장음표시 사용
291쪽
esse breuiorigus, quum post alios V ex insti
a Omnes, qui de cultiore stilo praecepta quaedam dede. runt, praeter φυσινο μά-yntra etiam ἄσκηπι ue exercitationem commendarunt. Et rect equidem, quia teste illa rerum magistra, nulla lingua sine usu accurate addiseitur. Quum ver eonsuetudinem cum Latine loquentibus interceperit nobis linguae huius interiti r3. scriptione haec iactura utcunque pensanda est . Stilus enim teste C ERONE, optimus escendi magisteres. Et THEON Rhetor, a Η Μ A G ALDeditus, in praefatione pusculi sui suemadmodum, inquit, picturaesudiose nihil profuerit, Unouisse se Iis, Protogeniso Antiphili tabulas .niso fi pivere
tentarint: ita o eloquentiae operam daturis nequecopia sensuum, neque puritas sermonis, neque compositionis concinnitas, neque audiuisse praeclara, nihildenique bo- . um omnium, quae rhetorica complectitu , utile esse
poterit, nis quisqueeipse quotidie scribendo sese exer
b Iam o DNAE TI L. In sit oras. X,3 nonnulla deseriis bendi exercitiis praecepit quem deinde plures sequuti sunt , veluti ΑNVT. Epist. I, 4. TVRΜIVS,-Μo RHOFIVS, Polyh. Tom. I. Lib. IL.e. 3. m. 47I ct alii. e P. AGI TTAR delectioneae imis Ciceronis Io MCHE FUERva desii cap. m. iv ex instituto in omnis sili seu de variascribendi exerentatiove, ex quo nonnulla hie decerpere luitabit.
Commen II. Tironibus auspicandum erit a VRR--ἔμre et SIONE, quippe omnium facillima. Sed V γ' quum in scholis plerumque e vernacula albquid in Latinam linguam transferendum proponatur consultius videtur e Latinis multa vertere Germanice, eaque interiecto tempore denuo Latina reddere O
292쪽
dyVersiones Latinae eum fruimi non adeo magno coniunctae videntur, si tironibus imperentur. Quum enim nondum gustu quodam Latinae elegantiae imbuti sint; fieri non potest, quin Latinitas, hac exercitatione com ' parata Germanismos redoleat. Ast si saepe auctorum veterum loca in vernaculam transferantur facilius Oh seruabitur utriusqtie linguae differentia. Cauere tum discent tirones Germanicos idiotismos, ordinem verborum Germanicum, & quidquid in lingua nostra a Latinae proprietatibus abhorret. Ego sane adolescenistem lue memini magnam CVRTI NEPOTI spartem in vernaeulam transferre, notatis ubique viriusque linguae differentiis, ex quo labore quantum fructiim ceperim, non sine voluptate quadam recordor.
III. Versionibus eiusmodi aliquamdiu Rurisiis. adsueti, VARIATIONIBVS suam exercebunt industriam, operamque dabunt, Vt sententiam aliquam aliis casibus, o verbis, phrasibus, s in figuris, G permutent.
e mutus variationis per casus iam supra libro si eap. 4. II. fecimus mentionem. Iam exemplo multiplicem illam variandi rationem illustrabimus. Sit nobis sententia: omnes hominessunt ab otio proeliues ad libi neuc amineam secundo dicere licebit: mea hominum omnino omnium indoles, ut ab otio advoluptatem ac
sibi inem fine proeliues. In easti tertio Commune a omnibus bominibus uitium es, ut ab otio ad libidinem, iant. In casu quarto O es homines otii dulcedo ad libidine olet inuitare. In casu sexto Hominibus otio
ac desidia veluti sepultis, sepultae animo libidines veluti
xiniae renda ergo erunt voeabula eiusdem notionis, quae synonyma vocare solent philosophi. Veluti in superi ore exemplo Ita natura comparata es omnium morta um, ut laborem defugientes, in libidinem, id est, e barybdi in Scillam incidant. Omnium omnino hominum indoles ab otio proclinis es ad libidinem. Non temere quis-
293쪽
quam labores defuyr, quin libidinem tanta aerius eonea. piscat. ρος.
