Io. Gottl. Heineccii ... Fundamenta stili cultioris regulis perspicuis exemplisque selectissimis ex optimis auctoribus in usum auditorii adornata accedunt sylloge exemplorum et indd. rer. et verb ..

121쪽

ioy P. I. CAP. II. DE FUNDAM.

Membra enim iusto breuiora simi, ct meras paene hic reperimus ἀποσιωπιήσεις Sensus est: Num Romae esquis non stitieet rudis ct imperitus I Abs fas Heerea se as omnino est dicere, etiam tune, tunc quumn ascanitiem senum scilieet poetarum, nostrum istuduere rise, vel vitam tristem, Adspexi, o quaecunque facimus eibris puerilibus relictis quumsapimus patruos , id est , veram seueritatem prae nobis ferimus. Nam x tune, tunc sumus rudes ct imperiti. Ignoscite haec dicenti. Respondent, Nolo sui Uaeiam ergo Num ideo omittam satiram scriberes se umpetulanti splene caehinno. Id est natura ad satiram factus En, quantam caliginem membra nimis abrupta oratIoni M. fundunt quam alia paullo ratione discutit CASAV-BONVsd

' Si argumenta omnia sine iusto ordine miscentur, non potest sane non oratio esse obscura. Ergo VI acet ratior dispositio multum ad perspieuitatem Deit. Sed

caue tamen, ne oratorum sacrorum exemplo, mem

bra quaevis in nouas diuifiones,, has iterum in subdiuisiones, qua voeant, dedueas. Noo enim diuidere hoe est, sed in puluerem secare, adeoque ad perspicuitatem hoe nihil facit. Et tamen nonnulli studio obseurum eiusmodi dicendi genus adsectarunt, di in his maxime TERTULLIANVS ct poetis ERs Ivs. INC T. Lib. VIlI. Inst orat. e. t. praeceptorem qui discipulos suos omni di ad obseure seribendum eobortatus es , me-nIOrat, qui non raro exelamauit: TANTO ME.

LIVS, IPSE NON INTELLIGO. Et ΜARVI A L. Lib. X. Epigri 2I.

lent.

122쪽

sTILI RHETORICIS. Io

lent. De singulis dicendi semis nonnulla

obseruabimus. .

1 GRAVE direndi gemis σεμνοῖητα voeant rheto. res, illud est, quod de rebus diuinis moralibus aut civilibus harumque caussis accurate δ: prudenter disserit. Incomparabilis in hac dicendi forma est ci R. NELIVS TACITVS qui quoties de euentu si quo agit, caussas ct consilia tam acute prodit, ut non tam historicum, quam rerum eluilium magistrum legere tibi videaris. Exemplo esse poterunt paveae periodi ex Anna I, 2. 'bi victurus, Augustum uncta distordiis civilibus fessa nominePrincipis sub imperiumaeeeputa , caussas huius conuersionis reip. ita accurate explicat: inquam, Bruto recisse caesis, nulla iam publica arma Pompeius apud Siciliam oppressus, exutoque Lepido, interfecto Antoni, ne Bdianis quidem partibus, ni Caesar, dux reliquus posito triumuiri mine, consule eferens, ad tuendam plebem triabnuleio iure eontentum, ubi militem donis, populum annona, eminos dulcedine otii e exit, insurgere pausiatim munia senatus, magis tuum, legum, in se trahere, nusi aduersante, quum ferocissimi per acies austproscriptione cecidissent, ceteri nobili , quanto quis seruitio promtior, opibus o bonoribus extosierentur: a nouis ex rebus aucti, tuta opraesentia, quam vetera o parietilina mallent. Neque prouinciae illum rerum flatum abnuebant, suspecto senatuspopulique imperio ob certaminapotentium, o auaritiam magistratuum inualido legam auxilio, quae vi ambitu, postremo pecunia turbabantur. Qilid, quae paucis hisce periodis possit excogitari grauius Tam accurate prosecto

omnes istius euentus caussae ex istorum temporum statureique publisae conditione, explicantur, ut iustae dissertationi sumeerent materianua ASPERUM dicendi genus Graeeis vocatur τραχυ- της , idque adhibetur in reprehendendis magnorum virorum vitiis Sie C IC .nmn. FI . satis asperest in reprehendenda nobilitate, Hominum nobilium nonfere

