장음표시 사용
211쪽
nes in hoe munere scribendi interpretandύque superauit. Is si diutius uixisset, linguam latinam hac quom parte locupletasset. Quod de secit in libris illis abs lutit Iinus de animalibus Aristotelis, di Theophrasti de stirpibus. Hic unus mihi
certare cum uetustate ipsa uisus est, huc mihi quem colerem,quem imitauer pro posui. Ab huius scriptis adiutum me & fateor oc praedico. Hunc ego no magno pere incuriosius legi, quam M.Tullium,Plinium, Columellam, Varronem,Senecam, Apuleium re caeteros,quos in hoc genere comentandi diligenter euoluere necessarium est.Ne ille quom minimus labor noster sint, quod in iis libris uertendis non modo non expressimus uerbum P uobo, quod interpretes indisertos Blere Cicero meminit,sed liberer ec translatioibus,& figuris, & tropis usi sumus ad morem Romanum sensibus stantibus.Lusimus arbitratu nostro, sed sententiam integram dedimus autori.Tantum uero abest,ut aliquid praetermiserimus, dissi mulauerimus ue,ut illud periculum sit, ne quod eruditioni impense studuimus, addidisse aliqua potius,quam detraxisse,inuisoribus uideri pollimus. In plenum
non tam Latinum reddere Themistium,quam certare cum eo uolui. Haec enim laus, ut ille ait,linguae latinae est, ut graecam proprietatem & gratiam in transserendo,aut aeques, aut etiam antecellas Hoc me non dico assecutum fuisse, sed crime
meum colit eorLaboraui plane hoc ambitu. Sed an effecerim quod quaerebam, alij iudicent.Ipse certer mea nec magnifacio, nec probo. Sed quid is rinceps h inanissime, oratione longa detineor Finem faciam, si quaedam de Themistio diis xero.ls Libanii sophistit,& luliani Caesaris temporistius floruit. A quibusdam ab hreuiator creditus Alexandri ex Aphrodisiade est,sed false. Nam re ab eo dissentit haud timide, cum collibuit,& ab ordine ac serie cius uariat. Praeterea ipsemet se paraphrasten Aristotelis secit. Est autem paraphrasis exercitamenti apud rhe toras genus. Ea finitur a Gracia hoc modo,ut siliquae narrationi proportione roseondeat: aut sicin qua uertimus alioru scripta,non in alia,quae humiliora, gramdiori ue sint,ut a metaphora differat, sed in patia sensu modo seruato. Quod &Fabius duob.locis sic explicat: Tum mutatis uerbis interpretari, tum paraphrasi audacius uertere,qua & breuiare qusdam,& exornare, saluo modo sensu permittitur, quod opus consummatis prosesseribus dissicile, qui comode traei tuerint, cuicun* discendo si acient. Alio item loco: Sed & ipus, inquit sententiis adii cere licet oratorium robur,re omissa supplere,& essula substringere.Ne 3 ego paraphrasin esse interpretationem tantum uolo, sed circa eosdem sensus certamen,
at* aemulation Didius est a quibusdam Ecphrastes.Est autem Ecphrasis meiara pura , enarratio. Quod ergo diximus inter initia, doctissime pontifex,s e
Pium abs te patrocinium literarum ne desere: cum dico literas philosophiam in telligo, quae coniumsta cum eloquentia sit.In te eruditio imma, 8c summa tare m. Facile sperare posssumus temporibus tuis siturum, ut recta studia uolente te nam potes,nec alius potest addignitatem pristinamr ocentur. Vale. Vin ths, M. cccc I. παπ.HERMOLAI BARBARI IN c AsTIGAT io NES PLINIANAS ad Alexandrum sextum pontiscem maximum
Vi lucubratiora suas regibus inscribui, Alexander sexte, pontifex maxime,uetere consuetudine sequunt. Nec interest qua materia, modo n6 obscoena Quado ea literaru digni tas,& quasi praerogativa semper
fui ut dicari eas sibi principes di honestum A gloriosum putarent. Adeo p
212쪽
EPIs ToLARUM scibus, Diophanes ad Deiotarum regem de agricultura scripserint. Ego uero Pliniana castigationes,quas temtus Romae,necdum sacris initiatus inchoaverant,
optimis ec doctis simis uiris suadetibus perseelas,emissurus, grauisssime reprehendendus sui i ,nisi eas qualescunc F serent nomini di maiestati tuae consecras
sem Futurum enim erat, ut cum alia, tum illud quo dicereturi ideo me tibi eas dicare noluisse,quia nescirem aut quantum semper ingeni js sauisses, aut quo domum animo princeps Leius, in bonos & studiosiss homines suturus esses. O
laus quintus,a te septimus, cum ei renunciatum esset,quosda esse Romae,qui bonos uersus facerent, negauit bonos esse.Cur enim,inqui Lad me non ueniunt,qui