3 Variatio per figuras non mimis est elegan g, ct mirifice exercet ingenium. Ite AE YNDETON erit, omnes homines ab otio ad luxuriam, ibi itinem asciviam praeci pili cursu ruun/ N A em omini ibi es hominiabus otiosis ad luxuriam,nihilad laseiviam, nihi ad libidis nem ac votaptatem propitulus. AELIM LX. Eado minumpaene omnium es indoles, ut ab opis in luxuriam, ob baciis lasciuiam, atque ab ea denique infoedissimas si bidines non gradu se praeeipit eurs erantur. Ite facile per alias figuras institui poterit variatio. Sane mirissee hoe ct ingenium acuitis iudieium, si prudentis magistri aeeedat institutio. Neque enim haee exercita tio eummittenda est iis, qui nondum aere lauantur.
qua ipsi veteres non sine fructu si sunt i Est autem illa elegans versuum,neglecta meum sura dictione poetica, in prosam mutatio Oh Commendari haec vel eo nomine meretur,'u' inde facillime addisti potest stili metieiae prosaici disseren
Dclam olim eo exereitationis genere usos esse s L PITIVΜ AvGusTINVm, docet in Ga - , T A R. de lect oimit Cicer. n. συDI Solebant vero veteres non solum lora poetarum notabiliora mensura ae dictione poetita soluere,verum etiam oratorum dicta in poemata sua transferre. Ut exemplo rem illustremus CICERO in ora pro C Rabirio: ibiIme, inquit, elamor iste commoties sed eonDiatur, quum indiacet, esse quosdam elues imperitos,sed non multos. Nunquam, mihi credite, populus Romanus bie, quisset con
summefecisse fluesroclamore perturbatum iri arbi
294쪽
eraretur Posteriorem partem in poema suum transtu. lit sic Ius ITA L. Libro VII. vers . p. m. av. Druidas nobis eorda, abruptumque putassen Iugentumpatres, si clamoribus, inquit, Turbarisaeile mentem non ultima rerum Et deplorati mandassent mentis habenas. Sied ipse CIAE EAE O nonnunquam loca poetarum meis rosoluta in orationibus suis exprellit. Exempli gratia, E U RIPID. Hippol to de mulieribus libidino ssita canit et
Neque tenebras noctisperhorrerent consciae, Neque iba ne quando eliciat vocem, domus. Haec ita soluta oratione expressi CICERO pro Coelio: Ex Me igitur domo progres simulier, de veneni celeritate dicere audebir nonne ipsam domum metuet, ae quam vocem eiiciata an parietes conscies e non noctem illamfansam ac luctuosam pectorrescet M Exempla complura peti possunt ex NICOD. FRIACH LINI paraphrasibus. Vir enim iste doctissimus VIRGILIV Μ, HORATII episeolas SP E R-sa satiras in prosam ingeniose conuertit, quod in HORATI IVVENALE etiam tentauit
EILΗ. LVBINVS in PeriphrasHoratii ct Ophras Iuvenalis.
V. Adsormam stili mutandam praecipue ciarer
pertinent C O A ROTATIO, quae est resulo. fa atque adstricta eorum, quast cum ambitu ab auctore di sunt, expositis h
v Non hie intelligimus eoarctationem illam, qua tota auctoriim opera diffusissima in epitomen eontrahuntur, sed qua stilus uberior in pressum atque adstrictiorem conuertitur. Facile enim ab iis, qui in potestate ha- bent
295쪽
bent Latinam eloquentiam, stilus Asiaticus in Rhodium, immo Atticum poterit commutari E. g. CIC. Herrina R. Nego, inquit, in Sicilia tota, tam lacuplete, tam vetere prouincia, tot oppidis , tot familiis tam comvis vllum argenteum vas, Ilum Corinthium
aut DeliacumDisse nego ullam gemmam aut margari tam Disse, aut quidquam ex auro ebore factum, F
gnum ullum aeneum, marmoreum, eburneum 'ego τι
lampicturam neque in tabulis neque textilemfidbse, quinquaesierit , inspexerit, quod placitum fit, abstulerit.
Vberrima haec est , ac plane Asiatica periodus Eam tamen facile ita coarctabimus: ego in uniuersa Sicilia, Deuplete ac populoso prouincia vllum vas rari operisDisse nego ullamfuisse gemmam, aut quidquam ex auro, ebore aere vel marmore ingeniosius confectum nego picturam vel telam egrogiam fuisse, quin quaesiverit, inspexerit, abstulerit. Vel breuius: ego in Sicilia atquanta prouincia ullum vas rari operis, aut quii quam vel materia pretiosum vel arti iosus elaboratum fulse, quod non a Zerre quaesitum, inspectum, ablatumque fiserit.
