellorum genere fortuna exercuit, nullamque. minusuimilitari positam passa est ignorare ΤMATIO III bique eius eluxit prudentia. Itaque ut plura non dicam, neque aliorum testimoniis iudiciisque confirmem, quantum consilio prudentiaque valeat, ipse ille sibi testis virtutis suae sit Ioeupletissimus, qui quo anno Gallicano bello in Sahaudia oppositus est imperator, tam repente acutissimo hosti eonsilia omnia disturba iiit, ut prius se fusum fugatumque, quam aduen' tantem EN G SNII exereitum animaduerteret. Iam, recepta a Turcis Alba Graeca, quum res Christianorum inmungaria in peius ire coepissent, barbarorum opes animique reuissent, satisque firmum praesidium regnum illud non haberet amissiis fuisset tot victoriarum fructus, nisi ad id ipsum eo tempore E V GEM DV tanto bello prouidentia LEO POL DI obiecisset. Huius eonsilium ae prudentia non solum Tureas superiori Hungariae eum maximo exercitu imminentes retardavit, verum etiam castris operibusque elausos e latebris istis in aetem, ex hae in fugam, ac inde in praeterlabentem fluuium coniecit, tantoque terrore eoncussit
282쪽
aussit Turearaim imperium, ut per laesi bellorum, pa eis leges eum summo dedeeore suo coniunctas accipere, quam EUGENII prudentissima consilia diutius exis periri mallent. Age vero illa res quantam declarat eiusdem ducis in administrando bello solertiam, quod in postremo bello Gallicano allidissimos Gallo. . rum duces alios intra ipsa moenia ae propugnacula, alios inaeie eaperet, reliquos plerosque, copiis quamuis superiores, ad internecioneni caederet Nilot ille tum victorias reportauita quot urbes cepit quot fecit prouincia. Qitae omnia si quis eum solis armis solaque vi effecisse existimat, nae is ex mea quidem sententia, magnopere fallitur.
III. CONCLUSIO Ergo EvGEN IV De imperator
optimui. Potestis ergo iam colligere , Auditores, quantus dux sit E GENIVS , quem animi robor ma- nil fortem armorum usus intrepidum prudentia deniqtie reddit inuictissimum. Nemo, qui nostra eum CICERONI s verbis eo tuleritino similitudinem quandam deprehendet,quum tamen praeter artificium disponendi connectendique formulas nihil admodum verbis Ciceronianis eo loco obuiis exposuerimus.
VIII. Denique &eloquutionem Minoris Helelog mascula quadam ac decora imitatione essin-tione.
gimus, quoties auctoris cuiusdam characterem, acumina, i , figuras, s ac periodos iexprimere studemuS.
q Sic meonstat characterem dieendi auctoris esse subli mem, mihi quoque perspectam esse oportet rationem sublimitatem illam exprimendi. Et ita etiam reliquo
characteres imitandi rationem eognitam me habere o Portebit. Faciam e g. perieulum, an PLINII chara
cterem in E sola m Libri I. obluum imitatione qua' dam virili exprimere liceat: sui agit Li a tuae meaeque delieae' quid bono
283쪽
268 p. III. C. u. DE IMITATIONE.
dinuspratorum virori quidistisuaves o tamenserit δε- sis Orum virorum eo resus' quid theatrum anatomicum, quodplurimus aer collustra refrige/ai quia acroateria ista Dacio Uis, quid ista domesie, quid bibliotbeeaepublieaepriuataeque Tenentne te ac perstres adfassiciunt An uisolent iuuenes, voluptatis deceptus Pecebris erebris comissationibus indulget Si
tenent, ter quaterque is minus, ne beatum quidem
Aixerim suis tu, boccasios enim, indignam te ingluuiem aliis relinquis, o ipse te in ista digno Musis secesse , bone rum artiumsudiis adseris. Haec si oecupatio tua, aec remissio hic bor, haec requies in his dies in bis item noctes transigantur. Collige ali uide reconde, quo/sssempiternum. Nam voluptates iιlae, exactis paucis annis, evanescent, hoc nunquam iu-
eundissimum esse desinet, emel coeperit. Non ignoro
qnam indolem, quodhorteringenium tu modo da operam, ut tantum utaris occosone, quantum uti voles. auum non amplius uteris Hale.