poetis etiam malis pateo Molestertulit homo sapiens in urbe sua csse, qui literas scirent,& nescirentur. Quanto mihi iustius tu succenseas, ponti sex maxime, si aemilitiae, Zc sacerdotii iure tibi secundum Deum maxime deuin Rus, aut oratusin, testimonio tapissimer ornatus, patrocinio adiutus, autoritate seruatus, commisse ro,ut labores mei quicunm sit eoru geni us atrati, hoc est, sine auspicio tuo prodeant f Iam ipse Plinius, si quemadmodu restitutus serer creditur, ita redire pollet ab inseris, cui quaeso alii salutem Sc dignitatem sitam, quam titii commendaturus esset Quem simulat suscepisses, periculum non esset, uti quae tua selicitas ecautoritas est denuo pessimorum latronum praeda fieret. Quin millia in eo sereriaulnera librariorum lanauimus, aut certe quemadmodum sanari possent, ostendimus.Dixi l rariorum, ne quis aut me parum pudentem esse, aut Pliniu errasse dubitaret. it & hsc utilitas,quod in Pomponio quocit Aleia,quem nemo ignorat corruptissmum haberi, trecenta sere loca, totidemin in aliis autoribus me dosa,proine in transitu, atin aliud agentes correximus ec omni um tamen par conditio.Prodigiosa quaedam, di monstris insignia. Secundae tribus aliqua,natinus 3 foeda. Iam quaedam ex confesta salia,quaresam ad eleetionem libera. Erunt re quae tutissimum fuerat omittere,si utilibus ambitiosa praetulistari, aut placere magis quam prodeste laborassem. Nuda aliqua, re quae uelut notare inter agno scentes fatis habui: aliqua paulo pluribus uerbis explicata.Passim uero authores posuimus id quidem uerbosum suit,sed occurrendum erat inuidiae paucissimis exceptis,in quibus tamen non aleam,aut libidinem,sed rationem aliquam secuti
sumus.Nec mihi fiducia est,ut q uod Fabius quom dixit) ea sela esse colendam.
Scio quaedam inuenturos adhuc,qui sagacius indagare uoluerint. Vtinami, sit . tempus unquam,quo nostra haec re leuia dc parum necessaria fuisse uideatitur. Ego uero tametsi quantum mediocritate ualui, summum in iis quaerendis εc ex ponendis madium adhibui: quia tamen nec scire omnia profiteor, re connivere multo se Titus,aim falli proprium est hominis: paratus sum,si in ullo unqua opem in hoc praecipue, ciuod ad bonorum iuuenum aliquam utilitatem componitur, non pudorem modo adire deprehensias, sed oc culpae satisfacere. Reliquum est, pontifex summe, ut Plinium, et in Plinio literatos omnes fidei tuae creditos, ita tueare, ut omnes inici ligant te non modo religionis, sed etiam studiorum,S b narum artium esse principem. Falletis, si alium stasse p5uscem existimas, de quo sibi omnis ordo, sexus,aetas,uel maiora,vel plura spoponderit. Assentari nescio, etsi sciam,nolim.Ridiculli sunt, nec animi tui magnitudinem intelligunt, qui ea te praedicant secisse, quae nouus princeps nondum sacere potueris, imperium promouisse,autoritatem sanxisse, innocentissimas manus habuisse, religionis & ii,stiuae pertinace fuisse Magitantur oc expectanti haec a te: laudati sine adulatiosi priusquam Adeo* nultu genus sistidita est, ut Iulius Pollux ad Comodum Caesare de grammatica. Vitruvius ad Au sta de architectura. Oppianus ad Antoninum de pia
213쪽
praestiteris,nescio tamen quo pacto pinguiora quaedam,& grandiora desiderantur in principe. Illud citra suspicione captatae gratiae test ut licet, cum tu maximo rerum usu,incomparabili prudentia,suprema gloria,incredibili selicitate,admirabili secundia promptis limo ingenio, sitissima eruditione polleas,ficere no poLsunt homines praesertim eruditi at* studiesi, quin summa omnia de te sibi, etiam tacente, polliceantur. Huius autem spes suae fructiun satis uberem consecutos se putabunt,si Plinium,sine quo uix potest latina res consistere, in clientelam tuam iii sceperis, ut opinionem de illo iam receptam,non solum agnoscere, sed etia apis probare uidearis.Conuelli quidem existimatio eius nullo modo potest.Habetur in manibus,celebratur,colit in . Persuasissimu est indoctos esse, quibus ille non sapit. Vix tamen dici potest, quantum ornamenti at* praesdij eminentissimo a tori patrocinium tuum inerre posse uideatur. Rom octauo Calend. Septemb.
PRAEFATto HERMO LAI BARBARI, cura LIBROs ARI. stotelis domi coepit praelegere, quas lectiora εωθινα uocauita coepit autem mane: b emersum selis sere.
