장음표시 사용
121쪽
Iet4 CORNELII NEPOTI sciarum, quae iis necis caussa datae crant a consulibus, desperatis rebus, in exilium proficisce Tentur. Atticus, qui pecuniam simul cum ceteris conferre noluerat florenti illi parti, abjecto Bruto Italiaque cedenti LLS. centum millia muneri misit. eidem in Epiro absens trecenta junsit dari: neque eo magis potenti adulatus est Antonio, neque desperatos reliquit. C A P. IX.
Secutnm est bellum gestum apud Mutinam. In
quo si tantum eum prudentem dicam, minus, quam debeam, praedicem, quum ille potius divinus fuerit: si divinatio appellanda est perpetua naturalis bonitas, quae nullis casibus neque agitur, neque minuitur. Hostis Antonius judicatus Italia cesserat; spes restituendi nulla erat. Non solum ejus inimici, qui tum erant Potentissimi & plurimi, sed etiam qui adyersariis ejus
se dabant, & in eo laedendo se aliquam consecuturos sperabant commendationem. Antonii familiares insequebantur; uxorem Fulviam Omnibus rebus spoliare cupiebant; liberos etiam exstinguere parabant. Atticus quum Ciceronis intima familiaritate uteretur , ainicissimus esset Bruto: non modo nihil iis indulsit ad Antonium violandum, sed e contrario familiares ejus cxurbe profugientes, quantum potuit, texit: qnibus rebus indiguerunt, adjuvit. P. Vero Volumnio ea tribuit, ut plura a parente proficisci non potuerint. Ipsi autem Fulviae, quum liti-hns distineretur, magnisque terroribus V Xaretur, tanta diligentia ossicium suum praestitit, ut nullum illa stiterit vadimonium siue Attico, hic sponsor omnium rerum fuerit. Quin etiam, quum illa fundum csecunda fortuna emisset in diem,
neque post calamitatem versuram facere potuisset, ille se interposuit, pecuniamque sine faenore, si neque ulla stipulatione ei credidit: maximum existimans quaestum, memorem gratumque cognosci; simulque aperire, se non fortunae, sed hominibus solere estu amicum. Quae quum faciebat, nemo eum temporis caussa lacere poterat existimare. Nemini enim in opinionem veniebat, Antonium rerum potiturum. Sed sen-
sint is a uo anulis optimatibus reprehendebatur,
122쪽
XXV. Τ1T. POMPONIUs ATTI Us. HS quod parum odisse malos cives videretur.
Ille autem suriudicii, potius quid se facere parcsset, intuebatur, quam quid alii laudaturi forent. Conversa 1libito fortuna est. Ut Antonius rediit in Italiam, nemo non magno finJ periculo Atticum futurumJ Putarat propter intimam familiaritatem Ciceronis Bruti. Itaque
ad adventum imperato Tam de foro decesserat, timens proscriptionem. latebatque apud P. Volumnium , cui, ut ostendimus Paullo ante, opem. tulerat: tanta varietas iis temporibus fuit sortunae, ut modo hi, modo illi in 1 umino essent
aut fastigio, aut periculo: habebatque secum Q. Gellium Canum, aequalem , simillimumque sui. Hoc quoquis sit Attici bonitatis exemplum,
quod cum eo, quem puerum in ludo cognoverat, adeo conjuncte vixit, ut ad extremam aetatem amicitia eorum creVerit. Antonius autem
etsi tanto odio ferebatur in Ciceronem, ut non solum ei, sed omnibus etiam ejus amicis esset inimicus, eosque vellet proscribere: multis ho tantibus tamen, Attici memor fuit ossicii, & ci, quum rcquisisset ubinam esset, sua manu scripsi, ne timeret, itatimque ad se Veniret: se eum,&. illius caussa Gellium J Canum de proscriptorum numero exemisse. Ac, ne quod sinJ periculum incideret, quod noctu fiebat, priusidium ei misit. Sic Atticus in summo timore non solum sibi, sed otiam ei, quem carissimum habcbat, prendio suit. Neque enim suae solum a quoquam auxilium petiit salutis , sed conjun-chim, ut appareret nullam seiunetam sibi ab eo velle seueJ fortunam. Quod si gubornator p cipua laude sertur, qui naVem ex hieme marique scopuloso servat: cur non singularis ejus existimetur erudentia, qui ex tot, tamque gravibu procellis civilibus ad incolumitalcm pervenit 'C A P. XI.