Nemo hic PLINII non agnoscet stilum. Eadem estinuentio, eadem epistolae dispositio, eadem dicendi forma pressa Hacuta , ct tamen vix verba quaedam PLINIO debeo. Tentabimus porro, an eadem ratione etiam C VAE VII stilum exprimere possimus. Deseribit ille Libro III eas. V milires de Alexandro aegrotante sollicitos, Nos Suecos, GUSTAVI AD OL-rma Regis casum lusentes,charactere L URTIANO describemus ἔ
Ingens luctus, ac paene iam desperatis exerritum inva. ferat. Flentes querebantur, ii tam praecipiti victor Larum cursu omnis memoriae fortis um regem non in acie, non ab hoste pro stratum,sed scelere ae insidiis ex. sinetam, cecidisse. Bnminere Apstria eos, triump-turos , antequam conseruissent manus. Sibiper easdem terras , quas victoriis illustro sent, fuga dilabendum. Omnia sibi tuta verenda, qui ne periculosissima quidem reformidarint. Tantum iter, etiam si nemo impediat,
eonfecturisfame ac iustudine pereundum. suem eum imperis
284쪽
imperio pratefuturum trepidi quem VsTAVO futurumsimilem Iam ut mare Baisbicumfuga attingerent, classem , qua transeant, quem praebitur PHic quoque aliae phrases, alia inateria, character a. menae stilus idem est. r Quoties ergo occurrit acumen aliquod ingeniosius, duspiciendum, qua occasione illud locum inuenire possit. Nec Metainen plagium, sed imitationem requirimus. Non eidem semper rei, sed alii, acutum illud distumaecommodaudum est. E. D lepide ARTI A L. Epigr. II, δ. eanit:
sem quumfugeret, se Fannius ipse peremitis rogo, non furor es, ne moriare mori Eodem vero exemplo dicere possem suis quaeso,anr unquamfuror poterit excogitari, tiam Euclionum qui ne esuriant aliquando, per omnem vitam esuriunt in . g. elegans in primis est illa figura CICER. Phil. XIL3. suid enim per Deos immortales potes reip. prodesse nostra legati, prodesse dico quidsi etiam obfutura obfutura quidsium noctiit Eam ita exprimere licet alia occasione Putatisne ei pecuniam addeLLm tantum conficiendumsuperesse 'superesse die k quid setiam defuturasis defuturo quid , am summa laaboret inopia Eadem ratione d alias figuras elegantiores licebit imitando exprimere. Saepe ita eomparata est periodus, ut habeat alἰquid admirandum. Tunc vero imitationem merebitur. Exemplum iam adfuit supra, quum primam periodum C ICERONI ex oratione pro A. Caecina imitaremur.
IX. Hactenus, quis imitandus sit, quot ride primo dis id fieri possit, &quid in puerillaeque sonat ac mascula imitatione in exemplum proponi di
debeat, paullo accuratius inuestigauimus. Proximuna est, ut, qua arte mascula illa imitatio
285쪽
a7 P. III C. II. DE IMITATIONE
tio constet, doceamus. Hic vero duo notanda sunt imitationis capita, quorum alterum
ANALI SIN, alterum GENESIN U-pellamus. 9
n dii iremque alicuius rei formam ae materiam imitandam sibi proponit, is primo omnium rem interius contemis piari. singulas eius partes earumqsie dispositio in accuratius expendere ac deinde de illis eodem modo effligendis connectendisque debet cogitare. Prius perANA LYSIN posterius per GENESIN fieri se. ut Est ergo nobis analysis artificios perloctae euius dam in partes Dassolutio, eo consilio cepta ut, quidisyngulis arti ii lateat, peres ei possit. GENESIS vero est artificis materiae cuiusdam fecundum easdem partes dispositio, ita comparata,v id artificium infimgulispartibus elucean
In ah si X. Ad ANA LYSIN quod attinet, pri-qvi siqv mo periodos, quas mascula ratione imitan- - das existimamus, logice in membra sua partimur, vi deinde de phrasibus ac vocabulis iudicamus ac denique, qua arte singulae
partes inter se connexae ac veluti coagmentatae sint, expendimus υ
u Primo ergo opus est ANA LYSI LOGICA. Ea quo modo instituenda sit, iam ex philosophia rationali constare debet. Nos ergo rem exemplo illustrabimus. I UAE E T VI Pari Lorat. 22. ita ait: Si pro cutus quisqne propugnatione ac d ensione δε , a pericula subiit, plus excepit acersitatum, pluribus qua rocellis ac tempe tibus agitatus es, eo plus gaudii ex iis, quae ad retinendam atque amplificando istius Zignitatem pertinent, ad eum peruenire credendum es t dubitare nonpotes, beatis epater, quin Carolus Rex, te pontifice creato, tanto ceteros reges eximia quadam peris optim ea regaudii magmm super erit, quanto non huius