Vod propositu meum esset in hac prouincia, qua in suscepi, adolescentes optimi :quanquam priuatim di seorsim uolais .e dixi,tame nune quoin dicendum uniuersis,& in comune puto. Animus est,re prosta sio primu Aristotelis ipsius tum uerba, tum sensum interpretari, dei de quid expolitores esus utracp lingua dixerint, referre: sed breuiter, & cum dolectu: ita nec onerati, nec inanes abibitis, id quod econuerso iaciunt philosophi retares nostrae. Expositores enim ipsos magna cura praelegsit, Aristoteles ipse ii figitur.Quam quidem rationem docendi utrum reprehendam, nec ne, no sum dici urua hoc loco: certer non sequor. Sed aliud est reprehendere, aliud n5 sequi.
illud sine iniuria cuiusquam modester dictum arbitror eos qui philosophiae picepta tradunt Aristotele postposito, philosophos fortasse maseos & admirabiles dici posse: Peripateticos utica',uel tale Aristotelicos nec haberi nee appellari posse, nisi quis colendat Peripateticae se stae placita melius ab alijs * ab motele ipse tradi. Nem tame deterreri uolo quendi si qui sunt er uobis, qui praeceptores hine instituto nostro conarios audierint,imo gratulari possut utrucridi m perspicaciores suturi sunt,& q, faciter iudicabui, quia intersit inter hoc & illud praecipiedi neniis. tia si qui penitiis rudes accessistis,nihil ppterea desperandu uobis Mnisi potius gaudendu, quibus coluerit incunabula philosephis ab ipse protii ius Aristotele doceri,& eam statim uia ingredi, qua clarissimi & eastissimi qui secutores eius solam nouerunt. Alioqui qui putant hunc adinam patere nemini, qui scholas illas philosophiae nunquam intrauerit,in magno uersantia errore: quam doquidem tales scholas nec Marcus Varro, nec Brutus,nec Plancius,nec Chatticidius, nec Boetius ingressi, non Alexander, non Themistius, non Porphyrius,
non Iamblichus, non Simplicius,philosophi tamen eminentissimi,& Aristotelis interpretes iuratissimi filere. Sed reuertor unde sum digressis,credo polliceri uohis posse duas res. Alteram: interpretaturum me uobis intra triennium, uel sum anum quadrientuum, Aristotelis omnia uolumina, hoc est, quicquid ad diale tu cen , quicquid ad philosophiam naturale, quicquid ad trant naturalem per reritem quicquid ad moralem, ad rhetoricen, d poeticen. Nam de omnibus iis Aristotelem scripsisse constat.Quorum ne centesima pars quide leaitur, nec ipsa plane legitur uidelicet. Nam ex uoluminibus Aristotelis centum α uiginti quin ,
214쪽
aut scit,aut septem tantum legatur.Alteram effecturii me pro uitibus, ut nihil sit in Aristotele tam dissicile,tam obscuru, quod assequi non possitis omnes intelli gentia .Reliquum est,ut horter uos non ad haec studia, uideo enim incitatissimos Dos esse,sed ut ad hoc desideria uesti si ardens 5 concitatu, afferatis 5c diligentiare constantiam . iacile cogitamus, ut in auscultatione naturali legitur, sed magisnciter non consequimur . Nihil est tam arduum, quo humanu ingenia penetrareno posti Esed sit ne labore, sine uigilijs peruenire nemo potest ad ea, quae nos a uulgo separant,& a populo.Cauendu aut uobis inter prima Mno dico, ne per ignauia desistatis ab incepto sed ne uita; dissicultate uideamini,ari ita in numero eo rum esse,quos ipsemet Aristoteles a lectione comentationsi suarii reiecit Omnes enim philosoplai discipuloru suo in ingenia probabant .Pythagoras ex insomniis quae per quiete uidissient: Plato in conuiuius atl potu. Aristorules utro Q melius, ipsa sermonis obsonitate,ad quam non praesentes adeo,sed S posteros explorauit, ii rasi aquila infantes suos,ut quorum oculos connivere senserit, praecipitet e schola tanquam adultesinos: quorum uero acies firma cotra steterit, educet, ocrecipiat ut legitimos atq; suos. Quamobrem enitendu uobis est, ut huius aquilae uideamini generosi soboles fuime, non pulli degeneres & eiectit. Ceterium tacere nolo uitu, quod ego maximii 5c praecipuu ad studia philosophiae coperi: quod Gquide qui sequi uolet, nemo est ingenio tam retuso, tam hebeti,qui euadere non
possit ad huius apicem doctrinae. uaeritis quid hoc sit c Absellio breuiter, V iuptatum fiaga id quod uersi quodam Graeco praecipitur:
rαπὸ: μῖ, π α Ο ὐπνου eQuem per iocum nos expressimus paraphras: Venter, pluma, Venus,laudem trugienda sequent Sed finem dicendi iaciam,si addidero ijs quae dixi breue sententiolam. Non sum adeo tardus, nec impudens, qui magnitudinem huius professiois meae ignorem, sed fretus sum non eruditione aliqua mea, sed nonnulla sortasse diligoitia, ut uel ingenio uel do mina non possum,labore salte,& cura perficiam propter quς si sunt er uobis aliqui uel studiost, uel amantes mei, hanc unam mercede postulo, ut Aristotele non dico diligenter ausciittetis,sed diligatis atm ametis. Atlamari quide & ipse uelim: sed si amare simili duos non potestis, Aristote tu pro me diligite atq; amate: amabie aut tunc demii,cum coeperit intelligi. Illud uero per statissimu habetote,nullam uobis maiore uoluptate futuram Φ cum ita familiaia habebitis Aristotele, ut libros eius legere continenter Sc inoiiania ualeatis, postoribus non consultis. Hsc enim summa prosectus est,hic snis libroru unde fruchis ille cumulatii limus a uere beatus capitiar,ut cum ipso plane uiuo re promte loqui uideamur. Sed accedendi tempus est ad institutu nostrum. Dixi.