Quibus ex malis ut se emerserat, nillil aliud
egit, quam ut plurimis, quibus rebus posset, esset auxilio. Quum proscriptos praemiis imperatorum vulgus conquireret, nemo in Epirum venit, cui res ulla defuerit. nemini non ibi po
petuo manendi potestas facta est. Qui etiam
123쪽
II6 CORNELII NEPOTIs Post praelium Philippense, interitumque C. Cassici M. Bruti, L. Julium Mocillam praetorium,& ejus filium, Aulumque Torq tum, Ceterosque pari fortuna perculsos, instituerit tueri: atinque ex Epiro his omnia Samothraciam supportari jusserit. Dissicile fenimJ est omnia persequi, & non necessaria. Illud unum intelligi volumus: illius liberalitatem, neque temPorariam, neque callidam fuisse. Id ex ipiis rebus ac tem-voribus judicari potest et quod non florentibus 1 e venditavit, sed afllictis semper 1uccurrit. qui quidem Serviliam, Bruti matrem, non minus Post mortem cjus, quam florente, coluerit. Si Cliberalitate utens , nullas inimicitias Iussit: quod neque lardebat quemquam, neque, si quam iniuriam acceperat, non malebat ulcisci , quamcblivisci. Idem immortali memoria priecepta retinebat beneficia: quae autem ipse tribuerat, tamdiu meminerat, quoad Ale gratus erat, qui acceperat. Itaque hic fecit, ut vero dictiun videatur: SUI GUIQUE MORES FINGUNT PORTUNAM. Νeque tamen Prius ille sori unam, quam
se ipse, sinxit: qui coit, ne qua in re jure
C Λ P. XII. His igitur rebus effecit, ut M. Vipsanius Λ-grippa, intima familiaritate conjunctus ad O Iescenti Caesari, quum propcri suam gratiam, MCaesaris potentiam, nullius conditionis non haheret potestatem, potissimum ejus deligerct aia finitatem, praeoptaretque equitis Romani filiam. generosarum nuptiis. atque harum nuptiarum conciliator fuit non ost enim celandum) M. Antonius triumvir reipubl. constituendae r Cujus gratia quum augere possessiones posset suas, tantum abfuit a cupiditate pecuniae, ut nulla in re usus sit ea , nisi in deprccandis amicorum aut
Periculis, aut incommodis. Quod quidem sub ipsa proscriptione perillutae fuit. Nam quum L. Saufeii equitis Romani, aequalis sui, qui cum
habitabat, habebatque in Italia pretiosas possessones, triumviri bona vendidissent, Consuetudine ea, qua tum res gerebantur: Attici labore atque industria laetum, ut eodem nuntio Sauso -
124쪽
XXU. DT. POMPONIUs ATTICUs. I Irius fieret certior, se patrimonium amisisse & recuperasse. Idem L. Iulium Calidum, quem post: Lucretii Catullique moram multo elegantissimum poetam no1iram tulisse aetatem vere videor posse contendere, neque minus virum honum ,
optimisque artibus eruditum, post proscriptionem equitum , propter magnas ejus Africanas possessiones , in proscriptorum numerum a rivolumnio, p secto fabrum Antonii, absentem
relatum , expedivit. quod tu praesenti utrinuei laboriosius, an gloriosius fuerit, dissicile fuit
judicare: quod in eorum periculis, non secus absentes, quam Prie sentes, amicos Attico osse curae cognitum est. Neque vero minus illo vir, bonus Patersamilias habitus est, quam civis.