VI. Ex quo simul patet, quale sit quintum exercitationis genus , quod AN PLIFICATIONEM uocant. Eadem enim arte etiam ea, quae pressius ab auctore dicta sunt, per μερiσμιον, in circumstantias, ta descriptiones, o aliosque amplificandi fontes, bdilatamus. Caue tamen, ita amplifices, ut periodus in, o euadat, quam quippe in vitio boni, iam supra obseruauimuS.
m Dicere e g. CICE Diu in Herr. I. volebat. ει- tasne te puse, quae erres ubique patrarit , sincta oratione proferre ioc amplificaturus, primo illud ubiquem μερισμ ον περιφριάρι, enumeratis prouin-x iis culo eis, quae Verres sceleribus polluerat, deinde
illud Uincte per descriptionem illustrat, adeoque inde nascitur haec periodus uberrima Puttisne te posse, quoecme'
296쪽
C. Her es in legatione, quae in praetura, quae Romae, quae in Italia quae in Achaia, Asea, Pamphtaque patrarit, ea, quemadmodum locis tempor/busque patrata sint, sic eriminibus eroratione distinguere. ii Eadem oratione insequente statim periodo CICERO dieere volebat Putasne te posse id e cere, ut, quae praeteros fecit, iudicibus satis acerba ae indigna sideantur Haec quoque amplificaturus, primo addit irrieumstantiam euri esse enim id maxime necessarium, deinde addit deseriptionem eorum, quae contra fas de aequuti fecerit Verres, eoque libidinem, nefas, erudelitatem resert Denique sequitur cireumstantia quo modo tam acerba enim haee facinora iudici videri debere ait, quam iis, qui illa passa snt Vnde hae ena scitur periodus Putasne tepose id, quod eiusmodi reo maxime necessarium es, facere, ut, quae erudeliter
feerit, ea aeque acerba ct indigne videantur esse iis, qui audient, ac illis visasunt, qui jenserunt 'u sic quum CICERO pro Roscio Amer. XIII dicere potuisset Etenim si vultu siepe laeditur pietas quod
I9ppliciumsatis acre in parricidam reperietur utrumque membrum periodi amplificat descriptione. In priore membro verba illa ait esse prouerbium a viris sapi- entibus repertum. In posteriore parricidam luculenter deseribit. Vnde enascitur periodus Etenim, si, id quodpraeclare aspientibus dicitur, vultu saepe laeditur pietas quo , plicium sitis aere reperietur inerim, qui mortem obtuleritparenti, pro quo mori 62m, si res postularet, iura diuina atque humana cogebant Neque enim ullus est locus diaIecticus, nulla circumstantia, nulla figura , unde non amplificatio quaedam peti possit. Ex instituto ea de re agit, A L. THILO in Rudim rhetor de Period. Amplificat connex Part.
VII. Sextum exercitationis genus CHALCFaracte-RACTERE M dicunt. Sunt vero chara 'eteres imagines quaedam animorum, per ex '''S 5 ter-
297쪽
iernas notas expressae designataeque. Quum vero sine insigni philosophiae moralis notitia character animi exprimi nulla ratione possit q ab iis demum suscipienda est haec exercitatio, qui in hac philosophiae parte
p Caue ergo existimes , ebaracteres esse mera elogia. Quare etsi VELLE IV PATER C VLV in describendia hominum ingeniis videatur felieissimus in eo tamen peceasse videtur nitidissimus scriptor, quod vix quemquam sine elogio praetermisit Pictorum reprehenditur adulatio, qui vix pingere se quemquam posse putant, nisi pulchriorem fingant. Qitant m gis notandi, qui non describunt, sed laudant, ct tamen veram imaginem vel characterem nobis ob oculos posuisse videri volunt. Omine cum frumi hie eonferri possunt, quieunque in excolenda ethica characteristica exercuerunt ingenium, veluti THEOPHRAsaeus in Characteribus mo-νum , DE A BRVYERE, L. PASCALIS
in characteribus, ct si qui sunt huius generis alii. Vt vero, quid sit character, eo uetilentius pateat, exemplum dabimus e PETRONII fati leo, qui characte-Tem ostentatoris hae elegante notatione expressi : D. eundum haecformulam imperamus Eumolpo, ut plummum tusat, ut si modo tutioris somaebi, ibosque omnespalam damnem loquatur aurum o argentum,fumdosque mendaces, o perpetuam terrarum fertilitatem, sedeat praeterea quotidie ad rationes tabulasque sa-1nenti, omnibus em renouet, o ne quid Iceno deesset, quotiescunque aliquem nostrum uocare tentasset, alium pro alio vocaret, ut facile appareret, dominum etiam eorum meminise, quipraesentes non essent. En hic ostentatoris estigiem , tam profecto accuratam, ut tibi eum videre coram videaris. Talia etiam eirca alia vitia hominum tentanda sunt, sed ita, ut semper philoso.
phiae moralis principia adhibeamus in consilium.