ncti,ad Federicum imperatorem, & Maximilianum rinem Romanorum, principes inui ctissimos.l Ostquam literae tin sacer imperator,iucundissima reipub.nostrae nunt cium attulere,Maximilianum celsitudinis tuae filium, principem GIO berrimum &sertis limum, admirabili populorum&optimatum comi sensu lectu &ialutatum este regem Romanorum, Senatus & uniuersa ciuitas nostra no contenta id per epistolam fecisse,congratulatum umin nos mi stire in madatis adiecit, ut magnitudine gaudij sul,quod pro tanta re merito concepisse n5 duob.modo uobis principes inuictissimi, sed Galliae sed Germaniae, sed omni b.getibus,omnibus nationib. testatis Iima oc conspicua faceremus: cum
quia nihil ia amplu,tam gloriosium sacratissims maiestati uestri potest cotingere,
215쪽
quod sibi quotv pro sita in uos obseruantia,fide,beneuolentia commune non putentum uero maxime,quia cum Christianum nomen,& Romanum imperiti hoc altissimo prouidentiae uestrae cosilio diuinitus amplificatum sit,hoc tanto,& tam comuni bono se assicitur uniuersa nostra respub.ut selieita sit admodu ne laetitia incredibilem sua oratione consequi ualeamus. Quanquam enim,Caesar glorio sissime, ut a te primum incipiam, nihil est fere,quod uel a natura, uel a uirtute,ucla fortuna sit expediandum, quin cumulatissime: consecutus esse uideatis: di iampridem eas res gesseris artihus pacis & belli,quae nomen tuum aeternitati cd mendare possint: hinc tamen opinione nostra Micium omnis anteactae uitae tuae maximum cepisti,quod filium generosis limum,qui nobilissimas gentes, serocis limos
populos bellicosis limas nationes non minus armis quam sapientia uicis Iet, rege Romanum te uiuo renunciari permiseris.Multa sunt maiorum tuorum Caes r e gregia cum bello,tum pace monumenta,quorum persecutio nem loci, ne* temporis huius est: sed omnia ea,ut per se magna sunt, Sc immortali memoria digna, ita cum hoc uno tuo secto comparata multo reperiuntur cile minora, quam praeseserunt.A c gesserunt quidem illi rem Romanam tam praeclarer, ut nihil addi potuerit.Sed quam diu uixerunt,& uti sibi. Tu aute filio tuo ad gubernacula tantarum rerum promoto, posteritati quom consulis, & pluribus in f iturum seculis prouides, ratioc inuenta, quemadmodu curam publicae salutis retinere uidearis, etiam post mortem: ratus id quod est,imperatoris esse boni, prospicere ne possit esse malus imperator.Principem esse malum, quem uitia successoris cJmendent, re bonum uideri faciant.Nam quotus qui is princeps no bonus sit,ad alteru collatus Congratulatur ergo tecum sibi, re secum tibi, princeps eminetis hine, non Respub.modo nostra, sed Christianus orbis uniuerius, ψ principem eum, quem certatim omnes efflagitabant,& tibi ficere,& sibi habere configerit. Rara α ui/senda selicitas tua Caesar beatissime,filium genui Te,quem Gallis,quem Germ ni quem Barbari,quem Romani, quem populus Christianus imperatore opta
re, te uiuo, te reluctante,no erubescunt.Dixi te reluctante: nam haec tua, diue Federice, propria laus est,non minus tibi, quam caeteris moderari. Verebatis audio
modestissimus & grauis limus imperator, ne si precibus populorum, re principa
omnium protinus annuisses, aut charitati patris in filium, aut ambitioni datu esse iudicareturi parum tibi uidebatur pra sare Caesare in alios, nisi aduersus teipsum quom praestitisses, imo qui clementissimus, humanis unius ec facilimus es in caeteros,id quod ego non famae credo,sed expertus loquor: in te parum aequus & durius lus esse uoluisti.Nihil erat apud te fiaga uoluptatu,& continentia,quas uir tutes uno te nullus ante te magis c5mendauit,nisi oc paternum assecti quo nihil esse constat in homine potentius,nihil tam legitimum, castigas Ira re compressis.ses.Nec enim uitium erat in Cssare, liberos suos,qui & ipsi sunt Cesares, protinus Q nascuntur,reges esse cupere: quandoquidem non magis honestum est, regem
uocati,quam Cssaris esse filium.Iam patris in filios indulget Ia popularis oc plau-sbilis quoque solet esse,nedum ut uel inuidiosa sit,uel probrosa. Nam in Caesare
comendabilis sempertat,in te uero etiam expetitur quasi debita. Nec iam indulgentiae nomen habet,sed tutis oc aequitatis. ω s enim est filio tuo uel bello, uel pace clarior quem res aduersae magis exercuere e Quis prosperis 5c se dis naianus intumuit quis in utracp fortuna constantior: in labore pertinax in remissione diliges ac praeci nictus Mitto bellicas uirtutes, quae ut in eo praestabiles oc exi
tritae,ita nec temporum simi omnium,nec locorum. Attingantur pacis artes, quae
semper ubi p sunt usui,capientia, temperantia, placabilitas,innocentia, religio,
216쪽