286쪽
RJII. C. II. DE IMITATIONE. an
huius modo memoriae, sed omnium aetatum ae saecula. rum reges graui acdiuturno ceptorumprofessis πομ-licae auctoritate laborum ac discriminum perpessione μperauit. Iam si uberrimam hane ae ineomparabilem periodum imitandum ducerem primo omnium cogitandum esset de anabs logica, quam ita instituerem Tota pertinodus perfectum continet syllogismum: AIO R. Quieunque pro altero pluspericuli a traborumsubiit, is maxime de eius dignitate laetatur. MIM O R. tarolus Rexpro pontifice pluspericuli ac laborumsibiit quam alii. CONCLUSIO. Ergo de dignitate pontificis maxime laetatur. Accedat alia periodus GPLIN. Paneg. I. Bene a sapienter, P. C. maiores insiluerunt, ut rerum agendarum, ita dicendi initium a precationibus capere, quodnibi rite mihiqueprouidenter, e deorum immortalium ope consus, honore augpicarentur. Oecurrit hie initio
L TM E SIS laenae auspicium more maiorum a precibus faciendum. II. ET IOLOGIA.i V enim id a maioribus bene ae sapienter inis
3 Nihil rite o prouidente ne deorum vel
Aeeedere deinde debet IVDICIUM DE PHR ASI VI. Considerandum enim, quid in stilo ct didria one auctoris praeclarum ae admiratione dignum videa
287쪽
ara P. III. C. II. DE IMITATIONE.
tur. Sie in WV a I periodo obseruo i,auctorem saepe coniunxisse per περιτμον eiusmodi vocabula, quae paene eiusdem significationis videntur, nec tamen sunt. Nam hoc modo conuulgo propugnatisnem ac defensonem, quarum haec etiam scriptisis verbis; illa armis tantum suscipitur. Ita etiam ipsam defensionem ita describit, ut gradatim adsurgat a periculis ad acerbitates ab his ad procellas ac tempestates. In secundo periodi membro eadem ratione coniungit retinere ampli are dignitatem, ut ostenderet Carolum non solum id dedisse operam , ut ne pontificis conditio deterior redderetur, verum etiam ut melior esset. In tertio membro, adiectivo in substantivum mutato amplificat orationem. Nam pro mag-guudio percepto ait: eximia quaedampercepit ex ea re gaudii magnitudo. In postremo membro denuo coniungit huius memorine Itomnium aetatum ac saeculornu reges'. nec non latores
K discrimina Et haee quidem in illa MURETI periodo ad iudieium de phrasibus pertinere videntur. Qiiod ad UL IN II attinet periodum, is quoque eon iungit eiusmodi voeabula velivi bene aesepienter bites protiidenter deorum opem, consitum, honorem. Obseruanda quoque synonymia phrasium: Initium as aliqua re capere, ct auspicari. y sic satis patet , MURETVmperiodi suae membraeoniungere per particulas ct formulas: I. si quod qui . que, II eo plus III dubitari non potes, quin tunio, IV quanto. In PLINII periodo connexio est simplicissima Rationem enim postponit thesi, eique illam connectit perparticulam caussalem QV O D.
νὴ sp Is Perspecti enim interiore perlochae alicuius pulcritudine, danda est opera,vt thema quoddam eodem ordine disponamus, Z eiusdemque generis phrasibus, a ac Connexionibus Uitamur. Sic enim fiet, ut otium
288쪽
ouo non similius videatur, quam stilus noster stilo auctoris 'i
a Exemplis res erit clarior. VRETI periodum Q. pra in syllogismum soluinius. Stimemus ergo plane aliam materiam, eamque eadem ratione proponemus. Thesis nostra erit mobiles iuuenes prudentiae civilis cognitio decet. Syllogismus inde nascetur talis: M AIO R. suidquid in reipublieae adminiseratione maximi momenti est illud diligenter nolendumos a nobili iuuene, MINOR Prudentia civilis in re . adminifratione maximi momenti es. CONCLUSIO M ergo a nobili iuuene diligea.
ter excolenda. Ita v PLINI periodum thesi ct rationibus eonstare diis ximus. Eodem exemplo nos ponemus.
HI SIN P sices initium ab experientia vi.