298쪽
FER Uiudicio, iucundissimum&ad splen
dorem hationis pulchritudinemque praecipue comparatum. Est vero descriptio expositio, rem eiusque naturam ac indolem perspicue subiiciens oculis s)M CHEFFER Grm f. sit p. r. s In deseriptionibus felici silinum est ingenium VIR GLVII. Vnde is non parum in hoc genere orationis prooseiet,Alii elegantissimas huius poetae deseriptiones in prosam orationem commutabit. Exempli loeo esse poterit deseriptio sempestatis, quae Libro L Aen. v. v. seqq. occurrit, qua nihil poterit excogitari elegantilis. QVRTIVI etiam in descriptionibus excellit, quam. uis eae nonnunquam sophistieum potius, quam histori- eum redoleant ingenium. Hue pertinent descriptio ne praelii Lib. III cap. o. o Libro IV. cap. 6 triumphi Libro M. cap. s. Marsyae amnis Libro m eap. 'Nos exempli loco dabimus deseriptionem itineris per Libyam ad ovis Hammonis templum apud eundem V R T. IV, . Iter expeditis quoque o paucis vix tolarabile ingrediendim erat terra caeloque aquartim petauria est seriles arenae iacent, quas ubi uapor selisaeeendit, fervido solo exurente sigia, intolerabilis a sui exsistit, lactandumque es non tantum cum ardore θseritate regionis,sedesiam eum tenacissimo sabulo, quos praealtum ervestio cedens aegre moliunt: pedes. a. uendum tamen hie ab hyperbolis de frigidis exaggeratio nibus, a quibus, ut supra notauimus, raro abstinent
IX. Denique etiam ETHOPOEIA osvori commendari solet, id est, imitatiosermonis, moribus alicuius, negotio ccommodata. t In qua praecipue dandiest opera, ne τὸ πρέπον neglexisse videamur u
299쪽
t Pleni sunt eiusmodi ethopoetis historiciis poetae.
Sie CVRTIVS modo Alexandrum, modo Darium, modo alios loquentes introducit,nec vIlam temere prae termittit oceasionem, quantum declamatorio acumine valeat, ostentandi Plures quoque eiusmodi orationes sunt apud LIVIVM SALLUSTIVM . Α-CITVM, qui ct apud poetas VIRGILIUM, SILIUM ITALI CVM, LUCANUM. Ex insti.
tuto vero ethopoeias composuit THAEON, quae cum ΒΕΜ ETRII PHALERE Ilibello de eloquutione
prodierunt Oxonii, ela I Lxxvi in v Exempli loeo sit breuis sed elegans ethopoeia, quam arii affectum exprimit CURTIVS IV, Io quum is de Alexandri M. humanitate ct elementia in eaptiuam uxo rem factus esset certior. Dii patrii, primum mihi stabilite regnum . deinde,s de me iam transactum est, precor . ne quis Asiae Rex fit, quam se tam iustus bosis, tam misericors victor. v Hine, si quis regi subtilem oration em de materia quadam philosophiea, aut philosopho orationem magni fleam de re militari tribueret is profecto non ethopoe
, iam scribere, sed Herculi soccos, praero cothurnos, aptare videretur. Mirus in ea re artifex est N-ΥIVI, cuius Eunuchum si quis perlogerit, non poterit non eius ingenium in exprimendis hominum moribus, roratione loquentibus attemperanda, mirari.
conetus X. Referri huc etiam solent progymna- σψμβ smata, veluti fabula narratio, chria, con- matio, confutatio, laus, vituperatio, comparatio, locus communis, thessin quae sunt nutus generis alia. Verum quum de progymnasimatibus fere innumeri exstent libelli: nolumus nos quidem actum hic agere,sed de
functi hoc quem nobis imperauimus labore, subsistimus.