2os EF Is TOLARUM fiugalitas:hae in iuuene uno tam praeclars,tam eminentexes h perhibentur, ut ne in sene quide imperatore maiora desiderari poste uideant: futurae prorsus ineredibiles,nili eum ex Austria pete celebratissma,& filiu tuu esse meminissemus. Qus cum ita sint,immortales i gratiae prouinciatim oppidatimi habentur, & semper habebunt,imperator consultissime, v pro comuni bono uerecundia & mo destiam tuam expugnari passus es.Ergo his teipsum uicisti Cssar inuictis Iime. Primo , cum oblatu filio tuo regnu minime dissimulaterauersatus θc deprecatus es, naturalem y patris in filios pietate uimite plus ψ heroica,imo diuina quada mentis,& animi magnitudine seperasti. Secundo, cum hanc ipsam uirtute,qua modo te uicisses, utilitatis publicae conleplatio pervicit: di impetrauit a Caesare,sid impetrari non potuisset a patre.Sed iamdudu mihi Caesar innuit, Maximiliane A guite princeps generosissime,lit a se digressus oratione ad te conuerta: obtemperabo lubens,ati laetus: cum quia laudes tuas pater aequiore animo * suas audit, tum quia per hunc modii imperio senatus,& desiderio reipub. melius di uberius satisfecero.Ergo maiestatis tus nomen apud nos tam celebre semper fuit,ut ad diligendum amandum p te propensos,etiam ad colendu dc obseruandum impule rit E si hic mos resp.nostrae peructus,ati sanctus, perniciosos ec improbos tyran nos exitialiter odisse,principibus boni s,di sortibus non solu fauere,sed etia obsequi,dignitate eoru & amplitudine omni b.modis iuuare, tueri,defendere.Aetate Porro nostra nemo de resu θc principii numero fuerit, quem collidi tecu re comparari polle iudicemus.Omnino talis θc tantus es apud nos,in quo uel plura,vel maiora, b prae te seras,optare,cominisci, desiderare pudor sit: ut nemo mirari de heat,si laetitiam immoriae, gaudiit incredibile, uoluptate incomparabile, qua te
Romano rege declarato concepimus dicendo repraesentare nullo modo possis mus.Enitent ac praelucent in uno te,sed iuuene,miru dictu, uirtutes omnes imperatoriae,iustitia, liberalitas,animi magnitudo, clemesia, placabili tas,abstinetia uoluptatu omniii: Zc ut coplectar uno uerbo multa,Φ immaturum aeui te ceriumus, tam maturu imperii te cognoscimus. Pervidit hac indolis altitudine Carolus rex
Belgarii, experientissimus belli dux,& acerrimi uir ingenii,qua us adeo exarsit, ut nihil prius habere uideret,ib ut unica sibi filiam uirgine magnae spei,foeminarii lectissima, haerede multaru gentili natio numi futura,et omnino qua multi reges appetere obseruaret, ambiret, tibi uni serer puero,nec uxorio nec quaereti desposare pos ei. Vndevigesimo aut aetatis anno,quu princeps ille,cui mox asciscedus gener cras, ab Leucis ξc Helvetiis interceptus esset, seceri tui regnii a Gallis o cupatu ingressus, parua manu sis iis,& trucidatis ingentib.homu copijs, seruitute liberasti, uxore defuncti ducis, filia fortunatissimas modo foeminas, tu miserri mas Ec exangues,nec plus moerore quam metu cdsectas omni diuina oc humana spe destitutas erexisti, subleuasti, redemisti: uitam earum, & dignitatem, &p dicitiam conseruasti . Hoc mater, hoc prouinciae tanto ec tam immortali beneficio deuinctae uirginem ope tua recreatam, uirtute tua defensam, tuis armis inimicorum ereptam iniuriae, desponsatam a patre prius animo, tunc certatim opere tibi collocant, uidelicet ut eundem generum, atque uirum haberent, quem habebant&aissertorem θc uindicem. Hactenus rudimenta uirtutis di sortitudinis tuae diximus. Quid illa, quae mox egisti quam semigerata r quam mira quam uisenda r Nato tibi filio ciuiles ortae seditiones sunt Morinis autoribus: quorum opera factum est,ut charissimum tibi pignus,nescio quo prctextu custodiendum S asseruandum eriperetur. Fuit hoc eorum non perfidia, non desectio,princeps
glotiosissime ita uti uis hoc agentis, ut per intestina quot bella clarior dc cel
217쪽
brior seres. Nec enim pIus cos amat sortuna, quos indulgent habet,& quibus parcit, sed quos laetat, quos exercen alioqui clari nec bello, nec pace duces intelliguntur, quibus omnia prosipere cedunt, sed quibus contingit per labores, per
aerumnas, per incomoda splendescere.Nam ut secundae res felicem,magnum certe faciunt aduersae. Alexandrum illum Macedonem siunt qui minus egregiu bello ducem fuisse praedicent, quod ei nullius pugnae non secunda fortuna fuerit,