123쪽

quisquam fauet nosrae indu striae nullis nostris ben fetis beneuolentiam illarum allicere possumus quasi natura ogenere disiunctisunt, ita dissident a nobis animo revaluntate suare quid halent eorum inimicitiaepe-Wiculi, gnorum ammos iam antea habueris usenses,quam ullas inimicitiassusceperis.

b Si quis paullo acerbius in minoris dignationis personas inuehitur genus hoc dicendi vocatur Σφοδροτης WEHEMENTIA. Verba in hae orationis forma sunt

asperiora, nonnunquam etiam nouata, figurae vehementiores, membra fere breuiora. Talis idea in C IC EAE O N II orationibus aduersus Catilinam, Piso.

riem Vatini uinis in Philippicis ubique elucet. Graecis vocatur λαμπροτηe, quando quis res a seipso vel aliis gestas gloriosa magnifica oratione collaudat. Q ia in re tamen auendum, ne Suffenus yidearis. Nihil enim molestius est ostentatione chria. ctantia. Maxime in defensionibus virorum magnorum rapeum habet haec idea Siel Seipio Africanus ab ob ltrectatoribus vocatus in iudicium breui, at splendida oratione calictam dixit: Hoc die, uirites, Hanniba

Iem Poenum in Africa felici praelio visi Carthaginem magna spirantem leges nos as accipere oeg Itaque quam hodie litibus d iurgiis supersedere aequum sit, ego extemplo hine supplicatusu ibo in Cispitolium, iisque gratias agam, quod mihi e hoe ipse die e saepe alias

Meipublicae bene gerendae mentem focultatemque dederunt Hesrum quoque, γibus commodum es, ite mecum, uirites. orate Deos, vi mei itis cives ba- beatis LlV. XXXVII extr. Aeque splendida oratione sua facta nonnunquam extollit CICERO imaxime in oratione pro P. Susiada e XI. ubi tam magnifi-ee solertiam suam in opprimenda eoniuratione Catilitiaria collaudat, nihil ut possit hoc quidem loco reperi.

ri splendidius.

124쪽

STILI RHETORICIS. I

eonsistit, quod propositiones e variis fontibus amplisi. cantur. Fontes eiusmodi, vel, ut Rhetoribus vocantur, loci amplification uui sun I. gentis: quod adril. lustrandam speciem adsumi solet. E. g. VRET.

orat L Cum omnes mihi singulari ae Fraecipua quadam Lude digni videntur, qui in adsequenda honesarum aristium scientia operam industriam suam collacant: tumii praecipue, qui veluti maiore quodam numinis ad tu perculsi, ceteris omnibus posbabitis, ad diuinarum rerum intelligentiam omnes cogitationes sus atque omnia sudia contulerunt. II. Species , quibus genus illustratur. e. g. in C. Dis. IX, 2o. um omnem nos, amde republica curam, cogitationcm de dicenda in Senatu sententia, commentationem caussarum abiecimus . in Epicuri nos , aduersarii nostri, ea stra coniecimus. Dieere voluit, se publicis negotiis valedixisse'. Haec in species distribuit, seque nec magistratus amplius p . tere, nec senatui interesse, nee in foro austas agere. ait. III. De illa qua amplificatur definitum. Si C. Aquilium a jurisprudentia laudaturus, ClCER HOA. Caec XXVII hanc ei iurisconsulti definitionem accommodat suapropter hoc dicam, linquam eius auctoritatem nimium valere, cuius prudentiam populus Romanus in cauendo, son in decipiendo perspexerit i qui iuris civilis rationem nunquam ab aequitare seiunxeritivi tot annos ingenium, laborem, fidem suam populo tomano promtam expositamque praebuerit: qui ita iu-sus ἐν bonus uir es oe. Eoaem pertinent. III. Uectus, IV. Adiuncta, . eausae, VI. opposita, VII. Comparatio viii iesimonium. De quibus aliisque amplificandi fontibus aeeurate egit, A TH o Rudim Rhet. Pari ueap.III. Qiod si itaque frequentius quis utaturehismodi ampliMationibus, nastitur inde genus dicen- CIRCUMDUCTVM vel EXAGGER Α-T V m eui adsuetus, nisi sibi caueat, facile in Asiaticam illam loquacitatem, incidet.