AETIOLOGIA.L me enim viri sapientes monuerunt. II. Omnium artium a pictum ab experientia feri debet. III. ibusolide addiscitu in experientia. Has dispositiones, quamuis ad aliam materiam aeeomismodatas, superioribus illis simillimas esse nemo non videt. . Quidquid in pnraseologia audioris praeclarum atque admirabile visum est, illud imitatione est exprimendum. Sic quum, V RETI aeque ac PLINII artificium in eo potiuamum consistat, Vt voces idem paene significantes coniungant, ut phrases synonymas usurpent, ut denique adieEtiutim in substantivum eommutent danda erit opera, ut isos hae omnia imitemur. E. g. Distinguit VRETV defensionem ae propugnationem: nos in nostro exemplo eodem modo scientiae intelligentio. Uum, seiungemus. ΜVR E, V s per gradus aperurias ad acerbitates, ab his ad tempe tori procellas adsurgit. Nos eadem ratione a doctrina ad prudentiam, ab ha d exercitatio-
289쪽
nem vel exsequutionem consiliorum progrediemur ΜvRETV iungit dignitatem retinendam atquemv-pli andam nos eodem modo politicam ct imbibendum ct excolendam esse dicemus. Et sie facile relinua etiam imitari lieehit, e paullo post ipsa exempla satis ostendent.
M In connexione imitanda eum ad ordinem membrorum, tum ad formulas connectendi respiciendum ess Ε. g. quum supra, V RETI periodiim in syllogismum redegerimus facile animaduertemus subie hi maiori propositionis primum praedicatuni eiusdem se- eundum , conclusionem tertium; ct adsumtiim denique quartum membrum constituere. Idem ergo ordo nobis quoque imitandiis est. Sic et Ima periodo qimm primo rationem primam ct sectandam, deinde ipsam thesin, ae postremo tertiam rationem positam obisseruemiis nobis quoque ab eo ordine haut discedendum erit Particulae vero ct formulae connectendi potuerunt retineri Ne iactantius o dictum existimes, subiungemus exemplorum nostrorum ἰωγασιαν. VRETI itaque periodum ita imitabimur: Si Devius quisque scientiae intestigentia atque Uuplus doctrinae erat, pluobi comparat prudentiae,piarib is denique ad res gerendas praesinis inseruitur, eo plus industriae ad illam addiscendam excolendamque genero. sis adolescentes allaturos, redendum es dubitari profecto Mn potest, ariditores, quin degustatis prius et litoriis bus litteris, prudentiam ciuilem tanto alacritιν,χ-m reliquas artes sint imbibituri, quanto non inferioribus modo,sed omnibus omnino artibus ac sientiis, eximia quadamae misi a percipiendae ex ea utilitatis ubertate μmagnitudine antecessit. Sie S PLINII exemplo, hane e iungentu periodum: Bene aeprudenter,siquid aliud bilosophi praeeeperunt, ut artium addiscendarum, ita naturam eontem planiuinitium ab experientia ea re, quo nunquam acclirare, nunqtιam solide homivrasne sensuum siιorumperceptione, simonis, indiciopbilosopharentur.
290쪽
P. III CII DE IMITATIONE. et sXil. Et hoc quidem est 'tum illud imi obse
tandi artificium, quod nescio, an quisquam, 'ης ante CHRISTIANV wεisi v Μ, chaccu let : ζ' rate tenuςrit. Illud addo, neminem moueri debere rei dissicultate. Quamuis enim ea M. imitandi ratio initio paullo operosior videatur diuturna tamen exercitatione eam sensim adsequemur imitandi facultatem, ut non tam imitari, quam omnia ex ingenii penu depromere videamur.
o Exstat C HR. Ea sat ingeniosissimiim opus, Imseriptum Curiose Gedancken von de Imitation, Lei zig, Θιμ quo primitin nos illud artificium hausisse fatemur. Neu te diutinulandum tamen est. EIS I. v Μ, in vernacula, quam Latina lingua, selieiorem, au- ω,rum, quos imitandos sibi proposuit, genium non, hique satis expressisse. Regulae sane eius optimae, anais lysis auctorum ingeniosissima, at in exemplis phrasis stilique haracter auctorum veterum eastitatem atque ele. gantiam minime videtur referre.
I. Exereitatἱonum neeestas. II. commendatur ergo versio. III variatio. U. Carminis solutio. V. Cci arctatio: I. Amplificatio. VII. Characteri mitistatio. VIII. Descriptio. IX. Ethopoeia. X. Con clusio opuseuli.
IAd metam iam denique peruenimus,nec
quidquam videtur reliquum, quam ut nonum ne.
de exercitiis quoque uilici aliquid moneamus verum ea in re licebit nobissa esla