quod ii in ipso rerum incremeto nondum uertentem sortunam expertus, ita de cesserit. In te uero, quem certa syderum decreta sceptro patris,di solio destinaue tant,quid mirum si aliqui operam dederunt,ut tristiora tihi tempora incideret,ne aut uirtus quiete languesceret, aut parum dignus imperio suisse uideretis,qui omnino suturus esses imperator. Ital continuos nouem annos in castris ages dim-cilima quincti bella profligasti, Gallicum, sue Francicum, Eburonicinn, Sicam-hricum,Batauicum, Morinicum: quod quidem postremum haud facile iudicari potest,utra tibi re gloriosius fuerit, eo ne quod filium tam diu tibi ademptu auuiusvinci recepisti, an eo quod nobilis smas gentes, scientissimos bellicae rei populos, urbes opuletissimas ad deditionem oc poenitentiam compulisti, id quod nec Carolus socer, nec prosocer Philippus excellentissimi duces, hic bello ille sapientia consequi potuisse memorantur on cogito Panegyricum, rex clarissime,no laboro uerborum ambitu,nihil amplifico, nihil alleuo, sed decurro per capita, renudas rerum a te gestarum summas attingo. Mirantur tamen haec omnes,mira
tur etiam citra sucum re negligenter estula:plus mirentur,si qui te propius introspicerent, ec uirtutes eas intuerentur,quarumpraesidiis munitus, tot insignes uia florias,tam multa belli decora consecutus csses: uideretur istiad os tam probum, tam neundum, haec tradia de coelo species, ista lacertorii di pristoris firmitas, hie totius corporis uigor, haec animi tempestiuitas, S uolucritas, hic imperatorius ardor oculorum prsterea quam serox in praelio,mitis in colubernio,emisus alijst, tibi parcus,in castris non ueste,non mensa praecipuus. Aguntur hyemes cum cae tero milite sub pellibus sudantur aestates aequaliter: Epulae modico & estiensi cibo contentae.Iam quis te solertius castris locum capiat c comeatus expediat hostem ludiscetur pugnae tempus eligat aciem instruat urbes obsidione cingat edi ecp uero partes imperatoris,& optimi ducis imples,militis non imples. Nullutibi castrense munus serdet,non stare pro signis,non excubias sorte agere,no ualium serre,n5 speculatu egredi, primus inire praelium, postremus excedere, utrum
iuxta doctus,opere militem,& consilio ducem agere. Nullam tibi uel principalis fortuna, uel maiestas imperii si inctionem remittit, nihil tibi parcis,nihil bladiris, indulgentissimus csteris,libi parum laetus:& omnino nihil gregario plus habes, nisi quod plus laboras: ratus id quod est, non tam honore, quam onus esse quod regnas: imperatoris hoc esse munus, ut opes re magnitudinem suam non ad amis bitum quempiam priuatum, sed ad salutem dc commoda Respublicae conuertat:
utim non imperium sibi, sed seipsum imperio dedititium iaciat.Sed & illa tibi peculiaria seruntur, diligere quidem omnes,sed amicos etiam deligere, no oblatos
istos,& passim obuios,de paloti de sph isterio,de mullo, sed quos ad innocentiam,patientia,continentia,ad algores,ad aestus,ad opera militaria saepius exploraueris.Nec enim amici sunt,quicun* uos sequvne alioquin tam multi,* sunt,ut Plutarchus inquit, in culina muscae,quae cu ipso nidore confluunt 8c recediit sed quos amicitia ae gnos esse iudicaueritis,eos debetis uos ultro sequi. Ita p cum iis qui se tibi aliquando uirtute comendauissent, cosuetudine deleciassent, utilitate demeruissent, in omnia iamiliaritatis ossicia descendis, oc Caesiae obliuisceris, ut
218쪽
mnicum praestare possis . Neq; uero postremit inter Iaudes tuas posuerim, Q lite ras ec ingenia ut audio γ tam impense diligis, quod , bonas arteis non seues modo,sed alis at Q promoues. Imperatoriu & hoc decus,cum P in nullo plus emicat hic nitor,& hoc lume doctrime,l in regibus : unde natu sit illud ex Homero Platonis interpretatione,discipulos deorum non alios cile, ireges: tumuero maxime, ν praecem sapientiae non habentibus modo prosi int,sed in alios etiam fere dixerim plus redundant.Quis ignorat Anaxagoram in Pericle, Platone in Dione multos institutifer Non nauigasset ab exercitu Cato Rhodon,ut Athenodo. rum audiret, nec Panaetiu Scipio uidere concupisset, nisi tantum in ea re uel ornamentu, uel fruetiis inesse iudicauissent .Praetereo multa prudens,aissi conscius, nuhil me fugit,st religiose: Φ innocenter,st sancte ineuntem iuueritutem tuam extigas: patet omnibus obsequentiorem te patri filiu nec esse, nec scisse quenquam. Dcio Φ praeclarae,i magnificae cogitationes tuae situ omnes stilon ignoro quae pridem uota conceperis,nuncuparis* digna principeChristiano, digna maiorit ustuis digna Caesare,digna te ipso.Hae uirtutes tuae illae sunt, imperator unice, pro pter quas ducem suum te bellicosissima terrae Galli ars Belgae non modo non dedignantur aduenam,& Germana,quibus alioqui sunt insenii,* proximi, limgua,coelo moribus p disiunisti:sed appenint ut indigenam, nerantur ut prines Pem,diligunt ut parent .Haec ingentia tua merita, propter quae Adeticus p ter innocentissimus, re gravissimus imperator