LII. Tertia dicendi sorina est το Κ ΛΛ Stilus eruno vel PVLCHRITUDO, quam in o

125쪽

II P. I. CAP. II. DE FUNDAM.

ρbsistis,ρο δεριὸν Vel κα πισριο, c αξ via vel digni- soridus talem dyωτο γλαφυρον seu floridum dicendi genus e dispescere solent. Primum pulchritudinis genus in vitio ponitur: secundum in genere deliberativo, tertium in de

monstrativo, laudem meretur.

Vid. I. G. BER GERI de Naturali Pulchritudine . νationis ad excessam Longini Disii inam illastri continentique C pii Casa is exempla exacta liber commen- rarius, Lipsu CIDIO CCXX. 4. Q καλωπισυ Avoeatur, nimia illa ae bifiea oratio

nis elegantia, quae tota ad pompam ae ostentationem comparata est, qualis fuit oratio veterum sophistarum, Gorgiae Leontini, aliorumque, qui veluti calamistris intorquebant orationem, ut erudite docuit GE NI C. A RI E Grunn dissert. deEloquutsopbist. Inter Latinos infelieiter eiusmodi καλωπισμο, adsectauit ΑΦ L EIV M; Inter reeentiores Io. BARC LAIVS in Argentae aeque ae Eubormione, euius stilus adeo vix commendandus est tironibus. Naseitur hie καλωπισμος, Ι ex epithetis amoenioribus v. g. Ego vero, tibi Deum ostendam, tibineesmaragdinumpratorum vi-Forem, necgemmea orum varietatem, nec lenes aqua-νum susurros, nec suauissimos avicularum concentus δε- siderabis. II. Ex translomnibus amoenuo venustis vel uti a floribus4 fructibus desumtis III. Ex deseriptionibus amoenis, quales ubique adfectat BARCLA XVI, IV ex Aguris sonantioribus, veluti ομοιοπλάτω, ομοιοτελατα aliisque similibus Laudem talia forasan inuenerint in pueris: non aeque in viris, quo vixilis 2 grauis decet eloquentia.

d Αξώομα vel dignitas ea est pulchritudinis speetes, quae

in partium omnium decentia posita est. Hine si omnes partes orationis veluti exordium , confirmatio, confiitatio, decore inuentae atque elaboratae sint, si periodis sua constet esucinnitas dictioni sua puritas, ipsi

126쪽

sTILI RHETORICIS. iis

orationi suus nitor pulchram merito dixeris eiusmo. di orationem. Et tales sunt CICERONI erationes pro Lege Manilia, prosa gario, pro Milone, pulchrae illae quidem, sed a sophistico tamen illo ae alamistrato dicendi genare remotissimae. e το γλαφυρον velfloridum orationis genus medium inister sophisticam dicendi formam ct dignitatem tenet locum , Orationemque variis veluti floribus ae luminibus distinguit, sed ut paullo magis ostentare videatur elegantiam, quam, Tales sunt Cam oratio pro Arctia Poeta o provi Marcello, PLINI I pa-nenricus, cte Graecis LVCIANI Dialogi Saepe quoque ad floridam hane dicendi formam propius ae

IORA GIV s. Facillime differentiam hane intelliges, si dixeris, dignitatem similem esse pulchritudini virorum floridum stilum venustati matronarum; τον κοκλωπιαμιδ denique fuco meretrieio. Iampridem PETRONIVs p. a. risit phisticum illud abealamistratum dieendi genus, id est, mellitos verborum globulose omnia dicta factaque, quo papauere e sesamosparo sui inter haec, inquit, nutri--tur, non magissuperopolsunt, quam bene olere, quis culina habitant.