C A P. XIII. Nam quum ossct pecuniosus, nemo illo minus fuit emax minus aedificator. Neque tamen non in primis Denc habitavit, omnibusque optimis rebus usus est. Nam domum habuit in colle Quirinali Tamphilanam, ab avunculo hereditate relietima: cujus amoenitas non aedificio, sed silva constabat. Ipsum enim tectum antiquitus constitutum plus salis, quam sumptus habebat: in quo nihil cdmmutavit, nisi si quid vetustate coactus est. Usus est familia, si utilitate judicandum est, optima: si forma, vix mediocri. namque in ca erant pueri litteratissimi, anagnostae
optimi, & plurimi librarii, ut ne pedisequiis
quidem quisquam esset, qui non utrumque horum pulchre facere posset. Pari modo artifices ceteri, quos cultus domesticus desiderat , a Prime boni. neque tamen horum quemquam, nisi domi natum, domique laetum habbit: quod est signum non soluin continentiar, sed etiam diligentiae. Nam & non intemperanter concupiscere quod a plurimis videas, continentis debet
dueit & potiusJ diligentia, quam Pretio, Parare, non mediocris Est industriae. Elegans, non magnis cus; spicia didus , non sumtuosus;
omni diligentia munditium non aissuentem assectabat. suppellex modica, non multa, ut in neutram pariem conspici posset. Nec hoc praeteri-ho , quaiaquam nonnullis leve visum iri putem.
quum inprimis lautus esset eques Rom. & nou
125쪽
IIci CORNELII NEPOTI sparum liberaliter domum luam omnium ordinum homines invitaret, 1 cimus non amplius, quam terna millia seris, peraeque in singulos menses, ex ephemeride eum expensum sum tui serae 1olitum. Atque hoc non auditum, sed cognitum Praedicamus. Saepe enim, propter familiarit tum, doinesticis rebus interfuimus.
C A P. XIV. Nemo in convivio ejus aliud acroama audivit quam anagnosten: quod nos quidem jucundissimum arbitramur. Neque unquam sine aliqua
Icetione apud eum coenatum est: ut non minus Mnimo, quam Ventre, conviVae deiceitarentur. Namque eos Vocabat, quorum mores a suis non
abhorrerent. Quum tanta pecuniae faeta esset accessio, nihil de quotidiano cultu mutavit, ni- Iail de vitae consuetudine: tantaque usus est moderatione, ut neque in sestertio vicies, quod a Patre acceperat, parum se splendide gesserit rneque in 1estertio centies assi uentius vixerit , quam instituerat, pari que fastigio steterit in utraque fortuna. Nullos habuit hortos, nullam 1uburbanam, aut maritimam sumtuosam Villam, ncque in Italia, praeter Ardeatinum & Nomentanum , rusticum Prardium: Omnisque ejus Pecuniae reditus constabat in Epiroticis & urbanis possessionibus. Ex quo Cognosci potest, eum Usum pecuniae non magnitudine, sed ratione metiri 1olitum. C A P. XV. Mendacium neque dicebat, neque pati poterat. Itaque ejus comitas non sine ieveritate erat, neque graVitas sine facilitate: ut dissicile est ut intelice tu, utrum eum amici magis vore-
ventur, an amarent. Quidquid rogabatur, religiose promittebat: quod non liberalis, sed levis, arbitrabatur, polliceri, quod praestare non postet. Idem in nitendo quod semel annuisset,
Ianta erat cura, ut non mandatam, sed suam rem
videretur agere. Nunquam suscepti negotii eum Pertaesum est. Suam enim existimatio irem in ea
re ngi putabat: qua nihil habebat carius. Quo fiebat, ut omnia Ciceronum, Catonis, Marii, Q. Horiensii, Auli Torquati, multorum Pra i rua equitum Rom. negotia procuraret. Ex quo b
126쪽
iudicari poterat, non inertia sed judicio fugisse
C Λ P. XVI. Humanitatis vero nullum adferre majus testimonium positam, quam quod aqolescens idem seni Sullae fuerit jucundissimus, senex adolescenti M. Brutor cum aequalibus autem suis, v. Hortensio & M. Cicerone, sic vixerit, ut judicari dissicile sit, cui aetati fuerit aptissimus. Quanquam eum praecipue dilexit Cicero , ut ne frater quidem ei Quintus carior fuerit aut familiarior. Ei rei sunt indicio, praeter eos libros, in quibus de eo facit mentionem, qui in vulgus jamJ sunt editi, sexdecim volumina epistolarum, al, coinsulatu ejus usque ad eAtremum tem
pus ad Atticum miliarum: quae qui legat, non multum desideret historiam contextam illorum temporum. Sic enim omnia de studiis princiliuit, vitiis ducum , mutationibus reipuia. pedicripta sunt, ut nilut in iis non appareat, & facile ex illimari possit, prudentiam quodammodo esse divinationem. Non enim Cicero ea soluin, quae vivo se acciderunt, futura praedixit: sed
etiam quae nunc usu Veniunt, cecinit ut vates.