adduci p aderit potuit, uti te regem Ronianum se uiuo renuntiari pateretur. Ac disterebat quide ille primum, di cunctabatur,simul ut uerecundiam ec modestiam suam,quemudmodii praediaximus ab omni labe suspicionis assereret: simul ut exploraret,assentaretur ne patri,qui pro filio tam enixe laborarensian consultu saluti suae uellet. Sed extemplo patuit acclamationes illas, ait preces no adulantiu uoces fuisse, sed studentium. Nam adulatio semes elisa protinus frangitur at in languescit. Studia quo plus a centur,eo magis gliscunt & exardescunt. Quanto nunc, diue riderice, gaudis perfunderis, v filius tuus te incolumi placere potest imperator. * iucundum uesquod te coparari filio tuo sentis Et quoniam controuersa res tantur, modo uineis,modo uinceris. Caeterum quid prouidentia tua dignius, amplitudini otiosius,clementiae,pietati,selicitati conuenientius iacere potuisses, lutique ex utialitate publica fuit ut genuisses, eidem quo per patrem di decus & nomen imperatoris accresceret Macte ingenti utroq3 in remp.merito, etiam si dissiciter percipitur, ut ii tui ille pulchrius & honestius fuerit genuisse tae,an cooptasse. Non multo minor tamen uestra laus Germanes principes integerrimi, writius id est. regem Romanii mox futurii imperatorem eligere . Nec emmpoi sunt no optimi censeri qui principes sibi optimos prospiciunt. Proinde cum talis re tantus essetis,que legistis,ut re omni hianteponi meruerit, re ab omnibus, scitote uos utraq; cumulati lime cosecutos scisse, re ut gratiae uobis ab omnibus immortales αλ- credibiles haberent,& ut nomen ue irati comendatum oc consecratum esset. Etenim ut nomine Vitellit,uel Othonis subinde admonemur eoru qui fices illas, at in pestes ad dissipandit re incessendu orbem intulisiccita haec optimi principis eleelio nunqua memoriae hominusne uobis recurret, quotiesc, posteri u stri res ab illo sortiter gestas incognoscent, toties laudabunt, qui talem imperio
praesecerint.Sed redeamus unde nos contemplatio patris,& corsi qui te legeriit, abduxit agna per se res erat,omnibus punctis,omni bus sustragiis,& ut ita di cam) tributim, centuriatim declaratu esse regem Romanorin sed secit occasio
maiorem.Easum enim reis .Christianae temporalis habitua imper l, ut n5 tam speciosum
219쪽
LIBER aett. 2 illaeciosum fuerit te regem creati, quam necessa sum: nec ad fimira modo, sed ad praesentia rerum momenta salutare. Omitto sigillatim enumerare publicas clades, omitto percensere quam luxata, quam conuulsa sint omnia religionis Chri manae membra,omitto bella, quibus imperium hoc distringituri sit enim piaculum tam festa praesensium gaudiora luce misceri tristia: illud sine periculo uiolatae publicae laetius dicetur,hoc quod aenci es Germani de creando te sibi rege cogitauerunt,non tam consilium fuit se,quam remediii. Ergo no ad otiit, non ad re anis Itonem,no ad quietem alioqui tibi debitam post tam multos labores sed ad nouas expeditioncs,noua bella, nouas dissicultates, imperium tibi traditur, ominnino p per hoc no solatiu tibi, sed at is quaerituri nihil enim aliud cogitasse uideo si mos uiros, qui te patri tuo principi nobilissimo,sed annom pleno,incium addidere, quam ut ille consilio rempub.tu laboribus-operibus adiuuare posses. Quid illud,quam gloriosum tibi,quam laetum patri, quam omnibus in tempore,
ut regem decerni tunc demu te contingeret,cum opem tuam non imperium, sed imperatori nec imperator,sed pater ope flaturus esse uidereturrAccessit hoc adcumulum amplitudinis,& fortunae tuae rex praestantissime,ut qui filiu insentem e penitissimis hostium munimentis eripuisses, apud eundem patris quom recreati gloria constaret. Duos omnino legimus cognomento Pios fuisse,nec argum e tum ignoratur,unde sic appellari meruerint. In te posteritas ambiget, uter euentatus hoc nomen tibi conciliauerit,quod pius in parente, an quod pius in filia apparueris.Sed iam tempus est, ut uela rcti am, neu lonisus me * uolo,autψpartes legati unt, laudu uestrarum splendore,numero, magnitudine detineri patiar. Quamobre si nihil est in rebus humanis principe Romano maius ec augustius, utatis.tantus est filius tuus Caesar, ut ab omni b. legi debuerit,& ex omnibus: d nim si nihil uel nobilius ad gloria, uel certius ad salute excogitati poterat, ut ille rem p. dissicit imo tepore capes Ieret: nemini miru uideri debet, si quod per instia testatus sum, ad huius magnitudine laetitiae nullius hominis secundia, nullius uis ingenii peruenire potest. Sed haec translatitia sunt,cdmunia sunt omnibus. II peculiares Veneto causs,quod nem Res est ulla,nem natio absit uerbo inuidia cuius uel plura,vel