RATA ORATIO vocatur Eam tunc ratus.

potissimum conspicimus, quum ita loquimur aut scribimus, ut ubique probitatis, veracitatis, benevolentiae, prudeli iae, modestiae, omnisque virtutis significationes demus f)s moratam ergo orationem reddunt r. Extenuationes.ca C. pro Arabia Isiquidis me es ingenii, quo sentio, quam fit exiguum, oc. II. O ciorum oblationes, quae iii CICERONI fpistolis sunt frequentissimae. III.

127쪽

Insectationes uitiorum. IV Virtutum commendationes, ct quae sunt huius generis a lia.

Silitiscon LIV. Ouinta idea est Huo'pro' THS,id citaturis est, velox &CONCITAT V dicendi genus, quod omnia breuibus membris vel incisis, maxime vero interrogationibus, responsionibus obiectionibus, solutionibus proponit g Et cauendum quidem est ge nus orationis ignavum Miners,4 remissum,& quasi supinum: h sed cauendum etiam, ne in PARENTHYRSVΜ abeat nimia xex imiamdico affectu prosecha celeritas i

s Vtimur concitato eiusmodi stilo I in narratione rerum, quae eleriter se inuicem sunt consequuta ua R. Andr. I, I. --. Obseruabam mane illorumseruulos Henientes aut abeuntei, optabam mus puer,

Die sodes, quis heri cirrfidem habuit Phaedrum aut Cliniam

Dicebant, aut Niceratum nam hi tres tum H Amabant. Ebo , quia Pampbiseus suid ρ fm. bolam Dedit , coenavit Gaudebam. Item alio die Ouaerebam, eomperiebam, nihilo Pamphilum suiquam attinere. II. In deliber one nobiscum ipsis instituta. TERENT.

Eunuch cl. v. .sessum, suidigitur faciam ρ non eam ne nune quidem, Ouum adcersor vltro anpotius ita me comparem, Mnperperimeretricum eonitimetisse Eaelusit, reuocat, redeamd non, sme obseeret. ML In altercationibuε oratoriis, maxime ubi cuin aduersario

128쪽

sario oram nos olloqui fingimus. et C. pro Sex. R e. XIX. litam quidem voluisse exheredare, certe tu planumfacere debes sui ergo assers, quare id factum putem Vere ibi petes dicere. Finge aliquid falaemcommode , ut neplane videaris id facere, quod ape tes cis buius miserifortunis reborum virorum talium dignitati illudere Exheredare filium uoluit; stiam Obeatissam Nescio. Exheredavitnea Nov. suis proinfibuit Cogitabat. Cogitabata ui dixita neminia Uides aliud, iudieio relegibus ae maiestate vestra abseri ad quaesum atque ad libidinem, nisi hoc modo aericusare th Graeei ignauit vel lentum eiiismodi dieendi gemisvoeant υπῖοv vel ἀνειμένον, idque in vitio ponitur. i ΠΑΡΕ'NΘΥΡΣΟΣ nomen accepit a thyrso, Batachantium gestamine. Qinim enim hi furere solerent et παρενθυρσον voeariint futiosum illud dicendi genus, quod in inepta affectuum concitatione Versatur, quum sellicet tragoediae aguntur de nugis, ac in rebus partiis illae dicendi faces adhibentur, quibus aliditor intendi solet atqite inflatnmari. Qiiod vitilina graviter reprae hendunt DIONYS LONGIN. περι-Sectis

IKis p. 4 seqv. IC. de Orat. II, 3. Lepiduua exemplum est apii ΜARTIALE Μ, Epigr. VI, 9. Vbi aduocati, nescio citius, et si Θυρσον ita perstringit:

Non de vi, neque caede, nec veneno,

Sediis es mihi de tribus capellis. Hicini queror has abesse urto, me index Abi populatprobari.

Tu Cannas, libridaticumque belli , Experiuria Punicifuroris, Et S llas, Mariosque Mutiosque

Magna vocesonas manuque tota.