C A P. XVII. De pietate autem Attici quid plura commemorem ' quum hoc ipsum vere gloriantem
audierim in funere matris suae, quam extulit a norum nonaginta, quum esset septem & sexaginta, se nunquam cum matre in gratiam redisi Ie , nunquam cum sorore fuisse in simultate , quam prope aequalem habebat. Quod est signum,
aut nullam unquam inter eos querimoniam intercessisse, aut hunc ea fuisse in suos indulgentia , ut quos amare deberet, irasci eis nefas duceret. Neque id fecit natura solum, quamquam Omnes ei paremus; sed etiam doetrina. nam &Principum philosophorum ita percepta habuit praecepta, ut iis ad vitam agendam, non ad o-1tentationem, uteretur.
C Λ P. XVIII. Moris etiam majorum summus imitator fuit,
antiquitatisque amatore quam adeo diligentor habuit cognitam, ut eam totam in eo volu
mias exposuerit, quo malistratus prua it. Nul-
127쪽
xeto CORNELII NEPOTI sta enim Iex, neque pax, neque bellum, neque res illustris est populi Romani, quae non in eo suo tempore sit uotata: &, quod dissicillimum fluit, sic familiarum originem iubtexuit, ut e Teo clarorum Virorum propagines possimus cognoscere. Fccit hoc idem separatim in aliis libris: ut M. Bruti rogatu Iuniana familiam a sti
Pe ad hanc aetatem, ordine enumeravit, notans, qui a quo ortus, quos honores, quihusque temporibus copisset: pari modo Marcelli Claudii, i, arcellorum Scipionis Cornelii, & Fabii Maximi. Fabiorum, & IEm ili orum quoque: quihus libris nihil potest esse dulcius iis, qui aliis
quam cupiditatem habent notitiae clarorum Virorum. Attigit quoque poeticen: credimus, ne ejus expers etat suavitatis. Namque versibus, qui honore rerumque yestarum amplitudine Cetcros Romani populi praestiterunt, exposuit: ita, ut sub singulorum imaginibus laeta magistra-mS que eorum non amplius quaternis quiniscue versibus descripserit. quod vix credendum sit, tantas res tam breviter potuita declarari. Est etiam liber Graece consectus , de consulatu Cia caronis. Hactenus Attico vivo edita haec a n bis sunt.