maiora,& in Christianam rempub.cinus uos caput estis, ectra Romanu imperium argumenta beneuolenti fidei, pietasis appareant.Non auderem ista profiteri, Aar optume,nisi θc uera esle constaret,& tu uera libeter auia dires:alioqui sciebascelus else coram te paru certa dicere,nedu falsa. Sunt 8c illa nobis propria,Maximiliane rex sortissime,quod clarissimu nomen Austriae simitiae, qua nulla fuit unquam regum imperatorumcp foecundior,religiosum & uenerabile semper habuimus,m P derico patri tuo principi saluberrimo, quscunm seres tulerunt,enixer studuimus, quihus que eum locis & temporibus singulati signiscatione uoluntatis re obseruantiae prosecuti sumus, quod ipsum te sempera teneris unguiculis inductione quadam animi non occulta impensissime colutimus, autoritati tuae fauimus, amplitudinem quanisi uires fuere defendimus. Iam qui principibus Lusitaniae nobilissimis & sortistimis, unde maternum tibi genus est,qui socero tuo Carolo duci generosissim qui Philippo eius patri sapientistimo principi chariores unquam fuere,* Veneti r Tot modis copulati cum subitamitate uestra sumus, tam multiplici nexu uim ii, ut quin fisc non uidet,nihil omnino uideat: qui plus desiderat,nihil omnino desideret.Gratulatur ergo procliis in uobis sibi,& in se uobis senatus, di uniuersa ciuitas nostra, non quantum caeteri secere,sed quantum nulli: nec quantum dici uel conitari potest,sed quantum nee
dici nec cogitati is est Et quoniam ambo uos cel serrimi principes hinc pater,
220쪽
212tPIs TOLA RV Minde silius, ita mutuo creuistis,in nem tu maior,neque tu felicior esse possis rei, quum est,ut Deum optimum maximum conditorem huius, & seruatorem imperii publica uice comprecer & obtester,ut quando rem Romanam principu duorum patris,di filii, huius maturitate senioris, illius uirtute iuuenis florentissimam ei se uoluit,beneficio suo sauea pietatem p sitam,& uoluptatem conseruandi per optimos principes generis humani sanciat,& perpetuam esse iubeat. Postremo, ut illustrissimum ducem nostrum,S inclytam Rempublica incolumitatis, riae uestrae cupidissimam,quae te Caesar semper & patrem,5c principem Chris-- relisionis agnouit,coluit δε suspexit,sacrosanctae maiestati tu quanta moema pomimus ueneratione,rcligione, deuotione cdmendemus, opes nostras omneis, at uires ad ornamentu re incrementu imperii, dignitatem oc amplitudine sacratissimi nominis uestri promptas expositas & dicatas esse doceamus. Dixi.
Rationem a me nudiusquartus habitam ad principes, amplitudines tuae mitto recognoscendam castigandam k Quanquam enim mei moris esset,nihil unquam temere,nihil non diu conditum at pressum emital tere, cum primum tamen desiderari eam a te subodoratus sum, intuli mihi uim,Sc pcruici tandem,ut instituto meo decederem: ratus id quod erat, mi nus ese malum,adire periculum famae, quam moram desiderio tuo sacere. 41ς-ris unde tanti sis apud me,quem ne de iacie quidem norim.Perspecte sunt omni bus eruditio,fides,integritas tua.Compertum nobis est quantum Veneti nominis studiosius sis, exploratum habeo quantum me diligas parum merentem,quantum orationem & actionem meam commendes. Sed heus tu docte uir, obsecrone mirere,si qua leges in hoc libello, quae tunc dicta non fuerunt. Nec enim addidi nunc ea,sed detraxi tunc: admonitus ab aulicis extemplo * limen attigi, ne longus essem,ambitiosa reciderem,optima quaew dicerem,patientissimis omni
ste,costat longer aliter scripsisse,quam egisl Att.Exulanti Massiliae Audiloni quis dam orationem M.Tullii,non quam hiuvisset pro eo,sed quam se sistet, attiDliti tunc ille: Si se e sses, inquit, Marce Tulli, non esitaret Massiliae barbatos piusces Milo. Caeterum non dubito, quin nisi te amor sellat, ut audiendo tunc, ita nunc legendo non parum multa tibi di licitura sint. Sed aeqiniin te quaeso n his & cogitore & iudicem praebe,considerans hoc,& aesti mans, qu5a sesquihoram ante Φ principes adiremus, significatu nobis fuerit, n5 duas orationes seor sum, ut cogitabamus atm paraueramus, sed una duobus iunctim habenda & recitandam eii Plena dissicultatis,plena discriminis res erati tota mihi ratio dicendi punctio typoris immutanda sitit,orationis uni uersaestu retexui: at ut breui remcdplectar,& cutis,& facies ipsa prorsus interpolata eL Vale decus nostra,& me principi nobilis smo cuius es inter eos qui sunt a secretis, merito supremus,commendatis sinu rogo facias. Vtina aliquando tanti sim ut res ab illo sortiter di m
gnificer gesta posteritati comendare possim. m facturus sum id libenter,4 qui maximer desidereLEx Brugis, pridie Nonas
Augusti, M. cccc Lππα VII. EPisTOLARUM ANGELI POLITIANI FINIS. ANGELI