Iam diς Posume, de tribus capellit,

129쪽

Nihil sane hoe dicendi genere est ineptilis Aeeti it enim eiusmodi oratoribus, ut pro consternationeis stupore caehinnos auditorum commoueant, quippe qui furere apud sanosis quasi inter sobrios baeeliari vinolentos arbitrantur, ut eodem loco obseruat L O N-GINI S. Nescio annon huius vitii reus postulandus stri EAE TVLLIANVS in libello do pallio, ubi indefendendo hoc habitu tantas tragoedias agit, ut libellum illum Iegens, non pallii honore in , sed humani geneis ris salutem perielitari crederes. Non sane ita paratragoediari ausus esset auctor, si memor fuisset mo-R A et Ama illius, versibus exponi tragicis res comica non vult.

Die/ndi LV. Sextam denique orationis deam vii. HERMOGENEM u. 9. Δεινότητα vel

DICEN DI VIM adpellat. Ea nihil aliud

est, quam aptus ac decorus reliquarum idearum usus. Quod si enim quis suo loco perspicua, graui, morata, pulchra, concitata oratiotie uti nouerit, I in omni re viderit, quidouariis deceat, ei δεινοτητα tribuit HAE R M OG E. Audi m ΕΔ h Ceterum quum non eadem omnes sis deceat oratio alius stilus esse dicitur 6οι- νικος vel χτμ μονικος, vulgo philo sphicus alius

kωικος hastoricus, alius dαλογiκος, vulgo dimlogisticus, alius τοφκος oratorius, allui τολιτικοs, ciuilis, aliuSε ολικος, epistolicus, alius denique ποιητικ poeticus. De singulis pau

h mine δεινοτη deest auctoribus omnibiis, qui Latine quidem nee ineleganter seripseriinc sed di no materia sua charactere non si sunt. Non ergo δεινὸς est TERTULLIANVS, qui, quum docere velit, perinspicuitatem negligit, nee FLORVS, qui historiam scripturus, poetico stilo utitur, ne e recentioribus

130쪽

sTILI RHETORICIS. Iu

LI PII Vs, qui etiam , ubi docet, vel rhetoricatur, vel eo micum agit. Sane aeque inepti hi videntur, aeeomiei, qui reges tunica rustica rusticos purpura; matronas meretrici, meretrices matronali habitu inisdutas producunt in scenam.

hibendus in omnibus scriptis didacticis lyis Ubicus Satis laudis meretur, si sit proprius, ypurus, nyperspicuus. Elegantiam non adfectat, nec tamen sponte se offerentem negli- it ' Praecipue tamen vita figuras pateticas,3 quidquid ad persuadendum potius, quam ad demonstrandum facere vide

I In ἐπις μονικω hoe dicendi genere reliquis omnibus praeferendi e Graecis XENOPHON in oeconomisis, aliisque seriptis didaeticis, inter Latinos C SUS 4,qui de arte medica, ct COLUMELLA, qui de re si pura aetersa oratione scripserunt. Ne plane eonteismnenda dictio CICERONI s,quam in libris de u etia in Topicis ad Trebatiis adhibuit, quamuis in illis ali quando ad oratorium dicendi genus adsurgat. In reli quis scriptis philosophicis stilus Tullii propius adgenus dicendi vel διαλογικὸν vel τορ)MHaecedit. SI NEC A aeutus est, sed non tam docet, quam rhetoricatur. LACTANTIVS purus inplerisque Sele

gans, sed necis ab oratorio stilo abstinet. Et hoeple Torumque Patrum ecclesiasticorum vitium est, ut eti am, quum docere volunt, eoncionentur, magisque persuadeant, quam iustis demonstrationibus eonuin

cant.

m Abstinendiim ergo in hoe stilo translationibus, maxime longe petitis. Qini enim doeentitim sit elarasae distinctas rerum ideas in audientibus excitare facile patet hitic fini non contienire metaphoras. Hine iam supra obseruaui, laudem meruisse scripta EPIC URI,

His qui