C A P. XIX. Nunc quoniam fortuna nos superstites ei esse
voluit, reliqua persequemur: &, quantum poterimus, rerum exemplis lectores docebimus, Leut supra significavimus , suos cuique mores plerumque conciliare fortunam. Namque hie contentus ordine equestri, quo erat ortus, in
innitatem pervenit imperatoris divi IuliiJ filii:
quum jam ante familiaritatem ejus esset consecutus nulla alia re, quam elegantia Vitae, qua ceteros ceperat principes civitatis, dignitate pari, fortuna humiliore. Tanta enim prosperitas C 1arem eum est consecuta, ut nihil ei non tribue- .rit fortuna, quod cuiquam ante detulerit; &conciliarit, quod nemo adhuc civis Romanus quivit consequi. Nata autem est Attico neptis. Ex Agrippa, cui virginem filiam collocarat. Hanc Caesar, vix anniculam , Tiberio Claudio Ner
ui, Diusilla nato, Privigno suo , despondit: quae
128쪽
XXV. TIT. POMPONIUs ATTICUs. III coniunditio necessitudinem e oram sanxit, familiaritatem reddidit frequentiorem. C A P. XX. Quamvis ante haec sponsalia non solum, quum ab urbe abesset, nunquam ad suorum quenquam literas misit, quin Attico mitteret, quid ageret, inprimis quid legeret, quibusque in locis, ' quamdiu en et moraturus : sed etiam quum esset in urbe, & propior suas insiaitas occupationes minus saepe quam vellet Attico fmeretur, nullus dies tamen temere intercessit, quo non ad eum scriberet: quum modo aliquid de anti alii tate ab eo requireret: modo aliquam ei quae ionem poeticam proponeret: interdum iocans .eius verbosiores eliceret epistolas. Ex quo accidit, quum sedes Iovis Feretrii, in Capitolio
ab Romulo constituta, Vetustate atque Incuria detecta prolaberetur, ut Attici admonitu, Caesar eam reficiendam curaret. Neque Vero ab M. Antonio minus ab1ens litteris colebatur: adeo, ut accurato ille ex ultimis terris, quid ageret,
quid curae sibi haberet, certiorem saceret Atticum. Hoc quale sit, facilius existimabit is, qui iudicare poterit, quantae sit sapientiae, eorum
retinere usum benevolentiamque inter quos maximarum rerum non solum aemulatio, sed obtrectatio tanta intercedebat, quantam fuit incidere necesse inter Carlarem atque Antonium ,
Tum se uterque Principem non solum urbis
bomanae, sed orbis terrarum esse cuperet. .
C Λ v. XXI. ι' ali modo quum septem & septuaginta annos
complesset, atque ad extremam leneotii temnon minus dignitate, quam sint i a fortunaque, crevi siet: multas enim hereditates nulla alia re quani bonitate est consecutus: tantaque prO- 1 peritate .usus est et Valetudinis, ut annos triginta
medicina non indiserisset: nactus est morbum, quem initio & ipse oc medici contemseriint. nam putarunt esse tenesmon: cui remedia celeria faciliaque proponebantur. In hoc quum tres menses sine ullis doloribus , praeterquam quos ex curatione capiebat, contum si siet: stibito tanta vis morbi in unum intestinum prorupit, ut extrussio tempore per lumbos fistula putria crupe
129쪽
rit. Atque hoc priusquam ei accideret, postquam in dies dolores accrescere, febremque accessisse sensit, Agrippam generum ad se arcessiri jussit. & cum eo L. Cornelium Balbum, Sextumque Peducaeum. hos ut .venisse vidit, in cubitum innixus: quantam, inquit, curam diligentiamque in valetudine mea tuenda hoc tempore adhibuerim, quum vos testes habeam, nihil necesse est pluribus verbis commemorare. . quibus quoniain, ut spero, satisfeci, me nihil reliqui fecisse, quod ad sanandum me pertineret, reliquum est, ut egomet mihi consulam. Id vos ignorare nolui. Nam mihi stat, alere morbum desinere. namque his diebus quidquid cibi sumsi, ita produxi vitam, ut auxerim dolores sine spe salutis. Quare a vobis peto primum, ut consilium Pr hetig meum: deinde, ne frustra dehortando co-Demini.
Hac oratione habita, tanta constantia vocis atque vultus, ut non eX vita, sed ex domo in domum videretur migrare, quum quidem grippa eum sens, atque Osculans, oraret atque Ub1ecraret, ne ad id, quod natura cogeret,ipse quoque acceleraret: & quoniam tum quoque
posset temporibus superesse, se sibi suisque reservaret: preces ejus taciturna sua obstinatione depressit. Sic quum biduum ci ho se abstinuisset, subito febris decessit, leviorque morbus esse Coepit. tamen propositum nihilo secius peregit. Itaque die quinto, postquam id consilium inierat, pridie Kalend. Aprilis, Cn. Domitio, C. Sosio Coss. decessit. Elatus est in lecticula, ut ipse praestri plerat, sine ulla pompa funeris, Comitantibus omnibus bonis, maxima vulgi frequentia. Sepultus est juxta viam Appiam, ad
quintum lapidem , in momiae ento Q. Caecilii avunculi sui.
130쪽
uuae reperiri potuerant omnia d
olim summo ANDREAE SCHOTTI studio collecta, scholiisque illustrata: